184
MODUL KURSUS PRAPERKAHWINAN ISLAM : KAJIAN TERHADAP KEBERKESANANNYA DI JABATAN AGAMA ISLAM NEGERI PERAK, DARUL RIDZUAN. RUHIL HAYATI BINTI M. BUSRA JABATAN FIQH DAN USUL AKADEMI PENGAJIAN ISLAM UNIVERSITI MALAYA KUALA LUMPUR 2011

modul kursus praperkahwinan islam : kajian terhadap

Embed Size (px)

Citation preview

MODUL KURSUS PRAPERKAHWINANISLAM : KAJIAN TERHADAP

KEBERKESANANNYA DI JABATANAGAMA ISLAM NEGERI PERAK,

DARUL RIDZUAN.

RUHIL HAYATI BINTI M. BUSRA

JABATAN FIQH DAN USULAKADEMI PENGAJIAN ISLAM

UNIVERSITI MALAYAKUALA LUMPUR

2011

MODUL KURSUS PRAPERKAHWINANISLAM ; KAJIAN TERHADAP

KEBERKESANANNYA DI JABATANAGAMA ISLAM NEGERI PERAK, DARUL

RIDZUAN.

RUHIL HAYATI BINTI M. BUSRA

DISERTASI INI DIKEMUKAKAN UNTUKMEMENUHI KEPERLUAN BAGI

IJAZAH SARJANA SYARIAH(SECARA DISERTASI)

JABATAN FIQH DAN USULAKADEMI PENGAJIAN ISLAM

UNIVERSITI MALAYAKUALA LUMPUR

2011

ABSTRAK

Kajian ini dibuat untuk mengenal pasti tahap keberkesananModul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) yang dilihatdaripada 4 dimensi iaitu konteks, input, produk dan proses. Kajian inimengambil 24 orang pemudahcara kursus MBKPPI dan 298 orang parapeserta kursus MBKPPI sebagai sampel kajian bagi mengumpulkan data-data primer melalui soal-selidik. Statistik deskriptif berbentuk sukatankecenderungan memusat telah digunakan sebagai analisis pengukuran datadalam kajian ini. Kajian ini menggunakan kerangka teori modelKonteks, Input, Produk dan Proses daripada Daniel L.Stufflebeam danAnthony J.Shinkfiel (1984). Empat persoalan kajian adalah berdasarkanpenilaian konteks; permasalahan yang menghalang keberkesanan kursusMBKPPI, penilaian input; keberkesanan MBKPPI dari aspek output,penilaian proses; keberkesanan penggunaan pelbagai strategi dan kaedahpengajaran serta penilaian produk; keberkesanan objektif kursus MBKPPIdalam mencapai sasaran yang dihasratkan.Hasil dapatan kajianmenunjukkan dimensi konteks tahap permasalahan Modul BersepaduKursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) yang sederhana berdasarkannilai min 1.93. Dimensi input pula menunjukkan tahap keberkesananyang tinggi berdasarkan skor nilai min ialah 4.42. Dimensi prosesmenunjukkan tahap keberkesanan yang tinggi berdasarkan skor nilai minialah 4.26. Dimensi produk menunjukkan tahap keberkesanan yang tinggiberdasarkan skor nilai min 4.83.

ABSRACT

This research is to determine the level of effectiveness the ModulBersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) which has beenobserved through 4 dimensions of context, input, product and process. Theresearch used 24 MBKPPI course facilitators and 298 MBKPPI courseparticipants as samples to collect prime data through questionnaires. Thedescriptive statistic in the form of measures of central tendency will be usedas the analytical data measurement for the research. The research uses thetheoretical frame model of Context, Input, Product and Process from DanielL.Stufflebeam and Anthony J.Shinkfiel (1984). Four research questions basedon context assessment; problems that obstruct the effectiveness of MBKPPI,input assessment; effectiveness of MBKPPI from output viewpoint,assessment of process; the effectiveness of using various strategies andmethods and product evaluation; the effectiveness of MBKPPI courseobjectives in reaching the intended goal. The research findings from thecontext dimension show an average level of problems encountered in theModul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) based on thevalue of 1.93. Findings from the input dimension show a high level ofeffectiveness based on the minimum score value of 4.42. While findingsfrom the process dimension also show a high level of effectiveness based onthe minimum score value of 4.26. The product dimension findings showequally high level of effectiveness based on the minimum score value of4.83.

PENGHARGAAN

Alhamdulillah wa syukurillah, segala puji-pujian dan syukur ke hadrat

Ilahi yang telah melimpahi rahmat, taufiq dan `ináyahnya kepada penulis

dalam usaha menyiapkan kajian disertasi ini. Selawat dan salam ke atas

junjungan besar Nabi Muhammad s.a.w, ahli keluarga baginda, para sahabat,

tabi`in, tabi`ut tabi`in dan para solafus soleh yang telah merealisasikan suatu

kehidupan yang diredhai oleh Allah s.w.t.

Setinggi-tinggi penghargaan dan jutaan terima kasih kepada Prof.

Madya Dr. Raihanah bt. Hj. Azahari selaku penyelia disertasi ini yang telah

memberi bimbingan, tunjuk ajar, teguran dan nasihat yang berterusan

sehingga disertasi ini berjaya disiapkan dengan sempurna. Penghargaan juga

ditujukan kepada para pensyarah khususnya pensyarah di Jabatan Fiqh dan

Usul, yang turut memberi pandangan dan nasihat untuk menyiapkan disertasi

ini.

Sekalung penghargaan dan jazákumullahhu khairan kathìrá buat suami

tercinta Wan Azli b. Wan Chik yang banyak memberi komitmen dan

menghulurkan pelbagai sumbangan sehingga disertasi ini berjaya dihasilkan.

Doa berpanjangan buat anakanda yang dikasihi Wan Khadijah, Wan Mohd.

Ubaidah dan Wan Saudah, semoga kalian dianugerahi kejayaan yang

cemerlang di dunia dan akhirat.

Juga penghargaan buat bonda dan ayah mertua serta adinda Umar

Fikri, Najahul Amani dan Wan Azlina, di atas sokongan moral yang

diberikan. Tidak ketinggalan jutaan terima kasih kepada Ustazah Nornajwa,

Ustazah Adibah dan Ukhtì Azlina Azlin yang turut sama memberikan bantuan

dalam melicinkan lagi perlaksanakan kajian ini.

Seterusnya kepada pihak-pihak lain yang terlibat secara langsung dan

tidak langsung dalam menjayakan penulisan ini, jutaan terima kasih

diucapkan. Semoga kajian ini dapat dimanfaatkan dan memberi sumbangan

dalam memperkayakan khazanah ilmu serta sumber rujukan Islam.

RUHIL HAYATI BT. MOHD. BUSRA,Pusat Pengajian Al-Quran dan As-Sunnah (PUNSU),PUNSU Travel & Tours,Masjid Daerah Sultan Idris 11,36000 Teluk Intan,Perak.2011.

KANDUNGAN

TAJUK HALAMAN

PERAKUAN KEASLIAN PENULISAN ii

ABSTRAK iii

ABSTRACT iv

PENGHARGAAN v

KANDUNGAN vii

SENARAI KEPENDEKAN xiii

PANDUAN TRANSLITERAS xv

BAB PERTAMA:

PENDAHULUAN

1.1 Latarbelakang Masalah Kajian 1

1.2 Pengertian Tajuk 5

1.3 Objektif Kajian 6

1.4 Kepentingan Kajian 7

1.5 Ulasan Penulisan 7

1.6 Skop Kajian 17

1.7 Metodologi Penyelidikan 19

1.7.1 (a) Metod Pengumpulan Data 20

1.7.1 (b) Metod Dokumentasi 23

1.7.2 (a) Metod Historis 24

1.7.2 (b) Metod Analisa Data 24

1.8 Sistematika Penulisan 25

BAB KEDUA:

KEBERKESANAN MODUL BERSEPADU KURSUS

PRAPERKAHWINAN ISLAM

2.1 Pengenalan 28

2.2 Keberkesanan Modul Bersepadu Kursus PraperkahwinanIslam 29

BAB KETIGA:

MODUL KURSUS PRAPERKAHWINAN

3.1 Pengenalan 51

3.2 Latarbelakang Pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam

Di Malaysia 55

3.2.1 Latarbelakang Modul Kursus Praperkahwinan Islam

Di Jabatan Agama Islam Negeri Perak 56

3.3 Faktor-Faktor Kepentingan Modul Kursus

Praperkahwinan Islam 60

3.3.1 Membantu Bakal Pengantin Membuat Persediaan

Untuk Mendirikan Rumahtangga 60

3.3.2 Inisiatif Jabatan Agama Islam Untuk Membentuk

Keluarga Muslim Dan Sakinah 61

3.3.3 Membantu Menangani Permasalahan Rumahtangga 62

3.4 Objektif Modul Kursus Praperkahwinan Islam 63

3.5 Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam di Jabatan Agama Islam Negeri Perak, Darul Ridzuan

3.5.1 Syarikat Atau Penganjur Kursus Praperkahwinan

Islam 68

3.5.2 Statistik Bilangan Peserta Kursus 69

3.5.3 Aturcara Kursus Praperkahwinan Islam 70

3.5.4 Statistik Tahap Pencapaian Ujian Kelayakan Sijil

Kursus Praperkahwinan Islam 71

3.6 Sumber Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

(MBKPPI) 73

3.7 Rumusan 75

BAB KEEMPAT

ANALISA MODUL BERSEPADU KURSUS PRAPERKAHWINAN

ISLAM DI JABATAN AGAMA ISLAM NEGERI PERAK, DARUL

RIDZUAN.

4.1 Pengenalan 76

4.2 Bahagian A

4.2.1 Latarbelakang Responden (Pemudahcara / Fasilitator) 76

4.2.1(a) Jantina 77

4.2.1(b) Kelulusan Akademik 78

4.2.1(c) Pengalaman Sebagai Pemudahcara Kursus 78

4.2.2 Latarbelakang Responden (Peserta Kursus MBKPPI) 79

4.2.2(a) Jantina 79

4.3 Bahagian B 80

4.3.1 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Konteks 81

4.3.1.1 Sikap Dan Kesediaan Pemudahcara

/Fasilitator Terhadap Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam 82

4.3.1.2Masalah-masalah Yang Dihadapi Dalam

Pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam 85

4.3.2 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Input 89

4.3.2.1 Tahap Keyakinan Pemudahcara

/Fasilitator Modul Bersepadu MBKPPI

Berdasarkan Topik-Topik Yang

Terdapat Dalam Sukatan 90

4.3.2.2 Kemudahan Kursus 93

4.3.2.3 Pelaksanaan Jadual Waktu Kursus 96

4.3.2.4 Sokongan Ketua Penolong Pengarah

Bahagian Pentadbiran Undang-Undang

Keluarga 99

4.3.2.5Mengikuti Kursus Dalam Perkhidmatan 103

4.3.3 Keberkesanan Dari Dimensi Proses 105

4.3.3.1Strategi Pengajaran Dan Pembelajaran

Mengikut Persepsi Pemudahcara 105

4.3.3.2Strategi Pengajaran Dan Pembelajaran

Mengikut Pendapat Peserta 112

4.3.4 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Produk 117

4.3.4.1 Pencapaian Objektif Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) 117

4.3.4.2Perubahan Sikap Peserta Selepas Mengikuti

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam (Persepsi Pemudahcara) 120

4.3.4.3 Perubahan Sikap Peserta Selepas Mengikuti

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam (Persepsi Peserta) 124

4.4 Masalah-masalah Yang Dihadapi Oleh Penganjur-

Penganjur Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam (MBKPPI) 127

4.5 Kesimpulan 130

BAB KELIMA:

PENUTUP

5.1 Pengenalan 132

5.2 Kesimpulan 136

5.3 Saranan Dan Cadangan 139

BIBLIOGRAFI 144

SENARAI LAMPIRAN 154

SENARAI KEPENDEKAN

a.s - Alayh al-Salam

bil - Bilangan

cet - Cetakan

Dr. - Doktor

et.al - Lebih dari seorang penulis

H - Hijrah

Hj - Haji

hlm - Halaman

Ibn - Ibnu

jld - Jilid

M - Masihi

no. - Nombor

ibid - Ibidem : Rujukan Sebelum

op.cit - Opera citato : Rujukan Berselang

Prof. - Professor

r.a - Radiya Allah anhu

s.a.w - Salla Allahu Alaihi wa sallam

sdn. bhd - Sendirian Berhad

s.w.t - Subhanahu wa Ta ala

(t.t) - Tanpa Tarikh

(t.t.p) - Tanpa Tempat Penerbitan

terj. - Terjemahan

MBKPPI - Modul Bersepadu Kursus PraperkahwinanIslam.

PANDUAN TRANSLITERASI

Huruf Arab Nama Dan Transkripsi

, a , (Hamzah)

b

t

th

j

kh

d

dh

r

z

s

sh

gh

f

q

k

l

m

n

h

w

y

h

Vokal Panjang Transliterasi

/ = a

=

=

Vokal Pendek Transliterasi

____(fathah) = a

____(kasrah) = i

____(dammah) = u

Diftong Transliterasi

= aw

= ay

= uww

= iy/i

Sumber : Akademi Pengajian Islam (2006), Buku Panduan Tesis / Disertasi Ijazah Tinggi, Kuala

Lumpur : Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, hlm 30-32.

BAB PERTAMA

PENDAHULUAN

1.1 Latarbelakang Masalah Kajian

Mutakhir ini kadar perceraian di kalangan masyarakat Islam di

Malaysia adalah suatu isu yang sangat perlu diberi perhatian yang wajar. Ini

kerana pada tahun 2000, 14.46% kes perceraian di Malaysia telah berlaku

berbanding jumlah perkahwinan pada tahun berkenaan. Pada tahun 2003 pula

kadarnya meningkat kepada 15.22% dan pada tahun 2006 kadar tersebut

telah meningkat 16.95%. Seterusnya pada tahun 2008 pula mencatitkan

sebanyak 22,289 kes perceraian di Malaysia atau 17.10% kes dari jumlah

130,314 perkahwinan.1

Pada tahun 1990, 14% perceraian telah berlaku berbanding jumlah

perkahwinan pada tahun berkenaan. Pada tahun 1991 pula kadarnya

meningkat kepada 20%. Di negeri-negeri di utara Semenanjung antara tahun

1985 sehingga tahun 1991, di Kedah misalnya 8,682 bilangan kes perceraian

berlaku atau 13.83% dari jumlah 62,714 perkahwinan, di Perlis 2,113 kes

perceraian atau 22.79% dari jumlah 9,272 perkahwinan. Sementara itu, di

1Laman Utama, http://www.islam.gov.my/informasi/statistik perceraian seluruh Malaysia. php, 04April 2010.

Pulau Pinang pula mencatit 3,939 kes perceraian atau 17.4% kes dari jumlah

22,638 perkahwinan. 2

Merujuk perangkaan di atas dapatlah disimpulkan bahawa daripada

sepuluh perkahwinan Islam di Malaysia, sekurang-kurangnya tiga daripadanya

menghadapi krisis yang serius. Manakala dua atau satu daripada perkahwinan

berkenaan tidak dapat mengatasi krisis itu dan terpaksa dibubarkan. Justeru

mengadakan Kursus Praperkahwinan Islam adalah merupakan satu alternatif

pihak Jabatan Agama bagi menangani konflik rumahtangga yang boleh

membawa kepada perceraian.

Sulaiman Endut dalam penulisannya menyatakan bahawa kursus

praperkahwinan hendaklah diwajibkan bagi pasangan-pasangan yang akan

melangsungkan perkahwinan. Ini kerana berdasarkan kepada kajian rambang

di Wilayah Persekutuan di dapati kursus tersebut amat berjaya mengatasi

kadar perceraian di kalangan pasangan yang berkursus. Di dapati daripada

3,000 pasangan yang berkahwin sejak tahun 1992 sehingga 1994, kadar

perceraian di kalangan mereka ialah satu peratus sahaja.3

Berdasarkan perangkaan kadar perceraiaan di Perak pada tahun 1987

sehingga 1989 didapati daripada 9,000 pasangan yang telah berkahwin, kadar

perceraian di kalangan mereka adalah 11.0%. Selepas 5 tahun pelaksanaan

Kursus Praperkahwinan Islam, statistik menunjukkan kadar perceraian telah

2 Idris Awang, Keperluan Badan Khidmat Nasihat Keluarga Dalam Menyelesaikan KrisisRumahtangga, Jurnal Syariah, Jilid 1, Bil 2, 1993 hlm 223-224.3Sulaiman Endut (1997), Ingin Tahu Perkahwinan, Kuala Lumpur : Utusan Publications &Distributors Sdn Bhd, Kuala Lumpur, hlm 131.

menurun iaitu dari tahun 1990 sehingga 1995, daripada 58,705 perkahwinan,

kadar perceraian telah menurun sehingga 7.6%.4

Meskipun kursus ini menunjukkan pencapaian dalam perlaksanaannya,

namun terdapat kajian yang menunjukkan bahawa terdapat beberapa

kelemahan dalam pelaksanaannya. Menurut kajian Syarifah Syukriah, pihak

penganjur Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI hendaklah mengatur jadual

yang bersesuaian dan tidak terlalu ketat agar peserta tidak merasa tertekan

semasa menghadiri kursus tersebut. Pihak penganjur kursus MBKPPI juga

hendaklah memastikan pemudahcara dapat menepati waktu permulaan dan

waktu akhir kursus mengikut jadual yang ditetapkan.5

Selain itu terdapat peserta kursus yang tidak berpuas hati dengan

kelancaran perjalanan kursus. Mereka menyatakan bahawa terdapat sesetengah

program yang bermula lewat daripada yang dijadualkan. Ini menyebabkan

dewan menjadi bising dengan suara peserta berborak sesama mereka. Tidak

kurang juga yang mengambil peluang ini untuk berjumpa dengan pasangan

masing-masing di luar dewan. Seharusnya pihak penganjur kursus dapat

bertindak tegas terhadap permasalahan ini.

Kajian Syarifah Syukriah mendapati 10% responden menyatakan

ketidakpuasan hati mereka terhadap tempat yang disediakan. Tempat yang

4 Statistik Nikah, Cerai Dan Rujuk dari Tahun 1987 hingga 2005 yang dikeluarkan oleh BahagianPentadbiran Undang-Undang Syariah, Jabatan Agama Islam Negeri Perak.5 Syarifah Syukriah binti Tun Habib (2003), Kursus Pra Perkahwinan Islam : Analisis, Metode DanPelaksanaan Serta Keberkesanannya Dalam Pembentukan Institusi Kekeluargaan Islam di WilayahPerseketuan. (Tesis Sarjana, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia), hlm. 54

tidak selesa dan kurang kelengkapan ini dikatakan kurang sesuai untuk

diadakan kursus. Manakala 6% responden berpendapat aspek kemudahan dan

yuran kursus MBKPPI perlu diberi perhatian. Pihak penganjur kursus perlu

menyediakan ruang surau yang lebih luas bagi membolehkan peserta

sembahyang secara berjemaah. Terdapat juga yang berpendapat bahawa yuran

kursus MBKPPI adalah terlalu tinggi.

Selain daripada itu, didapati 3% responden mencadangkan agar

bilangan peserta dihadkan untuk satu-satu kursus MBKPPI.6 Mengikuti kajian

Towil Juraimi mendapati 90% daripada responden menyatakan tempat kursus

MBKPPI sesuai dan selesa serta 7.5% responden lagi tidak pasti. Manakala

2.5% daripada responden yang mendakwa tempat tersebut tidak selesa dan

tidak sesuai.7

Hakikatnya terdapat berbagai masalah dan isu yang berbangkit

daripada pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

(MBKPPI). Justeru, hal ini perlu dikenalpasti dan dinilai secara terperinci

bagi menganalisis sejauh mana keberkesanan pelaksanaan MBKPPI menepati

kehendak dan sasaran seterusnya mampu memberikan faedah kepada bakal

pasangan suami isteri.

6 Ibid, hlm. 577 Towil bin Juraimi (1999), Kursus Pra Perkahwinan : Suatu Kajian Tentang Prosedur Dan KaedahYang Digunakan Di Negeri Selangor Darul Ehsan. (Tesis Sarjana,Fakulti Pengajian Islam,Universiti Kebangsaan Malaysia), hlm. 75

1.2 Pengertian Tajuk

Tajuk bagi tesis ini ialah Modul Kursus Praperkahwinan Islam;

Kajian Terhadap Keberkesanannya Di Jabatan Agama Islam Negeri Perak,

Darul Ridzuan .

Modul : Kursus pelajaran (latihan dan sebagainya) yang dapat

dilaksanakan secara tersendiri ke arah pencapaian sesuatu

kelayakan atau kemahiran.8

Kursus : Pelajaran mengenai sesuatu perkara (kepandaian, pengetahuan

dan sebagainya) yang diberikan dalam jangkamasa yang agak

singkat.9

Praperkahwinan : Awalan yang bermakna sebelum perikatan yang sah

antara seorang lelaki dengan seorang perempuan untuk

menjadi suami isteri atau bernikah.10

Keberkesanan : Perihal berkesannya sesuatu tindakan atau perubahan.11

Jabatan Agama Islam Perak : Ia mempunyai beberapa bahagian

8 Azizah Md Hussain et.al (2007), Kamus Dewan, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm.1040.9 Ibid. hlm. 85710 Ibid. hlm. 65511 Ibid, hlm. 772

pentadbiran dan jabatan di bawah tadbir

Jabatan Agama Islam Perak iaitu:-

a) Jabatan Agama Islam Daerah Negeri Perak.

b) Bahagian Pentadbiran Undang-undang Syariah.

c) Bahagian Penguatkuasaan Undang-undang Syariah .

d) Bahagian Penyelidikan.

e) Bahagian Dakwah.

f) Bahagian Pendakwaan.

g) Bahagian Pendidikan.

1.3 Objektif Kajian

Objektif kajian ini ialah :-

a) Menganalisis pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam negeri Perak.

b) Mengenal pasti masalah dan isu yang berbangkit dari

pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam .

c) Menganalisa tahap keberkesanan pelaksanaan Modul

Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam

negeri Perak berdasarkan model penilaian konteks, input, proses dan

produk.

1.4 Kepentingan Kajian.

Kajian berkaitan pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam ini amat

perlu diketengahkan agar hasil dapatan kajian ini dapat dimanfaatkan dan

memberikan sumbangan positif kepada Bahagian Pentadbiran Undang-Undang

Syariah di Jabatan Agama Islam Perak khususnya penganjur-penganjur Kursus

Praperkahwinan Islam dan semua pihak yang terlibat dalam pelaksanaan

kursus tersebut.

1.5 Ulasan Penulisan

Isu konflik rumahtangga sering diperkatakan dan menjadi perbualan

yang hangat dalam kehidupan harian. Perjalanan rumahtangga yang tidak

terlepas daripada pelbagai masalah memerlukan kekuatan keimanan yang

teguh dalam sesebuah institusi kekeluargaan. Implikasi paling serius anak-

anak menjadi mangsa keadaan dan mengheret mereka dengan masalah-

masalah sosial.

Fenomena ini sebahagian besarnya kesan dari kegoyahan dan

kelemahan institusi kekeluargaan dalam menyusun strategi dan perancangan

bagi membentuk sebuah keluarga muslim dan melahirkan insan-insan soleh

untuk kecemerlangan agama, bangsa dan negara.

Menyingkap permasalahan ini, maka telah banyak kajian yang telah

dijalankan sama ada oleh individu mahupun sesebuah organisasi yang terlibat

bagi menangani permasalahan ini, sekaligus mencari jalan penyelesaian.

Antara topik utama perbincangan yang dijadikan landas permasalahan

kajian oleh para penyelidik ialah tentang keberkesanan kaedah serta

pelaksanaan kursus praperkahwinan Islam yang dilaksanakan di Malaysia bagi

persediaan setiap bakal pengantin yang akan mendirikan rumahtangga. Skop

kajian yang dijalankan adakalanya terhad bagi sesebuah negeri sahaja.

Antara kajian yang pernah dijalankan berkenaan kursus

praperkahwinan Islam ialah kajian yang telah dilakukan oleh Towil bin

Juraimi di dalam tesis Sarjana Pengajian Islam di Universiti Kebangsaan

Malaysia pada tahun 1999. Tesis tersebut bertajuk Kursus Praperkahwinan :

Satu kajian tentang prosedur dan kaedah yang digunakan di negeri Selangor

Darul Ehsan .

Antara kesimpulan yang dibuat oleh Towil bin Juraimi tentang kursus

praperkahwinan Islam ialah beliau telah menjelaskan tentang keberkesanan

kursus praperkahwinan ini sebagai salah satu kaedah bagi membantu bakal-

bakal pengantin membuat persiapan diri untuk mendirikan rumahtangga.

Namun skop kajian tersebut lebih menjurus tentang aspek prosedur dan

kaedah yang digunakan dalam pengendalian kursus tersebut.

Beliau juga hanya menjalankan kajian terhadap 80 orang peserta yang

menghadiri Kursus Praperkahwinan Islam di Pejabat Agama Islam Kuala

Langat, Selangor.12 Pada masa yang sama, perincian tentang keberkesanan

pelaksanaan kursus tersebut kurang dinyatakan secara lengkap. Begitu juga,

tidak dinyatakan bagaimana pengawalan oleh pihak Jabatan Agama Islam

negeri Selangor terhadap pelaksanaan kaedah yang digunakan sepanjang

kursus tersebut dijalankan.

Walau bagaimanapun, usaha yang dilakukan oleh Towil bin Juraimi

itu adalah suatu usaha yang baik dan sumbangan yang dapat dimanfaatkan

bagi mendedahkan pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam di negeri

Selangor.

Manakala kajian-kajian lain berkaitan Kursus Praperkahwinan Islam

yang pernah dijalankan ialah kajian yang dilakukan oleh Syarifah Syukriah

binti Tuan Habib di dalam tesis Sarjana Pengajian Islam di Universiti

Kebangsaan Malaysia pada tahun 2003. Tesis tersebut bertajuk Kursus

Praperkahwinan Islam : Analisis, Metode Dan Pelaksanaan serta

keberkesanannya dalam pembentukan institusi kekeluargaan Islam Di Wilayah

Persekutuan .

Kajian tersebut lebih memfokuskan tentang metode dan keberkesanan

pelaksanaannya serta isi kandungan modul yang digunakan dalam Kursus

12 Towil bin Juraimi (1999), Kursus Pra Perkahwinan : Satu Kajian Tentang Prosedur DanKaedah Yang Digunakan Di Negeri Selangor Darul Ehsan. ( Tesis Sarjana Fakulti PengajianIslam, Universiti Kebangsaan Malaysia), hlm. 66

Praperkahwinan Islam. Di samping itu, beliau juga membuat kajian tentang

penganalisaan dan penilaian mengenai sejauhmana keberkesanan modul yang

digunakan dalam kursus tersebut. Ternyata hasil dapatan kajian tersebut

menunjukkan bahawa kursus praperkahwinan Islam yang dilaksanakan dapat

membantu bakal-bakal pengantin membuat persiapan untuk membina

rumahtangga yang harmoni dan sejahtera.13

Siti Masliza pula telah membincangkan dalam kertas projeknya

perkara yang berkaitan dengan keluarga bahagia dan ciri-ciri keluarga

bahagia. Beliau menjelaskan tentang perlaksanaan Kursus Praperkahwinan

Islam di negeri Selangor dan menganalisa keberkesanan kursus tersebut

dalam membentuk keluarga bahagia.

Namun demikian, beliau juga hanya menjalankan kajian terhadap 50

orang peserta yang menyertai Kursus Praperkahwinan Islam di negeri

Selangor. Antara kesimpulan yang dinyatakan dalam kajian tersebut ialah

kursus tersebut memainkan peranan di dalam memberi ilmu pengetahuan

kekeluargaan.14

Hasil kajian menunjukkan masih terdapat banyak kelemahan yang

terdapat dalam pelaksanaan kursus tersebut, antaranya ialah kelemahan oleh

pihak penganjur kursus. Beliau menjelaskan pihak penganjur perlu lebih peka

13 Syarifah Syukriah binti Tun Habib (2003), Kursus Pra Perkahwinan Islam : Analisis,MetodeDan Pelaksanaan Serta Keberkesanannya Dalam Pembentukan Institusi Kekeluargaan Islam diWilayah Persekutuan . (Tesis Sarjana , Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia),hlm. 8514 Siti Masliza Mustapha (1996/1997), Kursus Pra perkahwinan : Fungsi Dan Kesannya di DalamMembentuk Keluarga Bahagia, Satu Tinjauan di Selangor Darul Ehsan. (Kertas Projek, FakultiSyariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya), hlm 96.

terhadap tajuk-tajuk yang dibincangkan agar tujuan dan matlamat kursus

dapat dicapai. Kerjasama dari para peserta kursus juga diperlukan supaya

perjalanan kursus akan lebih lancar dan menepati masa yang ditetapkan.

Yusnita binti Marjuki dalam kertas projeknya bertajuk Kursus

Praperkahwinan Jabatan Agama Islam Selangor : Kajian Mengenai

Permasalahan.

Kajian ini lebih menjurus ke arah mengenalpasti masalah-masalah

yang dihadapi sepanjang pelaksanaan kursus tersebut dijalankan. Kajian ini

dijalankan terhadap 30 orang peserta yang menyertai kursus tersebut. Hasil

dapatan kajian tersebut menunjukkan bahawa Kursus Praperkahwinan Islam

memberi kesan dan memainkan peranan penting dalam usaha mewujudkan

keluarga bahagia dan mengurangkan kadar perceraian khususnya di negeri

Selangor. Namun matlamat ini tidak akan tercapai sekiranya terdapat

masalah-masalah yang menghalang perjalanan program dengan lancar.15

Latipah binti Lebai Mat dalam kertas projeknya yang bertajuk

Kursus Praperkahwinan : Satu Tinjauan Tentang Perlaksanaan Dan

Kesannya Di Daerah Kota Setar, Kedah memfokuskan tentang kaedah

perlaksanaan kursus dan kesannya di daerah Kota Setar, Kedah yang

dianjurkan oleh badan dan pertubuhan swasta. Kajian ini dilakukan terhadap

48 orang peserta kursus yang dianjurkan oleh salah satu syarikat yang

15 Yusnita Marjuki (2003), Kursus Pra Perkahwinan Jabatan Agama Islam Selangor: KajianMengenai Permasalahan,( Kertas Projek, Bahagian Pengajian Usuluddin, Akademi Pengajian Islam,Universiti Malaya), hlm. 58.

terdapat di daerah Kota Setar iaitu Yiked Training and Consultancy Sdn.

