medjunarodno-javno pravo I skripta

  • View
    1.995

  • Download
    17

Embed Size (px)

Text of medjunarodno-javno pravo I skripta

1. TERMIN ME UNARODNO JAVNO PRAVO potekao je od Benthama i zamijenio stari izraz Pravo naroda. Termin Pravo naroda nastao je kao rezultat zablude u koju su pali italijanski pisci XV i XVI vijeka, stavljaju i znak jednakosti izme u me unarodnog prava i rimskog ius gentiuma.

IUS GENTIUM je dio rimskog prava koji se odnosio na strance, tj. stanovnike Rima, koji nisu posjedovali status gra ana. Primjenjivano je od strane praterora pelegrinus-a i predstavljalo je, zajedno sa ius civileom, unutra nje rimsko pravo, koje se naj e e odnosilo na vlasni tvo i ugovore, tj. Poslove prometnog prava. IUS CIVILE je rimsko gra ansko pravo koje je regulisalo pravne poslove isklju ivo izme u gra ana Rima i koje je bilo primjenjivano od strane praetora urbanusa. *IUS COGENS su norme me unarodnog prava koje vezuju sve dr ave, apsolutno su obavezne prirode, a nastaju kao izraz volje cjelokupne me unarodne zajednice.2. POJAM ME UNARODNOG PRAVA -U formalnom smislu rije i, me unarodno pravo predstavlja sistem pravnih pravila koja reguli u pravni polo aj i odnose subjekata me unarodnog prava, kao i pravni polo aj i odnose drugih jedinki od me unarodnog interesa. Prema tome, formalni pojam me unarodnog javnog prava podrazumijeva sljede e elemente: a) Me unarodno pravo je sistem pravnih pravila. b) Kao sistem pravnih pravila ono reguli e pravni polo aj subjekata me unarodnog prava i drugih jedinki od me unarodnog interesa.

Osnovna zamjerka formalnoj definiciji, jeste to da ona ni ta ne govori o su tini me unarodnog prava, o emu govore materijalne definicije. U materijalnom smislu, me unarodno javno pravo predstavlja objektivnu autonomnu normu ili imperativ me unarodne zajednice. Kao elementi mogu se navesti:

a) Me unarodno pravo je pravo me unarodne zajednice. Osnovni cilj ili funkcija me unarodnog prava je stvaranje ure enih pravnih odnosa u me unarodnoj zajednici. b) Me unarodno pravo je autonomna norma ili imperativ. c) Konsenzualne je prirode. d) Me unarodno pravo je objektivna norma ili imperativ, to zna i da je me unarodno pravo objektivni poredak, koji je iznad volje pojedinih dr ava. *Va no: Postoji spor o mogu nosti nepostojanja me unarodnog prava, koji se izvodi iz injenice da su dr ave same po sebi suverene i da ne postoji naddr avni autoritet. Me utim, to nije ta no, po to je prinuda u me unarodnom pravu itekako prisutna, kao na primjer u slu ajevima kada Savjet bezbednosti djeluje na osnovu glave VII Povelje UN-a.3. PERIOD POSLIJE PRVOG SV. RATA- KONSTITUISANJE OP TEG ME UNARODNOG PRAVA

-Period izme u 2 svjetska rata. U ovom periodu se postavljaju temelji pozitivnog, univerzalnog me unarodnog prava, koje gubi svoj ekskluzivni evropski karakter i po inje da prerasta u pravo svihj dr ava. Radikalnu promjenu u tom pravcu predstavlja Pakt Dru tva naroda, kao ustavni akt prve univerzalne politi ke organizacije. l. 1. Pakta predvi ao je da svaka dr ava mo e postati lan dru tva naroda, ako se za njen prijem izjasne 2 tre ine prisutnih lanova Skup tine dru tva. Stvaranje Dru tva naroda je bilo od su tinskog zna aja za razvoj me unarodnog prava, time zapo inje era multilatelarizma. Pakt Dru tva naroda je ograni io pravo na upotrebu sile u odnosima izme u dr ava. U tu svrhu je izgra en sistem kolektive bezbjednosti, koji je predstavljao revolucionarnu inovaciju u me unarodnim odnosima. Ustanovljen je i me unarodni sud pravde, kao prvi svjetski sud u istoriji. U dru tv naroda zapo inje organizovan napor na kodifikaciji me unarodnog prava. Na konferenciji odr anoj u Hagu 1930. God. Usvojene su 3 konvencije: Konvencija koja se ticala izvjesnih pitanja koja se odnose na sukob zakona o dr avljanstvu; Protokol koji se odnosi na vojne obaveze u izvjesnim slu ajevima dvostrukog dr avljanstva i

