jv0109 Volledige tekst Pdf document

  • View
    230

  • Download
    7

Embed Size (px)

Text of jv0109 Volledige tekst Pdf document

  • W O

    D CWetenschappelijkOnderzoek- enDocumentatiecentrum

    Gouda Quint

    Justitile verken

    nin

    gen

    jaa

    rga

    ng

    27

    20

    01

    Dier en recht

    9

    JVJustitile verkenningenverschijnt 9 maal per jaar jaargang 27 november/december

    9 01Dier en recht

  • jaargang 27 november/december

    Dier en recht9 01

  • Administratie en adreswijzigingenDe abonnementenadministratie wordtverzorgd door:Libresso BVPostbus 237400 GA Deventertel: 0570-6735 55Adreswijzigingen kunnen worden door-gegeven door het adresstrookje toe tezenden aan Libresso.

    Beindiging abonnementBetaalde abonnementen kunnen totuiterlijk 31 december van het lopendeabonnementsjaar worden opgezegd. Bijniet-tijdige opzegging wordt het abon-nement automatisch voor een jaar ver-lengd. Gratis abonnementen kunnendesgevraagd te allen tijde beindigdworden.

    AbonnementsprijsDe abonnementsprijs bedraagt 130,-(58,99 euro) per jaar; studenten en AIOs 100,- (45,38 euro) (gedurendemaximaal vijf jaar). Betaling geschiedtbij voorkeur met de te ontvangen accept-girokaarten.

    NabestellingenLosse nummers kunnen worden na-besteld bij Libresso BV. De prijs van lossenummers bedraagt 20,- (9,08 euro)(exclusief verzendkosten).

    OntwerpHans Meiboom, Amsterdam

    ISSN: 0167-5850

    Opname van een artikel in dit tijdschriftbetekent niet dat de inhoud ervan hetstandpunt van de minister van justitieweergeeft.

    Justitile verkenningen is een gezamen-lijke uitgave van het WetenschappelijkOnderzoek- en Documentatiecentrum vanhet ministerie van Justitie en Kluwer. Hettijdschrift verschijnt negen keer per jaar.

    Redactieraaddrs. A.C. Berghuisprof. dr. H.G. van de Buntmr. N.J. Epker-Lavermanmr. drs. J.M. Nelenmr. dr. E. Niemeijermr. drs. P.J.J. van Voorst

    Redactiedrs. M.A.V. Klein-Meijerdr. B.A.M. van Stokkommr. drs. P.B.A. ter Veer

    RedactieadresMinisterie van Justitie, WODCRedactie Justitile verkenningenPostbus 203012500 EH s-Gravenhagefax: 070-370 79 48tel.: 070-370 71 47e-mail: [email protected]

    WODC-documentatieVoor inlichtingen: Infodesk WODC,070-370 65 53 (09.00u.-15.00u.)e-mail: [email protected] Internet-adres: www.wodc.nl

    AbonnementenJustitile verkenningen wordt gratisverspreid onder personen en instellingendie beleidsmatig werkzaam zijn tenbehoeve van het ministerie van justitie.Degenen die in aanmerking denken tekomen voor een gratis abonnement,kunnen zich uitsluitend schriftelijkwenden tot bovenstaand redactieadres.Andere belangstellenden kunnen zichtegen betaling abonneren. Zij dienenzich te wenden tot:Libresso BVPostbus 237400 GA Deventertel.: 0570-67 35 55

    Colofon

  • Inhoud

    Voorwoord 5

    K. DavidsDierenbescherming in Nederland vanaf 1864 10

    D. BoonMens en dier: gezworen vijanden 23

    M. CornelisseDe rammelende erwt; ethisch denken over dieren ende natuur 33

    Tj. de Cock BuningEthische vragen rondom proefdieren; genetische manipula-tie 43

    F.H. de Jonge en B.M. SpruijtKennis over dierenwelzijn; toepassing in recht en regelge-ving 55