Bhd. Antara kesimpulan yang dinyatakan oleh beliau ialah kursus tersebut

memberi kesan yang positif terhadap peserta kursus yang dapat dijadikan

panduan berguna dalam menempuh alam rumahtangga.16

Safuah binti Yaacob pula dalam kajiannya yang bertajuk Kursus

Praperkahwinan : Satu Tinjauan Perlaksanaan Dan Kesannya Di Pantai

Timur yang dilakukan terhadap 48 orang peserta kursus tersebut.

Antara kesimpulan yang dibuat oleh Safuah ialah Kursus

Praperkahwinan Islam amat diperlukan di zaman sekarang. Ini kerana

masyarakat Islam kini terdedah dengan pelbagai cabaran. Beliau

menyimpulkan bahawa kejayaan pelaksanaan kursus tersebut hanya dapat

dicapai melalui pengurusan strategik dan sistematik dari pihak Jabatan Agama

Islam Negeri serta kerjasama yang diberikan oleh semua peserta kursus.17

Siti Minah Abdul Rahim (1997), dalam kajiannya yang bertajuk

Kursus Perkahwinan Peranan Dan Sumbangannya Dalam Mengurangkan

Masalah Kekeluargaan, Satu Kajian di Daerah Taiping, Perak Darul

Ridzuan , telah mengulas mengenai kejayaan pelaksanaan kursus perkahwinan

dalam menangani konflik kekeluargaan dan kes perceraian di daerah Taiping.

Dengan menggunakan kaedah soal selidik hasil kajian beliau mendapati

daripada 85 kes perceraian dari tahun 1989 sehingga 1996 secara rawak,

hanya 30 kes atau 35% adalah pasangan yang berkahwin pada tahun-tahun

16 Latipah binti Lebai Mat (2003), op.cit, hlm. 4817 Safuah binti Yaacob (2000), op.cit, hlm. 68

selepas kursus perkahwinan diwajibkan berbanding 55 kes daripada pasangan

yang berkahwin sebelum kursus dilaksanakan.18

Siti Minah Abdul Rahim merumuskan dalam kajiannya bahawa kursus

perkahwinan banyak memberi sumbangan dalam memberi kefahaman tentang

agama terutamanya tentang asas-asas perkahwinan kepada bakal suami isteri

di daerah Taiping. Hasil dari kursus tersebut masalah keluarga dapat

dikurangkan. Walaupun terdapat beberapa masalah yang masih melanda

pasangan yang telah berkursus namun ianya bukanlah semata-mata disebabkan

faktor ketidakberkesanan kursus tetapi juga disebabkan oleh faktor-faktor

lain.19

Marzuki Senafi (1997), melalui kajiannya yang bertajuk Kajian Di

Mahkamah Syariah Manjung Mengenai Kadar Perceraian Dan Keberkesanan

Kursus Praperkahwinan mendapati pelaksanaan kursus praperkahwinan yang

dijalankan dapat mengurangkan masalah perceraian dari masa ke semasa. Ini

berdasarkan perangkaan kadar cerai dan rujuk, yang menunjukkan

pertambahan kepada bilangan pasangan yang rujuk kembali setelah bercerai

dari setahun ke setahun. Purata menunjukkan 13.7% daripada pasangan yang

bercerai setiap tahun telah rujuk kembali.20

18 Siti Minah Abdul Rahim (1997), Kursus Perkahwinan Peranan Dan Sumbangannya DalamMengurangkan Masalah Kekeluargaan,Satu Kajian di Daerah Taiping Perak Darul Ridzuan ,(Kertas Projek, Fakulti Syariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya), hlm. 7219 Ibid, hlm. 8320 Marzuki Senafi (1997), Kajian Di Mahkamah Syariah Manjung Mengenai Kadar PerceraianDan Keberkesanan Kursus Pra Perkahwinan , (Kertas Projek, Fakulti Syariah, Akademi PengajianIslam, Universiti Malaya), hlm. 70.

Marzuki Senafi menyimpulkan bahawa kursus praperkahwinan adalah

merupakan satu program yang banyak memberi manfaat kepada pasangan

yang ingin mendirikan rumahtangga. Namun begitu, banyak program

keilmuan lain yang boleh dianjurkan seperti kaunseling, program keluarga

bahagia dan seumpamanya dalam memupuk keluarga yang harmoni dan kekal

selamanya.21

Rohaidah Awang Nik (1997), dalam kajiannya Prosedur

Praperkahwinan : Satu Kajian Tentang Pelaksanaannya Di Daerah Temerloh,

Pahang Darul Makmur memfokuskan tentang prosedur kursus pra

perkahwinan di daerah Temerloh, Pahang. Menurut beliau secara

keseluruhannya prosedur yang dilaksanakan ini dapat mencapai matlamat

yang diharapkan oleh pihak yang terlibat. Walaupun masih terdapat beberapa

kelemahan namun ia sentiasa diperbaiki dari masa ke semasa.22

Beberapa buah buku mengenai Modul Kursus Praperkahwinan Islam

ialah Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (1996) terbitan Jabatan

Kemajuan Islam Malaysia, yang membincangkan tentang isi kandungan modul

di dalam Kursus Praperkahwinan Islam iaitu modul pertama: asas pembinaan

insan, modul kedua: prosedur undang-undang kekeluargaan dan modul ketiga:

kemahiran keibubapaan dan pengurusan rumahtangga.23

21 Ibid, hlm 7122 Rohaidah Awang Nik (1997), Prosedur Pra Perkahwinan : Satu Kajian TentangPerlaksanaannya di Daerah Temerloh Pahang Darul Makmur, (Kertas Projek, Fakulti Syariah,Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya), hlm. 6623 Abdul Hamid Hj Zainal Abidin, et.al (1996), Modul Bersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam(MBKPPI), Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, hlm.iii

Manakala buku Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

Semakan 2002, terbitan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia adalah merupakan

hasil semakan semula Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (1996)

yang telahpun digunapakai selama 5 tahun. Penyemakan dan penyusunan

semula MBKPPI versi 2002 ini merupakan penambahbaikan isi kandungan,

susunan tajuk serta masa yang ditetapkan bagi setiap tajuk bagi memenuhi

keperluan semasa masyarakat Islam. Buku ini disediakan untuk dijadikan

bahan rujukan para pemudahcara Kursus Praperkahwinan Islam.24

Selain daripada itu, buku Memasuki Gerbang Perkahwinan (2004)

yang diterbitkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia membincangkan

mengenai modul Kursus Praperkahwinan Islam sebagaimana yang dimuatkan

di dalam buku Modul Bersepadu Kursus Praperkawinan Islam. Buku ini

disediakan untuk rujukan para peserta Kursus Praperkahwinan Islam.25

Buku Memasuki Gerbang Perkahwinan edisi kedua (2008), terbitan

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia adalah penambahbaikan daripada buku

Memasuki Gerbang Perkahwinan 2004. Penambahbaikan tersebut ialah

mengenai panduan untuk mengatasi stress dan konflik yang menjadi isu

dalam keruntuhan institusi keluarga masakini.26

24 Mohammad Shahir Hj Abdullah, et.al (2002), Modul Bersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam(MBKPPI). Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, hlm. iii25 Ghazali Hj Abd Rahman. et.al (2004), Memasuki Gerbang Perkahwinan. Kuala Lumpur : JabatanKemajuan Islam Malaysia, hlm. vii26 Ghazali Hj Abd. Rahman. et.al (2008), Memasuki Gerbang Perkahwinan. Kuala Lumpur : JabatanKemajuan Islam Malaysia, hlm. v

Buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam 1997, terbitan Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia ini disediakan sebagai rujukan dan panduan yang seragam bagi

Jabatan Agama Islam Negeri dan syarikat atau penganjur yang melaksanakan

Kursus Praperkahwinan Islam.27

Buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam Dan MBKPPI Saudara Baru (2002), terbitan

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia merupakan penambahbaikan bagi buku

Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul Bersepadu 1997. Garis

panduan ini menjadi panduan dan rujukan bagi Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia dan Jabatan Agama Islam Negeri dalam membuat pemantauan yang

bersistematik terhadap perlaksanaan MBKPPI oleh penganjur Kursus

Praperkahwinan Islam.28

Manakala buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul

Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam terbitan Jabatan Agama Islam Perak

ini disediakan sebagai rujukan dan panduan yang seragam kepada Jabatan

Agama Islam negeri Perak serta syarikat atau penganjur yang melaksanakan

Kursus Praperkahwinan Islam di negeri Perak.29

27 Mustafa b. Abd. Rahman, et.al (1997), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan ModulBersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam, Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, hlm.128 Mohamad Shahir Hj Abdullah. et.al (2002), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan ModulBersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam (MBKPPI) Dan MBKPPI Saudara Baru, Kuala Lumpur: Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, hlm. iv29 Zakaria b. Abd Razak. et.al (2005), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul BersepaduKursus Pra Perkahwinan Islam (MBKPPI), Ipoh : Jabatan Agama Islam Perak, hlm. 1

Seterusnya buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul

Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam 2008, merupakan penambahbaikan

bagi buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam 2005.30

Berdasarkan kajian-kajian lalu menunjukkan bahawa topik ini

memerlukan kajian yang selanjutnya agar penyelidikan yang lengkap dan

menyeluruh dapat dihasilkan khasnya pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam negeri Perak. Kebanyakan

kajian lalu hanya menyentuh beberapa sudut tertentu sahaja tanpa membuat

kajian menyeluruh berkaitan pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI dan ia

hanya tertumpu di negeri-negeri dan daerah tertentu sahaja.

Justeru, kajian yang dibuat ini akan mengkaji secara mendalam dan

menyeluruh keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI di Jabatan

Agama Islam negeri Perak berdasarkan penilaian konteks, input, proses dan

produk bagi mengenalpasti masalah dan isu berbangkit daripada pelaksanaan

kursus tersebut.

1.6 Skop Kajian

Kajian ini tertumpu kepada dua skop utama. Pertama, kajian ini

merangkumi latarbelakang dan sejarah modul Kursus Praperkahwinan Islam,

30 Zakaria b. Abd Razak. et.al (2008), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul BersepaduKursus Pra Perkahwinan Islam (MBKPPI), Ipoh : Jabatan Agama Islam Perak, hlm.1

pelaksanaan modul yang diguna pakai dalam kursus tersebut, faktor-faktor

kepentingan dan objektif modul serta sumber modul tersebut.

Kedua, skop pengkajian ini akan menjurus kepada Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam Negeri Perak

berdasarkan penilaian dari dimensi konteks, input, proses dan produk oleh

Stufflebeam. Menurut Stufflebeam, penilaian pada asas adalah satu proses

untuk mendapatkan dan menggunakan maklumat bagi membuat sesuatu

keputusan.31

Penilaian konteks menyentuh tentang sikap dan kesediaan pemudahcara

terhadap modul kursus dan masalah-masalah yang dihadapi dalam

pelaksanaan modul tersebut. Penilaian input pula ialah tahap keyakinan

pemudahcara berdasarkan topik-topik dalam modul, kemudahan kursus,

penjadualan waktu kursus dan sokongan pihak Ketua Penolong Pengarah

Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga Jabatan Agama Islam Perak.

Manakala penilaian proses berkaitan strategi pengajaran dan

pembelajaran dari persepsi pemudahcara dan peserta kursus. Kajian dari

penilaian produk ialah mengenai pencapaian objektif modul dan perubahan

sikap peserta selepas mengikuti modul menurut persepsi pemudahcara dan

peserta kursus.

31 Daniel L.Stufflebeam dan Anthony (1985), Systematic Evalution : A Self-Instructional Guide toTheory and Practice. Boston : Kluwer Nojhoff Publishing, hlm. 151.

1.7 Metodologi Penyelidikan

Dalam penyelidikan ilmiah, metodologi memainkan peranan penting

untuk mendapatkan data dan fakta secara sistematik dan kolektif bagi

menghasilkan sesuatu kajian yang berkualiti.

Metodologi ialah kaedah yang akan digunakan sama ada untuk

mengumpul data atau menganalisis data. Penghuraian perkara ini sangat

penting bagi melihat kaedah-kaedah yang dirangka boleh mencapai objektif

yang dicadangkan.32 Manakala perkataan penyelidikan pula bermaksud usaha-

usaha untuk memperolehi data dan fakta yang diperlukan untuk mendapatkan

perumusan dan akhirnya merumuskan generalisasi.33

Bagi menyempurnakan penulisan dan melengkapkan kajian ini

beberapa kaedah telah digunakan berdasarkan teori-teori penyelidikan terkini

iaitu:

a. Metod Pengumpulan Data

b. Metod Dokumentasi

32 Ahmad Sunawari Long (2006), Pengenalan Metodologi Penyelidikan Pengajian Islam, Bangi:Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm 4233 Koentjaraningrat, Raden Mas (1997), Metode-Metode Penelitian Masyarakat, Jakarta: P.TGramedia, hlm 13

1.7.1(a) Metod Pengumpulan Data

Proses pengumpulan data-data kajian yang dijalankan ini melalui dua

bentuk pendekatan iaitu:

i) Kajian Perpustakaan.

Kaedah perpustakaan adalah langkah asas pertama yang

digunakan oleh penyelidik bagi melakukan kajian terhadap objek-objek

penyelidikan. Menerusi kaedah ini, fakta-fakta dalam semua bentuk

dokumentasi melalui bahan rujukan dari sumber-sumber perpustakaan

seperti buku-buku, jurnal-jurnal, risalah-risalah dan bahan-bahan

rujukan yang sesuai telah digunakan untuk memperolehi setiap

maklumat berkenaan Perlaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam MBKPPI. Selain itu, sumber internet digunakan

penyelidik dalam bab satu dan dua.

Perpustakaan-perpustakaan yang dikunjungi ialah Perpustakaan

Utama, Universiti Malaya, Perpustakaan Peringatan Zaaba, Universiti

Malaya, Perpustakaan Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya,

Perpustakaan Tun Sri Lanang, Universiti Kebangsaan Malaysia,

Perpustakaan Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Perpustakaan

Sultan Abdul Samad, Universiti Putra Malaysia, Perpustakaan Awam

Islam, Pusat Islam Malaysia, Perpustakaan Negara, Kuala Lumpur dan

Perpustakaan Tun Abdul Razak, Ipoh. Ini bertujuan bagi memperolehi

bahan-bahan rujukan dari pelbagai versi sama ada dalam Bahasa

Melayu dan Bahasa Inggeris, mahupun dalam Bahasa Arab.

ii) Kajian Lapangan.

Kajian lapangan banyak digunkan penyelidik bagi membuat

penyelidikan secara langsung dengan objek kajian yang dipilih untuk

diteliti dan dikaji serta dibuat rumusan dan kesimpulan darinya.

Konsep ini memerlukan penelitian secara langsung dari penyelidik

dengan menggunakan kaedah-kaedah tertentu untuk mendapatkan data

dan fakta bagi menghasilkan dapatan kajian yang tepat dan berkualiti.

Metod temubual dan pemerhatian dilakukan dalam bab tiga dan

empat terhadap pihak penganjur Kursus Praperkahwinan Islam

MBKPPI, pemudahcara-pemudahcara kursus dan para peserta kursus

MBKPPI dalam usaha penyelidik untuk mengumpul maklumat atau

data bagi memperkukuhkan kesahan kajian.

Selain itu, metod soal-selidik telah digunakan dalam bab empat

untuk mendapatkan data-data primer berkaitan keberkesanan

pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI. Untuk tujuan ini, set soalan

telah disediakan untuk dijawab oleh responden.

Soal selidik

Menerusi metod ini, sebanyak 2 set soal selidik telah

disediakan. Set pertama disediakan untuk responden pemudahcara

Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI. Manakala set kedua pula

disediakan untuk responden para peserta kursus tersebut. Metod ini

selanjutnya dilaksanakan berdasarkan aspek-aspek berikut:-

a) Persampelan

i. Set soal selidik 1 Sampel kajian terdiri

daripada pemudahcara-pemudahcara Kursus

Praperkahwinan Islam MBKPPI di Jabatan Agama

Islam negeri Perak. Borang soal selidik yang

diedarkan, dikembarkan bersama-sama surat yang

menyatakan tujuan ianya dijalankan. Sebanyak 40

set borang soal selidik telah diedarkan, sebanyak

24 set ( N=24 ) daripadanya telah dikembalikan,

iaitu kadar responden adalah sebanyak 60%.

ii. Set soal selidik 2 - Sampel kajian terdiri

daripada peserta-peserta Kursus Praperkahwinan

Islam MBKPPI di Jabatan Agama Islam negeri

Perak. Pengedaran dan penerimaan borang soal

selidik tersebut telah mendapat kerjasama dari

pihak urusetia penganjur-penganjur kursus yang

berdaftar di bawah Jabatan Agama Islam negeri

Perak. Sebanyak 300 set borang soal selidik telah

diedarkan kepada responden. Borang soal selidik

tersebut dikembarkan bersama-sama surat yang

menyatakan tujuan ianya dijalankan. Daripada

jumlah kesemua borang soal selidik yang

diedarkan, sebanyak 298 ( N=298 ) daripadanya

dikembalikan dengan sempurna, iaitu kadar

responden adalah sebanyak 99.3%.

1.7.1 (b) Metod Dokumentasi

Setelah proses pengumpulan data dilakukan, maka kesemua data dan

fakta yang diperolehi perlu didokumentasikan dengan penyusunan teratur dan

kemas. Justeru penyelidik menggunakan beberapa metod bagi menyiapkan

proses penyusunan kajian ilmiah ini sama ada terdiri daripada sumber primari

atau sekunder.34 Antara metod yang digunakan di dalam kajian ini ialah:-

a. Metod Historis

b. Metod Analisis Data

34 Sumber primary ialah sumber yang ada kaitan secara langsung dengan situasi yang dijelaskan.Sumber sekunder ialah bahan yang ada perantara di antara penyelidik dengan keadaan ataupengalaman yang menjadi subjek diperbincangkan seperti ulasan, makalah dan buku ilmiah. LihatIdris Awang (2009), Penyelidikan Ilmiah Amalan Dalam Pengajian Islam, Selangor: Kamil &Shakir Sdn. Bhd., hlm 94

1.7.2 (a) Metod Historis

Metod historis merupakan suatu metod digunakan bagi menentukan

adanya pendapat-pendapat yang tepat mengenai sesuatu kajian.35 Metod ini

digunakan penyelidik dalam kajian bab tiga.

Kepentingan metod ini amat diperlukan bagi mendapatkan data

berkaitan dengan latarbelakang pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam di

Malaysia dan di negeri Perak, seterusnya meneliti fakta tentang bagaimana

permulaan pelaksanaan kursus tersebut serta sejauhmana proses

perkembangannya.

1.7.2 (b) Metod Analisa Data

Apabila kesemua data-data yang diperlukan terkumpul melalui metod-

metod yang dinyatakan, penyelidik akan mengolah dan menganalisis data-data

tersebut berdasarkan dapatan-dapatan yang telah diperolehi.

Melalui data-data yang diperolehi daripada responden kemudiannya

dianalisis menggunakan program Pakej Statistik untuk Sains Sosial (Statistical

Package for Social Sciences-SPSS). Berdasarkan penilaian dimensi konteks,

input, proses dan produk (Context, Input, Process, Product Stufflebeam dan

35 Abdul Halim Mat Diah (1987), Risalah Suatu Contoh Tentang Huraian Metodologi ( Risalahdari kuliah yang disampaikan oleh pengarang di Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya) hlm.7

Shinkfield, 1984) bagi menilai keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam.

Kajian ini akan menggunakan teori model konteks, input, produk dan

proses yang diubahsuai daripada teori model context, input, process dan

product (CIPP) yang direkabentuk oleh Daniel L.Stufflebeam dan Anthony

J.Shinkfield (1984), memfokuskan kepada penilaian berorientasikan pembaikan

(improvement oriented evaluation) yang bertujuan untuk membuat keputusan

(decision making) terhadap sesuatu kursus atau program pendidikan.36

Kaedah deskriptif taburan kekerapan dan peratusan digunakan untuk

mendapatkan gambaran tepat tentang punca dan bentuk permasalahan serta

keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

dari pengalaman responden. Selain itu, pendekatan perbandingan juga

digunakan dalam menganalisis data-data yang diperolehi untuk membuat

kesimpulan.

1.8 Sistematika Penulisan.

Penulisan disertasi ini dibahagikan kepada lima bab yang berasingan.

Setiap bab dihuraikan secara terperinci, kemas dan teratur bagi

mengoptimumkan penyampaian maklumat.

36 Daniel L.Stufflebeam dan Anthony J.Shinkfield (1985), Systematic Evaluation : A SelfInstrutional Guide to Theory and Practice, Boston: Kluwer Nijhoff Publishing, hlm. 155

Pada bab yang pertama adalah bab pendahuluan yang menjelaskan

latar belakang masalah kajian, pengertian tajuk, objektif kajian, kepentingan

kajian, ulasan penulisan, skop kajian dan metodologi kajian.

Bab yang kedua pula menjelaskan tentang pengertian kursus pra

perkahwinan Islam, latarbelakang kursus tersebut, faktor-faktor keperluan

kursus tersebut pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Perkahwinan Islam di

negeri Perak, objektif modul dan sumber yang digunapakai di dalam modul

tersebut.

Bab yang ketiga mengandungi hasil kajian pelaksanaan modul kursus

praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam negeri Perak, dilihat dari

dimensi konteks, input, proses dan produk. Kajian dari konteks ini

menyentuh tentang sikap dan kesediaan fasilitator terhadap modul masalah-

masalah yang timbul sebelum pelakanaan modul tersebut.

Manakala kajian keberkesanan dari dimensi input menganalisa tahap

keyakinan dan kemahiran fasilitator berdasarkan topik-topik modul,

kelengkapan kemudahan kursus serta pelaksanaan jadual waktu kursus. Kajian

keberkesanan dari dimensi proses pula menilai perjalanan kursus dan strategi

pengajaran serta pembelajaran.

Seterusnya kajian terhadap keberkesanan dari dimensi produk menilai

tahap pencapaian objektif modul serta perubahan sikap peserta selepas

mengikuti modul kursus dengan mengambil kira pandangan dari peserta

kursus dan pemudahcara Kursus Praperkahwinan Islam.

Pada bab keempat yang merupakan bab terakhir mengandungi rumusan

dan kesimpulan terhadap kajian yang dijalankan serta perbincangan hasil

kajian. Pada bahagian ini, dikemukakan juga saranan-saranan berdasarkan

penemuan dari kajian yang dilaksanakan.

Diharap kajian ini menjadi tirai pembuka untuk mengukur sejauhmana

pelaksanaan Modul Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam

Negeri Perak. Ini kerana proses pembelajaran tidak terhenti pada sesuatu

masa tetapi ia berlanjutan hingga ke akhir hayat.

BAB KEDUA

KEBERKESANAN MODUL BERSEPADU KURSUSPRAPERKAHWINAN ISLAM

2.1 Pengenalan

Bab ini merupakan landasan teori bagi penulisan ini. Ia

membincangkan mengenai teori keberkesanan pelaksanaan Kursus

Praperkahwinan Islam MBKPPI.

Landasan teori merupakan konsep yang dijadikan pembolehubah-

pembolehubah utama dalam mendasari sesuatu tajuk kajian. Landasan teori

adalah penting untuk sesuatu kajian kerana memberi makna terhadap teori

dan model yang digunakan dalam sesuatu kajian yang bertujuan

mengemukakan kaedah yang digunakan, pandangan mengenai sesuatu isu,

memahami latar belakang kajian dan untuk mengetahui sesuatu maklumat.1

Kajian terhadap sesuatu teori yang dijadikan sebagai landasan kajian

memerlukan daya intelektual yang tinggi melalui pelbagai usaha penyelidikan

yang disokong dengan beberapa dokumentasi rasmi.2

Seterusnya bab ini akan ditutup dengan membuat kesimpulan ke atas

landasan teori yang digunakan dalam kajian ini.

1 S.J Ball (1995), Intellectuals or Technician?, The Urgent Role of Theory in Education Studies.British Journal of Educational Studies, Bil 33, hlm. 225-2712 Gerald Thames (1997), What s The Use of Theory? Harvard Education Review, Jil.2, Bil 16, hlm,75-85

2.2 Keberkesanan Modul Kursus.

Perkataan keberkesanan berasal daripada kata dasar kesan, yang

membawa maksud tanda yang ditinggalkan oleh sesuatu (sama ada kebaikan

atau keburukan) yang timbul daripada sesuatu kejadian (keadaan, perbuatan,

tindakan dan lain-lain), kesudahan (hasil, akibat) daripada sesuatu efek.3

Keberkesanan pula bermaksud perihal berkesannya (sesuatu tindakan,

perubahan dan sebagainya).4

Perkataan keberkesanan adalah terjemahan daripada Bahasa Arab yang

berasal daripada kalimah ta aththara-yata aththaru-mu aththir.5 Kalimah

ta aththara bererti melahirkan padanya kesan.6

Modul merupakan suatu pembelajaran yang terancang ke arah

mencapai hasrat penghasilan yang ditentukan. Penilaian modul adalah salah

satu daripada beberapa aspek yang penting untuk melihat keberkesanan

kursus yang dilaksanakan. Ia bertujuan untuk mengumpul maklumat dalam

menentukan keputusan sama ada hendak menerima atau mengubah sesuatu

perkara dalam kandungan modul. Terdapat empat komponen yang penting

dalam menilai sesuatu modul iaitu isi kandungan, objektif modul, kaedah dan

3 Teuku Iskandar (2006), Kamus Dewan, Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm. 7714 Ibid, hlm. 7725 Asad M.Alkalali (1986), Kamus Melayu Arab, Kuala Lumpur : Thinker s Library Sdn. Bhd., hlm2646 Ibr him Madk r (t.t), al-Mu jam al-W sit, jld 1, Kaherah : D r Umr n, hlm 5.

strategi pengajaran dan pembelajaran yang digunakan serta penilaian (ujian

kelayakan sijil MBKPPI)

Kajian keberkesanan modul memfokuskan kepada matlamat kursus

yang ingin dicapai atau menjadikan asas kepada alat pengukuran dan

penilaian, kajian dibuat secara pemerhatian dengan menilai penggunaan

strategi dan kaedah dalam pengajaran dan pembelajaran yang digunakan

dapat mencapai tahap yang diharapkan.

Selain itu, penyelidik membuat penilaian keberkesanan kursus dan

modul menggunakan alat pengukuran seperti instrumen soal selidik bagi

mendapatkan data peserta kursus terhadap kursus dan membuat pemerhatian

bagi mendapatkan data penguasaan kemahiran penggunaan strategi dan

kaedah pengajaran dan pembelajaran.

Penilaian terhadap keberkesanan sesuatu kursus biasanya dibuat untuk

menentukan kejayaan sesuatu program.7 Ianya memfokuskan kepada tahap

kejayaan, rancangan kandungan, pelaksanaan dan pencapaian objektif kursus

itu sendiri.8

Terdapat pelbagai pendekatan penilaian terhadap kajian keberkesanan

kursus. Norman E. Gronlund dan Robert L. Linn menggunakan penilaian

formatif dan summatif bagi menilai keberkesanan sesuatu kursus. Penilaian

7 W.R Borg dan M.D Gall (1989), Educational Research An Introduction, New York : Longman,hlm. 1448 Wilma S.Longstreet dan Harold G. Suane (1993), Curiculum : for a New Millenium, USA : Ailyn& Bacon, hlm. 143

formatif digunakan bagi menilai keberkesanan sesuatu kursus yang dibuat

sepanjang kursus berlangsung sama ada terhadap unit-unit besar mahupun sub

unitnya. Penilaian terhadap satu unit besar seperti membandingkan antara dua

kursus maka prosedur promatifnya perlu dibuat secara formal dan lebih

sistematik berbanding dengan penilaian dalam sub unitnya yang dibuat secara

tidak formal. Melalui penilaian formatif, penilai boleh membuat keputusan

sama ada untuk meneruskan, mengubahsuai, menyemak dan menghentikan

sesuatu kursus.9

Manakala summatif bermaksud sum atau jumlah. Ia menilai sebanyak

mana kesan-kesan kursus yang telah dicapai dalam komponen-komponen dan

unit-unit dalam sesuatu kurikulum dan sukatan pelajarannya. Penilaian

summatif bertujuan untuk memberi gambaran yang menyeluruh terhadap

kualiti kursus dan seterusnya membuat rumusan atau keputusan terhadap

kejayaan dan kegagalan kursus. Ia dibuat pada penghujung kursus atau

setelah kursus tamat. Penilaian summatif dibuat secara formal yang

memfokuskan kepada objektif kursus yang hendak dicapai. Ujian dan

peperiksaan akhir dalam sesuatu kursus adalah contoh terbaik penilaian

summatif.10

Scriven juga membahagikan penilaian terhadap kursus atau program

kepada formatif dan summatif. Penilaian formatif dibuat semasa sesuatu

kursus sedang berlangsung, manakala penilaian summatif dibuat pada akhir

9 Norman E. Gronlund and Robert L. Linn (1990), Measurement and Evaluation in Teaching. NewYork : Mac Millan, hlm. 4610 Ibid, hlm. 47

kursus yang bertujuan untuk mengumpulkan maklumat bagi maksud sama ada

meneruskan atau menghentikan sesuatu kursus, setelah sesuatu kursus itu

tamat bagi melihat keberkesanan kursus.11 Provus menilai keberkesanan

kursus dari segi prestasi, standard dan produk.12

Lee J. Cronbach, menggunakan pendekatan saintifik dan humanistic

bagi menilai keberkesanan sesuatu kursus. Pendekatan saintifik lebih kepada

penggunaan kajian kuantitatif yang memfokuskan kepada outcome-outcome

(apa yang dihasilkan) dan impact (kesan) sesuatu kursus. Pendekatan

humanistic lebih kepada penggunaan kajian kualitatif yang menumpukan

kepada aspek yang lebih bercorak naturalistik seperti faedah, kebaikan,

fenomena dan tingkahlaku yang diperolehi daripada sesuatu kursus atau

program.13

A.C Ornsetin dan R.P Hunkins, menggunakan penilaian intrinsic dan

penilaian pay-off bagi menilai keberkesanan sesuatu kursus. Pendekatan

penilaian intrinsic ialah satu bentuk penilaian untuk melihat kesan-kesan asas

setelah sesuatu kursus itu dilaksanakan. Ia memfokuskan kepada kekuatan

dan kebaikan kursus yang dilihat dari segi kriteria sukatan pelajaran, isi

kandungan kursus, kaedah pengajaran, strategi pembelajaran, objektif kursus

dan pencapaian matlamat kursus.14

11 Michael Scrivan (1967), The Methodology of Evaluation, Chicago : Read Mc Nally, hlm. 3912 Malcom Provus (1971), Discrepancy Evaluation for Education Program Improvement andAccessment. Barkely, California : Mc Cutchan, hlm. 7813 Lee J. Cronbach (1982), Desingning Evaluation of Educational and Social Program. SanFrancisco : Jossey Bass, hlm. 2414 A.C Ornsetin dan R.P Hunkins (1988), Curriculum : Foundations, Prinsiples and Essays,Englewood Cliff, New Jersey : Prentice Hall, hlm. 255

Penilaian pay-off memberatkan outcome-outcome (hasil yang akan

dicapai) khasnya dalam bidang akademik dan input-input (pengisian) iaitu

dari aspek strategi dan kaedah pengajaran dan pembelajaran.15

L.E Seidman menggunakan pendekatan utilitarian dan intuition bagi

menilai keberkesanan sesuatu kursus. Pendekatan utilitarian berkait dengan

kajian saintifik, ia bermaksud pencapaian individu yang diukur melalui

jumlah pelajar saiz institusi, semakin banyak jumlah pelajar dan saiz intitusi

yang besar maka semakin tinggi untuk melihat keberkesanan sesuatu kursus.

