Kszta‚towanie si™ r³wnowagi na rynku pieni™¼nym

  • View
    214

  • Download
    1

Embed Size (px)

Text of Kszta‚towanie si™ r³wnowagi na rynku pieni™¼nym

Ksztatowanie si rwnowagi na rynku pieninym

Stanisaw Rudolf

Polityka pienina w unii walutowej

1. Ksztatowanie si rwnowagi na rynku pieninym

W sposb najbardziej oglny rynek finansowy oznacza wszelkie operacje zwizane z obrotem rodkami finansowymi. Stanowi on rodzaj pomostu midzy tymi, ktrzy poszukuj rodkw finansowych oraz tymi, ktrzy rodkami takimi dysponuj i wyraaj zgod na ich czasowe udostpnienie za okrelon opat.

W literaturze spotka mona rne podziay rynku finansowego, w zalenoci od zastosowanych dla tego podziau kryteriw. Najczciej jest to kryterium czasu oraz kryterium celu. Przy wykorzystaniu pierwszego z nich za podstaw podziau przyjmuje si czas dysponowania rodkami przez poszczeglne podmioty. Za podstaw podziau przy kryterium celu przyjmuje si cel na jaki przeznaczone s rodki pienine (na inwestycje, na dziaalno produkcyjn czy podobn). Kryteria te nie s zbyt ostre.

Rynek finansowy podzieli mona na rynek pieniny oraz rynek kapitaowy. Rynek pieniny obejmuje rynek operacji i kredytw krtkoterminowych z terminem realizacji do jednego roku. Na tym rynku podmioty mog uzyska rodki finansowe emitujc obligacje czy zacigajc krtkookresowe kredyty w bankach. Rynek pieniny umoliwia wykorzystanie wolnych rodkw pieninych zarwno w bankach jak i instytucjach niebankowych.

Rynek kapitaowy natomiast, to rynek kredytw rednio- i dugoterminowych przeznaczonych na inwestycje. Na rynku tym wane miejsce zajmuje kupno i sprzeda akcji. Mona go podzieli na pierwotny (sprzeda nowych papierw wartociowych) oraz wtrny (obrt wczeniej wyemitowanymi papierami wartociowymi).

Rwnowaga na rynku pieninym oznacza, e wielko realnych zasobw pieninych jest rwna zapotrzebowaniu na pienidz. Na rwnowag na tym rynku wpywaj wic czynniki okrelajce z jednej strony poda pienidza, z drugiej za popyt na pienidz. Do czynnikw okrelajcych poda pienidza nale przede wszystkim: stopa rezerw obowizkowych, stopa redyskontowa oraz operacje otwartego rynku. Znajduj si one w gestii banku centralnego, std posiada on zasadniczy wpyw na poda pienidza. Wrd czynnikw wpywajce na popyt na pienidz wymieni mona takie motywy jak: transakcyjny, przezornociowy oraz spekulacyjny, ale take: zmiany stopy procentowej, zmiany dochodu narodowego oraz cen.

Rwnowag na rynku pieninym przedstawiono na rys. 1. Krzywa Dp oznacza popyt na pienidz. Z jej ksztatu wynika, e popyt na pienidz zaley od wysokoci stopy procentowej i posiada nachylenie ujemne. Krzywa poday Sp ma ksztat pionowy, co oznacza, e bank centralny utrzymuje poda pienidza na staym poziomie. Obie te krzywe przecinaj si w punkcie A przy stopie procentowej rwnowagi Ro. W punkcie tym realny popyt na pienidz jest rwnym poziomowi zasobw pieninych. Biorc pod uwag niezaleno poday od stopy procentowej, poziom rwnowagi bdzie zalea od wpywu stopy procentowej na popyt.