    S. van de WouwProcederen tegen dierenleed 67

    E.N. Noordhuizen-StassenDe MKZ-uitbraak in 2001; naar een verantwoord preventie-beleid 77

    M. HaanEuropees recht en het welzijn van landbouwhuisdieren 85

    C.M. VinkeHandel in exotische dieren; organisatiestructuren en werkwij-zen 94

    Summaries 104

    Journaal 107

    3

  • Literatuuroverzicht 113Algemeen 113Strafrecht en strafrechtspleging 113Criminologie 115Gevangeniswezen/tbs 120Jeugdbescherming en -delinquentie 121Verslaving 122Slachtofferstudies 122

    Boeken en rapporten 125

    Tijdschriftlijst WODC-documentatie 128

    Register Justitile verkenningen 131

    Justitile Verkenningen, jrg. 27, nr. 5, 2001 4

  • Voorwoord

    Bij dierenmishandeling denken we aan het verwaarlozen van een hond,het martelen van vogels, of het toetakelen van paarden. Vaak gaat het ombeesten met een hoge aaibaarheidsfactor en dieren waarin we ons goedkunnen verplaatsen. Dergelijke incidenten roepen afschuw op en wor-den doorgaans breed uitgemeten in de pers. Op grond daarvan zou menmogen verwachten dat het onderwerpen van dieren aan rcksichtloseeconomische productietechnieken heftige protesten zou losmaken. Hetwelzijn van dieren in de bio-industrie lijkt ons echter nauwelijks ter hartete gaan

    Sommige auteurs schetsen in dit nummer toestanden die in veel op-zichten onacceptabel zijn. Konijnen zijn letterlijk vogelvrij en kunnenmomenteel meer bescherming verwachten van de afvalstoffenpreventie-maatregelen dan van dierenwelzijnswetgeving. In de vleeskippensectorwordt de vleesgroei van kuikens zo sterk gestimuleerd dat ze binnenvijfeneenhalve week al twee kilo wegen. Deze snelle vleesaanzet kunnendiverse organen niet verwerken zodat jaarlijks 18 miljoen kuikens ster-ven nog voor ze de slachtleeftijd hebben bereikt.

    De massaslachtingen tijdens de BSE-epidemie, de varkenspest enMKZ-crises hebben mogelijk voor een kentering gezorgd (zie ook hetartikel Massaslachting in de veeteelt is genocide in Tijdschrift voor Cri-minologie, nr. 3, 2001). In Nederland zijn na de MKZ-crisis van voorjaar2001 - ondanks de roep om vaccinatie -uiteindelijk 270.000 dieren ge-ruimd. Dat steekt overigens nog mager af bij de 12 miljoen varkens diena de varkenspestuitbraak van 1997 werden gedood. Iedereen lijkt er vandoordrongen dat er veel moet veranderen binnen de bioindustrie. Dehuidige wetgeving en handhaving schieten schromelijk tekort. Ook hetEuropese vrijhandelsbeleid waardoor het gesleep met dieren door heelEuropa is aangemoedigd, is op zijn grenzen gestoten.

    In dit nummer zijn een aantal historische, ethische en juridische be-schouwingen samengebracht die tezamen een goed beeld geven van debelangentegenstellingen tussen de bio-industrie endierenbeschermingsorganisaties, en de grote problemen en dilemmaswaarvoor het dierenwelzijnsbeleid wordt geplaatst.