Manakala intuition bercorak humanistik, bagi melihat impak kursus pada

setiap individu.16

Ernest menggunakan pendekatan monolithic, pluralistic dan multiple

bagi mengesan keberkesanan sesuatu kursus. Pendekatan monolithic adalah

bentuk penilaian yang menggunakan satu sahaja jenis kajian sama ada

kuantitatif serentak atau kualitatif. Penilaian pluralistic menggunakan dua

bentuk penilaian kuantitatif dan kualitatif serentak dan multiple menggunakan

pelbagai bentuk penilaian yang tidak spesifik sifatnya. Pendekatan multiple

sering digunakan bagi pengumpulan dan pemerosesan data (kaedah

triangulation).17

15 Michael Scrivan (1970), The Methodology of Evaluation, Berkeley, California : Mc. Cutchan,hlm. 13716 L.E Seidman (1991), Interviewing as Qualitative Research, New York : Teachers College Press,Colombia University, hlm. 8317 Ernest, R. House (1990), Trend in Evaluation. Educational Research, April 1990, hlm. 24-28

Bagi penilaian keberkesanan sesuatu kursus, haruslah dilihat sebagai

proses untuk membaiki sesuatu, bukannya untuk membuktikan sesuatu

(evaluation is not to prove, but to improve).18 Di samping untuk

membolehkan tindakan susulan yang selanjutnya dibuat bagi mengukur

kembali impak kursus dalam mencapai objektif yang seterusnya.19

Melalui aspek tujuan dan kepentingan penilaian keberkesanan sesuatu

kursus atau program, ia membolehkan kursus atau program tersebut dapat

disemak, diubahsuai dan diperbaiki dari masa ke semasa, untuk mendapatkan

maklumat, mengesan tahap sesuatu penguasaan, untuk mengenalpasti kekuatan

dan kelemahan, untuk mengambil tindakan susulan dan untuk memperbaiki

proses atau sistem yang ada.20

Terdapat pelbagai teori dan model penilaian keberkesanan sesuatu

kursus yang sesuai diguna pakai dalam konteks kajian terhadap keberkesanan

sesuatu kursus.

Teori bermaksud pendapat yang dikemukan untuk menerangkan

sesuatu perkara, asas-asas kasar yang menjadi dasar pembentukan

18 Daniel L.Stufflebeam, et.al (1977), Education Evaluation and Decision Making. Peacock, ItascaIII, Phi Delga Kappan Narional Study Committee on Evaluation, Illinois : Peacock Publishers, hlm.15419 A.Antelo dan R.L Henderson (1992), Formulating Effective School Cooperation Partnership APolicy Analysis, School Cooperation, Vol. 12, London : Croom Helm Ltd, hlm. 5120 Muhammad Ihsan (1997), Persepsi Bekas Pelajar dan Pentadbir Sekolah MengenaiKeberkesanan Program Diploma Perguruan Universiti Malaya, Tesis Sarjana, Fakulti Pendidikan,Universiti Malaya, hlm. 42

(perkembangan) sesuatu pengetahuan atau pendapat mengenai cara-cara

membuat sesuatu.21

Dalam bahasa Arab teori sinonim dengan na ar bermaksud; sesuatu

yang sifatnya praktikal.22 Na ar adalah khal dan ikhwal al- Aqal dalam

bentuk tajrib (percubaan).23

Teori-teori penilaian keberkesanan sesuatu kursus atau program

tersebut ialah teori Rasional Evaluation, teori Development, teori Grounded,

teori Competency-Based Education, teori Multiple Objectives, teori

Stakeholder, teori Feedback Control System, teori Theory-Base Course dan

Etnografi.

Teori Rasional Evaluation ialah teori penilaian rasional yang

diperkenalkan oleh Tyler, Pophams, Mac Donald Rass dan Sullivian.

Penilaian rasional menekankan produktiviti dan akauntabiliti dalam sesuatu

aktiviti. Ia juga digunakan untuk mengukur pencapaian kemajuan seseorang

peserta dalam sesuatu kursus atau program yang disertainya.24

21 Teuku Iskandar (2007), Op.cit, hlm. 165922 Abdullah Amin al-Nukmy (1995), Kaedah dan Kurikulum Pendidikan Islam Menurut IbnuKhaldun dan Al-Qabisi. Kuala Lumpur : Pustaka Syuhada, hlm. 8523 Ibnu Khald n (1948), al-Muqaddimah. Beirut: Ma ba ah al- Arabiyyah, hlm. 42924 W.J Pophems (1975), Educational Evaluation. New Jersey: Prentice Hall, hlm.11Juga dalam Robert Tyler (1950), Reporting Evaluations of Learning Outcomes in H.J Walberg &G.D Haerfel (Eds). The International Encyclopedia of Education Evaluation. Oxford: Englang:Pargamon, hlm.233-238

Teori Developmental iaitu melihat perkembangan penguasaan dan

pencapaian sesuatu kursus. Ia perlu dibuat secara berterusan untuk melihat

kekuatan dan kelemahan sesuatu kursus. Kaedah penilaian boleh dibuat

melalui pemerhatian, interaksi dengan sasaran, melihat hasil kerja subjek,

membuat penilaian kendiri, melihat laporan daripada pihak lain dengan

membuat beberapa pengujian dan pengukuran. Penilaian kursus juga boleh

dibuat melalui membandingkan antara dua kursus yang lebih kurang sama

dari pelbagai aspek. Akhir sekali meklumat atau hasil penilaian perlu

diberitahu kepada sasaran dalam bentuk laporan.25

Teori Grounded diperkenalkan oleh Mc. Loughin. Kajian penilaian

keberkesanan sesuatu kursus atau program melalui teori grounded

dilaksanakan melalui kajian sosial secara kualitatif. Ia menjelaskan

peningkatan dan perubahan tingkah laku sosial subjek yang menaik

menandakan keberkesanan yang positif.26

Teori Competency-Based Education dicadangkan oleh Nancy dan

Fawns yang berasaskan kepada ketrampilan diri sebagai kawalan kualiti yang

piawai. Penilaian keberkesanan kursus boleh dilihat kepada perubahan-

perubahan sebelum dan selepas sesuatu kursus.27

25 Noor Azmi (1990), Penilaian Dalam Pendidikan Satu Penelitian Semula , Jurnal Guru, Bil 2,16 Mei 1990, hlm. 110-11626 B.G Glaser & A.L Strauss (1967), The Discovery of Grounded Theory. Chicago: Aldine, hlm.2327 D.Nancy dan R. Fawns (1993), Teacher s Working Knowlwdge Theory To Practice On TeacherEducation , Journal of Education for Teaching, Vol. 18, No.2, Lancaster: Carfax PublishingCompany, hlm. 159-171Juga dalam P. Chandler, W.P Robinson dan P. Noyes (1991), Is a Proactive Student Teacher aBetter Student Teacher? , Research In Education, No.45, May 1991, Manchester: ManchesterUniversity Press, hlm.41-52

Teori Multiple Objectives telah diperkenalkan oleh Richard dan Kraft

bagi penilaian keberkesanan kursus lewat pada tahun 1974 disamping rakan-

rakannya Louis M.Smith, Ranl A.Pohlard, Charles J.Banner dan Craig Cjerde.

Mereka berpendapat bahawa penilaian keberkesanan dalam sistem pendidikan

hendaklah diukur dalam bentuk multi dimensional dalam berbagai hala dan

hubungan khususnya daripada aspek kos dan kegunaan terhadap pelbagai

kursus. Satu perkara yang sukar untuk dinilai ialah masalah yang berhubung

dengan dapatan-dapatan daripada subjek tentang sosialnya. Aspek faedah

untuk kemasyarakatan secara keseluruhan hendaklah diberi keutamaan dalam

membuat penilaian keberkesanan kursus.28

Teori Stakeholder diperkenalkan oleh Gold bagi menilai keberkesanan

sesuatu program yang melibatkan persepsi subjek yang terlibat dalam sesuatu

kursus. Penilaian keberkesanan perlu dilihat dari segi peranan pengguna

terhadap sesuatu sistem, matlamat, keperluan dan komponen program.29

Teori Feedback Control System adalah teori yang dikemukakan oleh

Orr dan disarankan oleh Laudon yang pada asasnya menyatakan terdapat tiga

tahap bagi menentukan keberkesanan kursus iaitu dengan memerhatikan input,

process dan output. Keiga-tiga tahap ini hendaklah selari dengan matlamat

asas kursus atau program.30

28 H.P Richard, Kraff, Louis M.Smith, Ranl A.Pohlard, Charles, J.Branner dan Craig Cjerde (1974),Curriculum Evaluation-AREA (America Education Research Association) , Monograph Series on

Curriculum Evaluation, Chicago: Rand Mc Nally College, hlm. 55-5729 Ismail Mohd Rashid (1999), Penilaian Program Rangkaian Komputer : Satu Perspektif Teori ,Jurnal Pengurusan dan Kepimpinan Pendidikan, Jil.9, Bil 2, Disember 1999, Institut AminuddinBaki, hlm 51-6130 Ibid, hlm. 59

Teori Theory - Base Course menerangkan tentang kajian terhadap

keberkesanan kursus perlu dilihat pada sasaran kerja-kerja yang mencapai

positif. Memadukan secara eksplisit objektif-objektif kursus yang telah

ditetapkan. Menilai pengajaran secara konsisten dengan memastikan teori-teori

pengajaran yang dipelajari dan membuat penilaian terhadap kejayaan kursus.31

Teori Etnografi digunakan untuk menilai kursus atau program melalui

pandangan subjek atau pengguna. Teori ini menghendaki penilaian

keberkesanan kursus perlu dibuat secara menyusur galur mengikut kronologi

dari awal, perkembangan dan penghujung kursus secara tahap ke tahap untuk

melihat kelemahan dan kakuatan kursus serta permasalahannya.32

Model didefinisikan sebagai ragam, cara, barang tiruan yang sama

seperti yang asal tetapi lebih kecil.33 Ia juga bermaksud rajah urutan, contoh

yang berajah, rangka, struktur dan bentuk luaran yang dapat dilihat secara

gambaran kesimpulan.34

Bagi kajian terhadap penilaian kursus, khususnya yang memfokuskan

kepada keberkesanan akan menggunakan salah satu daripada model-model

penilaian kursus atau program seperti model Stufflebeam s CIPP, model

Throughput Process Factor - Comprehensif, model The Critical Event, model

31 Jack A.Rowell, Suzanne Pope & B.F Sherman (1992), Relating Theory to Practice in TeacherEducation . Journal of Education for Teaching, Vol.18, No.2, Lancaster: Carfax PublishingCompany, hlm. 171-17732 D. Hamilton et.al (1977), Beyond the Number Game A Render in Education Evaluation.London: Mac Millon, hlm 5433 Teuku Iskandar (2007), op.cit, hlm 103934 Tunku Sarah Tunku Mohd Jiwa (1997), Pembinaan Model Penerapan Nilai Dalam Pengajaran diIPT, Tesis Ph.D, Fakulti Pendidikan, Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm 43

Causal Modelling, model Accraditation Plus, model Free - Goal Evaluation,

model Metfessel - Michael Evaluation, model Provus s Discrepency

Evaluation dan model Stake s Congruence - Contengency.

Model Stufflebeam s CIPP berbentuk decision - management -

oriented (orientasi keputusan pengurusan) atau membuat keputusan yang

digunakan dalam membuat penilaian keberkesanan sesuatu kursus atau

program. Model CIPP secara komprehensifnya berbentuk penilaian proses

yang berterusan. Maklumat-maklumat yang disediakan kepada pengurusan

untuk tujuan membuat keputusan. Terdapat tiga teknik proses penilaian

keberkesanan kursus atau program, menggariskan maklumat-maklumat yang

diperlukan bagi pengumpulan data, mendapatkan maklumat dan menyediakan

maklumat kepada sekumpulan individu yang berkenaan. Tiga teknik yang

dibuat mestilah berurutan dalam empat langkah penilaian berikut:35

i. Penilaian konteks

Membuat penilaian ke atas persekitaran kursus yang

memfokuskan kepada kandungan kursus itu sendiri seperti

matlamat kurikulum yang dihasratkan, objektif sukatan pelajaran

yang disasarkan, peluang, nilai kepercayaan, kemahiran dan

penguasaan pengetahuan.

35 Daniel L.Stufflebeam (1971), Educational Evaluation and Decision Making. Itasca III Prosuch,hlm 229

ii. Penilaian input

Menyediakan maklumat dan menentukan penggunaan sumber-

sumber bagi memenuhi matlamat kursus. Ia memfokuskan

kepada penggunaan pelbagai strategi dan kaedah yang

digunakan berpotensi untuk mencapai objektif kursus.

iii. Penilaian proses

Ia bertujuan untuk mengawal dan mengurus kursus yang

sedang berlangsung, menentukan apa yang dirancangkan sama

dengan apa yang sedang berlaku. Terdapat tiga strategi dalam

penilaian proses : pertama, mengesan elemen-elemen yang

boleh merosakkan kursus seperti permasalahan-permasalahan

yang wujud dalam kursus yang boleh menghalang pencapaian

objektif kursus. Kedua, menyediakan maklumat untuk membuat

keputusan. Ketiga, mengekalkan rekod prosedur-prosedur yang

berlaku.

iv. Penilaian produk

Mengumpulkan maklumat-maklumat untuk menentukan harapan-

harapan dalam mencapai apa yang dihasilkan oleh kursus serta

membuat keputusan sama ada kursus perlu diteruskan,

diubahsuai, ditangguhkan atau pun ditamatkan.

Penilaian konteks (kandungan) bertujuan untuk mengenal pasti tujuan

atau matlamat sesuatu kursus itu diadakan. Penilaian input (pengisian) dilihat

dari segi bagaimana sumber dan strategi yang diberi itu berkesan dalam

kursus. Penilaian proses (pelaksanaan) dibuat secara mengumpul data dan

maklumat-maklumat mengenai perjalanan kursus seperti yang dirancangkan.

Penilaian produk (hasilan) dilaksanakan untuk menentukan hasilan menepati

objektif kursus. Keempat-empat prosedur dalam model CIPP ini hendaklah

digabungkan untuk membuat keputusan sama ada kursus tersebut ingin

diteruskan, dipindahkan atau diubahsuai atau ditamatkan.36

Model Throughput Process Factor - Comprehensif telah dikemukakan

oleh Creemers dan Scheerens sebagai konsep keberkesanan penilaian

pendidikan yang mengandungi empat unsur:

i. Pencapaian matlamat dalam pengukuran kriteria output.

ii. Konsep sebab musabab.

iii. Perbezaan dua suasana yang dikawal oleh satu pihak dengan

suasana yang boleh berubah di pihak lain.

iv. Kebolehpercayaan keseluruhan keberkesanan.

Proses penilaian dimulai dengan menilai konteks kursus, diikuti dengan

penilaian input kursus seperti penggunaan bahan dan sumber pengajaran

36 Ibid, hlm 230

kemudiannya menilai output-output yang mencakupi penggunaan masa dan

perubahan perlakuan peserta.37

Model The Critical Event yang dipelopori oleh Nadlers yang

digunakan Asariah dalam mereka bentuk (design) kurikulum dan kursus

latihan keperguruan di maktab-maktab perguruan Malaysia. Proses penilaian

keberkesanan kursus dibuat dengan mengenalpasti keperluan kursus dan

pemilihan strategi dan kaedah skop dengan objektif kursus.38

Model causal - modelling (hubungan sebab - akibat) yang

diperkenalkan oleh Herbert B. Asher pada tahun 1990 menekankan teknik

analisis yang menghubungkan sebab dan akibat sesuatu kejadian dalam

bentuk cross-sectional. Data jenis interval menjadi keutamaan dalam proses

penilaian. Herbert B.Asher mengemukakan contoh causal model melalui :

peruntukan kewangan dan persekitaran keluarga dalam sektor pendidikan

adalah faktor yang boleh membawa kepada peningkatan pencapaian kursus.

Dua model penilaian dikemukakan oleh Herbert. Pertama, model sebab

musabab antara pendidikan yang mencakupi pencapaian, kualiti dan prasarana

pelajar dan guru dengan pencapaian prestasi pelajar, semakin banyak

peruntukan kos pendidikan maka semakin tinggi pencapaian pelajar. Kedua

model sebab musabab antara kos pendidikan dengan persekitaran keluarga,

kualiti guru dikaitkan dengan pelajar dalam mencapai kecemerlang prestasi

37 B.P.M Creemers dan J.Scheerens (1994), Development in the Education Effectiveness ResearchProgramme . Educational Effectiveness Research, March 1994, hlm 82-9038 Asariah Mior Shaharudin (1991), Program Pengesanan Kursus Dalam Perkhidmatan . JurnalPendidikan Guru, Bil.7, Bahagian Pendidikan Guru, Kementerian Pendidikan Malaysia, KualaLumpur, hlm 28-36

pelajar, semakin banyak peruntukan kos pendidikan dan persekitaran keluarga

yang memberangsangkan semakin tinggi pencapaian kecemerlangan pelajar.39

Model Accraditation Plus (APM) adalah satu model penilaian

keberkesanan kursus berbentuk sensitif dan formatif yang dibuat secara

berterusan dari mula sesuatu kursus atau program pendidikan berlangsung

hinggalah kursus tersebut tamat atau selepasnya. Ia diperkenalkan oleh

Ronald C-Doll (1989) yang mencadangkan lima langkah yang perlu ada

dalam prosedur APM:40

i. Menentukan standard pertauliahan.

ii. Proses penilaian berlaku di sepanjang sesuatu kursus dari awal

hingga selepasnya.

iii. Pelaksanaan dan penyempurnaan pertauliahan

iv. Memungut data-data dan melaporkan penilaian keberkesanan.

v. Membuat tindakan susulan.

Model Free-Goal Evaluation diperkenalkan oleh Scrivan (1972). Model

ini menekankan konsep penilaian matlamat bebas, penilai dikehendaki berada

dalam kursus tersebut dan membuat kajian untuk menilai semula output. Ia

bermula dengan membuat pemerhatian ke atas pelaksanaan kursus seperti

39 Herbert B.Ashar (1990), Causal Modelling Series: Quatiitative Applications in the SocialSciences. C.2, London:Sage Publication, hlm 4-1040 Ronald C.Doll (1989), Curriculum Improvement: Decision Making and Process. C.7, BostonAllyn and Bacon, hlm 261

menyemak dokumen-dokumen dan rekod yang berkaitan, kemudian

menemubual subjek yang terlibat dalam kursus dan akhir sekali melihat

kesan terhadap kursus. Teori ini mengutamakan kesan sesuatu kursus

berbanding matlamat yang hendak dicapai.41

Model Metfessel-Michael Evaluation diperkenalkan oleh Newton

Metfessel and William B.Michael (1967) dengan membuat kajian selama 4-8

tahun. Tujuh langkah perlu diikuti ketika membuat penilaian keberkesanan

kursus yang dibuat secara pengulangan, melibatkan keseluruhan mereka yang

berkenaan dalam lapangan pendidikan bermula daripada pelajar, guru,

pentadbir, profesional, pertubuhan-pertubuhan hinggalah kepada orang awam.42

i. Menumpukan kepada objektif kursus yang berbentuk outcome

(apa yang dihasilkan).

ii. Menterjemahkan objektif-objektif yang lebih spesifik kepada

bentuk program yang mudah dicapai.

iii. Membina instrumen-instrumen untuk mengukur keberkesanan

kursus yang memfokuskan kepada objektif-objektif yang hendak

dicapai.

41 David Pratt (1988), Curriculum Design and Development, International Edition, USA :Invenarich, hlm 27842 S.Newton, Metfessel and William B.Michael (1967), A Paradigm Involving Multiple CriterionMeasures for the Evaluation of the Effectiveness of School Program, Journal Education andPsychological and Assessment, Winter 1967, hlm 931-943

iv. Membuat pemerhatian semasa kursus sedang berjalan melalui

ujian-ujian dan menyediakan alat pengukuran yang bersesuaian.

v. Menganalisis data-data yang telah dikumpulkan.

vi. Menghuraikan dapatan-dapatan daripada data dengan mengimbas

hala tuju dan falsafah kurikulum kerana ia boleh menunjukkan

arah pencapaian pembelajaran.

vii. Hasil dapatan kajian boleh digeneralisasikan sebagai satu

cadangan-cadangan untuk masa hadapan dari aspek

pengubahsuaian elemen-elemen dalam kursus seperti pencapaian

objektif kajian dalam spesifik, spesifikkan kandungan, bahan-

bahan pengajaran dan lain-lain.

Model Provu s Discrepency Evaluation dicipta oleh Malcolm Provus

(1971) yang memadukan penilaian keberkesanan kursus suatu program

pendidikan dalam penilaian siatem pengurusan pendidikan. Model ini

memfokuskan kepada perbezaan atau perselisihan antara komponen dan tahap

dalam sesuatu kursus atau program. Model ini mengandungi empat komponen

iaitu menentukan standard kursus atau program, menentukan pelaksanaan

kursus atau program, membandingkan pelaksanaan dengan standard kursus

atau program dan menentukan sama ada terdapatnya perselisihan antara

pelaksanaan dengan standard-standard kursus atau program.43

Keputusan dibuat pada setiap tahap komponen bagi menentukan

keberkesanan kursus atau program kemudian diulang-ulang dalam bentuk

recycle dari mula sama ada untuk membuat sebarang pengubahsuaian,

penerusan dan penghentian kursus atau program. Provus juga mencadangkan

agar proses penilaian dibuat dengan membandingkan setiap komponen di atas

yang mencakupi empat komponen bagi setiap tahap:44

i. Design : diperbandingkan reka bentuk kursus atau program

dengan reka bentuk standard yang ingin dicapai.

ii. Input : frasarana, media, kaedah, kebolehan pelajar dan

kelayakan staf dibandingkan dengan input kursus dengan input

kriteria.

iii. Product : Kesan keseluruhan kursus atau program dan

pencapaian objektifnya dihubungkan dengan produk institusi

dengan produk komuniti.

43 Malcolm Provus (1972), The Discrepency Evaluation Model , dalam P.Tylor and D.M Cowdey(1972), Reading in Curiculum Evaluation, Dubaque, La Brown, hlm 11844 R.W Tyler (1969), Educational Evaluation : New Roles, New Means, Sixty Eight Year Book of theNational Society for the Study of Education, Part II, Chicago : University of Chicago Press. hlm252-253

iv. Cost : faedah kos mestilah setara dengan apa yang dihasilkan.

Ianya bukan sahaja kos material tetapi mencakupi moral dan

penggunaan masa.

Model Stake s Congruence - Contengency diperkenalkan oleh Robert

Stake (1967) yang membuat penilaian keberkesanan kursus atau program

secara mengikut prosedur dalam bentuk formal dan informal. Stake

mencadangkan agar penilaian dibuat secara formal jika ia melibatkan

pungutan data-data yang berat dan informal jika penilaian dibuat melalui

peratusan sahaja. Stake menjelaskan data hendaklah ditadbir melalui tiga

bentuk:45

i. Input (apa yang diberi)

Ia meliputi input pelajar seperti perlakuan, skor pencapaian dan

kehadiran serta input guru seperti strategi dan kaedah yang

digunakan, tahun pengalaman, kelayakan dan profesionalisme.

ii. Transaksi

Ia meliputi penialian bagi pengurusan pelajar dengan pelajar,

pelajar dengan guru dan pelajar dengan sumber-sumber

pembelajaran. Ia juga meliputi interaksi pelajar dengan bahan-

bahan pembelajaran, persekitaran, penggunaan masa, pengurusan

pembelajaran dan komunikasi. Ia lebih memfokuskan kepada

penilaian proses pembelajaran dan interaksinya.

45 Robert, E. Stake (1967), The Countenance of Education Evaluation , Teachers College Record,April 1967, New York: Teacher s College, Colombia University, hlm 523-540

iii. Outcome (apa yang dihasilkan)

Stake amat memberatkan aspek outcome dalam menilai

keberkesanan sesuatu kursus. Outcome juga dipanggil sebagai

produk kursus. Ia memfokuskan kepada apa yang ingin dicapai

dalam sesuatu kursus berdasarkan kepada impak kursus.

Outcome boleh lihat pada masa itu atau kesan pada masa

hadapan yang mencakupi aspek-aspek kognitif, efektif, personal

dan komuniti.

Penilai hendaklah sentiasa memastikan agar sentiasa berlaku persamaan

dan kesesuaian antara cadangan asal (perkara yang hendak dinilai) dengan

apa yang sebenarnya berlaku dalam cadangan. Begitu juga dengan cadangan

pengurusan dengan apa yang berlaku dalam pengurusan dan cadangan

outcome dengan apa yang berlaku dalam outcome. Antara cadangan asal

dengan cadangan pengurusan juga berlaku proses penilaian kerana kadang-

kadang berlaku perkara-perkara yang tidak diduga yang boleh mengubah

matlamat asal mengenai aspek-aspek yang ingin dinilai. Ujian perlu dibuat

untuk menentukan tahap pencapaian antara cadangan dengan pengurusan dan

pengurusan dengan outcome-outcome.46

Towil Juraimi dalam kajiannya telah membuat penilaian sejauh mana

prosedur dan kaedah yang digunakan dalam pelaksanaan Kursus

46 Robert, E. Stake (1969), Language, Rationality and Assessment , dalam W.H Beatty, ImprovingEducation Assessment and an Iventory of Measures of Effective Behavior. Washington:D.CAssociation for Super Vision and Curriculum Development, hlm 20

Praperkahwinan Islam oleh Jabatan Agama Islam negeri Selangor dapat

memberi kejayaan dan mencapai matlamat kursus tersebut. Berdasarkan data

yang telah diperolehi melalui soal selidik ke atas 80 responden, kemudian

dikodkan dan diproses dengan program berkomputer Statistical Packages For

Social Sciences (SPSS).47 Data diproses untuk penganalisaan mengikut

format yang ditetapkan dan urutan persoalan-persoalan penyelidik.48

Disebabkan tahap pengukuran penyelidikan ini kebanyakannya berada

pada paras skala nominal dan ordinal49 sahaja, maka dapatan kajian ini

dianalisis secara diskriptif dengan menggunakan statistik. Taburan dan

kekerapan digunakan untuk menganalisis kebanyakan variable (pembolehubah)

yang terlibat dalam kajian ini. Analisis ini akan dapat membenarkan persepsi

setiap sampel terhadap aspek-aspek Kursus Praperkahwinan Islam yang telah

dihadiri.50

Kesimpulannya, semua pendekatan teori dan model penilaian

keberkesanan kursus atau program dibuat secara umum dan dapat

digunapakai dalam apa jua jenis kursus, program dan latihan berdasarkan apa

yang dikaji oleh penyelidik. Oleh kerana kajian ini berbentuk menilai

keberkesanan Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI di Jabatan Agama

47 Nie H.H et.al (1995), Statistical Packages for the Social Sciences, 2 ed, Mc Graw Hill Book,Company, New York, hlm 4348 Towil bin Juraimi (1999), Kursus Pra Perkahwinan : Satu Kajian Tentang Prosedur Dan KaedahYang Digunakan Di Negeri Selangor Darul Ehsan, Tesis Sarjana, Fakulti Pengajian Islam,Universiti Kebangsaan Malaysia, hlm 6649 Skala nominal ialah penjelasan yang mewakili oleh nombor bagi membezakan kumpulan ataukategori pembolehubah. Skala ordinal ialah bentuk pengukuranyang menunjukkan hubungan yangtersusun. Lihat Mohd Majid Konting (1990), Kaedah Penyelidikan Pendidikan, Kuala Lumpur :Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm 15050 Towil bin Juraimi, op.cit, hlm 67

negeri Perak, maka penyelidik menggunakan teori model konteks, input,

produk dan proses bagi mencapai tahap hasil dapatan yang boleh dipercayai

dan kesahan kajian kerana ia dibina menurut kaedah yang saintifik.

BAB KETIGA

MODUL KURSUS PRAPERKAHWINAN ISLAM

3.1 Pengenalan

Perkahwinan merupakan asas kepada pembinaan sesebuah institusi

kekeluargaan. Keluarga pula adalah asas dan sumber kekuatan masyarakat.

Kesejahteraan alam sejagat bergantung kepada keharmonian sesebuah

keluarga.