Specijalni protokol koji se ticao izvjesnih lsu aja apartidije. Pored toga odr ana je specijalan konferencija 1925. God., na kojoj je usvojen Protokol koji je ustanovio pravila kojima se zabranjuje upotreba otrovnih i drugih gasova u ratovima, kao i konvencije o polo aju ratnih zarobljenika, ranjenika i bolesnika; konvencije koje se odnose na vazdu nu plovidbu i konvencije u vezi sa nau nim, ekonomskim i humanitarnim pitanjima. Dru tvo naroda je preuzelo i prve korake u pravcu rje avanja kolonijalnog pitanja. Pakt Dru tva naroda je uspostavio tzv. Mandatni sistem u smislu starateljstva razvijenih dr ava nad oblastima nastanjenim narodima nesposobnim da sami sobom upravljaju. Ni ljudska prava nisu ostala van doma aja aktivnosti Dru tva naroda. Posebnu pa nju zaslu uje Me unarodna organizacija rada, kojoj je dat zadatak da radi na pobolj anju socijalnih i ekonomski uslova radnika, u kontekstu obezbje enja mira u svijetu.*Pet elemenata dru tva naroda su: 1) Zavr en Versajskim ugovorom 2) Osnovni dokument- Pakt dru tva naroda 3) Osnovni cilj- ograni avanje prava na upotrebu sile 4) U dru tvu naroda zapo inje organizovan napor na kodifikaciji me unarodnog prava 5) Dru tvo naroda je preduzelo prve korake u rje avanju kolonijalnog pitanja.

Od dru tvenih injenica koje su u ovom period uticale na razvoj me unarodnog prava treba izdvojiti Oktobarsku revoluciju. Njen posredan uticaj ogleda se u tome da je iznjedrila dr avu sa druga ijim dru tveno-ekonomskim sistemom, a neposredno je uticala na to da se me unarodno pravo ispoljava kako na izvjesne ustanove pozitivnog me unarodnog prava, tako I na stvaranje novih pravila I ustanova.

-Period poslije II svjetskog rata (*Era UN-a). Period poslije II svjetskog rata u kvlatativnom smislu obilje ava formiranje I aktivnost Organizacije Ujedinjenih nacija, koja, kao univerzalna svjetska organizacija, preuzima na sebe, ne samo ulogu svjetskog parlamenta, medijuma za uskla ivanje kolektivnih napora dr ava na ostvarivanju iroke