Rys. 1. Rwnowaga na rynku pieninym

Przyjmijmy obecnie, e istnieje rwnowaga na rynku pieninym jak na rys. 1. Przyjmijmy dalej, e bank centralny, ze wzgldu na spodziewan recesj, zdecydowa o zwikszeniu poday pienidza (np. przy wykorzystaniu operacji otwartego rynku) do poziomu S1 (rys. 2.). Wzrost poday spowodowa przesunicie rwnowagi do punktu C, przy stopie procentowej rwnej R1. Nisza stopa procentowa spowoduje wzrost rentownoci podejmowanych inwestycji, a wic i wzrost wydatkw inwestycyjnych, co zaowocuje oywieniem gospodarki.

Rys. 2. Wpyw poday pienidza na rwnowag na rynku pieninym

2. Istota polityki pieninej

Rynek pieniny, jak wspominalimy, to rynek krtkoterminowych zasobw finansowych z terminem realizacji do jednego roku. Jest on czci rynku finansowego, ktry najczciej dzieli si na pieniny i kapitaowy.

Rozwaania nt. istoty polityki pieninej rozpoczniemy od struktury celw polityki pieninej. Cele te podzieli mona na: finalne, porednie oraz operacyjne. Cele te mog si rni do zasadniczo w zalenoci od analizowanego ujcia. I tak:

W ujcie keynesowskim cele te sformuowa mona nastpujco:

Cele finalne wzrost gospodarczy, pene zatrudnienie

Cele porednie uksztatowanie si na rynku dugookresowej stopy procentowej rwnowagi (rynkowa stopa procentowa rwna kracowej produktywnoci kapitau)

Cele operacyjne oddziaywanie banku centralnego na stopy procentowe w bankach komercyjnych (z wykorzystaniem narzdzi polityki pieninej)

W ujciu tym brak zadawalajcych metod do ustalania podanej dugookresowej stopy procentowejW ujcie monetarystycznym cele te okrela si nastpujco:

Cele finalne stabilno cen. W dugim okresie powinno to sprzyja wzrostowi gospodarczemu oraz stabilizacji koniunktury i zatrudnienia

Cele porednie - ksztatowanie poday pienidza wyraonej w postaci jednego z agregatw monetarnych (M1, M2, M3)

Cele operacyjne ksztatowanie wielkoci rezerwowego pienidza banku centralnego (tzw. bazy monetarnej). Wpywa ona na poda pienidza w gospodarce i na poziom cen

W ujciu koncepcji stabilnoci kursu walutowego (tzw. cel kursowy) cele te definiuje si nastpujco:

Cele finalne stabilny kurs waluty w stosunku do gwnych walut zagranicznych bd wybranej waluty (np. dolar, euro)

Cele porednie utrzymanie na okrelonym poziomie salda nalenoci i zobowiza netto

Cele operacyjne ksztatowanie rezerw dewizowych pastwa i kursu walutowego poprzez zakup bd sprzeda walut obcych przez bank centralny

W ujciu koncepcji bezporedniego celu inflacyjnego cele te okrela si jako:

Cele finalne utrzymanie stabilnoci cen

Cele porednie odstpienie od okrelania wielkoci agregatw monetarnych (M1, M2, M3). Ogaszanie wielkoci zaoonego wskanika wzrostu cen towarw i usug konsumpcyjnych (ewentualnie dopuszczalnych odchyle)

Cele operacyjne - Przedstawianie rzdowi i spoeczestwu okresowych raportw nt. realizacji celu inflacyjnego

W polityce pieninej czsto wykorzystywane jest pojcie miar pienidza. W sposb oglny wyrni tu mona:

Podejcie transakcyjne

Podejcie pynnociowe

W podejciu transakcyjnym za pienidz uznaje si wszystko to co w sposb natychmiastowy moe by wykorzystywane jako rodek patniczy przy dokonywaniu zakupw. Jest to pienidz gotwkowy oraz rodki na biecych rachunkach bankowych (a vista, czekowych), ktre mog suy do natychmiastowego regulowania nalenoci.

W podejciu pynnociowym funkcje pienidza peni mog rwnie inne aktywa posiadajce odpowiedni pynno. Pynno ta maleje w nastpujcej kolejnoci: gotwka, depozyty a vista, depozyty terminowe, bony skarbowe, obligacje, inne papiery wartociowe, aktywa niefinansowe (samochody, domy, grunty itp.). O stopniu pynnoci decyduje moliwo ich zamiany na pienidz transakcyjny.