Bagi mengatur perhubungan antara lelaki dan perempuan supaya ia

berlaku dengan sebaik-baiknya, Islam mengaturkan sistem kekeluargaan yang

berasaskan perkahwinan dan mengharamkan segala hubungan dalam bentuk

lain. Melalui perkahwinan jugalah seseorang itu dapat mengatur kehidupan

dan menjalin tali persaudaraan yang berdasarkan kasih sayang dan memahami

antara satu sama lain.1

Konsep asas kepada sistem kekeluargaan ini dapat difahami melalui

firman Allah S.W.T:

1 Hasan Has nin (2001), A m al-Usrah al-Isl miyah Fiqhan wa Qad an , Kaherah : D r al-Af qal- Arabiyyah, hlm.65

Maksudnya:

Wahai sekalian manusia! Bertakwalah kepada Tuhan kamu yang telah

menjadikan kamu (bermula) dari diri yang satu (Adam), dan yang

menjadikan daripada (Adam) itu pasangannya (isterinya Hawa), dan juga

yang membiakkan dari keduanya zuriat keturunan lelaki dan perempuan

yang ramai.

(Surah al-Nisaa {4}:1)

Antara cara perhubungan yang ditolak dalam Islam ialah perhubungan

berasaskan perzinaan.2 Firman Allah S.W.T:

Ertinya:

Dan janganlah kamu menghampiri zina, sesungguhnya zina itu adalah satu

perbuatan yang keji dan satu jalan yang jahat (yang membawa kerosakan).

(Surah al-Israa {17}: 32)

Kelebihan dan galakan berkahwin tersebut di dalam hadis nabi:-

, , , ,

,.

2 Paizah Hj Ismail (2003), Kekeluargaan Islam Menurut Al-Quran dan As-Sunnah, Kuala Lumpur:Universiti Malaya, hlm. 30.

32

Ertinya:

Wahai pemuda, sesiapa sahaja daripada kamu yang mampu untuk

berkahwin, hendaklah berkahwin. Sesungguhnya perkahwinan itu menutup

pandangan dan menjaga kehormatan. Dan sesiapa di antara kamu yang

tidak mampu, maka hendaklah ia berpuasa, kerana ia boleh menjadi

perisai. 3

(Hadith Riwayat Bukhari)

Oleh kerana perhubungan antara lelaki dan perempuan adalah asas

kepada pembentukan sebuah keluarga dan masyarakat,4 maka Rasulullah

S.A.W melarang orang Islam dari terus hidup membujang dan menjauhkan

diri dari perkahwinan bererti mengharamkan apa yang dihalalkan Allah bagi

dirinya.5

Firman Allah Taala:

Maksudnya:

Hai orang-orang yang beriman, janganlah kamu haramkan apa-apa yang

baik yang telah Allah halalkan bagi kamu, dan janganlah kamu melewati

3 al-Im m Mu y Al-Dín Al-Naw wí (1994), ahíh Muslim. Kit b al-Nik h, B b Istihb b al-Nik h,no. hadith 3386.4 Ibn Qayyim Al-Jauziah (1995), Zad al-Ma ad f Huda Khair al- Ibad, j.1 Beirut: Muassasah al-Risalah, hlm. 1515 Mu ammad b. Ibr m b. Abd All h al-Tawwijr (2001), Mukhta ar al-Fiqh al-Isl m , j.6.Amm n : Bayt al-Ifk r al-Dauliyyah, hlm. 801

87

batas. Sesungguhnya Allah tidak menyukai orang-orang yang melampau

batas.

(Surah Al Maidah {5}: 87)

Menyedari hakikat bahawa perkahwinan merupakan sunnah yang telah

disyariatkan oleh Allah, justeru makna perkahwinan perlulah direalisasikan

melalui segala tuntutan yang terkandung di dalamnya seperti peranan,

tanggungjawab, batasan dan sebagainya. Bagi melayari bahtera rumahtangga

yang harmoni dan sejahtera, maka setiap pasangan mestilah mempersiapkan

diri dengan pengetahuan rumahtangga terutama perkara-perkara yang berkaitan

dengan tanggungjawab suami isteri.6

Usaha ke arah membentuk keluarga bahagia menurut syariat Islam

memerlukan ilmu pengetahuan secara mendalam dan bersungguh-sungguh

tentang aspek tanggungjawab dan peraturan-peraturan yang berkaitan

kehidupan kekeluargaan. Ini bertujuan untuk mencapai kebahagiaan hidup

berkeluarga yang berkekalan dan mendapat rahmat serta keredhaan Allah

(mawaddah dan rahmah) mengikut garis panduan yang ditetapkan oleh

syara .7

Justeru bagi setiap individu muslim yang akan berkahwin di Malaysia

perlu mengetahui prosedur praperkahwinan mengikut undang-undang negeri

yang beliau menetap. Pengetahuan tersebut perlu bagi membantu pasangan

6 A mad Ma d Sh fi (1997), al-Zaw j f al-Shar ah al-Isl miyyah, Iskandariah : D r al-Huda lil-Ma t, hlm 117 Yusuf Al-Qardhawi (2000), Fatwa-fatwa Mutakhir, H.M.H Al-Hamid Al-Husaini (terj.) Jakarta:Pustaka Hidayah, hlm. 155

mengetahui kedudukan dan hak mereka dalam perkahwinan. Pasangan akan

dapat memastikan bahawa perkahwinan mereka mendapat pengiktirafan agama

dan pentadbiran negeri yang berkenaan.

3.2 Latarbelakang Perlaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam Di

Malaysia.

Kursus Praperkahwinan Islam di Malaysia telah dilaksanakan pada era

90-an bagi membekalkan ilmu berkaitan rumahtangga kepada pasangan-

pasangan yang akan mendirikan rumahtangga. Usaha untuk melahirkan

keluarga bahagia memerlukan pelbagai pendekatan seperti pengurusan

hubungan suami, isteri dan ahli keluarga, pendidikan kesihatan dan cara

berkomunikasi yang berkesan. Walau bagaimanapun, pada awal perlaksanan

kursus tersebut tiada keselarasan modul di setiap Jabatan Agama Islam

Negeri.8

Fenomena ini juga menimbulkan beberapa masalah seperti sijil kursus

yang dikeluarkan oleh Jabatan Agama Islam di negeri tertentu tidak

mendapat pengiktirafan oleh Jabatan Agama Islam di negeri lain. Selain itu,

sijil kursus yang diperolehi juga hanya sah diperakui untuk beberapa tahun

sahaja. Ini kerana tiada lagi Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

(MBKPPI) dilaksanakan.

8 Temubual bersama Ustaz Ariff Zaki bin Hj. Mohd Yasin, bekas kadi Teluk Intan, di rumah beliaudi Taman Ilmu Kg Sungai Batang, Selekoh Bagan Datoh, Teluk Intan, Perak pada 12 Disember2006 jam 10 pagi (Selasa)

Justera pada awal 1997, pihak Jabatan Kemajuan Islam (JAKIM) telah

memperkenalkan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

sebagai penyelarasan modul yang ditetapkan di setiap Jabatan Agama Islam

Negeri. Penerbitan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam tersebut

telah dijadikan rujukan kepada Kursus Praperkahwinan Islam sebagai asas

penyelarasan perlaksanaannya di setiap negeri. Bagi pasangan yang akan

berkahwin perlu mengemukakan sijil Kursus Praperkahwinan untuk memenuhi

Prosedur Praperkahwinan yang ditetapkan oleh undang-undang di Jabatan

Agama Islam Negeri.

3.2.1 Latarbelakang Modul Kursus Praperkahwinan Islam Di Jabatan

Agama Islam Negeri Perak.

Pada tahun 1990 pihak Jabatan Agama Islam Perak telah mengarahkan

setiap kadi di Jabatan Agama Islam Daerah melaksanakan Kursus

Praperkahwinan Islam bagi belia-belia dan remaja yang bakal mendirikan

rumahtangga. Bermula pada tahun tersebut setiap bakal pengantin wajib

mengikuti Kursus Praperkahwinan Islam bagi memenuhi syarat prosedur

praperkahwinan di negeri Perak. Pada ketika itu bidang kuasa pelaksanaan

adalah di bawah pengendalian kadi daerah.9

Bagi melayakkan peserta kursus memperolehi sijil Kursus

Praperkahwinan, mereka perlu menghadiri kursus pada setiap hari Ahad

9 Temubual bersama Ustaz Ariff Zaki Bin Hj Mohd Yasin, bekas kadi Teluk Intan, di rumah beliaudi Taman Ilmu Kg Sungai Batang, Selekoh Bagan Datoh, Teluk Intan, Perak pada 12 Disember2006 jam 10 pagi (Selasa).

selama 4 jam dalam tempoh tiga bulan. Jangkamasa ini bertujuan memberi

ruang kepada para peserta membuat sebarang pertanyaan dan mendapat

penjelasan lebih mendalam tentang ilmu rumahtangga. Tarikh luput bagi sijil

tersebut ketika itu tidak dihadkan.

Pada tahun 1996 pihak Bahagian Pembangunan Keluarga, Sosial Dan

Pengurusan Masjid, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah mengemaskini

modul bagi pengukuhan institusi keluarga Islam dengan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) .

Modul tersebut bertujuan mewujudkan masyarakat yang berakhlak

dan bermoral, hidup dalam rukun damai melalui pembangunan institusi

keluarga yang dilaksanakan secara bersepadu oleh Jabatan Agama Islam

Negeri-negeri dan agensi-agensi lain.

Menerusi Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam yang

dibekalkan kepada setiap Jabatan Agama Islam Negeri-negeri, maka

penyelarasan pelaksanaan kursus tersebut di setiap negeri dapat dijalankan

dengan lebih baik dan lancar. Jabatan Agama Islam negeri Perak juga tidak

terkecuali dalam melaksanakan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam.

Susulan daripada penerbitan modul MBKPPI (1996), pihak Jabatan

Kemajuan Islam menerbitkan buku Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (1997) yang menjadi

panduan dan rujukan kepada Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan

Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN) dalam membuat pemantauan yang

bersistematik terhadap pelaksanaan MBKPPI oleh penganjur Kursus

Praperkahwinan Islam.10

Pada tahun 2002, pihak Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah

menerbitkan Modul Bersepadu MBKPPI 2002 hasil semakan MBKPPI 1996

bagi tujuan penambahbaikan isi kandungan, susunan tajuk dan masa yang

ditetapkan untuk setiap tajuk.

Bagi mencapai objektif modul tersebut, Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia dengan kerjasama Jabatan Agama Islam negeri-negeri dan agensi-

agensi yang dilantik akan melaksanakan versi tersebut melalui program

kursus pra perkahwinan kepada masyarakat Islam, khususnya yang akan

mendirikan rumahtangga.

Susulan daripada penerbitan modul MBKPPI 2002, pihak Jabatan

Kemajuan Islam berjaya menerbitkan buku Garis Panduan Pengawalan.

Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) dan

MBKPPI Saudara Baru adalah sebagai panduan dan peraturan kepada semua

pihak yang terlibat dalam melaksanakan modul tersebut.11

10 Mustafa b. Abd Rahman.. et.al (1997), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan ModulBersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam, Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, hlm.111 Datuk Hj Mohamad Shahir Bin Hj Abdullah (2002), Modul Bersepadu Kursus PraperkahwinanIslam (MBKPPI) Semakan 2002. Kuala Lumpur: Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Istilah saudara baru, muallaf dan saudara kita hanya berlainan dari

sudut perkataan namun ianya membawa maksud yang sama iaitu

menerangkan keadaan mereka yang baru memeluk Islam.12 Muallaf berasal

dari perkataan arab ( ) iaitu orang yang dijinakkan yang bermaksud orang

yang dijinakkan hatinya untuk mendalami Islam. Maksud muallaf mengikut

pengertian syarak iaitu orang yang dijinakkan hatinya untuk menerima

Islam.13

Di samping itu, garis panduan tersebut menjadi panduan dan rujukan

kepada Jabatan Kemajuan Islam Malaysia dan Jabatan Agama Islam negeri-

negeri dalam membuat pemantauan yang bersistematik terhadap pelaksanaan

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam oleh penganjur swasta kursus

praperkahwinan Islam.

Sejajar dengan perkembangan tersebut, pada tahun 2005 pihak Jabatan

Agama Islam Perak telah menerbitkan Garis Panduan Pengawalan

Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

sebagai panduan dan peraturan serta rujukan dalam membuat pemantauan

terhadap pelaksanaan modul tersebut.14 Pada tahun 2008, Garis Panduan

Pengawalan Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

telah diterbitkan dan digunapakai sehingga kini.

12 Mohd Sabri bin Ismail (2009), Metodologi Dakwah Kepada Saudara Baru Di Perkim Kelantan:Kajian Mengenai Keberkesanan. Tesis Ijazah Doktor Falsafah Usuluddin, Jabatan Dakwah DanPembangunan Insan, Akademik Pengajian Islam, Kuala lumpur: Universiti Malaya, hlm. 10013 Ku Md. Ali bin Hj Ku Ramli (1997), Dakwah Kepada Saudara Baru : Satu Kajian MengenaiPendekatan Dalam Aspek Bimbingan Dan Kebajikan. Tesis Sarjana, Bangi : Universiti KebangsaanMalaysia, hlm. 12014 Zakaria bin Abdul Razak (2005), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul BersepaduKursus Pra Perkahwinan Islam (MBKPPI). Ipoh: Jabatan Agama Islam Perak.

Segala usaha-usaha yang dilaksanakan ini bermatlamatkan demi

mencapai objektif Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam dalam

membina keutuhan institusi kekeluargaan Islam serta mempertingkatkan

martabat dan kesucian agama Islam.

3.3 Faktor-Faktor Kepentingan Modul Kursus Praperkahwinan

Islam

Pendidikan praperkahwinan masa kini sudah semakin penting dan amat

diperlukan. Ianya bertujuan memberi pendedahan dan pengetahuan penting

berkaitan ilmu kekeluargaan dalam mengharungi kehidupan zaman moden

yang kian mencabar.15 Di antara faktor-faktor kepentingan pelaksanaan Modul

Kursus Praperkahwinan Islam ialah:16

3.3.1 Membantu Bakal Pengantin Membuat Persediaan Untuk

Mendirikan Rumahtangga

Pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam adalah bertujuan membantu

bakal pengantin menyelami proses-proses yang lazim dialami oleh seseorang

sebelum memasuki alam perkahwinan dan mengetahui persediaan yang perlu

dilakukan sebagai langkah memantapkan keyakinan diri.

15 Mahmood Zuhdi bin Hj Abd Majid (1993), Kursus Perkahwinan dan Undang-Undang KeluargaIslam. Kuala Lumpur: Dasar Padu (M) Sdn. Bhd, hlm. 2416 Ghazali Hj Abd. Rahman (2004), Memasuki Gerbang Perkahwinan, Kuala Lumpur : JabatanKemajuan Islam Malaysia.

Di samping itu, pasangan bakal pengantin dapat meninjau realiti

kehidupan yang sebenar, mengetahui perubahan yang dialami oleh institusi

kekeluargaan dan jangkaan mencorak kehidupan berkeluarga pada masa

hadapan ke arah pembentukan keluarga yang harmoni dan cemerlang.17

Melalui kursus ini pasangan yang akan berkahwin dijelaskan tentang

perlunya membuat persediaan dari sudut lahir dan batin, fizikal dan mental.18

Antara persiapan utama adalah kematangan mental dan emosi agar

perkahwinan yang akan dibina mencapai objektif sebenar. Ia meliputi

kematangan pada minda, pemikiran, tindakan, pergaulan dengan masyarakat,

kesediaan memikul tanggungjawab dan yang utamanya kematangan dalam

hal-hal agama.19

3.3.2 Inisiatif Jabatan Agama Islam Untuk Membentuk Keluarga

Muslim Dan Sakinah.

Secara ideal, setiap individu yang berhasrat mendirikan rumahtangga

pasti menginginkan sebuah perkahwinan yang bahagia, harmoni, kukuh dan

berjaya. Namun, membina sebuah keluarga yang kukuh bukan tugas yang

17 Ibn Qayyim Al-Jauziyah (2000), Fatwa-Fatwa Rasulullah. Saifuddin Zuhri (terj.), Jakarta :Pustaka Azzam, hlm. 6118 Muhyidd n Yahya (2002), Fat wa Al-Im m Al-Nawaw . Irwan kurniawan (terj.), Jakarta ;Penerbit Hikmah, hlm. 18119 Bah al-D n Abd. Al-Rahman (2005), al- Uddah f Shar al- Umdah, Al-Azhar : Abu bakr al-Siddiq, hlm. 393

mudah. Pelbagai cabaran dan dugaan perlu ditempuhi dengan penuh

kesabaran dan ketabahan.

Bagi mencapai tujuan tersebut pendedahan dan mendalami ilmu

kekeluargaan dan keibubapaan adalah suatu sumber penting untuk dijadikan

panduan dan pedoman dalam mengharungi apa jua cabaran dan gelora yang

melanda di sepanjang kehidupan perkahwinan.20

Justeru itu, pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam dapat membantu

pasangan pengantin dengan pendedahan berkenaan persediaan perkahwinan,

ilmu kekeluargaan dan ilmu keibubapaan serta dapat memahami matlamat

perkahwinannya.21 Ianya sekaligus dapat membantu meningkatkan pengetahuan

dan kesedaran serta mempertingkatkan nilai keperibadian diri.

3.3.3 Membantu Menangani Permasalahan Rumahtangga.

Terdapat beberapa asas dan prinsip yang dapat dijadikan panduan dan

membimbing pasangan suami isteri untuk membina sebuah perkahwinan yang

kukuh. Walau bagaimanapun, sejauhmana tahap keberkesanan dan kejayaan

amalan itu bergantung pada kreativiti dan kebijaksanaan pasangan suami

isteri mengendalikannya dalam pelbagai situasi.22

20 Mu afa al-Bugh , (2005), al-Fiqh al-Manhaj ala Madh hib al-Im m al-Sy fi , j.2, Damsiyq:r al-Qalam, hlm.18

21 Mu ammad N bil Sa ad Sha hil (1989), A m al-Usrah f al-Fiqh al-Isl m , j.l, Kaherah : D ral-Nah hoh al- Arabiyyah, hlm. 822 Ibn Qud mah (1999), al-Mughn . Juz 6, al-Mumlikah al- Arabiyyah al-Sa udiyyah : D r lamal-Kutub, hlm. 605

Justeru, untuk memperoleh sebuah perkahwinan yang berjaya

pasangan suami isteri perlu mempelajari dan mendalami ilmu tentang hidup

berumah tangga. Ilmu tersebut sangat luas skopnya. Ia merangkumi ilmu untuk

kerperluan diri sendiri, pasangan, anak dan keluarga secara keseluruhan. Maka

sewajarnya menjadi suatu keperluan bagi setiap pasangan mengikuti kursus pra

perkahwinan sebelum mendirikan rumah tangga sebagai persediaan menjadi suami

isteri dan ia juga merupakan sumber pengetahuan ke arah memantapkan lagi

institusi perkahwinan.

Dengan memanfaatkan ilmu perkahwinan dan kekeluargaan yang ada tidak

mustahil untuk kita memperoleh dan membentuk sebuah keluarga yang bahagia.

Maka kejayaan sesebuah perkahwinan boleh diukur berdasarkan sejauh mana

penguasaan ilmu dan cara pasangan suami isteri memanfaatkannya dalam

kehidupan berumahtangga.23

3.4 Objektif Modul Kursus Praperkahwinan Islam

Dalam institusi perkahwinan, setiap pasangan suami isteri diamanahkan

oleh Allah tanggungjawab tertentu yang perlu dilaksanakan bagi

merealisasikan pembentukan sebuah keluarga bahagia di dunia dan akhirat.

23 Muhammad Shaded (1994), Metodologi Al-Quran Dalam Pendidikan, Kuala Lumpur : BahagianHal Ehwal Islam Jabatan Perdana Menteri, hlm. 153.

Bagi setiap bakal pengantin wajar mempersiapkan diri dengan ilmu

dan amalan berumahtangga agar kesempurnaan hidup berumahtangga dapat

dikecapi. Langkah bijak Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri dengan

mewajibkan setiap bakal pengantin menghadiri kursus perkahwinan yang

dianjurkan oleh jabatan-jabatan dan swasta merupakan satu alternatif bagi

mempersiapkan diri mereka dengan ilmu kekeluargaan agar dapat

menyeberangi alam berumahtangga sejajar dengan kehendak lunas-lunas

agama.

Di samping itu, ia juga bertujuan untuk memberikan daya tahan

dalam mengharungi hidup berumahtangga. Modul yang dirangka khusus ini

terbahagi kepada tiga bahagian iaitu bahagian berkaitan asas-asas pembinaan

insan, bahagian pengurusan keluarga dan bahagian pengurusan masalah

keluarga.24

Bagi setiap bahagian modul tersebut mempunyai objektifnya tersendiri.

Modul berkaitan asas pembinaan insan bertujuan mempertingkatkan

pengetahuan dan kefahaman peserta kursus dalam menuju pembentukan

keluarga sejahtera dengan memberi penekanan kepada aspek pengetahuan dan

kemahiran mengenai konsep dan ciri-ciri pembinaan insan bagi melahirkan

generasi berilmu, beramal dan bertaqwa.25

24 Datuk Hj Mohamad Shahir b. Hj Abdullah, (2002), op.cit, hlm. xiii25 _______ (2002), Rasulullah Menjana Kecemerlangan Keluarga Dalam Menghayati KeindahanIslam, Pahang : Jabatan Agama Islam Pahang, hlm. 46

Peserta juga akan mendapat pengetahuan dan kemahiran berhubung

dengan asas pembinaan insan melalui kefahaman tentang asas-asas fardhu ain

untuk menghadapi alam perkahwinan yang merangkumi akidah, akhlak dan

munakahat.26

Menerusi bahagian ini juga ia bertujuan untuk membantu pasangan

mengetahui kedudukan dan hak mereka dalam perkahwinan serta

mempastikan perkahwinan mereka mendapat pengiktirafan agama dan

pentadbiran negeri yang berkenaan. Kepastian tentang sah atau tidak

perkahwinan yang dilakukan ada implikasi terhadap kesabitan keturunan dan

perlindungan undang-undang apabila timbul perkara berbangkit berkaitan

perkahwinan.

Di samping itu, peserta kursus akan mendapat penjelasan yang

lengkap berhubung dengan prosedur pembubaran perkahwinan mengikut

Undang-Undang Keluarga Islam. Justeru itu, mereka dapat memahami

tanggungjawab sebagai individu muslim jika ikatan perkahwinan hendak

dibubarkan atau selepas pembubaran dan mengetahui adanya peruntukan

undang-undang yang mesti mereka patuhi walaupun ikatan perkahwinan telah

putus. Lantaran itu, mereka juga dapat membuat persediaan diri dan lebih

bertanggungjawab serta amanah sejajar dengan perkahwinan dan kasih sayang

kekeluargaan.27

26 Ibn Mustafa (1993), Keluarga Islam Menyongsong Abad 21, Bandung : Al-Bayan, hlm 1627 N ir A mad Ibr h m (2005), Mauqif al-Syar ah al-Isl miyyah min Tawla al-mar ah li-Aqd al-Nika Dir sah Fiqhiyyah Muq ranah, Iskandariah : D r al-jami ah al-Jad dah, hlm. 7

Untuk bahagian kedua pula iaitu pengurusan rumahtangga,

mendedahkan para peserta kursus tentang aspek asas pengurusan keluarga

yang merangkumi hubungan dalam keluarga, pengurusan sumber keluarga dan

komunikasi suami isteri. Pengetahuan dan kemahiran dari ketiga-tiga bidang

pengurusan ini akan dapat membantu hubungan suami isteri mencapai

kesejahteraan hidup berkeluarga serta menjamin keutuhan dalam institusi

keluarga.28

Melalui pengetahuan hubungan dalam keluarga bertujuan memberi

lebih kefahaman tentang hubungan dalam keluarga yang meliputi fungsi

hubungan suami isteri, hubungan kelamin, kepentingan dan cara-cara

mewujudkan hubungan baik dengan ibubapa dan mertua serta melahirkan

suasana baik hidup berjiran yang juga boleh mempengaruhi kebahagiaan

sesebuah rumahtangga atau sebaliknya.29

Pengetahuan pengurusan sumber keluarga pula bermatlamat memberi

penjelasan tentang aspek-aspek yang meliputi kepentingan dan matlamat

pengurusan kewangan keluarga serta langkah-langkah merancang perbelanjaan

keluarga, kepentingan masa untuk pembahagian aktiviti hidup yang seimbang

serta konsep kesihatan dan kepentingan penjagaan kesihatan berkeluarga.30

28 Mohd Fazli Sabri dan Jariah Masud (2004), Malaysia Journal of Family Studies , Bil. 1,Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Kuala Lumpur, hlm. 229 Mu ammad bin al-Sidd q al-Sh fi (t.t), Dalil al-F lih n li-turuq Riy d al-S lih n, j.2, Mesir :Syakirah Maktabah wa Ma ba ah Mu af al-B b al- alab wa Awl dih, hlm. 10830 Mohd Yusuf Ahmad (2007), Pengajian Islam, Kuala Lumpur : Universiti Malaya, hlm. 68

Selain itu, objektif bahagian ini memberi pengetahuan cara-cara

membina perhubungan yang membawa kasih sayang dan ketenangan melalui

komunikasi berkesan.31

Objektif bahagian ketiga iaitu pengurusan masalah dalam keluarga

adalah memberi pengetahuan dan kemahiran untuk menangani serta

menguruskan konflik yang berlaku dalam rumahtangga dari masa ke semasa

bagi mencapai matlamat pembinaan keluarga yang sakinah.32

Pengurusan konflik bertujuan memberi kefahaman tentang pengertian

konflik, mengenalpasti punca-punca konflik, bentuk-bentuk konflik, memahami

undang-undang yang berkaitan dengan darar atau keganasan dalam

rumahtangga serta mengetahui cara menyelesaikan konflik.33

Manakala perkhidmatan kaunseling di Jabatan Agama Islam pula

memfokuskan tentang perkara-perkara yang berkaitan dengan kaunseling

meliputi definisi, bentuk, matlamat, tanggungjawab klien dan kaunselor serta

cara-cara mendapatkan perkhidmatan kaunseling.

Seterusnya, penjelasan yang lengkap diberikan berhubung dengan

prosedur pembubaran perkahwinan mengikut undang-undang keluarga Islam

31 Abu Bakr Jabir Al-Jazairi (2003), Pedoman Hidup Muslim, Hasanuddin dan Didin Hafidhuddin(terj.) Singapura : Darul Fajr Publishing House, hlm. 15232 Abi al-Q sim Mu ammad bin A mad (2008), al-Q wanin al-Fiqhiyyah. Mesir : D r al-Andalusal-Jad dah, hlm. 24933 Ibn Taimiyyah (t.t), al-Fat wa al-Kubr . Juz. 3, Beirut : D r al-Ma rifah, hlm. 30

meliputi penyelesaian konflik suami isteri, prosedur mohon perceraian,

perceraian di luar Mahkamah dan jenis serta proses perceraian.

3.5 Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam (MBKPPI)

3.5.1 Syarikat-Syarikat Penganjur Kursus Praperkahwinan Islam

Terdapat beberapa penganjur atau syarikat swasta yang dilantik dan

berdaftar di bawah Jabatan Agama Islam Perak bagi menjalankan Kursus

Praperkahwinan Islam di negeri Perak.

Penganjur-penganjur atau syarikat-syarikat swasta yang terlibat

menjalankan Kursus Praperkahwinan Islam di Ipoh ialah Badan Kebajikan

Dan Sukan Jabatan Agama Islam Perak (BAKSIP), Persatuan Penguatkuasa

Agama Negeri Perak (PEKAP), Ajwad Enterprise, HKBW Enterprise, Umetic

Enterprise, Akademi Ar Ridzuan, Amnira Enterprise, Darul Islah, Koperasi

Anggota Perkhidmatan Agama Islam Negeri Perak Bhd, Persatuan Pegawai-

Pegawai Ugama Perak dan Akadic Enterprise.

Selain itu terdapat juga penganjur-penganjur kursus di tempat lain

seperti Sarizaki Enterprise Taiping, Pusat Pendidikan Elite Terbilang

Pengkalan Hulu, Pusat Perkhidmatan Minda Parit Buntar, CGTI Enterprise

Teluk Intan, Durratun An Nasihin dan Cahaya Al Syamsi Enterprise serta

Pusat Tuisyen Didikan Pintar di Seri Manjung. Namun penganjur-penganjur

kursus tersebut yang aktif menjalankan kursus pada setiap bulan ialah Musa

Enterprise Sitiawan, Universiti Pendidikan Sultan Idris dan Pusat Pengajian

Al-Quran Dan As-Sunnah Teluk Intan.34

3.5.2 Statistik Bilangan Peserta Kursus Praperkahwinan Islam

Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam yang

diwajibkan ke atas bakal-bakal pengantin di negeri Perak menunjukkan

pertambahan peserta kursus.

Menurut statistik kadar bilangan peserta Kursus Praperkahwinan Islam

pada tahun 2003 ialah seramai 10,181 orang peserta, pada tahun 2004

seramai 13,206 orang peserta, pada tahun 2005 seramai 15,056, pada tahun

2006 seramai 16,889 orang peserta, pada tahun 2007 seramai 26,344 orang

peserta, pada tahun 2008 pula seramai 21,468 orang peserta telah mengikuti

kursus tersebut. Ini bermakna pertambahan peserta kursus amat menggalakkan

dan mendapat sambutan baik pada setiap tahun.35

34 Sumber: (Senarai Penganjur-Penganjur Kursus Praperkahwinan Islam oleh Jabatan Agama IslamPerak).35 Statistik Bilangan Peserta Kursus Praperkahwinan Islam yang dikeluarkan oleh Jabatan AgamaIslam Perak.

3.5.3 Aturcara Kursus Praperkahwinan Islam

Setiap Kursus Praperkahwinan Islam yang dianjurkan oleh pihak

penganjur kursus merangkumi 12 tajuk untuk masa 14 jam 30 minit kredit

termasuk ujian kefahaman. Pihak urusetia bagi setiap penganjur-penganjur

kursus yang bertanggungjawab menyediakan jadual kursus setelah berbincang

dengan Pegawai Tadbir Agama Daerah pada setiap kali kursus

dilaksanakan.36

Walau bagaimanapun satu salinan jadual dan aturcara kursus perlu

dikemukakan kepada pihak Jabatan Agama Islam Negeri Perak sebelum

kursus dijalankan untuk tujuan pemantauan.