liste ciljeva u me unarodnim politi kim odnosima, nego I ulogu sto era okupljanja I povezivanja me uvladinih organizacija. U sistemu UN-a, mir je kvalifikovan kao osnovna, su tinska vrijednost me unarodne zajednice, to impicira su UN, u stvari, instrument stvaranja jednog mirovnog poretka. Konstruisan je sistem kolektivne bezbjednosti, koji, utemeljen Poveljom, predstavlja poku aj da se oja a I zaokru i sistem ije su osnove postavljene u Dru tvu naroda. Donijeto je pravo na samoopredjeljenje naroda pod kolonijalnom upravom, koje slu i kao oslonac za nastanak velikog broja novih dr ava, koje su ranije bile pod kolonijanom upravom. Pod okriljem Un-a razvija se I pozama na kodifikacijska aktivnost. Kroz dokumente poput Deklaracije o uspostavi novog me unarodnog poretka I Povelje o ekonomskim pravima I obavezama dr ava, me unarodno pravo je nastavilo da ulazi u regulative ekonomskih I socijalnih odnosa. Ideolo ki sukob I sukob realnih interesa izme u SAD-a I SSSR, tzv. Hladni rat, doveo je do zloupotrebe mnogih instituta me unarodnog prava. Izme u ostalog, javile su se I ideje o 2 konkurentska me unarodna prava- socijalisti kom I bur oaskom me unarodnom pravu. Pozitivni u inci blokovske podjele ogledaju se u tome to su se I jedna I druga suprotstavljena strana dr ale osnovnih na ela iz Povelje, posebno zabrane upotrebe sile, intervencije I direktnog uplitanja u unutra nje stvari, kao I do pojave tzv. Nesvrstanih zemalja. Kao male I nejake, nesvrstane zemlje, su najboljeg za titnika svoje politi ke nezavisnosti I integriteta vidjele u univerzalnom me unarodnom pravu. Insistirale su na striktnoj primjeni I elaboraciji na ela iz Povelje UN-a. Koriste i svoju broj anu nadmo u Generalnoj skup tini UN-a, nesvrstane zemlje su, kroz, recimo Deklaraciju na ela me unarodnog prava o prijateljskim odnosima I saradnji izme u dr ava (1970), sna no doprinijele progresivnom razvoju me unarodnog prava.

-razvoj poslije 1990. Ovaj period u politi kom smislu bitno odre uje nestanak bipolarne strukture u me unarodnim odnosima. Unilateralizam, koji je izrastao na ru evinama bipolarnog svijeta, vr i sna an uticaj na pozitivno me unarodno pravo. Unilateralizam u me unarodnim odnosima, je po svojoj prirodi, u dubokom raskoraku sa prirodom me unarodnog prava (-sprovodi esto SAD na vojno

politi kom (JUG, Irak) I pravnom polju (imunitet pripadnika vojske SAD-a pred Stalnim krivi nim sudom)). U postoje im okolnostima predstavlja modernizovanu verziju Pax Romana, tj. Prikrivenu formu principa univerzalne vladavine (danas Pax Americana). Globalizacija, u svom aktuelnom zna enju, svodi se na kolektivni unilateralizam ideolo ki I ekonomski homogenih dr ava, koje nastupaju kao vrsta direktorijuma koji name e uniformne standarde I pravila pona anja, kako u politi koj, tako I u ekonomskoj I socijanoj sferi. Koncepcija, koja je u svojoj osnovi evroatlanska, progla ava se za univerzalni model, a zemlje koje se tom modelu suprotstavljaju, bivaju li ene prava koja, po me unarodnom pravu, posjeduju, jednostranom primjenom razli itih sredstava (politi ki bojkot, uskra ivanje ekonomskih prava,) Koncepcija globalizacije vr i negativan uticaj na va e e pozitivno pravu u nizu elemenata : a) dovodi do odstupanja od koncepta kolektivne bezbjednosti, utvr enog Poveljom UN-a, prisvajanjem prava unilateralne vojne intervencije (nova strategija Nato-a); b) te i ustanovljenju novih izuzetaka od zabrane upotrebe sile, poput humanitarne intervencije; c) zavodljivi rje nik humanitarnih interesa esto prikriva poku aj ustanovljenja prava jednostranog, unilaterlanog pribjegavanja sili, kada to nala u nacionalni interesi, van I nezavisno od normi me unarodnog prava. *3 elementa ovog perioda: ukidanje blokovske podjele, period globalizacije, jednostrano djelovanje dr ava, zaobila enje tradicionalnih normi me unarodnog prava

4. ME UNARODNI UGOVORI Konvencija o ugovornom pravu iz 1969. God, defini e me unarodni ugovor kao sporazum zaklju en pisano izme u dr ava I koji je regulisan me unarodnim pravom, bilo da je sadr an u jednom ili u dva ili vi e instrumenata me usobno povezanih, bez obzira na njegov poseban naziv.

*Me unarodni ugovor je osnovni najzna ajnije norme me u