    In het openingsartikel gaat historicus K. Davids in op de relatie tussendierenbeschermers en wetgeving. Leidraad is de vraag hoe en in welkemate de beweging van dierenbescherming de ontwikkeling van wetge-ving heeft benvloed en waardoor ze al dan niet succesvol is geweest.Daartoe schetst Davids eerst de opkomst van de beweging in de jarenzestig en zeventig van de negentiende eeuw. In 1865 werd een bepalingin de politieverordening opgenomen die enigerlei vorm van dieren-mishandeling verbood en de eerste revolutie werd afgesloten met hetstrafbaar stellen van dierenmishandeling in 1886 (invoering artikel 254WvS). Na die periode werden stapsgewijs enkele veranderingen bewerk-stelligd: de introductie van bijvoorbeeld de Trekhondenwet in 1910 en deVogelwet van 1912. Maar echt ingrijpende vernieuwingen in wetgevingwerden niet meer afgedwongen, vooral door tegenkrachten uit de agrari-

    5

  • sche sector en medische wereld en inertie van het ambtenarenapparaat.Deze impasse werd volgens Davids pas vanaf eind jaren zestig van detwintigste eeuw doorbroken. Er kwamen destijds talloze initiatieven envoorstellen om het welzijn van dieren te verbeteren. De omwentelingkreeg voorlopig zijn beslag in de Gezondheids- en Welzijnswet voor Die-ren (1992). Of deze juridische vernieuwing in de praktijk opnieuw eenrevolutie teweeg zal brengen zal de tijd leren.

    In de volgende bijdrage rekt D. Boon het historisch blikveld aanzienlijkop. Hij gunt de lezer aan de hand van paleontologische gegevens een blikop de mensheidsgeschiedenis en geeft in een venijnig en ironisch betoogaan dat de homo sapiens in evolutionair razendsnel tempo andere soor-ten heeft weten te verdringen. Mens en dier blijken gezoren vijanden tezijn. Ook hedentendage doen mensen met dieren wat hun goeddunkt.Sommigen etaleren een troetelzucht, anderen tonen een verregaandeonverschilligheid jegens het productiedier. Om flora en fauna voor ver-dere verwoesting te behoeden moeten we volgens Boon onze zienswijzeop wetgeving en handhaving rigoreus herzien. Wellicht dat een stelselvan positieve sancties wel effect kan sorteren.

    In de volgende stukken komt de ethische problematiek aan bod. M.Cornelisse gaat in haar bijdrage na welke visies bepalend zijn voor hethuidige ethische denken over dieren en de natuur. Zij gaat eerst in op dedierenethiek waarin onder andere gewezen wordt op de intrinsiekewaarde van dieren en het vermogen tot lijden. In een aantal opzichtenblijft die ethiek onbevredigend omdat het menselijk belang uiteindelijkaltijd zwaarder weegt. In de ecologische ethiek waarin korte mettenwordt gemaakt met de centrale positie van de mens, worden die proble-men ondervangen door respect toe te wijzen aan alle levende wezens.Ook deze stroming brengt niet geringe problemen en dilemmas met zichmee. Uiteindelijk wordt de menselijke soort het recht ontzegd zichzelf instand te houden. We moeten volgens Cornelisse op zoek naar eenmiddenpositie waarin ruimte is voor redelijke partijdigheid. Bovendienmaakt de veelvormigheid van levensvormen en interacties tussen mensen natuur, een pluralistische benadering noodzakelijk. Hoewel we debelangen en behoeften van mensen niet op voorhand zwaarder latenwegen dan die van andere soorten of levensvormen, blijven er verschil-len in morele status tussen mens en dier.

    Tj. de Cock Buning richt de aandacht vervolgens op ethische vragenrondom genetische manipulatie van proefdieren. Hij gaat eerst in op eendrietal vragen waaruit maatschappelijke verontrusting blijkt, ten eerstesoortoverschrijding en soortvermenging, ten tweede de maakbaarheiden instrumentalisering van dieren, en de mogelijke onbeheersbare gevol-gen daarvan voor dieren, en tenslotte het lijden van gedeformeerde die-ren. Vervolgens schetst de auteur de wettelijke kaders die genetische mo-dificatie van dieren reguleren (wet op de dierproeven; besluitbiotechnologie bij dieren; besluit genetisch gemodificeerde organi

Search related