Jadual dan aturcara kursus mengandungi tarikh, hari, masa, tempat,

nama pemudahcara dan tajuk. Setiap perubahan yang berlaku terhadap jadual

atau aturcara kursus hendaklah dimaklumkan kepada Pegawai Tadbir Agama

Daerah.

Penganjur-penganjur kursus perlu memberi taklimat kepada peserta

sebelum sesi pertama bermula. Antara perkara yang perlu dimaklumkan ialah

berkaitan peraturan kursus, peraturan peserta, jadual kursus, dan sijil kursus

bagi keberkesanan kursus yang dijalankan.37

36 Zakaria bin Abdul Razak (2005), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan Modul BersepaduKursus Praperkahwinan Islam, Ipoh : Jabatan Agama Islam Perak, hlm. 737 Ibid, hlm. 10

Bilangan peserta kursus tidak kurang 30 orang peserta dan tidak boleh

melebihi 100 orang bagi setiap sesi. Penganjur-penganjur kursus perlu

memastikan pendaftaran ditutup 10 minit sebelum sesi pertama bermula dan

senarai nama peserta diletakkan diatas meja pemudahcara bagi tujuan

semakan.38

Setiap peserta kursus hendaklah menghadiri setiap sesi yang dijalankan

disepanjang kursus. Peserta yang gagal menghadiri mana-mana tajuk atau

terlewat lebih daripada 15 minit selepas sesi bermula dikehendaki mengulang

tajuk berkenaan pada masa akan datang sekiranya gagal membuat demikian

tindakan menahan sijil akan dilakukan.39

Sijil Kursus Praperkahwinan Islam pula hanya dikeluarkan oleh

Jabatan Agama Islam Negeri Perak dan Kor Agama Angkatan Tentera

(KAGAT) bagi Anggota Tentera sahaja. Tempoh sah laku sijil adalah untuk

seumur hidup.40

3.5.4 Statistik Tahap Pencapaian Ujian Kelayakan Sijil Kursus

Praperkahwinan Islam

Ujian kelayakan buat pertama kalinya telah dijalankan pada bulan Jun

2007 untuk setiap peserta Kursus Praperkahwinan Islam bagi menilai

38 Ibid, hlm. 839 Ibid, hlm. 740 Ibid, hlm. 12

sejauhmana tahap pemahaman dan persediaan peserta dalam melengkapkan

diri dengan ilmu kekeluargaan. Jadual 3.6.4 berikut menunjukkan keputusan

ujian kelayakan Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam

Negeri Perak.41

Jadual 3.6.4: Tahap Pencapaian Ujian Kelayakan

Tahap Pencapaian Bil Peratus

Gagal 7 0.03

Lulus 20,777 99.97

Jumlah 20,784 100.0

Jadual 3.6.4 menunjukkan keputusan pencapaian peserta kursus

berdasarkan ujian kelayakan yang telah dijalankan pada bulan Jun 2007

sehingga Mei 2008. Dari keputusan tersebut didapati seramai 20,777 orang

(99.97%) responden lulus, manakala 7 orang (0.03%) peserta gagal dalam

pencapaian ujian kelayakan tersebut.

Secara keseluruhannya para peserta kursus telah mencapai tahap ujian

kelayakan dengan baik, namun masih terdapat peserta yang masih ditahap

yang lemah dari segi persediaan berkaitan ilmu kekeluargaan.

41 Statistik Tahap Pencapaian Ujian Kursus Pra Perkahwinan Islam yang dikeluarkan oleh BahagianPentadbiran Undang-Undang Kekeluargaan, Jabatan Agama Islam negeri Perak.

3.6 Sumber Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

(MBKPPI)

Penerbitan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

yang diwujudkan bagi keselarasan pelaksanaan kursus praperkahwinan Islam

tidak menyenaraikan secara khusus sumber-sumber rujukannya untuk

menyempurnakan penerbitan modul tersebut.

Namun begitu, sumber-sumber rujukan penerbitan modul tersebut dapat

diketahui secara tidak langsung menerusi beberapa analisis huraian tajuk-tajuk

pada setiap bahagian modul yang dibentangkan. Mengikut pengamatan penulis

kebanyakkan huraian modul tersebut telah menggunakan penafsiran Al-Quran

dan Hadith sebagai sumber rujukan utama.

Sumber rujukan utama dari Al-Quran telah dipamerkan menerusi

huraian tajuk-tajuk di setiap bahagian modul yang dibentangkan. Analisa

penulis terhadap modul ini mendapati bahawa terdapat 25 potong ayat-ayat

Al-Quran yang telah digunapakai dalam menguatkan huraian tajuk-tajuk di

setiap bahagian modul.

Metode bersandarkan hadith juga merupakan sebahagian sumber-

sumber rujukan bagi menyempurnakan huraian tajuk-tajuk di setiap bahagian

modul. Sandaran dari hadith tersebut dinyatakan menerusi nama periwayat

hadith seperti Imam Bukh rí, Muslim, Ahmad bin Hanbal, Abu Daud, Imam

Turmudzí, Al-Nas i, Al-Baihaqí, Ibn M jah dan Al-H kím. Sebagai contoh,

hadith riwayat Imam Muslim sebagai dalil pengertian iman.

: ! : , ,

, .

Ertinya:

Berkata ia (Jibrail) Beritahulah kepada aku tentang iman? Nabi

S.A.W menerangkan (iman itu ialah) Engkau beriman kepada Allah,

Malaikat-malaikatNya, Kitab-kitabNya, Rasul-rasulNya, serta Hari Akhirat dan

Engkau beriman kepada takdir (yang ditentukan oleh Allah) baiknya dan

buruknya. (Mendengarkan yang sedemikian) ia berkata Benarlah apa yang

tuan katakan itu .42

(Hadith Riwayat Muslim)

Senarai rujukan disebutkan di atas adalah terdiri daripada hadith-hadith

yang ma thur dan ini menunjukkan kebanyakkan huraian tajuk di setiap

bahagian modul merujuk kepada sumber yang sahih sahaja untuk

mengukuhkan huraian yang diperjelaskan di dalam modul.

Penggunaan bahasa yang mudah difahami dan kupasan yang terperinci

serta komprehensif meliputi aspek perkahwinan, perundangan, psikologi,

pengurusan, kasihatan, komunikasi dan sosiologi mampu dihayati oleh semua

lapisan masyarakat Islam.

42 Al-Im m Mu y al-Din al-Naw wi (1994), ahi Muslim, jilid 1, Kitab al-Im n, Bab al-Im n mahuwa? wa bay n khi lih, no hadith 97.

3.7 Rumusan

Pada keseluruhannya, dapatlah disimpulkan bahawa Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam merupakan suatu modul yang menyediakan

pergetahuan asas kekeluargaan bagi pasangan yang akan mendirikan

rumahtangga untuk meningkatkan ilmu dan memantapkan persediaan diri serta

meningkatkan keyakinan sebelum memasuki alam perkahwinan.

Modul tersebut mengandungi tiga bahagian iaitu asas pembinaan insan,

prosedur undang-undang kekeluargaan dan kemahiran keibubapaan dan

pengurusan rumahtangga. Kepentingan bahagian-bahagian tersebut bertujuan

untuk melahirkan generasi berilmu, beramal, bertaqwa, meningkatkan

kemahiran dalam pengurusan keluarga dan komunikasi suami isteri serta

kemahiran dalam pengurusan konflik keluarga dengan cara berkesan bagi

mencapai matlamat pembentukan keluarga yang sakinah dan bahagia.

Bagi memastikan keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah membuat

suatu garis panduan pengawalan pelaksanaan MBKPPI dan MBKPPI Saudara

Baru sebagai panduan dan peraturan kepada semua penganjur kursus

MBKPPI dalam membuat pemantauan yang lebih bersistematik terhadap

pelaksanaan kursus tersebut.

BAB KEEMPAT

ANALISIS MODUL BERSEPADU KURSUS

PRAPERKAHWINAN ISLAM DI JABATAN AGAMA ISLAM

NEGERI PERAK DARUL RIDZUAN.

4.1 Pengenalan

Bab ini akan membincangkan secara khusus kajian tentang

keberkesanan pelaksanaan Modul Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) di

Jabatan Agama Islam negeri Perak. Hasil dapatan kajian yang telah

dijalankan akan dikemukakan dalam bentuk penganalisaan data secara

lengkap.

Kesimpulan dari analisa data merupakan aset terpenting dalam kajian

ini bagi mengenal pasti serta menilai sejauh mana keberkesanan pelaksanaan

Modul Kursus Praperkahwinan Islam di negeri Perak.

4.2 Bahagian A

4.2.1 Latarbelakang Responden (Pemudahcara / Fasilitator)

Responden kajian ini terdiri daripada 24 orang pemudahcara Kursus

Praperkahwinan Islam (MBKPPI) daripada 40 orang pemudahcara yang telah

menerima borang soal selidik yang telah diedarkan. Mereka adalah yang

terlibat dalam mengendalikan Kursus Praperkahwinan Islam di negeri Perak

dan dilantik melalui Jabatan Agama Islam Perak. Mereka telah menerima sijil

fasilitator atau pemudahcara daripada pihak Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

(JAKIM) atau Jabatan Agama Islam negeri (JAIN) setelah menghadiri Kursus

Fasilitator Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam yang dianjurkan

oleh pihak Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) atau Jabatan Agama

Islam negeri (JAIN).

Aspek-aspek yang dianalisis ialah berkaitan jantina, tahap kelayakan

akademik dan pengalaman sebagai fasilitator atau pemudahcara kursus.

4.2.1 (a) Jantina

Jadual 4.2.1 (a) menunjukkan taburan pemudahcara mengikut jantina.

Didapati responden lelaki lebih ramai iaitu 20 orang (83.3%) berbanding

responden perempuan hanya 4 orang (16.7%) sahaja.

Jadual 4.2.1 (a)

Taburan Responden Mengikut Jantina.

Jantina Bil Peratus

Lelaki 20 83.3

Perempuan 4 16.7

Jumlah 24 100.0

4.2.1 (b) Kelulusan Akademik

Dari segi kelulusan akademik yang terdapat dalam jadual 4.2.1 (b),

didapati kebanyakan (83.3%) pemudahcara berkelulusan Ijazah Sarjana Muda.

Ini diikuti pula oleh fasilitator berkelulusan Diploma (16.7%) .

Jadual 4.2.1 (b)

Taburan Responden Mengikut Kelayakan Akademik Tertinggi

Kelayakan Akademik Tertinggi Bil Peratus

Diploma 4 16.7

Ijazah 20 83.3

Jumlah 24 100.0

4.2.1 (c) Pengalaman Sebagai Pemudahcara Kursus

Jadual 4.2.1 (c) berikut menunjukkan pengalaman sebagai pemudahcara

Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam Negeri Perak.

Jadual 4.2.1 (c)

Taburan Responden Mengikut Pengalaman Dalam Pengendalian Kursus

Pengalaman Sebagai Fasilitator Bil Peratus

4 - 10 Tahun 20 83.3

11 17 Tahun 4 16.7

Jumlah 24 100.0

Hasil keputusan jadual 4.2.1(c), didapati 20 orang (83.3%) responden

berpengalaman sebagai fasilitator antara 4 hingga 10 tahun. Manakala 4

orang (16.7%) responden berpengalaman sebagai fasilitator antara 11 hingga

17 tahun.

4.2.2 Latarbelakang Responden (Peserta Kursus MBKPPI)

Responden kajian ini terdiri daripada 198 orang yang telah mengikuti

Kursus Praperkahwinan Islam di negeri Perak dan 100 orang peserta kursus

yang telah mendirikan rumahtangga terdiri daripada penduduk sekitar Ipoh,

Tapah, Teluk Intan, Manjong dan Seri Iskandar. Pemilihan lokasi kajian

berdasarkan terdapatnya penganjur-penganjur swasta Kursus Praperkahwinan

Islam (MBKPPI) yang disediakan bagi golongan remaja dan belia yang akan

mendirikan rumahtangga. Aspek-aspek yang dianalisis adalah berkaitan

jantina.

4.2.2 (a) Jantina

Jadual 4.2.2(a) menunjukkan taburan responden mengikut jantina.

Didapati responden perempuan lebih ramai iaitu 182 orang (61.1%) jika

dibandingkan responden lelaki seramai 116 orang (38.9%).

Jadual 4.2.2 (a)

Taburan Responden Mengikut Jantina

Jantina Bil Peratus

Lelaki 116 38.9

Perempuan 182 61.1

Jumlah 198 100.0

4.3 Bahagian B

Bahagian ini terdiri daripada pembolehubah-pembolehubah yang

terdapat dalam model penilaian KIPP yang dipelopori oleh Stufflebeam

(1971) iaitu Konteks, Input, Proses dan Produk. Dapatan-dapatan dalam

kajian ini dianalisis mengikut objektif kajian.

a) Penilaian Konteks

Penilaian konteks tertumpu kepada persekitaran, di mana perubahan

akan berlaku dan masalah persekitaran yang dihadapi. Tujuan penilaian ini

adalah untuk menentukan kesesuaian persekitaran dalam membantu

pencapaian matlamat dan objektif program. Dalam kajian ini penilaian

konteks ialah sikap dan kesediaan pemudahcara terhadap perubahan dan

masalah-masalah yang dihadapi dalam pelaksanaan MBKPPI.

b) Penilaian Input

Penilaian input tertumpu kepada sumber yang terlibat dalam

membantu pencapaian matlamat dan objektif program. Penilaian input

dalam kajian ini ialah keyakinan, kemahiran dan pengetahuan guru,

kemudahan kursus, jadual dan peruntukan waktu mengajar dan kursus dalam

perkhidmatan.

c) Penilaian Proses

Penilaian proses tertumpu kepada proses yang digunakan untuk

mencapai objektif dan matlamat program. Maklumat ini perlu diketahui dari

masa ke semasa untuk mengawal pelaksanaan program. Untuk kajian ini

penilaian proses ialah cara pengajaran dan pembelajaran pemudahcara

MBKPPI.

d) Penilaian Produk

Penilaian produk tertumpu kepada hasil program setelah ia tamat

dilaksanakan. Penilaian produk dalam kajian ini ialah hasil perubahan

sikap peserta kursus dari aspek pengetahuan yang mereka perolehi daripada

menyertai kursus MBKPPI dan pencapaian objektif MBKPPI pada persepsi

pemudahcara.

4.3.1 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Konteks

Penilaian konteks bertujuan untuk mengukur dan mengesahkan

perjalanan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam. Hasil keputusan

yang diperolehi menjadi asas untuk memperbaiki matlamat yang sedia ada

dan menentukan sesuatu perubahan.

4.3.1.1 Sikap Dan Kesediaan Fasilitator / Pemudahcara

Terhadap Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam

Pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI bagi Kursus Praperkahwinan

Islam adalah sesuatu perubahan yang memerlukan masa untuk mencapai

objektifnya. Jadual 4.3.1.1 menunjukkan sikap dan kesediaan pemudahcara

terhadap pelaksanaan modul tersebut. Berdasarkan kesemua 6 item yang

terdapat dalam jadual tersebut, ianya menunjukkan kebanyakan sikap

pemudahcara dapat menerima pelaksanaan modul tersebut.

Berdasarkan 6 item tersebut didapati seramai 20 orang responden

(83.4%) dapat menerima dan melaksanakan perubahan yang dibuat oleh

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan membuat persediaan dari

segi pengetahuan. Hanya 4 orang responden (16.7%) sahaja yang menyatakan

perubahan yang dibuat oleh JAKIM tertalu drastik dan berasa kurang

persediaan dari segi pengetahuan.

Manakala seramai 16 orang responden (66.7%) menyatakan kesediaan

mereka untuk menerima perubahan dan dapat menyesuaikan diri dengan tajuk

Modul Bersepadu MBKPPI serta dari aspek pengajaran dan pembelajaran

topik modul mereka dapat mengajar dengan lebih sistematik. Ini diikuti

seramai 8 orang responden (33.3%) menyatakan sangat bersetuju untuk

menerima perubahan dan menyesuaikan diri dengan tajuk Modul Bersepadu

MBKPPI.

Jadual 4.3.1.1

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Sikap Dan Kesediaan Pemudahcara Terhadap Modul BersepaduKursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Perubahan yang dibuat oleh JAKIM terlalu drastik 4 16 4 2.17 0.917 (16.7%) (66.7%) (16.7%)

Saya rasa kurang persediaan dari segi pengetahuan 4 10 10 1.50 1.142 (16.7%) (41.7%) (41.7%)

Saya memang sukar untuk menerima perubahan 16 8 1.67 0.482(66.7%) (33.3%)

Sukar untuk menyesuaikan diri dengan tajuk Modul Bersepadu 16 8 1.67 0.482 (66.7%) (33.3%)

Saya tidak dapat mengajar tajuk modul dengan baik jika 16 8 1.67 0.482dibandingkan dengan tajuk lama. (66.7%) (33.3%)

Sumber : Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Dari aspek pengajaran topik modul, saya dapat mengajar 16 8 1.67 0.482dengan lebih sistematik. (66.7%) (33.3%)

Min: 1.7917 Sisihan Piawai: 0.57368

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Secara keseluruhannya tahap sikap dan kesediaan pemudahcara di

tahap yang sederhana terhadap pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI. Ini

berdasarkan jadual 4.3.1.1 yang menunjukkan purata min keseluruhannya

ialah 1.7917.

4.3.1.2 Masalah-masalah Yang Dihadapi Dalam Pelaksanaan

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

Dalam pengajaran dan pembelajaran sesuatu topik modul, pemudahcara

atau fasilitator akan menghadapi beberapa masalah dalam bidang teori. Jadual

4.3.1.2 menunjukkan taburan responden mengikut tahap masalah-masalah yang

dihadapi dalam pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI. Daripada dapatan

yang diperolehi, didapati kesemua pernyataan pemudahcara atau fasilitator

menunjukkan bahawa mereka kurang menghadapi masalah untuk

melaksanakan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam.

Daripada dapatan yang diperolehi didapati kesemua responden iaitu 24

orang pemudahcara menyatakan tiada menghadapi masalah dari segi bilangan

peserta kursus yang terlalu ramai untuk setiap sesi kursus Modul Bersepadu

MBKPPI. Selain itu, seramai 22 orang responden (91.7%) menyatakan tempat

kursus diadakan adalah selesa dan jadual yang sesuai unuk mengajar topik

Modul Bersepadu MBKPPI. Sementara itu, seramai 20 orang responden

(83.3%) menyatakan jangka masa mengajar topik modul yang mencukupi dan

kemudahan peralatan mengajar yang mencukupi.

Namun begitu dapatan kajian menunjukkan seramai 22 orang

responden (91.7%) menyatakan menghadapi masalah dari segi disiplin peserta

kursus seperti mereka kurang memberi perhatian kepada topik yang

disampaikan oleh pemudahcara-pemudahcara kursus. Ini kerana kebanyakan

para peserta menghadiri kursus sekadar memenuhi syarat untuk mendapatkan

sijil Kursus Praperkahwinan Islam. Fenomena sedemikian sewajarnya tidak

berlaku bagi mencapai objektif sebenar pelaksanaan kursus tersebut.

Pernyataan tersebut turut dinyatakan dalam kajian Syarifah Syukriah

(2003), terdapat peserta yang kurang memberikan kerjasama kepada pihak

penganjur kursus mahupun kepada pemudahcara. Kehadiran peserta kursus

yang tidak menepati masa dan kadangkala bercakap sesama mereka boleh

menyinggung perasaan penceramah serta mengganggu kosentrasi peserta-

peserta lain.1

Melalui pemerhatian juga didapati disiplin peserta kursus juga

bermasaalah dari segi menepati masa yang telah ditetapkan oleh pihak

urusetia.

Selain itu, terdapat 4 orang responden (16.6%) yang menyatakan

jangka masa mengajar topik modul tidak mencukupi kerana topiknya terlalu

banyak seperti topik pengurusan kesihatan keluarga.

1 Syarifah Syukriah binti Tun Habib (2003), Kursus Pra Perkahwinan Islam: Analisis Metode Danpelaksanaan Serta Keberkesanannya Dalam Pembentukan Institusi Kekeluargaan Islam Di WilayahPersekutuan. (Tesis Sarjana, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia), hlm. 61

Jadual 4.3.1.2

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Masalah Yang Dihadapi Dalam PelaksanaanModul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Peserta kursus terlalu ramai untuk diajar 18 6 1.75 0.442(75.0%) (25.0%)

Tempat kursus diadakan kurang luas dan selesa 2 16 6 1.83 0.565 (8.3%) (66.7%) (25.0%)

Disiplin peserta kursus yang memuaskan 2 16 6 2.00 1.022 (8.3%) (66.7%) (25.0%)

Jadual tidak sesuai untuk mengajar topik modul 2 16 6 1.92 0.776 (8.3%) (66.7%) (25.0%)

Jangka masa mengajar topik modul tidak mencukupi kerana 2 2 14 6 2.17 1.167topiknya terlalu banyak. (8.3%) (8.3%) (58.3%) (25.0%)

Sumber : Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Kemudahan peralatan mengajar kurang mencukupi. 4 14 6 1.92 0.654 (16.7%) (58.3%) (25.0%)

Min 1.9306 Sisihan Piawai 0.72050

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Mengikut kajian Syarifah Syukriah (2003), menyatakan setiap kali sesi

soal jawab dibuka, ia kurang mendapat sambutan, malahan kebanyakan

peserta lebih selesa mendiamkan diri daripada bertanya soalan-soalan

mahupun kemusykilan. Ini bukannya bererti mereka telah memahami segala

ilmu yang disampaikan, akan tetapi mungkin disebabkan oleh sikap rasa

malu untuk bertanya.2

Secara keseluruhannya didapati masalah yang dihadapi dalam

pelaksanaan Modul Bersepadu adalah di tahap sederhana.. Ini berdasarkan

jadual 4.3.1.2 yang menunjukkan purata min keseluruhannya ialah 1.9306.

4.3.2 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Input

Penilaian input mengukur keupayaan sistem dan input-input dari segi

perancangan sumber. Penilaian input dalam kajian ini ialah keyakinan

pemudahcara mengajar, kelengkapan peralatan, jadual waktu, peranan Ketua

Penolong Pengarah Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga, kemahiran

dan pengetahuan pemudahcara dan kursus dalam perkhidmatan.

2 Syarifah Syukriah binti Tun Habib (2003), op.cit, hlm. 42

4.3.2.1 Tahap Keyakinan Pemudahcara Atau Fasilitator Modul

Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam Berdasarkan

Topik-Topik Yang Terdapat Dalam Sukatan

Jadual 4.3.2.1 menunjukkan tahap keyakinan pemudahcara mengajar

Modul Bersepadu berdasarkan kepada topik-topik yang terdapat dalam

sukatan. Terdapat 10 topik yang menjadi fokus dalam Modul Bersepadu.

Berdasarkan jadual 4.3.2.1 kebanyakan responden mempunyai tahap

keyakinan yang tinggi. Seramai 20 orang responden (83.3%) menyatakan

mereka mempunyai tahap keyakinan yang tinggi dalam topik modul seperti

komunikasi suami dan isteri, akhlak islamiah, hubungan dalam keluarga,

aqidah islamiah, munakahat, fiqh ibadah dan pembubaran perkahwinan. Ini

diikuti seramai 18 orang responden (75%) menyatakan mereka mempunyai

keyakinan tinggi dalam topik pengurusan konflik, stress dan rundingcara,

serta 12 orang responden (50%) dalam topik pengurusan sumber kewangan.

Sementara itu seramai 16 orang responden (66.7%) didapati

mempunyai tahap keyakinan yang sederhana untuk mengajar topik-topik

seperti pengurusan kesihatan. Hal sedemikian kerana topik modul tersebut

adalah topik yang diperuntukkan kepada pemudahcara yang terdiri daripada

kalangan doktor yang bertauliah sahaja.

Jadual 4.3.2.1

Taburan Responden Mengikut Tahap Keyakinan Pemudahcara Mengajar Topik Modul BersepaduKursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)A Tinggi Sederhana Rendah

Topik Bil (%) Bil (%) Bil (%) Skor SP

Min

Komunikasi suami / isteri 20 83.3 4 16.7 2.83 0.381

Akhlak Islamiah 20 83.3 4 16.7 2.83 0.381

Hubungan dalam keluarga 20 83.3 4 16.7 2.83 0.381

Pengurusan konflik, stress dan rundingcara 18 75 6 25 2.75 0.442

Pengurusan kesihatan 4 16.7 16 66.6 4 16.7 2.00 0.590

Aqidah Islamiah 20 83.3 4 16.7 2.83 0.381

Munakahat 20 83.3 4 16.7 2.67 0.761

Sumber : Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Sambungan

Tinggi Sederhana Rendah

Topik Bil (%) Bil (%) Bil (%) Skor SP

Min

Fiqh ibadah 20 83.3 4 16.7 2.67 0.761

Pembubaran perkahwinan 20 83.3 4 16.7 2.67 0.761

Pengurusan sumber keluarga 12 50 12 50 2.50 0.511

Min 2.6583 Sisihan Piawai 0.49071

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Secara keseluruhannya tahap keyakinan pemudahcara mengajar topik-

topik Modul Bersepadu MBKPPI berada di tahap sederhana. Ini berdasarkan

jadual 4.3.2.1 yang menunjukkan purata min keseluruhannya ialah 2.6583.

4.3.2.2 Kemudahan Kursus

Penyediaan kemudahan kursus adalah amat dititikberatkan di setiap

tempat Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI dijalankan bagi memastikan

pengajaran dan pembelajaran Modul Bersepadu MBKPPI dapat berjalan lancar

serta keselesaan para peserta kursus. Jadual 4.3.2.2 menunjukkan pernyataan

responden terhadap kemudahan kursus yang terdapat di tempat penganjur

Kursus Praperkahwinan Islam dijalankan. Didapati keseluruhan responden

menyatakan kemudahan kursus yang disediakan oleh pihak penganjur kursus

tersebut mencukupi untuk tujuan pengajaran dan pembelajaran modul serta

kelancaran perjalanan kursus.

Hasil dapatan kajian menunjukkan seramai 24 orang responden (100%)

menyatakan terdapatnya kemudahan kursus yang disediakan seperti kedudukan

tempat kursus yang strategik, dewan kursus yang selesa dan luas, bilangan

kerusi dan meja mencukupi untuk peserta, kemudahan alat bantu ceramah yang

terkini seperti LCD dan kemudahan alat pandang dengar yang memuaskan.

Walau bagaimanapun seramai 22 orang responden (91.7%) menyatakan

terdapat masalah dari segi kemudahan tempat solat peserta dan meletak kereta.

Masalah ini timbul kerana kedudukan tempat kursus dijalankan terletak di

Jadual 4.3.2.2

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Kemudahan Kursus Untuk Pengajaran danPembelajaran Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Kedudukan tempat kursus yang strategik memudahkan 6 18 4.25 0.442kehadiran peserta (25.0%) (75.0%)

Dewan kursus yang selesa dan luas 6 18 4.25 0.442 (25.0%) (75.0%)

Bilangan kerusi dan meja mencukupi untuk peserta 6 18 4.25 0.442 (25.0%) (75.0%)

Kemudahan alat bantu ceramah yang terkini seperti LCD 8 16 4.33 0.482 (33.3%) (66.7%)

Kemudahan alat pandang dengar yang memuaskan 6 18 4.25 0.442 (25.0%) (75.0%)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Tempat kemudahan solat peserta dan meletak kereta 2 18 4 2.00 0.722 (8.3%) (75.0%) (16.7%)

Min 3.8889 Sisihan Piawai 0.44141

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

bangunan yang agak terhad tempat meletak kereta dan keluasan tempat

menganjur juga terhad untuk kemudahan solat peserta serta jauh dari masjid.

Aktiviti pemantauan oleh Jabatan Agama Islam Perak perlu diadakan secara

menyeluruh bagi tujuan mengatasi kelemahan-kelemahan pelaksanaan dan dibuat

penambahbaikan.

Melalui kajian Syarifah Syukriah (2003), mendapati 10% responden

menyatakan ketidakpuasan hati mereka terhadap tempat kursus yang disediakan.

Tempat yang tidak selesa dan kurang kelengkapan ini dikatakan kurang sesuai

untuk diadakan kursus.3

Secara keseluruhannya didapati kemudahan kursus yang disediakan

adalah ditahap tinggi berdasarkan jadual 4.3.2.2 menunjukkan purata min

keseluruhannya ialah 3.8889.

4.3.2.3 Pelaksanaan Jadual Waktu Kursus

Bagi melancarkan pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam, kesesuaian perjalanan waktu kursus perlu diambil kira untuk memastikan

objektif kursus yuang dikehendaki dapat dicapai.

Penyusunan jadual waktu untuk setiap topik modul adalah penting bagi

mencapai objektif kursus. Tempoh masa bagi setiap tajuk yang ketat amat

memerlukan disiplin para fasilitator untuk menjaga ketepatan masa

3 Ibid., hlm. 57

menyampaikan ceramah. Hal ini demikian, kerana membolehkan peserta

menjadikan penceramah sebagai contoh serta berkeyakinan dengan maklumat

yang disampaikan. Jadual 4.3.2.3 berikut adalah taburan responden mengikut

tahap pelaksanaan jadual waktu.

Berdasarkan jadual 4.3.2.3 menunjukkan pernyataan pemudahcara

terhadap pelaksanaan jadual waktu kursus. Hasil dapatan menunjukkan

responden bersetuju dengan semua item yang terdapat dalam pelaksanaan jadual

waktu untuk kursus praperkahwinan Islam. Didapati seramai 22 orang

responden (91.7%) menyatakan kombinasi jadual waktu mengajar topik modul

adalah sesuai dan pembahagian jadual waktu mengikut tajuk topik modul

dibuat dengan baik.

