Click here to load reader

Mga Istruktura ng Wikang Filipino

  • View
    1.458

  • Download
    187

Embed Size (px)

Text of Mga Istruktura ng Wikang Filipino

  • Mga istruktura ng wikang filipino

  • WikaIto ay isang mahalagang instrumento na ginagamit ng tao upang ipahayag ang kaisipan at damdamin.Ito ay ginagamit sa lahat ng larangan ng disiplina at sa lahat na gustong paunlarin, tuklasin at pagyamanin.

  • WikaIto ay binubuo ng masistemang balangkas;Makahulugang tunog o pasalita.Masistemang kayarian kung pasulat.

  • WikaIto ay may kapangyarihan na manghikayat, mag-utos, manira, manggulo, makiusap, magpaalaala, magturo, magtanong, manakit at iba pa.

  • Ang palatunugan o ponolohiya

  • PonolohiyaIto ay pag-aaral ng set ng mga tunog na bumubuo ng isang salita sa isang wika. Ang tunog ay binubuo at nagiging daan upang makapagsalita nang maayos at mabisa ang isang tao.

  • PonemaIto ang pinakamaliit na makabuluhang yunit ng tunog.

    2 uri ng ponemaSegmentalSuprasegmental

  • Ang pagbigkas na malumi, maragsa at impit na tunog o glottal stop ay napadagdag sa katinig dahil nakapagbabago ng kahulugan ng salita.

  • mga saklaw:Ponema (tunog)Diin (stress)Pagtaas o pagbaba ng tinig (pitch)Pagpapahaba ng tunog (lengthening)Paghinto(juncture)

  • salik ng ponema upang makapagsalita ang isang tao ng maayosAng hanginIto ang nagiging midyum o pahatiran ng mga alon ng tunog na siya nating naririnig.2. Ang enerhiyaIto ang presyong nalilikha ng pagpapalabas ng hiningang galing sa baga.

  • salik ng ponemaupang makapagsalita ang isang tao ng maayos3. Ang nalikhang tunog na namodipika ng bibig-patunugan o resonadorAng itinuturing na resonador ay ang bibig at guwang ng ilong.

  • Mga bahaging kailangan sa pagbigkas ng tunog:Dila at panga (sa ibaba)Ngipin at labi (sa unahan)Matigas na ngalangala (sa itaas)Malambot na ngalangala (sa likod)

  • Paraan ng artikulasyon:Pasara o hintoSarado o harang ang daanan ng hangin/p/ at /b/, /t/ at /d/, /k/ at /a/.2. Nasal o pailongSa ilong lumalabas ang hangin na harang at hindi na sa bibig: /m/,/n/,at /ng/.

  • Paraan ng artikulasyon:3. Pasutsot Ang hanging tumatakas ay nagdaraan sa pagitan ng dila ng ngalangala o babangtingang tinig: /s/, /h/.4. Pagilid o lateralAng dulo ng dila ay nakadikit sa harap ng gilagid kaya ang hangin ay lumalabas sa gilid ng dila:/l/

  • Paraan ng artikulasyon:5. Pakatal o trillAng hangin ay hinaharang at pinapalabas sa pamamagitan ng mabilis na paggalaw ng dulo ng naka-arkong dila: /r/6. Malapatinig o glayd(glide)Ang dila ay nagkakaroon ng galaw mula sa posisyon sa ibang posisyon:/w/,/y/

  • Patinig: malapatinigSa /h/, /k/ at /g/ ay hindi ginagamitan ng gitlingHalimbawa:pangkatoksingkapal panghalosingganda

  • Patinig: malapatinigb. Sa a, e, i, o, u ginagamitan ng gitling kung ginagamit ng panlaping pang, sing.Halimbawa:pang-umagasing-ingaypang-inommang-akit

  • Patinig: malapatinigc. Malapatinig na /w/ at /y/ ay hindi na rin ginagamitan ng gitling sa paglalapi.Halimbawa:pangwalispangyayapangwasakpangyarda

  • Digrapo, pares minimal, diptonggo

  • DigrapoIto ay kombinasyon ng dalawang letrang pinagsama para katawanin o bigkasin ang isa.Gamitin ito sa mga letrang /ch/,/sh/,/ng/.

  • Mga halimbawa:

    unahangitnahulihanChinelas- tsinelaslangoysumbong

    Shampoo-syampu

    langit

    sabongnguyapangitilong

  • Mga halimbawa:

    unahangitnahulihanChart- tsartbangindaing

    ngiti

    hinga

    pilingngunitpangabaitang

  • Mga pares minimalIto ay mga pares na salita na magkatulad maliban sa isang ponema nagbabago ang kahulugan ng salita.Halimbawa:abo-apobasa-pasalapad-lapatbakas-bakat sanay-panayhipag-sipag

  • DiptonggoIto ay ang aw, iw, oy, uy, ay, iy.Anumang patinig na sinusundan ng /w/ at /y/ sa loob ng pantig ay itinuturing na diptonggo.

  • DiptonggoHalimbawa:buhaybaliwbiloysisiwsampaykahoy .

  • Kung ang /y/ at /w/ ay napapagitnaan ng dalawang patinig at napasama sa sumusunod na pantig ay hindi na diptonggo.Halimbawa:kawayangulayanaliwinbabuyan