Przejdziemy obecnie do krtkiego omwienia wspominanych ju agregatw pieninych. Wyrni mona nastpujce agregaty:

Pienidz banku centralnego (M0)

Pienidz transakcyjny (M1)

Agregat pieniny (M2)

Agregat pieniny (M3)

Pierwszy z wymienionych agregatw to pienidz banku centralnego (M0). Nazywany jest baz monetarn lub pienidzem wielkiej mocy. Obejmuje gotwk w obiegu (banknoty, monety) oraz rodki pienine na rachunkach bankw komercyjnych w banku centralnym (rezerwy obowizkowe, rezerwy dobrowolne). Bank centralny moe bezporednio ksztatowa wysoko M0.

Drugi z tych agregatw, to pienidz transakcyjny (M1). Obejmuje on aktywa moliwe do natychmiastowego wykorzystania dla realizowanych transakcji czy patnoci. Jest to agregat o najwyszym stopniu pynnoci. Obejmuje warto banknotw i monet w obiegu, a take stan rodkw pieninych ludnoci i podmiotw gospodarczych na rachunkach biecych.

Kolejny agregat pieniny to M2, ktry obejmuje agregat pieniny M1, depozyty krtkoterminowe, rodki na rachunkach oszczdnociowych oraz weksle i bony pienine o charakterze krtkoterminowym. Jest to agregat o mniejszej pynnoci ni M1.

Ostatni z wymienionych agregatw pieninych to agregat M3, ktry obejmuje wielko agregatu M2, depozyty, obligacje oraz inne papiery wartociowe rednio- i dugoterminowe. Jest to najmniej pynna kategoria pienidza.

3. Cele i zadania polityki pieninej Unii Gospodarczej i Walutowej

Dalsze rozwaania rozpoczniemy od oglnej charakterystyki europejskiego rynku pieninego. Jest to cz europejskiego rynku finansowego, blisko zwizana z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC). Rynek ten ma na celu ochron bankw przed niewypacalnoci. Jest rynkiem rezerw kasowych systemu bankowego i gospodarki finansowej pastw Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW). Jego funkcjonowanie wynika z istnienia podmiotw z nadmiarem pienidza oraz podmiotw z jego niedoborem. Rynek ten jest gbszy i bardziej pynny ni rynki narodowe. Umoliwia sprawny przebieg unifikacji rynku, na co wpywa jedna waluta oraz nowy system przekazywania patnoci.

Przejdmy obecnie do zaprezentowania istoty polityki pieninej unii walutowej. Polityka ta jest realizowana przez EBC. Jej istota polega na tym, e tworzy ona oglne ramy rodowiska pieninego do prowadzenia dziaalnoci gospodarczej. Jednoczenie tworzy stabilne warunki dla takiej dziaalnoci. Powstajce w ten sposb uwarunkowania sprzyjaj trwaemu wzrostowi gospodarczemu oraz tworzeniu miejsc pracy.

Wane miejsce w tej polityce stanowi jej cel, ktry okrelony zosta w Traktacie z Maastricht i polega na utrzymaniu stabilnoci cen. Cel ten okrelono jako przecitny roczny wzrost cen w rednim okresie poniej 2%. Uznano bowiem, e dugookresowa stabilno cen moe najlepiej wspiera wzrost zatrudnienia i stabilno dochodw. rednioterminowa stabilno cen sprzyja natomiast oszczdzaniu, decyduje o waciwej alokacji oszczdnoci, oraz prowadzi do wzrostu efektywnoci inwestycji. Przyczynia si w rezultacie do przyspieszenia wzrost gospodarczy oraz wysokiego poziomu zatrudnienie.

Przyjcie strategii bezporedniego celu inflacyjnego ma wiele zalet, chocia cz autorw kwestionuje jego wysoko na poziomie 2%. Do zalet zaliczy naley jasno okrelony i zrozumiay cel polityki pieninej, przejrzysto i czytelno strategii, co uatwia wery