Menurut kajian Syarifah Syukriah (2003), mendapati 15% daripada

responden tidak berpuas hati dengan kelancaran perjalanan kursus. Mereka

menyatakan bahawa terdapat sesetengah program yang bermula lewat daripada

yang dijadualkan. Ini menyebabkan dewan menjadi bising dengan suara peserta

berborak sesama mereka. Tidak kurang juga yang mengambil peluang ini untuk

berjumpa dengan pasangan masing-masing di luar dewan. Seharusnya pihak

penganjur kursus dapat bertindak tegas terhadap permasalahan ini.4

4 Ibid, hlm. 56

Jadual 4.3.2.3

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Persepsi Pemudahcara / Fasilitator TerhadapPelaksanaan Jadual Waktu Modul Berserpadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Kombinasi jadual waktu mengajar topik modul adalah 12 10 2 4.42 0.67sesuai (50.0%) (41.7%) (8.3%)

Pembahagian jadual waktu mengikut tajuk topik 12 10 2 4.42 0.67modul dibuat dengan baik (50.0%) (41.7%) (8.3%)

Min 4.42

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Secara keseluruhannya didapati komitmen Bahagian Pentadbiran Undang-

Undang Keluarga di Jabatan Agama Islam negeri Perak adalah tinggi terhadap

pelaksanaan jadual kursus praperkahwinan Islam yang dijalankan. Ia dibuat

dengan baik dan sesuai dengan kehendak dan kesesuaian topik modul tersebut

sebagai tajuk yang perlu diberi keutamaan. Ini dapat dilihat purata min

keseluruhannya dalam jadual 4.3.2.3 ialah 4.42.

4.3.2.4 Sokongan Ketua Penolong Pengarah Bahagian Pentadbiran

Undang-Undang Keluarga

Keperihatinan dan kebijaksanaan Ketua Penolong Pengarah Bahagian

Pentadbiran Undang-Undang Keluarga boleh menentukan kejayaan pelaksanaan

kursus praperkahwinan Islam. Jadual 4.3.2.4 menunjukkan pernyataan

pemudahcara terhadap peranan ketua penolong pengarah dalam pelaksanaan

kursus tersebut.

Daripada dapatan yang diperolehi menunjukkan bahawa penglibatan dan

komitmen Ketua Penolong Pengarah Bahagian Pentadbiran Undang-Undang

Keluarga terhadap pelaksanaan kursus praperkahwinan Islam adalah baik. Ini

dapat dilihat seramai 22 orang responden (83.3%) menyatakan bahawa ketua

penolong pengarah sentiasa memahami kehendak objektif Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam. Sementara itu seramai 12 orang responden

(50%) menyatakan beliau sentiasa mempunyai masa untuk mendengar masalah

pemudahcara kursus dan beliau juga mengambil berat dalam segala urusan

yang berkaitan dengan pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam. Kebiasaannya

pekerja akan sentiasa bekerja kuat jika mendapat bantuan dan galakan daripada

ketua penolong pengarah yang sentiasa mengambil berat berkenaan urusan

pekerjaan.5

Namun begitu, terdapat juga responden yang menyatakan agak kurang

pasti terhadap sikap ketua penolong pengarah yang kurang memberi komitmen

dengan baik. Didapati seramai 16 orang responden (66.6%) menyatakan tidak

pasti ketua penolong pengarah membuat peruntukan kewangan kursus

praperkahwinan dengan bijaksana. Seterusnya seramai 12 orang responden

(50%) menyatakan tidak pasti ketua penolong pengarah sentiasa memberi

motivasi dalam menjalankan tugas, tidak pasti beliau bertindak sebagai ketua

yang baik dalam memberi idea dan sokongan serta tidak pasti beliau sentiasa

mempastikan fasilitator kursus berada di tahap yang memuaskan. Dapatan

kajian menunjukkan seramai 10 orang responden (41.7%) menyatakan bahawa

beliau juga kurang mengkritik pekerja yang lemah.

Secara keseluruhannya didapati sokongan Ketua Penolong Pengarah

Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga dalam pelaksanaan Kursus

Praperkahwinan Islam adalah di tahap tinggi. Ini berdasarkan jadual 4.3.2.4

yang menunjukkan purata min keseluruhannya ialah 3.4479.

5 Amir Awang (1983), Bimbingan dan Kaunseling untuk Kesejahteraan Masyarakat. Kertas kerjadibentangkan dalam Seminar Kaunseling anjuran PERKAMA.

Jadual 4.3.2.4

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Sokongan Ketua Penolong PengarahBahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga Dalam Pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Sentiasa memberi motivasi dalam menjalankan tugas 6 4 12 2 3.58 0.974(25.0%) (16.7%) (50.0%) (8.3%)

Bertindak sebagai ketua yang baik dalam memberi idea 6 4 12 2 3.58 0.974dan sokongan (25.0%) (16.7%) (50.0%) (8.3%)

Sentiasa memahami kehendak objektif Modul Bersepadu 6 14 4 4.08 0.654Kursus (25.0%) (58.3%) (16.7%)

Sentiasa mempunyai masa untuk mendengar masalah 6 6 8 4 3.58 1.060fasilitator / pemudahcara kursus (25.0%) (25.0%) (33.3%) (16.7%)

Sentiasa mengkritik pekerja yang lemah 6 2 10 8 4 2.42 0.881 (25.0%) (8.3%) (41.7%) (33.3%) (16.7%)

Peruntukan kewangan kursus praperkahwinan digunakan 2 4 16 2 3.25 0.737dengan bijaksana (8.3%) (16.7%) (66.7%) (8.3%) (16.7)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Sentiasa mempastikan fasilitator / pemudahcara kursus 4 6 12 2 3.50 0.885berada ditahap yang memuaskan (16.7%) (25.0%) (50.0%) (8.3%) (16.7)

Mengambil berat dalam segala urusan yang berkaitan dengan 4 8 10 2 3.58 0.881pelaksanaan kursus praperkahwinan (16.7%) (33.3%) (41.7%) (8.3%)

Min 3.4479 Sisihan Piawai 0.18400

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

4.3.2.5 Kursus Dalam Perkhidmatan

Kursus dalam perkhidmatan adalah kursus yang dikelolakan oleh pihak

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan Jabatan Agama Islam Negeri

Perak (JAIP). Kursus tersebut dilaksanakan adalah bertujuan untuk

meningkatkan pengetahuan dan kemahiran di kalangan pemudahcara-

pemudahcara kursus praperkahwinan Islam. Dalam jadual 4.3.2.5 menunjukkan

pernyataan responden terhadap pelaksanaan kursus dalam perkhidmatan.

Berdasarkan jadual tersebut didapati kebanyakan pemudahcara bersetuju

dan berpendapat kursus dalam perkhidmatan yang dilaksanakan adalah baik. Ini

dapat dilihat seramai 24 orang responden (100%) menyatakan kebanyakan

pemudahcara berpendapat tenaga pengajar untuk kursus tersebut mempunyai

pengetahuan dan cekap. Seterusnya seramai 22 orang responden (91.7%)

menyatakan kursus yang diikuti adalah mencukupi untuk mengajar kesemua

topik dalam modul dan seramai 20 orang responden (83.4%) menyatakan

jangkamasa kursus adalah sesuai. Ini diikuti dengan seramai 18 orang

responden (75%) menyatakan kursus untuk sesuatu kemahiran itu diadakan

awal iaitu sebelum pemudahcara memulakan pengajaran kursus praperkahwinan

Islam dan melalui kursus dalam perkhidmatan yang diadakan ini dapat

membantu pemudahcara-pemudahcara memperolehi pengetahuan serta teknik

pengajaran yang baik.

Jadual 4.3.2.5

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Pelaksanaan Kursus Dalam Perkhidmatan(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Kursus yang saya ikuti tidak mencukupi untuk mengajar 2 16 6 1.92 0.776kesemua topik dalam modul (8.3%) (66.7%) (25.0%)

Tenaga pengajar untuk kursus tidak cekap dan kurang 2 16 8 1.67 0.482pengetahuan (16.7) (66.7%) (33.3%)

Jangkamasa kursus terlalu pendek 2 2 2 16 4 2.17 1.007 (8.3%) (8.3) (8.3%) (66.7%) (16.7%)

Kursus untuk sesuatu kemahiran itu diadakan lewat dan 1 6 8 14 4 2.33 1.049fasilitator / pemudahcara sudah memulakan pengajaran di (25) (25.0%) (41.7) (58.3%) (16.7%)Kursus Praperkahwinan Islam

Memperolehi pengetahuan dan teknik pengajaran 6 14 8 4 3.92 0.974(25.0%) (58.3%)) (41. 7 (16.7%) (16.7)

Min 2.4000 Sisihan Piawai 0.75986

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Secara keseluruhannya didapati pelaksanaan kursus dalam perkhidmatan

adalah di tahap sederhana. Ini berdasarkan jadual 4.3.2.5 yang menunjukkan

purata min keseluruhannya ialah 2.4000.

4.3.3 Keberkesanan Dari Dimensi Proses

Di peringkat mengurus dan proses, penyelidik akan menyemak proses-

proses seperti strategi pengajaran dan pembelajaran oleh pemudahcara dan

peserta kursus. Tujuan penilaian ini dibuat untuk mencapai matlamat dan

perjalanan program.

4.3.3.1 Strategi Pengajaran Dan Pembelajaran Mengikut Persepsi

Pemudahcara.

Penggunaan pelbagai strategi pengajaran dan pembelajaran dalam

MBKPPI sebagai proses kursus. Baginda Rasulullah s.a.w mempunyai pelbagai

kaedah pengajaran, antaranya ialah kaedah yang bersifat kognitif (mental),

efektif (perasaan dan pengalaman) dan psikmotor (perlakuan). Antara ur q al-

tadris baginda ialah :-

i) Kaedah Kuliah

Rasulullah s.a.w menyampaikan pengajarannya di kalangan kaum

keluarga dan sahabat-sahabat terdekat melalui pendekatan kuliah.6

ii) Kaedah Dialog

Rasulullah s.a.w berdialog dalam pengajarannya dengan sekumpulan

utusan dari suku Rabi ah yang diketuai oleh Abu Qais yang bertujuan

supaya mereka menerima Islam dengan prinsip yang betul.7

iii) Kaedah Soal Jawab

Rasulullah s.a.w bersoal jawab dengan kaum Yahudi mengenai

keingkaran mereka terhadap kerasulan baginda.8

iv) Kaedah Amali Dan Demonstrasi

Rasulullah s.a.w menggunakan kaedah amali dan demontrasi untuk

menunjukkan cara-cara menunaikan sembahyang kepada kaum muslimin.9

6 Abdul Karem Zaidan (1987), Dasar-dasar Ilmu Dakwah. H.M Asywadi Syukur Lc (terj.), Shah Alam: Dewan Pustaka Fajar, hlm. 1117 Shah h Musl m (1982), Kit b Im n. Ma amar Da d (terj.), Jil. 1, No. Hadith 14, Selangor : KlangBook Center, hlm. 148 Mann al-Qatt n (1995), Mab his fi Ul m al-Qur n, Kaherah : Maktabah wa Habah, hlm. 369 Shahih Muslim (1982), Kitab al-Shalat. Mu amar Da d (terj.), Jil.1, No. Hadith 342, Selangor :Klang Book Center, hlm. 193

v) Kaedah Tiqr r

Tiqr r ditakrifkan sebagai perbuatan yang diulang-ulang. Rasulullah

s.a.w menggunakan kaedah ini ketika menerangkan fardhu haji yang

perlu ditunaikan berulang-ulang setiap tahun bagi mereka yang mampu.10

vi. Kaedah Targh b Dan Tarh b

Targh b bererti memberi kegembiraan dan Tarh b bermaksud memberi

peringatan. Rasulullah s.a.w menggunakan kaedah ini bagi

menyampaikan dakwahnya di kalangan umat Islam dan kaum Quraisy.11

vii. Kaedah Halaqah

Rasulullah s.a.w menggunakan kaedah ini dalam pengajaran baginda di

rumah baginda dan rumah Arqam bin Abi al-Arqam. Baginda membentuk

kumpulan-kumpulan kecil di dalam bentuk separuh bulatan dan baginda

duduk di hadapan halaqah tersebut. Baginda mengajar dengan

menggunakan teknik mus fahah, talaqqi, tikr r, hafazan, muh darah,

dars, mun qasyah dan qudwah hasanah.12

10 Hisyamudd n al-Syiff (1997), U l al-Fiqh al-Isl . Juz.1, Kuala Lumpur : Universiti IslamAntarabangsa Malaysia.11 Mu ammad Sa id Ramadh n al-B i (1978), Fiqh al-S rah. Damsyik : D r al-Fikr, hlm. 7912 Abdul Ghan Abr r (1985), F al-Tarbiyyah al-Isl miyyah, Kaherah : D r al-Fikr al- Arab , hlm.116

viii. Kaedah Hafazan

Kaedah hafazan merupakan teknik yang digunakan oleh Rasulullah s.a.w

ketika turun wahyu. Baginda bersegera menghafaznya dengan

bersungguh-sungguh supaya tidak lupa sehingga Allah menetapkan

ingatan baginda terhadap wahyu.13

ix. Kaedah Khutbah

Rasulullah s.a.w menggunakan teknik khutbah dalam pengajaran umum

sama ada ketika khutbah Jumaat mahu pun semasa musim haji semasa

baginda menyampaikan pengajarannya di Arafah, Mina, perigi Ghadir,

Jabal Uhud, 14 dan ketika Haj al-Wida .15

x. Kaedah Muj dalah

Kaedah Muj dalah (perdebatan) dalam penyampaian ajaran Islam telah

diceritakan oleh Rasulullah s.a.w bagaimana perdebatan Nabi Allah

Ibrahim a.s dengan Raja Namrud. Perdebatan ini bertujuan dapat

memberi keyakinan tentang kebenaran akidah Islam dan memberi

keraguan kepada musuh dengan pegangan mereka.16

13 Mann al-Qatt n (1995), op.cit., hlm 3614 Abd Na im Mu ammad ussa n (1984), al-Da wah Illallah ala Basy rah. Madinah al-Munawwarah : D r al-Kit b al-Isl m yyah, hlm. 9715 Mu ammad Sa id Rama n al-Bu (1978), op.cit., hlm 33716 Afif Abdullah (1986), Nabi-nabi Dalam Al-Quran, Kuala Lumpur : Victory Agencies, hlm. 160

Tokoh-tokoh pendidikan Islam seperti al-Far bi, Ibn Sin dan Ibn T fail

menggunakan kaedah pengajaran dan pembelajaran berbentuk huraian,

perbandingan dan perkaitan, kesimpulan dan generalisasi, implikasi, ikhtisar dan

penyelesaian masalah.17

Imam Syafei dan Imam Malik menggunakan kaedah iml i (menyalin),

istim (mendengar), na ar wa istim (pandang dan dengar), kalam (dialog),

qir ah (bacaan) dan kit bah (tulisan) dalam maddah bahasa.18 Al-Gh li dan

Sufy n al- Uyainah menggunakan kaedah mun qashah (perbincangan) dan ada

al-Adwar (main peranan).19

Ibn Khaldun juga menjelaskan kesesuaian kaedah-kaedah pengajaran di

peringkat umum (menengah atau peringkat tinggi), contoh kaedah ti

(beransur-ansur) iaitu mengajar dengan cara sedikit demi sedikit dengan proses

memindahkan ilmu dan pengalaman secara tidak disedari dan tidak memaksa.

Kaedah kulli yang berbentuk daqiqah (mendalam) dengan cara mengajar garis-

garis besar secara um miyyah (umum) terlebih dahulu sebelum mendetail.20

Mahmud Abu Sa ud (1993) menjelaskan kaedah is inbat (deduktif) dan

istiqra (induktif) merupakan kaedah asas dalam pengajaran pendidikan Islam

kerana kedua-dua teknik ini sesuai digunakan dalam semua matapelajaran

17 Hassan Langgulung (1979), Pendidikan Islam : Suatu Analisis Sosio-Psikology. Kuala Lumpur :Pustaka Antara, hlm. 6618 Mu ammad Ism il Sh , et.al (1991), Dal l al-Mu allim n Ila Istiqdam al-Sy wwar wa al-Ba qat

Ta l m al-Arabiyyah. Riyadh : Maktabah al-Tarbiyyah al- Arab li Daul al-Kh lij , hlm. 19319 Abdul La f Ibr him (1982), al-Man hij. As s Tan muhu wa Ta d m Ath ruh , Kaherah :Ma ba ah al-Mi r, hlm. 64220 Ibn Khaldun (1948), al-Muqaddimah. Beirut : Ma ba ah al- Arabiyyah, hlm. 532

khususnya feqah.21 Beliau juga menyebut beberapa kaedah lain seperti kaedah

taqlid d na nazar wa fikr (meniru), adam al-Akhas bi al-Dars (peneguhan),

burh n wa w dihah (penerangan dan penjelasan), kulliy t (penerangan), tamhis

al-Ra yie (percambahan idea), tikr r ma a talwin (latih tubi), tajribah al-

Syakh iyyah (pengalaman), ibra (penceritaan), taqdim al-Targhib ala al-Tarhib

(mengutamakan kegembiraan daripada ancaman) dan uswah hasanah (teladan

yang baik).22

Al-Qabisi menjelaskan kaedah kulliyyah dan syarh sesuai digunakan bagi

mata pelajaran akhlak. Bagi membentuk akhlak seperti yang dikehendaki perlu

melalui empat proses; pengakuan, amalan, kejiwaan dan pembentukan adat-adat

yang seimbang dengan emosi. Manakala afz (hafazan) menggunakan teknik

mengulang-ulang apa yang telah dihafaz. Kaedah-kaedah lain yang dicadangkan

seperti tardid (meniru), qudwah (tauladan), tamsil (tunjuk cara) dan amliyyah

(amali).23

Untuk menjayakan pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI, strategi

pengajaran dan pembelajaran perlu diambil kira bagi menyempurnakan

keberkesanan kualiti sesuatu pembelajaran itu. Jadual 4.3.3.1 menunjukkan

pernyataan pemudahcara terhadap strategi pengajaran dan pembelajaran modul

di dalam Kursus Praperkahwinan Islam.

21 Mahmud Abu Sa ud (1993), The Methodology of the Islamic Behavioral Sciences, The AmericanJournal of Islamic Social Sciences, vol. 10, n.3 Pakistan : The Association of Muslim Social Scientisand The International Institute of islamic Thought, hlm. 38322 Abdul Fata Jal l (1997), Min al-U l al-Tarb yyah f al-Isl , Kaherah : D r al-Ma arif, hlm.11123 Abdullah Amin al-Nukmy (1995), Kaedah dan Kurikulum Pendidikan Islam Menurut Ibn Khaldundan Al-Qabisi, Kuala Lumpur : Pustaka Syuhada, hlm. 122

Jadual 4.3.3.1

Pernyataan Pemudahcara Terhadap Strategi Pengajaran Modul Bersepadu MBKPPI Di Dalam Kursus Praperkahwinan Islam(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Saya menggunakan kaedah kuliah semasa mengajar 2 16 8 1.67 0.482(16.7) (66.7%) (33.3%)

Pengajaran secara kuliah disusuli dengan sesi soalan dan 18 6 4.75 0.442perbincangan (75.0%) (25.0%) (41.6)

Fasilitator / pemudahcara digalakkan mengemukakan soalan 20 4 4.83 0.381 (83.3%) (16.7%)

Saya sering menyelitkan unsur-unsur nilai murni dalam 22 2 4.92 0.282pengajaran dan pembelajaran (91.7%) (8.3%)

Dari air muka peserta, saya dapati mereka seronok belajar 8 14 2 4.25 0.608di bawah pengajaran saya (33.3%) (58.3%) (8.3%) (16.7)

Min 4.0833 Sisihan Piawai 0.24257

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Hasil daripada dapatan dalam jadual tersebut menunjukkan pemudahcara

telah menggunakan strategi pengajaran dan pembelajaran dengan berkesan.

Seramai 24 orang responden (100%) menyatakan pemudahcara mengajar tidak

secara kuliah disusuli dengan sesi soalan dan perbincangan, pemudahcara sering

mengemukakan soalan, pemudahcara sering menyelitkan unsur-unsur nilai murni

dalam pengajaran dan pembelajaran. Seterusnya seramai 22 orang responden

(91.6%) menyatakan pemudahcara mendapati peserta kursus berasa seronok

belajar di bawah pengajarannya.

Secara keseluruhannya dapat dirumuskan bahawa tahap pengajaran

pemudahcara-pemudahcara kursus praperkahwinan Islam adalah tinggi dan ia

amat sesuai serta berkesan dalam proses pengajaran. Ini berdasarkan jadual

4.3.3.1 menunjukkan purata min keseluruhannya ialah 4.0833. Hal ini demikian

kerana melalui pelbagai strategi pengajaran dan pembelajaran dapat

mempertingkatkan minat peserta di dalam kursus.

4.3.3.2 Strategi Pengajaran Dan Pembelajaran Pemudahcara Mengikut

Persepsi Peserta

Penilaian peserta terhadap pengajaran pemudahcara atau fasilitator perlu

diambil kira untuk memastikan sesuatu pengajaran itu berjalan dengan baiknya.

Hasil daripada dapatan ini (jadual 4.3.3.2) menunjukkan peserta bersetuju

dengan cara pengajaran dan pembelajaran pemudahcara semasa Kursus

Praperkahwinan Islam dijalankan.

Berdasarkan jadual 4.3.3.2 didapati seramai 290 orang (97.3%)

responden menyatakan pemudahcara sering memberi panduan dan nasihat

semasa mengajar, seramai 289 orang (97%) responden menyatakan

pemudahcara menggunakan kemudahan alat bantu ceramah seperti LCD semasa

mengajar.

Bagi membentuk keperibadian yang baik dan berdisiplin, pemudahcara

telah berjaya memainkan peranan mengajar peserta kursus dengan baik. Ini

dapat dilihat seramai 285 orang (95.6%) responden menyatakan pemudahcara

mempunyai pengetahuan yang tinggi semasa mengajar topik modul dan

seramai 284 orang (95.3%) responden menyatakan pemudahcara sering

menyelitkan unsur-unsur nilai murni semasa pengajaran dalam kursus. Melalui

kajian Latipah Lebai Mat (2002) didapati penyampaian ceramah yang menarik,

pemudahcara yang berpengalaman dan kreatif dapat menarik tumpuan para

peserta kursus serta menjadikan suasana kursus lebih menarik.

Manakala seramai 273 orang (91.6%) responden menyatakan

pemudahcara menggunakan lebih banyak bercakap sepanjang masa mengajar,

272 orang (91.3%) responden menyatakan pemudahcara menggalakkan peserta

mengemukakan soalan, 269 orang (90.3%) responden meyatakan pengajaran

pemudahcara menarik dan tidak membosankan serta 268 orang (90%)

responden menyatakan pengajaran pemudahcara menggunakan kaedah bercakap

disusuli dengan sesi soalan dan perbincangan. Ini diikuti dengan 255 orang

(85.6%) responden menyatakan pemudahcara sentiasa mempelbagaikan cara

pengajaran dalam ceramahnya.

Berdasarkan kajian Syarifah Syukriah (2003), menyatakan selain daripada

penggunaan alat bantu ceramah, terdapat juga sebahagian pemudahcara yang

lebih selesa menggunakan teknik berinteraksi dengan pendengar semasa sesi

ceramah dijalankan. Mereka akan bertanya soalan atau pendapat peserta tentang

sesuatu perkara yang dibincangkan. Cara ini agak berkesan di mana para

peserta dapat memberikan tumpuan yang lebih terhadap topik yang sedang

dibincangkan.24

Menurut kajian Towil bin Juraimi (1999), mendapati 78.8% daripada

responden berpendapat bahawa gaya dan kaedah penyampaian penceramah

adalah berkesan. Manakala 17.4% responden lagi tidak pasti dan 3.8%

responden lagi menyatakan tidak bersetuju. Hal ini mungkin disebabkan peserta

kurang memahami istilah-istilah Arab seperti khulu`, talak raj ie dan

sebagainya. Seharusnya pemudahcara memberi penerangan yang jelas tentang

maksud istilah-istilah Arab tersebut.25

Secara keseluruhannya dapat dirumuskan bahawa tahap pengajaran

pemudahcara mengikut persepsi peserta adalah tinggi. Ini berdasarkan jadual

4.3.3.2 yang menunjukkan purata min keseluruhannya ialah 4.2625.

24 Ibid, hlm. 4225 Towil bin Juraimi (1999), Kursus Pra Perkahwinan: Satu Kajian Tentang Prosedur Dan KaedahYang Digunakan Di Negeri Selangor Darul Ehsan. (Tesis Sarjana, Fakulti Pengajian Islam, UniversitiKebangsaan Malaysia), hlm.82

Jadual 4.3.3.2

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Strategi Pengajaran Pemudahcara(Persepsi Peserta)

(n=298)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Fasilitator / pemudahcara menggunakan lebih banyak 103 170 9 15 1 4.20 0.753bercakap sepanjang masa semasa mengajar (34.6%) (57.0%) (3.0%) (5.0%) (0.3%)

Pengajaran fasilitator / pemudahcara menggunakan kaedah 86 182 16 14 4.14 0.716bercakap disusuli dengan sesi soalan dan perbincangan (28.9%) (61.1%) (5.4%) (4.7%) (16.7)

Fasilitator / pemudahcara menggunakan kemudahan alat 147 142 6 3 4.45 0.591bantu ceramah seperti LCD semasa mengajar (49.3%) (47.7%) (2.0%) (1.0%) (16.7)

Fasilitator / pemudahcara sering memberi panduan dan 157 133 7 1 4.50 0.564nasihat semasa mengajar (52.7%) (44.6%) (2.3%) (0.3%) (16.7)

Fasilitator / pemudahcara menggalakkan peserta 78 194 20 5 1 4.15 0.636mengemukakan soalan. (26.2%) (65.1%) (6.7%) (1.7%) (0.3%)

Semasa pengajaran fasilitator / pemudahcara sering 113 176 8 5 1 4.31 0.767menyelitkan unsur-unsur nilai murni dalam kursus (37.9%) (57.4%) (2.7%) (1.7%) (0.3%)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Fasilitator / pemudahcara sentiasa mempelbagaikan cara 79 176 25 18 4.06 0.767pengajaran (26.5%) (59.1%) (8.4%) (6.0%) (1.9)

Pengajaran fasilitator / pemudahcara menarik dan tidak 97 172 24 4 1 4.21 0.669membosankan (32.6%) (57.7%) (8.1%) (1.3%) (0.3%)

Fasilitator / pemudahcara mempunyai pengetahuan yang 116 169 11 2 4.34 0.582tinggi semasa mengajar topik modul (38.9%) (56.7%) (3.7%) (0.7%) (16.7)

Min 4.2625 Sisihan Piawai 0.45071

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

4.3.4 Keberkesanan Dari Segi Dimensi Produk

Tujuan utama penilaian ini adalah untuk mengaitkan matlamat konteks,

input dan proses dengan hasil program. Dalam kajian ini penilaian produk

ialah pencapaian objektif Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam dan

perubahan sikap peserta dari dua sudut iaitu sudut pemudahcara atau fasilitator

dan peserta Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI.

4.3.4.1 Pencapaian Objektif Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam

Bagi keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan

Islam, pencapaian objektifnya amat dititik beratkan. Berikut adalah jadual

4.3.4.1 yang menunjukkan pernyataan tahap pencapaian objektif Modul

Bersepadu MBKPPI.

Berdasarkan jadual 4.3.4.1 didapati lebih daripada 90% daripada

pemudahcara menyatakan bahawa objektif pelaksanaan Modul Bersepadu telah

tercapai. Ini dapat dilihat dalam analisis dapatan mengikut nilai min tertinggi

bagi setiap objektif dalam Modul Bersepadu. Seramai 22 orang (91.7%)

responden menyatakan sangat bersetuju terhadap penekanan kepada aspek ilmu,

iman dan amal bagi melahirkan generasi beriman dan beramal serta dapat

menyediakan pengetahuan asas kekeluargaan bagi menangani pelbagai

permasalahan kekeluargaan.

Jadual 4.3.4.1

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Pencapaian Objektif Modul Bersepadu KursusPraperkahwinan Islam (MBKPPI)

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Memberi penekanan kepada aspek ilmu, iman dan amal bagi 22 2 4.92 0.282melahirkan generasi beriman dan bermoral (91.7%) (8.3%) (7.5) (58.3) (16.7)

Menyediakan pengetahuan asas kekeluargaan bagi menangani 22 2 4.92 0.282pelbagai permasalahan kekeluargaan (91.7%) (8.3%)

Membina rumahtangga di atas asas yang kukuh berlandaskan 20 4 4.83 0.381tuntutan Al-Quran dan As-Sunnah (83.3%) (16.7%) (7.5) (58.3) (16.7)

Menyelami proses-proses yang lazim dialami oleh seseorang 20 4 4.83 0.381sebelum memasuki alam perkahwinan (83.3%) (16.7%) (7.5) (58.3) (16.7)

Mengetahui persediaan yang perlu dilakukan sebagai langkah 20 4 4.83 0.381memantapkan keyakinan diri (83.3%) (16.7%) (7.5) (58.3) (16.7)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Mengetahui perubahan yang dialami oleh institusi 16 8 4.67 0.482Kekeluargaan dan jangkaan corak keluarga pada masa (66.7%) (33.3%) (hadapan7.5) (58.3) (16.7)

Min 4.8333 Sisihan Piawai 0.31851

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Sementara itu, seramai 20 orang (83.3%) responden menyatakan sangat

bersetuju terhadap objektif modul untuk membina rumahtangga di atas asas

yang kukuh berlandaskan tuntutan Al-Quran dan As-Sunnah, menyelami proses-

proses yang lazim dialami oleh seseorang sebelum memasuki alam perkahwinan

serta dapat mengetahui persediaan yang perlu dilakukan sebagai langkah

memantapkan keyakinan diri.

Seterusnya seramai 16 orang (66.7%) responden menyatakan sangat

bersetuju terhadap objektif modul untuk para peserta kursus MBKPPI lebih

mengetahui perubahan yang dialami oleh intitusi kekeluargaan dan jangkaan

corak keluarga pada masa hadapan. Hal ini akan dapat membantu

mengurangkan permasalahan konflik kekeluargaan dan perceraian serta

peruntuhan moral dikalangan bakal-bakal pengantin.

Berdasarkan kepada dapatan keseluruhannya yang terdapat dalam jadual

4.3.4.1, didapati tahap pencapaian objektif Modul Bersepadu MBKPPI berada

ditahap yang tinggi. Ini berdasarkan jadual tersebut yang menunjukkan purata

min keseluruhannya ialah 4.8333.

4.3.4.2 Perubahan Sikap Peserta Selepas Mengikuti Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan (Persepsi Pemudahcara)

Perubahan sikap peserta selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam adalah penting sebagai petunjuk kepada kejayaan sesuatu

program. Jadual 4.3.4.2 menunjukkan pernyataan bagi perubahan sikap peserta

selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam.

Berdasarkan jadual 4.3.4.2 didapati hampir kesemua pernyataan yang

dibuat oleh pemudahcara menunjukkan majoriti daripada pserta mempunyai

sikap yang positif terhadap Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam.

Seramai 22 orang (91.7%) responden menyatakan peserta kursus berasa lebih

yakin dalam pengurusan kewangan kekeluargaan dan berasa yakin untuk

menjadi pasangan suami isteri yang lebih berdisiplin serta bertanggungjawab

dalam melayari bahtera rumahtangga.

Sementara itu, seramai 20 orang (83.3%) responden menyatakan

pendedahan awal dalam Kursus Praperkahwinan Islam MBKPPI menjadi asas

membuat persediaan ilmu kekeluargaan untuk membentuk keluarga berdaya

maju, peserta bertambah yakin membuat persediaan menempuh alam

perkahwinan dan lebih bersedia untuk membina rumahtangga muslim dan

sejahtera.

Manakala seramai 18 orang (75%) responden menyatakan peserta berasa

bosan mengikuti kursus kerana terlalu banyak tajuk modul yang terpaksa

diikuti.

Jadual 4.3.4.2

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Perubahan Sikap Peserta Selepas MengikutiModul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) Berdasarkan Persepsi Pemudahcara

(n=24)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Selepas mengikuti Kursus Pra Perkahwinan Islam, peserta 20 4 3.83 0.381bertambah yakin membuat persediaan menempuh alam (49.0) (83.3%) (16.7%)perkahwinan (58.3) (16.7)

Peserta lebih bersedia untuk membina rumahtangga muslim 26 20 4 3.83 0.381dan sejahtera (49.0) (83.3%) (16.7%)

Peserta berasa bosan mengikuti kursus kerana terlalu banyak 26 2 6 14 4 2.08 0.654tajuk modul yang terpaksa diikuti (49.0) (43. (25%) (58.3%) (16.7%)

Pendedahan awal dalam Kursus Praperkahwinan Islam 6 14 4 4.08 0.654menjadi asas membuat persediaan ilmu kekeluargaan (25%) (58.3%) (16.7%) (58.3) (16.7)untuk membentuk keluarga bahagia.

Peserta merasa lebih yakin dalam urusan kewangan 4 18 2 4.08 0.504kekeluargaan (16.7%) (75%) (8.3%)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Peserta rasa yakin untuk menjadi pasangan suami isteri yang 4 18 2 4.08 0.504lebih berdisiplin dan bertangggungjawab dalam melayari (16.7%) (75%) (8.3%) (58.3) (16.7)bahtera rumahtangga

Min 3.6667 Sisihan Piawai 0.27802

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Daripada hasil kajian ini menunjukkan bahawa pemudahcara-

pemudahcara Kursus Praperkahwinan Islam mengakui bahawa peserta

menunjukkan sikap yang tinggi. Ini berdasarkan jadual 4.3.4.2 menunjukkan

purata min keseluruhannya ialah 3.6667.

4.3.4.3 Perubahan Sikap Peserta Selepas Mengikuti Modul Berseppadu

Kursus Praperkahwinan Islam (Persepsi Peserta)

Berikut adalah jadual 4.3.4.3 yang menunjukkan pernyataan peserta

terhadap sikap mereka selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam.

Berdasarkan jadual 4.3.4.3 menunjukkan seramai 296 orang (99.3%)

responden menyatakan pendedahan awal dalam modul kursus tersebut menjadi

asas pembentukan pasangan suami dan isteri yang lebih bertanggungjawab

dalam melayari bahtera rumahtangga. Ini diikuti seramai 293 orang (98.3%)

responden menyatakan mereka akan berusaha dengan lebih gigih dan

bertanggungjawab untuk membina keluarga muslim yang harmoni.

Sementara itu seramai 289 orang (96.9%) responden menyatakan mereka

bertambah yakin untuk mempersiapkan diri dengan ilmu rumahtangga untuk

menempuh alam perkahwinan selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam dan dapat lebih memahami peranan serta tanggungjawab

sebagai suami dan isteri.

Jadual 4.3.4.3

Taburan Responden Min Dan Sisihan Piawai Bagi Pernyataan Yang Mengukur Tahap Perubahan Sikap Selepas Mengikuti ModulBersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) Berdasarkan Persepsi Peserta

(n=298)

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan 108 181 9 4.33 0.532Islam, saya bertambah yakin mempersiapkan diri dengan ilmu (36.2%) (60.7%) (3.0%) (58.3) (16.7)rumahtangga untuk menempuh alam perkahwinan

Saya dapat lebih memahami peranan dan tanggungjawab 131 158 7 1 1 4.40 0.590sebagai pasangan suami dan isteri (44.0%) (53.0%) (2.3%) (0.3%) (0.3%)

Saya akan berusaha dengan lebih gigih dan bertanggungjawab 137 156 5 4.44 0.530untuk membina keluarga muslim yang harmoni (16.0%) (52.3%) (1.7%) (58.3) (16.7)

Saya merasa lebih yakin dalam pengurusan rumahtangga bagi 110 172 8 1.9 8 4.29 0.649membina keluarga yang bahagia. (36.9%) (57.7%) (2.7%) (1.9) (2.7%)

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

sambungan

Pernyataan SS S TP TS STS Skor SP

A Bil Bil Bil Bil Bil Min

Pendedahan awal dalam modul kursus tersebut menjadi asas 101 195 2 7 4.33 0.511pembentukan pasangan suami dan isteri yang lebih (33.9%) (65.4%) (0.7%) (58.3) (16.7)bertanggungjawab dalam melayari bahtera rumahtangga

Min 4.3577 Sisihan Piawai 0.39040

Sumber: Soal selidik Oktober 2008 hingga Januari 2009.

Seterusnya seramai 282 orang (94.6%) responden menyatakan mereka

berasa lebih yakin dalam pengurusan rumahtangga bagi membina keluarga

bahagia.

Secara keseluruhannya dapat dirumuskan bahawa tahap perubahan sikap

peserta selepas mengikuti Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

adalah tinggi. Ini berdasarkan jadual 4.3.4.3 yang menunjukkan purata min

keseluruhannya ialah 4.3577.

4.4 Masalah-Masalah Yang Dihadapi Oleh Penganjur-Penganjur

Kursus Praperkahwinan Islam Dalam Pelaksanaan Kursus

Tersebut

Dalam menganjurkan dan melaksanakan Kursus Praperkahwinan Islam di

negeri Perak, terdapat beberapa masalah yang dihadapi oleh pihak penganjur

kursus dan ianya juga secara tidak langsung mempengaruhi keberkesanan

pelaksanaan kursus tersebut.26 Di antara masalah-masalah yang dihadapi ialah:-

a) Peruntukan Kewangan

Untuk menganjurkan Kursus Praperkahwinan Islam peruntukan

kewangan perlulah mencukupi untuk memastikan penyediaan bagi

kemudahan tempat kursus dan alat bantu ceramah yang terkini serta

bayaran saguhati kepada fasilitator.

26 Kertas Kerja Muzakarah Bersama Syarikat/Penganjur Kursus Praperkahwinan Islam Ke-2 ILIM,Bangi, 12-13hb Disember 2007.

Namun kadar yuran peserta kursus yang detetapkan ialah RM80

tidak pernah mengalami kenaikan sejak 1997 sehingga kini yang mana

kadar tersebut tidak menepati tuntutan perkembangan sosio-ekonomi, kos

sara hidup dan pembangunan semasa. Kadar tersebut tidak mampu

menanggung kos operasi penganjur kursus khasnya di kawasan bandar-

bandar besar.

Kesan daripada keadaan ini banyak syarikat penganjur kursus

terpaksa ditutup lantaran kadar yuran yang kurang membantu kos operasi.

b) Pengeluaran dan penamatan permit

Pada dasar pengeluaran permit tanpa had dan kawalan bagi

memberi peluang kepada penganjur kursus yang baru akan mendatangkan

kesulitan besar yang bakal ditanggung oleh sebarang syarikat penganjur

Kursus Praperkahwinan Islam.

Asasnya permasalahan yang timbul ini akan mengakibatkan

komplikasi negatif ke atas penganjur kursus yang lama dan baru yang

dibebankan oleh pelbagai kos yang meningkat.

Selain itu, kelewatan penyerahan permit baru kepada penganjur-

penganjur kursus sebelum tarikh permit terdahulu tamat juga dibimbangi

lantaran bagi mengelakkan penganjur kursus mengeluarkan sijil Kursus

Praperkahwinan Islam yang palsu.

c) Pengeluaran sijil Kursus Praperkahwinan Islam

Kelewatan pengeluaran sijil kepada peserta setelah tamat kursus

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam dijalankan amatlah dikesali.

Pihak Jabatan Agama Islam Perak seharusnya mengeluarkan surat

makluman rasmi jabatan bagi memaklumkan peserta tentang kelewatan sijil

yang dikeluarkan. Hal ini demikian kerana, akan dapat membantu

melancarkan keberkesanan Kursus Praperkahwinan Islam oleh pihak

penganjur-penganjur kursus.

d) Disiplin fasilitator

Disiplin dan khidmat fasilitator merupakan tunjang utama bagi

menjayakan keberkesanan pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam yang

dijalankan. Namun demikian, pihak penganjur kursus masih berhadapan

dengan permasalahan fasilitator yang kurang menepati masa mula dan masa

akhir ceramah mengikut jadual yang diberikan.

Justeru itu hendaklah masalah ini dapat diatasi dengan

mengadakan pemantauan terhadap pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam secara konsisten.

4.5 Kesimpulan

Hasil dapatan kajian menunjukkan teori model konteks, input, proses

dan produk telah berjaya menganalisis keberkesanan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam (MBKPPI) di Jabatan Agama Islam negeri Perak.

Berdasarkan penilaian dimensi konteks Modul Bersepadu MBKPPI

menunjukkan sikap dan kesediaan pemudahcara Kursus Praperkahwinan Islam

dalam melaksanakan modul tersebut adalah di tahap yang sederhana iaitu

purata min keseluruhannya 1.79. Begitu juga masalah-masalah yang dihadapi

dalam pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI didapati secara keseluruhannya

di tahap sederhana iaitu 1.93.

Manakala penilaian dimensi input didapati tahap keyakinan pemudahcara

Kursus MBKPPI mengajar topik-topik Modul Bersepadu MBKPPI di tahap

sederhana iaitu purata min keseluruhannya 2.65. Dari segi kemudahan Kursus

Praperkahwinan Islam, pelaksanaan jadual waktu kursus dan sokongan Ketua

Penolong Pengarah Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga adalah di

tahap yang tinggi, masing-masing menunjukkan purata min keseluruhannya

3.88, 4.42 dan 3.44. Kursus dalam perkhidmatan bagi pemudahcara Kursus

MBKPPI secara keseluruhannya di tahap sederhana yang menunjukkan purata

min keseluruhannya ialah 2.400.

Bagi penilaian dimensi proses pula, strategi pengajaran pembelajaran

telah dapat dicapai secara berkesan dari persepsi pemudahcara kursus dan

peserta kursus yang menunjukkan secara keseluruhannya di tahap yang tinggi,

purata min keseluruhan masing-masing ialah 4.08 dan 4.26.

Seterusnya dari penilaian dimensi produk Kursus Praperkahwinan Islam

MBKPPI, pencapaian objektif Modul Bersepadu MBKPPI telah berjaya dicapai

dengan jayanya yang mana min purata keseluruhannya di tahap yang tinggi

iaitu 4.83. Ini berdasarkan perubahan sikap peserta selepas mengikuti Modul

Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam dari persepsi pemudahcara kursus dan

para peserta kursus yang menunjukkan min purata keseluruhannya di tahap

yang tinggi, masing-masing 3.66 dan 4.36.

Secara keseluruhannya berdasarkan kerangka teori model konteks, input,

proses dan produk didapati pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam MBKPPI amat berkesan dan perlu diteruskan. Ianya

hanya memerlukan sedikit penambahbaikan dari segi dimensi proses dalam

usaha mencapai keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam MBKPPI.

BAB KELIMA

PENUTUP

5.1 Pengenalan

Kajian disertasi ini merupakan perbincangan mengenai pelaksanaan

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPPI) di Jabatan Agama

Islam negeri Perak. Penyelidik telah menggunakan penilaian dimensi konteks,

input, proses dan produk (Context, Input, Process, Product - Stufflebeam dan

Shinkfield, 1984) bagi menilai keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam tersebut.

Dapatan kajian menunjukkan teori model konteks, input, proses dan

produk berjaya mengenalpasti kelemahan dan kekuatan sesuatu variable yang

terdapat dalam dimensi. Pertama dari segi dimensi konteks menilai sikap dan

kesediaan pemudahcara kursus terhadap Modul Bersepadu MBKPPI serta

menganalisis masalah-masalah yang dihadapi dalam pelaksanaan Modul

Bersepadu MBKPPI.

Mengikut kajian ini, pemudahcara-pemudahcara telah diberi kursus dalam

perkhidmatan yang mencukupi untuk melaksanakan Modul Bersepadu MBKPPI.

Justeru kerelevanan pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI ini tidak menjadi

suatu perubahan yang drastik dan pemudahcara-pemudahcara bersedia dari segi

pengetahuan untuk melaksanakan modul tersebut.

Dari segi masalah-masalah yang dihadapi dalam pelaksanaan Modul

Bersepadu MBKPPI, dapatan kajian menunjukkan masih terdapat sebahagian

pemudahcara menghadapi masalah dari segi jangka masa mengajar topik modul

yang tidak mencukupi. Hal ini kerana aktiviti-aktiviti setiap topik yang terlalu

banyak untuk diajar berbanding dengan peruntukan masa yang agak terhad dan

ketat menyebabkan sistem pengajaran dan pembelajaran kurang berjalan lancar.

Selain itu, didapati terdapatnya masalah disiplin segelintir peserta kursus Modul

Bersepadu MBKPPI yang kurang memuaskan seperti mereka kurang memberi

tumpuan dan komitmen semasa kursus sedang dijalankan serta ada di antara

mereka yang kurang menepati masa yang telah ditetapkan oleh pihak urusetia

penganjur kursus.

Kedua dari segi dimensi input menilai keberkesanan pelaksanaan Modul

Bersepadu MBKPPI dari aspek tahap keyakinan pemudahcara, kelengkapan

kemudahan kursus, pelaksanaan jadual waktu kursus, sokongan Ketua Penolong

Pengarah Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga dan kursus dalam

perkhidmatan.

Berdasarkan hasil kajian mendapati sewajarnya pemudahcara-

pemudahcara yang mengajar topik-topik dalam Modul Bersepadu MBKPPI

mestilah terdiri daripada pemudahcara-pemudahcara yang terlatih,

berpengetahuan yang tinggi dalam bidang tersebut. Ini akan menambahkan lagi

keyakinan pemudahcara semasa mengajar. Pemudahcara-pemudahcara kursus

MBKPPI perlu didedahkan dengan pengetahuan yang baru supaya mereka

menjalankan tugas mereka dengan lebih efisien, kreatif, reflektif dan peka

terhadap keperluan peserta kursus bagi mencapai objektif kursus secara

optimum.

Selain itu, penyusunan jadual waktu perlu dibuat dengan baik dan

mengambil kira kehendak topik modul tersebut bagi memenuhi keperluan para

peserta kursus MBKPPI. Jadual waktu yang sistematik kurang menimbulkan

masalah kepada pemudahcara terutamanya dari segi kelicinan proses pengajaran

dan pembelajaran. Di samping itu, adalah menjadi tanggungjawab penganjur-

penganjur kursus untuk mewujudkan dan mengekalkan suasana pembelajaran

yang selesa untuk para peserta kursus MBKPPI.

Ketiga dari segi dimensi proses menilai strategi pengajaran dan

pembelajaran mengikut persepsi pemudahcara dan para peserta kursus MBKPPI.

Dapatan kajian menunjukkan pemudahcara-pemudahcara kursus MBKPPI telah

berjaya menjalankan tugas dengan baik. Ini sejajar dengan objektif Modul

Bersepadu MBKPPI untuk membekalkan ilmu asas kekeluargaan bagi

memantapkan persediaan diri dan meningkatkan keyakinan sebelum memasuki

alam perkahwinan.

Keempat dari segi dimensi produk menilai pencapaian objektif Modul

Bersepadu MBKPPI dan perubahan sikap peserta kursus MBKPPI selepas

mengikuti Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam menurut persepsi

pemudahcara dan para peserta kursus MBKPPI.

Berdasarkan dapatan kajian menunjukkan pencapaian objektif Modul

Bersepadu MBKPPI adalah di tahap tinggi. Ini menunjukkan bahawa

pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI pada peringkat produk, telah berjaya

disempurnakan. Didapati juga perubahan sikap peserta kursus MBKPPI selepas

mengikuti kursus tersebut merupakan faktor yang dapat menentukan pencapaian

matlamat pengajaran dan pembelajaran.

Hasil kajian mendapati para peserta kursus MBKPPI berjaya menghayati

nilai-nilai murni yang terdapat dalam objektif Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam. Di antaranya ialah menjadikan para peserta kursus

berhemah tinggi, dapat membina jati diri dan optimis selaras dengan objektif

modul ke arah membina rumahtangga yang bahagia.

Hasil daripada kesemua dapatan kajian ini, penyelidik dapat

menghasilkan beberapa rumusan dan kesimpulan. Beberapa bentuk saranan dan

cadangan turut dikemukakan bagi keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam .

5.2 Kesimpulan

Berdasarkan kajian yang dijalankan dapat dirumuskan bahawa:-

a) Konflik rumahtangga yang melanda dalam institusi

kekeluargaan di Malaysia masih memerlukan kaedah yang sesuai

bagi menanganinya. Kepelbagaian usaha telah dilaksanakan oleh

pihak Jabatan Agama Islam Perak demi mencari penyelesaian

kerapuhan institusi kekeluargaan masa kini.

Pelaksanaan Kursus Praperkahwinan Islam yang

dilaksanakan bertujuan membekalkan ilmu kekeluargaan bagi

setiap pasangan pengantin untuk lebih membuat persediaan

sebelum menempuh alam perkahwinan

Walau bagaimanapun, kursus tersebut hanyalah untuk

pasangan pengantin yang akan mendirikan rumahtangga sahaja.

Masih tiada lagi kursus yang dianjurkan oleh pihak Jabatan

Agama Islam Perak bagi pasangan suami isteri yang telah

beberapa tahun mendirikan rumahtangga.

b) Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam yang di

perkenalkan merupakan suatu kaedah bermatlamat untuk

penyelarasan pelaksanaan kursus tersebut di setiap negeri di

Malaysia.

Setiap pengisian modul yang dibentangkan mengandungi

bahagian-bahagian penting berkaitan ilmu kekeluargaan bagi

persediaan mendirikan rumahtangga dan memikul tanggungjawab

sebagi pasangan suami isteri.

Justeru itu didapati pelaksanaan modul ini ternyata dapat

melancarkan proses perjalanan Kursus Praperkahwinan Islam hasil

keseragaman modul tersebut.

c) Penerbitan Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam

(MBKPPI 2002) pada tahun 2002 merupakan hasil semakan

MBKPPI 1996 yang telah digunapakai selama 5 tahun.

Penyemakan dan penyusunan semula modul MBKPPI 2002

tersebut dibuat bagi memenuhi keperluan semasa masyarakat

Islam. Ianya mengandungi kupasan yang terperinci berkaitan

maklumat dan kemahiran kekeluargaan yang lebih komprehensif

serta dihuraikan dengan cara yang mudah dan mampu dihayati

oleh semua lapisan masyarakat Islam.

Namun begitu tempoh masa kursus tersebut yang agak

terhad dan padat sedikit sebanyak membantutkan keberkesanan

pelaksanaan kursus mencapai objektif sepenuhnya.

Pada hemat penyelidik, segala usaha yang dilakukan oleh

pihak Jabatan Agama Islam Perak ternyata amat membantu

masyarakat Islam dalam pembangunan institusi kekeluargaan yang

bahagia di dunia mahu pun di akhirat. Namun, usaha-usaha yang

relevan ke arah peningkatan kursus tersebut amatlah diperlukan

demi mencapai kejayaan dan keberkesanannya.

d) Bagi mengkaji keberkesanan pelaksanaan Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam di Jabatan Agama Islam Negeri

Perak, penyelidikan telah menganalisa kajian tersebut berdasarkan

model penilaian konteks, input, proses dan produk.

Konklusi daripada model tersebut, penyelidik mendapati

model ini telah berjaya mengenalpasti kelemahan dan kekuatan

sesuatu variable yang terdapat dalam setiap dimensi. Dengan cara

ini segala maklumat yang diperolehi ini dijadikan panduan untuk

memantapkan lagi pelaksanaan Modul Bersepadu MBKPPI

diperingkat perancangan, pengurusan, pelaksanaan dan

penghasilan.

Dapatan kajian juga menunjukkan pelaksanaan Modul

Bersepadu MBKPPI perlu diteruskan kerana ianya telah

menunjukkan hasil yang baik dari aspek sikap para peserta

kursus MBKPPI yang dapat menghayati nilai-nilai murni dan

pengetahuan berkaitan ilmu kekeluargaan. Melalui pemerhatian

penyelidik, masalah dari aspek kemudahan ditempat kursus dan

disiplin menepati waktu bagi para peserta kursus dan

pemudahcara perlu diperbaiki agar pelaksanaan Modul Bersepadu

MBKPPI dapat berjalan dengan lebih lancar dan berkesan.

5.3 Saranan Dan Cadangan

Berdasarkan kepada dapatan kajian ini, beberapa cadangan dan saranan

dapat dikemukakan untuk dimanfaatkan oleh pihak-pihak berkaitan:-

a) Mengemaskini kandungan Modul Bersepadu Kursus

Praperkahwinan Islam lima tahun sekali agar memenuhi tuntutan

semasa kehidupan masyarakat dan menangani permasalahan

kerapuhan institusi kekeluargaan masa kini.

Topik modul di bahagian pengurusan masalah keluarga

amat perlu dititikberatkan terutamanya pengurusan stress dan

konflik yang memerlukan penghayatan yang lebih mendalam agar

dapat diterapkan setiap peserta kursus. Ini sekaligus memerlukan

sesi soal jawab antara peserta dan pemudahcara bagi tujuan

penambahbaikan pelaksanaan modul kursus tersebut.

Selain itu, penekanan topik aqidah juga harus diambil kira

secara serius mengikut perkembangan ilmu semasa dunia Islam

bagi menambah keyakinan dan mengelak isu-isu penyelewengan

akidah.

a) Peruntukan masa bagi setiap tajuk dalam modul kursus

wajar dikaji semula. Kekangan masa yang wujud dalam jadual

kursus yang cukup terbatas menyebabkan pemudahcara tidak

dapat memberi penerangan secara mendalam bagi slot tertentu

yang memerlukan masa untuk pembentangannya.

Sebagaimana masa yang agak terhad bagi slot pengurusan

kesihatan menyebabkan topik tersebut hanya dapat disampaikan

kepada peserta dengan penerangan yang agak terbatas. Implikasi

ini menyebabkan pasangan kurang pengetahuan secara mendalam

aspek kesihatan ahli keluarga. Hal yang demikian kerana ianya

memberi impak ke arah pembentukan keluarga bahagia selari

dengan perkembangan era globalisasi yang menunjukkan

peningkatan bilangan isteri yang berkerjaya.

b) Setiap penganjur Kursus Praperkahwinan Islam hendaklah

memastikan bilangan peserta kursus tidak melebihi 80 orang

peserta kursus untuk setiap siri kursus yang dijalankan mengikut

keluasan dan keselesaan tempat kursus tersebut. Ini bagi

membolehkan pemudahcara dapat mengawal dan memberi

tumpuan pada sesi ceramah yang disampaikan serta para peserta

juga dapat berasa selesa untuk mengikuti kursus.

Walau bagaimanapun, menurut garis panduan yang

ditetapkan oleh pihak Jabatan Agama Islam Perak bilangan

peserta dihadkan kepada 150 orang bagi setiap siri kursus.

Namun bilangan tersebut perlu dibahagikan kepada beberapa sesi

menggunakan permit yang sama.

c) Permasalahan pengeluaran sijil Kursus Praperkahwinan

Islam yang dihadapi oleh penganjur kursus hendaklah ditangani

segera pihak Jabatan Agama Islam Perak bagi kelancaran

pelaksanaan kursus tersebut. Sekiranya hal ini berlaku, haruslah

pihak Jabatan Agama Islam Perak mengeluarkan surat makluman

rasmi jabatan bagi memaklumkan peserta tentang kelewatan sijil

yang dikeluarkan.

d) Pihak Jabatan Agama Islam Perak dicadangkan agar

menghad dan mengawal pengeluaran permit dengan memberikan

permit kepada satu penganjur kursus untuk satu daerah bagi

mengelakkan komplikasi negatif ke atas syarikat penganjur lama

dan baru.

Bagi masalah kelewatan pengeluaran surat pembaharuan

tawaran permit oleh pihak Jabatan Agama Islam Perak kepada

penganjur-penganjur kursus juga membantutkan kelancaran

pelaksanaan kursus. Justeru, pihak jabatan dicadangkan agar dapat

menyerahkan permit pembaharuan kepada pihak penganjur-

penganjur kursus sebelum tarikh permit terdahulu tamat bagi

mengelakkan penganjur mengeluarkan sijil kursus secara haram.

e) Aktiviti pemantauan oleh pihak Jabatan Agama Islam

Perak ke atas penganjur-penganjur kursus hendaklah dijalankan

sekerap mungkin bertujuan mengenalpasti kelemahan pelaksanaan

dan dibuat penambahbaikan bagi kelangsungan pelaksanaan

Kursus Praperkahwinan Islam. Oleh itu, maklum balas segera

para pemantau kepada penganjur kursus perlu agar tindakan

penambahbaikan susulan yang tepat dapat dilaksanakan.

f) Dewasa ini, banyak konflik rumahtangga berakhir dengan

perceraian. Realitinya kadar perceraian kian meningkat

berdasarkan statistik perceraian di negeri Perak.

Langkah proaktif oleh pihak Jabatan Agama Islam Perak

perlu dilakukan bagi menangani permasalahan perceraian. Kursus

praperkahwinan yang dianjurkan oleh kerajaan melalui Jabatan

Agama Islam negeri yang dijalankan selama 2 hari juga masih

belum mencukupi untuk menurunkan ilmu perkahwinan dan

membincangkan aspek persediaan perkahwinan secara terperinci

dan mendalam.

Sejajar dengan hal itu, perlunya mewujudkan kursus

perkahwinan khusus bagi pasangan suami isteri yang telah

berkahwin. Ianya adalah kesinambungan daripada kursus

praperkahwinan yang dilaksanakan bagi memantapkan

pengetahuan dan kemahiran rumahtangga sekaligus membendung

masalah keruntuhan institusi keluarga.

BIBLIOGRAFI

A.Antelo dan R.L Henderson (1992), Formulating Effective School CooperationPartnership A Policy Analisys, School Organization, London : Croom Held.Ltd

Abd Na im Mu ammad ussa n (1948), al-Da wah Illallah ala Basy rah :Madinah al-Munawwarah : D r al-Kit b al-Isl yyah.

Abdullah Amin al-Nukmy (1995), Kaedah dan Kurikulum Pendidikan IslamMenurut Ibnu Khaldun dan al-Qabisi, Kuala Lumpur : Pustaka Syuhada

Abd Fatah Jalal (1997), Min al-U l al-Tarb yyah f al-Isl , Kaherah : D r al-Ma arif.

Abdul Hamid Hj Zainal Abidin, et.al (1996), Modul Bersepadu Kursus PraPerkahwinan Islam (MBKPPI), Kuala Lumpur : Jabatan Kemajuan IslamMalaysia

Abdul Ghan Abr r (1985), al-Tarbiyyah al-Isl miyyah, Kaherah : D r al-Fikral- Arab .

Abdul Karem Zaidan (1987), Dasar-dasar Ilmu Dakwah, H.M Asywadi SyukurLc (terj.), Shah Alam : Dewan Pustaka Fajar.

Abdul Lat f Ibr m (1982), al-Man hij As s Tan muhu wa Ta dim Ath ruh ,Kaherah : Ma ba ah al-Mi r.

Abd Ra n al-Jaz (1986), Kit b al-Fiqh al al-Madh hib al- Arba ah, j.4Beirut : D r I ya al-Turath

Abi al-F dil Jamaluddin Muhammad bin Makram (1994), Lis n al- Arab. Beirut:r al-Fikr

Ab al-Qas m Mu ammad bin A mad (2008), al-Qaw nin al-Fiqhiyyah. Mesir :r al-Andalus al-Jad dah.

Abu Bakr Jabir Al-Jazairi (2003), Pedoman Hidup Muslim. Hasanuddin dan DidinHafidhuddin (terj.) Singapura : Darul Fajr Publishing House.

A.C Ornsetin dan R.P Hunkins (1988), Curriculum : Foundations, Prinsiples andEssays, Englewood Cliff, New Jersey : Prentice Hall

Afif Abdullah (1986), Nabi-nabi Dalam Al-Quran. Kuala Lumpur : VictoryAgencies.

Ahmad Ma d Shafi (1997), al-Zaw j f al-Shari ah al-Islamiyyah,Iskandariah : D r al-Hud lil-Ma bu t.

Ahmad Sunawari Long (2006), Pengenalan Metodologi Penyelidikan. PengajianIslam, Bangi : Universiti Kebangsaan Malaysia.

Al-K (t.t), Bad i al- an , j.3, Beirut : Maktabah al- Ilmiyyah.

Al-Qaly wa Umayrah (t.t), Qaly wa Umayrah, j.3, D r Ihya al-Kutub al-Arabiyyah.

Asad M.Alkalali (1996), Kamus Melayu Arab, Kuala Lumpur : Thinker s LibrarySdn. Bhd.

Azizah Md Hussain. (2007), Kamus Dewan, Kuala Lumpur : Dewan Bahasa danPustaka.

Baha al-D n Abd. al-Rahman (2005), al- Uddah fi Shar al- Umdah. Al-Azhar :Abu Bakr al-Sidd q.

B.G Glaser & A.L Strauss (1967), The Discovery of Grounded Theory. Chicago:Aldine

Burhanudd n Ab al-Hasan Al (t.t), al-Hid yah Shar Bid yat al-Mubtad ,Kaherah : Syarikah Maktabah wa Ma ba ah Mu af al-B al- alab waAwl dih.

Daniel L.Stufflebeam dan Anthony J.Shinkfield (1985), Systematic Evaluation : ASelf Instructional Guide toTheory and Practice. Boston : Kluwer NijhoffPublishing.

Daniel L.Stufflebeam, et.al (1977), Education Evaluation and Decision Making.Peacock, Itasca III, Phi Delga Kappan Narional Study Committee onEvaluation, Illinois : Peacock Publishers

Daniel L.Stufflebeam (1971), Educational Evaluation and Decision Making.Itasca III Prosuch

David Pratt (1988), Curriculum Design and Development, International Edition,USA : Invenarich

D. Hamilton et.al (1977), Beyond the Number Game A Render in EducationEvaluation. London: Mac Millon

Fairuz di (1997), al-Q s al-Muhit, Beirut : Mu assasah al-Ris lah.

Ghazali Hj. Abd Rahman (2004), Memasuki Gerbang Perkahwinan, KualaLumpur : Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Gerald Thames (1997), What s the Use of Theory?. Harvard Education Review

Hassan Hass nin (2001), Ahk m al-Usrah al-Isl miyah Fiqhan wa Qad an,Kaherah : D r al-Af q al- Arabiyyah.

Hassan Langgulung (1979), Pendidikan Islam : Suatu Analisis Sosio-Psikology.Kuala Lumpur : Pustaka Antara.

Herbert B.Ashar (1990), Causal Modelling Series: Quatiitative Applications inthe Social Sciences. C.2, London:Sage Publication

Hisyamudd n al-Syiff (1997), U ul al-Fiqh al-Isl . Kuala Lumpur : UniversitiIslam Antarabangsa Malaysia.

H.P Richard, Kraff, Louis M.Smith, Ranl A.Pohlard, Charles, J.Branner dan CraigCjerde (1974), Curriculum Evaluation-AREA (America Education ResearchAssociation) , Monograph Series on Curriculum Evaluation, Chicago: RandMc Nally College

Ibn Khaldun (1948), al-Muqaddimah, Beirut : Ma ba ah al- Arabiyyah.

Ibn Mustafa (1993), Keluarga Islam Menyongsong Abad 21, Bandung : Al-Bayan

Ibn Qayyim Al-jauziyah (200), Fatwa-fatwa Rasulullah. Saifuddin Zuhri (terj.),Jakarta : Pustaka Azzam.

_____________ (1995), Zad al-Ma d fi Hud Khair al- Ibad, j.1, Beirut :Muassasah al-Ris lah.

Ibn Qudamah (1999), al-Mughn , al-Mumlikah al- Arabiyyah al-Sa udiyyah : D rAl m al-Kutub.

Ibn Rusyd (1988), Bid yat al-Mujtahid wa Nih yat al-Muqta id, j.2, Beirut : D ral-Kutub al- Ilmiyyah.

Ibn Taimiyyah (t.t), al-Fat wa al-Kubra, Beirut : D r al-Ma rifah.

_____________ (2008), Fat wa An-Nis , Khairun Naim (terj.), Jakarta : PustakaAs-Sunnah

Ibr him Madk r (t.t), al-Mu jam al-W i , Kaherah : D r Umr n.

Idris Awang (20090, Penyelidikan Ilmiah Amalan Dalam Pengajian Islam,Selangor : Kamil & Shahir Sdn. Bhd.

Idris Zakaria (1987), Pemikiran Islam Tentang Kehidupan (t.t.p)

James Swales (1990), Genre Analysis : English in Academic and ResearchSettings. Cambridge : Cambridge University

Koentjaraningrat, Raden Mas (1977), Metode-metode Penelitian Masyarakat,Jakarta : P.T Granedia

Lee J.Cronbach and Associates (1980), Toward Reform of Program Evaluation,San Francisco : Jossey Bass

L.E Seidman (1991), Interviewing as Qualitative Research, New York : TeachersCollege Press, Colombia University

Mahmood Zuhdi bin Hj Abdul Majid (1993), Kursus Perkahwinan dan Undang-undang Keluarga Islam. Kuala Lumpur : Dasar Padu (M) Sdn Bhd

Malcom Provus (1971), Discrepancy Evaluation for Education ProgramImprovement and Accessment. Barkely, California : Mc Cutchan

Mann al-Qattan (1995), Mab is f Ulum al-Qur n, Kaherah : Maktabah waHabah

Michael Scrivan (1967), The Methodology of Evaluation, Chicago : Read McNally

Michael Scrivan (1970), The Methodology of Evaluation, Berkeley, California :Mc. Cutchan

Mohammad Shahir bin Hj Abdullah (2002), Modul Bersepadu KursusPraperkahwinan Islam (MBKPPI) Semakan 2002. Kuala Lumpur : JabatanKemajuan Islam Malaysia.

_____________ (2002), Rasulullah Menjana Kecemerlangan Keluarga DalamMenghayati Keindahan Islam, Pahang : Jabatan Agama Islam Pahang.

Mohd Majid Konting (1990), Kaedah Penyelidikan Pendidikan, Kuala Lumpur :Dewan Bahasa dan Pustaka

Mohd Yusuf Ahmad (2007), Pengajian Islam, Kuala Lumpur : Universiti Malaya

Muhammad b. Ibr him b. Abd All h al-Tawwijri (2001), Mukhta ar al-Fiqh alIsl mi. Amm n : Bayt al-Ifk r al-Dauliyyah.

Mu ammad bin al-Sidd al-Sh fi (t.t), Dal l al-F lih n li- uruq Riy d al-lih n, Mesir : Syarikah Maktabah wa Ma ba ah Mu af al-B al- alab

wa Awl dih

Muhammad Ab Zuhrah (t.t), al-Ahwal al-Syakhsiyyah. Kaherah : D r al-Fikr al-Arabi

Muhammad Bakr Ism il (1990), al-Fiqh al-W dih, j.2, Kaherah : D r al-Man r

Muhammad Idris Abdul Ra uf al-Marb wi (1991), s Idris al-MarbawiArab-Melayu, Kuala Lumpur : Darul Nu man

Muhammad Ism il Sh , et.al (1991), Dal l al-Mu allim n Ila Istiqdam al-Syuwwar wa al-Ba qat f Ta m al- Arabiyyah, Riyad : Maktabah al-Tarbiyyah.

Muhammad N bil Sa ad Sha il (1989), A m al-Usrah f al-Fiqh al-Isl ,Kaherah : D r al-Nah oh al- Arabiyyah

Muhammad Nasiruddin al-Albani (2002), Seleksi Hadith Shahih, Tajuddin Arief,Abdul Syukur dan Ahmad Rifa i, Selangor : Pustaka Azzam

Mu ammad Sa id Ramadh n al-B (1978), Fiqh al-Sir h, Damsyik : D r al-Fikr

Muhammad Shadid (1994), Metodologi Al-Quran Dalam Pendidikan. KualaLumpur : Bahagian Hal Ehwal Islam Jabatan Perdana Menteri.

Mu ammad al-Zuhr al-Ghamr (1933), al-Sir j al-Wahh j, Beirut : D r al-Kutub al- Ilmiyyah

Mu y al-Din al-Naw wi (1994), ahih Muslim. Lubn n : D r al-Ma rifah

Muhyidd n Yahya (2002), Fat wa Al-Im m Al-Nawaw , Irwan Kurniawan (terj.),Jakarta : Penerbit Hikmah

Musa Abu Hassan (t.t), Penggunaan Alat Bantu Ceramah, Jabatan Komunikasi,Universiti Pertanian Malaysia.

Mustafa b. Abd. Rahman, et.al (1997), Garis Panduan Pengawalan PelaksanaanModul Bersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam, Kuala Lumpur : JabatanKemajuan Islam Malaysia

Mu tafa al-Bugh (2005), al-Fiqh al-Manhaji al Madh hib al-Im m al-Sy fi i.Damsyiq : D r al-Qalam.

ir A mad Ibr m (2005), Mauqif al-Syar ah al-Isl miyyah min Tawl al-Mar ah li-Aqd al-Nik Dir sah Fiqhiyyah Muq ranah, Iskandariah : D r al-Jami ah al-Jad dah

Nie H.H et.al (1995), Statistical Packages for the Social Sciences, 2 ed, Mc GrawHill Book, Company, New York

Norman E. Gronlund and Robert L. Linn (1990), Measurement and Evaluation inTeaching. New York : Mac Millan

Paizah Hj Ismail (2003), Kekeluargaan Islam Menurut Al-Quran dan As-Sunnah.Kuala Lumpur : Universiti Malaya.

P. Chandler, W.P Robinson dan P. Noyes (1991), Is a Proactive Student Teachera Better Student Teacher? , Research In Education, No.45, May 1991,Manchester: Manchester University Press

P.Tylor and D.M Cowdey (1972), Reading in Curiculum Evaluation, Dubaque,La Brown

Robert Tyler (1950), Reporting Evaluations of Learning Outcomes in H.JWalberg & G.D Haerfel (Eds). The International Encyclopedia of Educati on

Evaluation. Oxford: Englang: Pargamon

Robert, E. Stake (1967), The Countenance of Education Evaluation , TeachersCollege Record, April 1967, New York: Teacher s College, ColombiaUniversity

Ronald C.Doll (1989), Curriculum Improvement: Decision Making and Process.C.7, Boston Allyn and Bacon

R.W Tyler (1969), Educational Evaluation : New Roles, New Means, Sixty EightYear Book of the National Society for the Study of Education, Part II,Chicago : University of Chicago Press

Sayid S biq (1990), Fiqh al-Sunnah, Kaherah : D r al-Riy n Li al- turath.

Shah h Musl m (1982), Kit b Im n, Ma amar Da d (terj.), Jil. 1, Selangor : KlangBook Center.

____________ (1982), Kitab al-Shalat, Ma amar Da d (terj.), Jil.1, Selangor :Klang Book Center

Sulaiman Endut (1997), Ingin Tahu Perkahwinan. Kuala Lumpur : UtusanPublications & Distributors Sdn. Bhd.

Syamsudd n al-Sarakhs (1989), Kit b al-Mabs , j.5, Beirut : D r Ma rifah

Uthman (1972), Sir j al-S lik Shar Ashal al-Mas lik, Kaherah : SyarikahMaktabah wa Ma ba ah Mu af al-B al- alab wa Awl dih

Wahbah al-Zuhayli (2004), al-Fiqh al-Isl mi wa Adillatuh. Damsyiq : D r al-Fikral Ma ir.

Wilma S.Longstreet dan Harold G. Suane (1993), Curiculum : for a NewMillenium, USA : Ailyn & Bacon.

W.H Beatty, Improving Education Assessment and an Iventory of Measures ofEffective Behavior. Washington:D.C Association for Super Vision andCurriculum Development

W.J Pophems (1975), Educational Evaluation. New Jersey: Prentice Hall

W.R Borg dan M.D Gall (1989), Educational Research An Introduction, NewYork : Longman

Yusuf Al-Qardhawi (1995), Fatwa Masa Kini, Zaidi Jalil. et.al, Kuala Lumpur:Pustaka Salam

________________ (2002), Fatwa-fatwa Mutakhir, H.M.H Al-Hamid Al-Husaini(terj.), Jakarta : Pustaka Hidayah

Zakaria b. Abdul Razak (2005), Garis Panduan Pengawalan Pelaksanaan ModulBersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam (MBKPPI). Ipoh : Jabatan AgamaIslam Perak.

KERTAS PROJEK DAN DISERTASI

Latipah binti Lebai aMat (2002), Kursus Pra Perkahwinan : Satu TinjauanTentang Perlaksanaan dan Kesannya di Daerah Kota Setar, Kedah, KertasProjek, Fakulti Syariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, KualaLumpur.

Marzuki Senafi (1997), Kajian Di Mahkamah Syariah Manjung Mengenai KadarPerceraian Dan Keberkesanan Pra Perkahwinan, Kertas Projek, FakultiSyariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

Muhamad Ihsan (1997), Persepsi Bekas Pelajar Dan Pentadbir SekolahMengenai Keberkesanan Program Diploma Perguruan Universiti Malaya,Tesis Sarjana, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Malaya.

Rohaidah Awang Nik (1997), Prosedur Pra Perkahwinan : Satu Kajian TentangPerlaksanaannya Di Daerah Temerloh Pahang Darul Makmur, Kertas Projek,Fakulti Syariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya.

Safuah Yaacob (2000), Kursus Pra Perkahwinan : Satu Tinjauan PerlaksanaanDan Kesannya Di Pantai Timur, Kertas Projek, Fakulti Syariah, AkademiPengajian Islam, Universiti Malaya.

Siti Masliza Mustapha (1997), Kursus Pra Perkahwinan : Fungsi Dan KesannyaDi Dalam Membentuk Keluarga Bahagia, Satu Tinjauan Di Selangor DarulEhsan, Kertas Projek, Fakulti Syariah, Akademi Pengajian Islam, UniversitiMalaya.

Siti Minah Abd Rahman (1997), Kursus Perkahwinan Peranan DanSumbangannya Dalam Mengurangkan Masalah Kekeluargaan, Satu KajianDi Daerah Taiping Perak Darul Ridzuan, Kertas Projek, Fakulti Syariah,Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

Syarifah Syukriah binti Tun Habib (2003), Kursus Pra Perkahwinan Islam :AnalisisMetode Dan Pelaksanaan Serta Keberkesanannya DalamPembentukan Institusi Kekeluargaan Islam Di Wilayah Persekutuan, TesisSarjana, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia.

Tunku Sarah Tunku Mohd Jiwa (1997), Pembinaan Model Penerapan NilaiDalam Pengajaran di IPT, Tesis Ph.D, Fakulti Pendidikan, UniversitiKebangsaan Malaysia

Towil bin Juraimi (1999), Kursus Pra Perkahwinan : Satu Kajian TentangProsedur Dan Kaedah Yang Digunakan Di Negeri Selangor Darul Ehsan,Tesis Sarjana,Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia.

Yusnita Marjuki (2003), Kursus Pra Perkahwinan Jabatan Agama IslamSelangor : Kajian Mengenai Permasalahan, Kertas Projek, Fakulti Syariah,Akademi Pengajian Islam: Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

JURNAL

Asariah Mior Shaharudin (1991), Program Pengesanan Kursus DalamPerkhidmatan . Jurnal Pendidikan Guru, Bil.7, Bahagian Pendidikan Guru,Kementerian Pendidikan Malaysia, Kuala Lumpur

B.P.M Creemers dan J.Scheerens (1994), Development in the EducationEffectiveness Research Programme . Educational Effectiveness Research,March 1994

D.Nancy dan R. Fawns (1993), Teacher s Working Knowlwdge Theory ToPractice On Teacher Education , Journal of Education for Teaching, Vol. 18,No.2, Lancaster: Carfax Publishing Company

Ernest, R. House (1990), Trend in Evaluation. Educational Research, April 1990

Idris Awang (1993), Keperluan Badan Khidmat Nasihat Keluarga DalamMenyelesaikan Krisis Rumahtangga , Jurnal Syariah, Bil.5. AkademiPengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

Ismail Mohd Rashid (1999), Penilaian Program Rangkaian Komputer : SatuPerspektif Teori , Jurnal Pengurusan dan Kepimpinan Pendidikan, Jil.9, Bil2, Disember 1999, Institut Aminuddin Baki

Jack A.Rowell, Suzanne Pope & B.F Sherman (1992), Relating Theory toPractice in Teacher Education . Journal of Education for Teaching, Vol.18,No.2, Lancaster: Carfax Publishing Company

James Longest (1997), Desingning Evaluative Research Journal of Extension,vol xiii, March / April 1975, University of Winsconsin.

Noor Azmi (1990), Penilaian Dalam Pendidikan Satu Penelitian Semula ,Jurnal Guru, Bil 2, 16 Mei 1990

S.J Ball (1995), Intellectuals or Technician?, The Urgent Role of Theory inEducation Studies . British Journal of Educational Studies, Bil 33.

S.Newton, Metfessel and William B.Michael (1967), A Paradigm InvolvingMultiple Criterion Measures for the Evaluation of the Effectiveness of SchoolProgram, Journal Education and Psychological and Assessment, Winter 1967

RISALAH

Risalah Keluarga Nur Kasih (2006), Bahagian Pentadbiran Undang-UndangSyariah, Jabatan Agama Islam Perak.

TEMUBUAL

Temubual bersama Ustaz Ariff Zaki bin Hj Mohd Yasin, bekas kadi Teluk Intan, dirumah beliau di Taman Ilmu Kampung Sungai Batang, Selekoh Bagan Datoh, TelukIntan, Perak pada 12 Disember 2006, jam 10 pagi (Selasa).

http://www.islam.gov.my/informasi/statistikhttp://perkahwinan.com.my/main/perkahwinan

BORANG KAJI SELIDIKPENILAIAN KURSUS BAGI PENCERAMAH

BAHAGIAN 1

Sila bulatkan nombor yang berkenaan untuk item-item di bawah :-

1. Jantina

i. Lelaki

ii. Perempuan

2. Kelulusan tertinggi sebagai fasilitator / pemudahcara

i. Sijil Pelajaran Malaysia

ii. Diploma

iii. Ijazah

iv. Sarjana

3. Pengalaman mengajar sebagai fasilitator / pemudahcara ______________ tahun.

BAHAGIAN 2 (DIMENSI KONTEKS)

1. Sikap Dan Kesediaan Fasilitator / Pemudahcara Terhadap Modul BersepaduKursus.

Bahagian ini mengenai sikap anda sebagai fasilitator / pemudahcara. Selepas Modul

Bersepadu mulai diperkenalkan, apakah reaksi anda tentang pelaksanaan modul

tersebut pada peringkat awal perancangannya?

Sila bulatkan jawapan anda pada kenyataan yang anda pilih.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Perubahan yang dibuat oleh

JAKIM terlalu drastik SS S TP TS STS

2. Saya rasa kurang persediaan

dari segi pengetahuan SS S TP TS STS

3. Saya memang sukar untuk

menerima perubahan SS S TP TS STS

4. Sukar untuk menyesuaikan diri dengan

tajuk Modul Bersepadu SS S TP TS STS

5. Saya tidak dapat mengajar tajuk modul

dengan baik jika dibandingkan dengan

tajuk lama. SS S TP TS STS

6. Dari aspek pengajaran dan pembelajaran

topik modul, saya masih kekal mengajar

cara lama. SS S TP TS STS

2. Masalah Modul Bersepadu

Anda dikehendaki menyatakan masalah yang anda hadapi dalam topik modul. Sila

bulatkan berdasarkan skala di bawah ini.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Peserta kursus terlalu ramai

untuk diajar SS S TP TS STS

2. Tempat kursus diadakan

kurang luas dan selesa SS S TP TS STS

3. Kemudahan di tempat kursus seperti

tempat meletak kereta dan tempat

sembahyang SS S TP TS STS

4. Jadual tidak sesuai untuk mengajar

topik modul SS S TP TS STS

5. Jangka masa mengajar topik modul tidak

mencukupi kerana topiknya terlalu

banyak. SS S TP TS STS

6. Kemudahan peralatan mengajar

kurang mencukupi. SS S TP TS STS

BAHAGIAN 3 (DIMENSI INPUT)

1. Pengetahuan Fasilitator / Pemudahcara Berdasarkan Topik Modul

Senarai berikut adalah topik-topik yang terdapat dalam Modul Bersepadu Kursus Pra

Perkahwinan Islam. Bulatkan kenyataan yang menunjukkan tahap pengetahuan yang

ada dalam diri anda.

1. Tinggi (T)

2. Sederhana (S)

3. Rendah (R)

Pengetahuan

Komunikasi suami/isteri T S R

Akhlak islamiah T S R

Hubungan dalam keluarga T S R

Pengurusan konflik, stress dan

rundingcara T S R

Pengurusan kesihatan T S R

Aqidah islamiah T S R

Munakahat T S R

Fiqh ibadah T S R

Pembubaran perkahwinan T S R

Pengurusan sumber keluarga T S R

2. Sokongan Pengarah Bahagian Pentadbiran Undang-Undang Keluarga

Sejauh manakah anda bersetuju dengan peranan pengarah di jabatan anda.

Bulatkan pada salah satu daripada lima item yang anda pilih.

A. Sangat setuju (SS)

B. Setuju (S)

C. Tidak pasti (TP)

D. Tidak setuju (TS)

E. Sangat tidak setuju (STS)

1. Sentiasa memberi motivasi dalam

menjalankan tugas SS S TP TS STS

2. Bertindak sebagai ketua yang baik

dalam memberi idea dan sokongan SS S TP TS STS

3. Sentiasa memahami objektif Modul

Bersepadu Kursus SS S TP TS STS

4. Sentiasa mempunyai masa untuk

Mendengar masalah fasilitator /

pemudahcara kursus SS S TP TS STS

5. Sentiasa mengkritik pekerja yang lemah SS S TP TS STS

6. Peruntukan kewangan kursus

praperkahwinan digunakan dengan

bijaksana SS S TP TS STS

7. Sentiasa mempastikan fasilitator /

pemudahcara kursus berada ditahap

yang memuaskan SS S TP TS STS

8. Mengambil berat dalam segala urusan

yang berkaitan dengan pelaksanaan

Kursus praperkahwinan SS S TP TS STS

3. Kemudahan Kursus

Sejauh manakah anda bersetuju dengan kenyataan di bawah ini mengenai kemudahan

yang terdapat di tempat penganjur Kursus Praperkahwinan Islam dijalankan.

Gunakan skala dibawah ini.

Bulatkan pada salah satu daripada lima item yang anda pilih.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Kedudukan tempat kursus yang strategik

memudahkan kehadiran peserta SS S TP TS STS

2. Dewan kursus yang selesa dan luas SS S TP TS STS

3. Bilangan kerusi dan meja mencukupi

untuk peserta SS S TP TS STS

4. Kemudahan alat bantu ceramah yang

terkini seperti LCD SS S TP TS STS

5. Kemudahan alat pandang dengar yang

Memuaskan SS S TP TS STS

6. Tempat kemudahan solat peserta SS S TP TS STS

4. Kursus Dalam Perkhidmatan

Bahagian ini adalah soalan mengenai kursus anjuran Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia dan Jabatan Agama Negeri Sahaja.

Sejauh manakah anda bersetuju dengan kenyataan di bawah ini mengenai kursus

dalam perkhidmatan yang anda pernah ikuti?

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Kursus yang saya ikuti tidak

mencukupi untuk mengajar kesemua

topik dalam modul SS S TP TS STS

2. Tenaga pengajar untuk kursus tidak

cekap dan kurang pengetahuan SS S TP TS STS

3. Jangkamasa kursus terlalu pendek SS S TP TS STS

4. Kursus untuk sesuatu kemahiran itu

diadakan lewat dan fasilitator /

pemudahcara sudah memulakan

pengajaran di Kursus Praperkahwinan SS S TP TS STS

5. Memperolehi pengetahuan dan teknik

pengajaran SS S TP TS STS

5. Penjadualan Waktu

Bagi kenyataan-kenyataan berikut, sila nilaikan tanggapan anda terhadap jadual

waktu mengajar topik modul. Sila gunakan skala di bawah ini.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Kombinasi jadual waktu mengajar

topik modul adalah sesuai SS S TP TS STS

2. Pembahagian jadual waktu mengikut

tajuk topik modul dibuat dengan baik SS S TP TS STS

BAHAGIAN 4 (DIMENSI PROSES)

1. Strategi Pengajaran Dan Pembelajaran

Anda dikehendaki bulatkan jawapan anda pada kenyataan yang biasa anda lakukan

semasa anda mengajar topik modul. Anda dikehendaki menggunakan skala di bawah

ini.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Saya menggunakan kaedah kuliah

semasa mengajar SS S TP TS STS

2. Pengajaran secara kuliah disusuli

dengan sesi soalan dan perbincangan SS S TP TS STS

3. Fasilitator / pemudahcara digalakkan

mengemukakan soalan SS S TP TS STS

4. Saya sering menyelitkan unsur-unsur

nilai murni dalam pengajaran dan

pembelajaran SS S TP TS STS

5. Dari air muka peserta, saya dapati

mereka seronok belajar di bawah

pengajaran saya SS S TP TS STS

BAHAGIAN 5 (DIMENSI PRODUK)

1. Perubahan Sikap Peserta

Bahagian ini adalah kenyataan-kenyataan mengenai perubahan sikap diri peserta anda

semasa mengikuti topik modul. Sejauh manakah peserta anda mendapat manfaat hasil

daripada mengikuti Kursus Praperkahwinan? Sila gunakan skala di bawah ini.

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Selepas mengikuti Kursus Pra

Perkahwinan Islam, peserta bertambah

yakin membuat persediaan menempuh

alam perkahwinan SS S TP TS STS

2. Peserta lebih bersedia untuk membina

rumahtangga muslim dan sejahtera SS S TP TS STS

3. Peserta berasa bosan mengikuti kursus

kerana terlalu banyak tajuk modul yang

terpaksa diikuti SS S TP TS STS

4. Pendedahan awal dalam Kursus Pra

Perkahwinan Islam menjadi asas

membuat persediaan ilmu kekeluargaan

untuk membentuk keluarga maju SS S TP TS STS

5. Peserta merasa lebih yakin dalam urusan

kewangan kekeluargaan SS S TP TS STS

6. Peserta rasa yakin untuk menjadi

pasangan suami isteri yang lebih

berdisiplin dan bertangggungjawab

dalam melayari bahtera rumahtangga SS S TP TS STS

2. Pencapaian Objektif Modul

Kenyataan di bawah ini adalah objektif-objektif modul. Sejauh manakah anda berjaya

mencapai objektif modul dalam proses pengajaran dan pembelajaran?

1. Sangat setuju (SS)

2. Setuju (S)

3. Tidak pasti (TP)

4. Tidak setuju (TS)

5. Sangat tidak setuju (STS)

1. Memberi penekanan kepada aspek ilmu,

iman dan amal bagi melahirkan generasi

beriman dan bermoral SS S TP TS STS

2. Menyediakan pengetahuan asas

kekeluargaan bagi menangani pelbagai

permasalahan kekeluargaan SS S TP TS STS

3. Membina rumahtangga di atas asas

yang kukuh berlandaskan tuntutan

Al-Quran dan As-Sunnah SS S TP TS STS

4. Menyelami proses-proses yang lazim

dialami oleh seseorang sebelum

memasuki alam perkahwinan SS S TP TS STS

5. Mengetahui persediaan yang perlu

dilakukan sebagai langkah

memantapkan keyakinan diri SS S TP TS STS

6. Mengetahui perubahan yang dialami

oleh institusi kekeluargaan dan

jangkaan corak keluarga pada masa

hadapan SS S TP TS STS

SOAL SELIDIK PESERTAMODUL BERSEPADU KURSUS PRAPERKAHWINAN

ISLAM

1. Jantina

i. Lelaki

ii. Perempuan

2. Bahagian ini adalah mengenai cara-cara fasilitator / pemudahcara Kursus Pra

Perkahwinan Islam di tempat anda. Berdasarkan kepada pengalaman anda semasa

kursus, tandakan nombor di petak ini bagi kenyataan-kenyataan di bawah. Sila

gunakan skala di bawah ini.

i. Sangat setuju (SS)

ii. Setuju (S)

iii. Tidak pasti (TP)

iv. Tidak setuju (TS)

v. Sangat tidak setuju (STS)

1. Fasilitator / pemudahcara menggunakan

lebih banyak bercakap sepanjang masa

semasa mengajar SS S TP TS STS

2. Pengajaran fasilitator / pemudahcara

menggunakan kaedah bercakap disusuli

dengan sesi soalan dan perbincangan SS S TP TS STS

3. Fasilitator / pemudahcara menggunakan

kemudahan alat bantu ceramah seperti

LCD semasa mengajar SS S TP TS STS

4. Fasilitator / pemudahcara sering

member panduan dan nasihat semasa

mengajar SS S TP TS STS

5. Fasilitator / pemudahcara menggalakkan

peserta mengemukakan soalan SS S TP TS STS

6. Semasa pengajaran fasilitator /

pemudahcara sering menyelitkan

unsur-unsur nilai murni dalam kursus SS S TP TS STS

7. Fasilitator / pemudahcara sentiasa

mempelbagaikan cara pengajaran SS S TP TS STS

8. Pengajaran fasilitator / pemudahcara

menarik dan tidak membosankan SS S TP TS STS

9. Fasilitator / pemudahcara mempunyai

pengetahuan yang tinggi semasa mengajar

topik modul SS S TP TS STS

3. Bahagian ini adalah kenyataan-kenyataan mengenai perubahan sikap diri anda

semasa mengikuti Modul Bersepadu Kursus Pra Perkahwinan Islam. Sejauh

manakah anda mendapat manfaat hasil daripada kursus tersebut? Sila gunakan

skala di bawah ini.

i. Sangat setuju (SS)

ii. Setuju (S)

iii. Tidak pasti (TP)

iv. Tidak setuju (TS)

v. Sangat tidak setuju (STS)

1. Selepas mengikuti Modul Bersepadu

Kursus Praperkahwinan Islam, saya

bertambah yakin mempersiapkan diri

dengan ilmu rumah tangga untuk

menempuh alam perkahwinan SS S TP TS STS

2. Saya dapat lebih memahami peranan

dan tanggungjawab sebagai pasangan

suami dan isteri SS S TP TS STS

3. Saya akan berusaha dengan lebih gigih

dan bertanggungjawab untuk membina

keluarga muslim yang harmoni SS S TP TS STS

4. Saya merasa lebih yakin dalam

pengurusan rumah tangga bagi membina

keluarga yang berdaya maju SS S TP TS STS

5. Pendedahan awal dalam modul kursus

tersebut menjadi asas pembentukan

pasangan suami dan isteri yang lebih

bertanggungjawab dalam melayari

bahtera rumah tangga SS S TP TS STS