Jak pisa‡, nie dyskryminuj…c? - R³wno›‡.info .Jak pisa‡, nie dyskryminuj…c Do›wiadczenia

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Jak pisa‡, nie dyskryminuj…c? - R³wno›‡.info .Jak pisa‡, nie...

Jak pisa, nie dyskryminujc?Przewodnik dla rodowiska dziennikarskiego

Jak pisa, nie dyskryminujc?Przewodnik dla rodowiska dziennikarskiego

Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PLFundacja Dialog-Pheniben

Krakw 2016

Opracowanie graficzne: ukasz SoleckiRedakcja merytoryczna: Magorzata Koaczek,

Joanna Talewicz-KwiatkowskaRedakcja jzykowa i korekta: Joanna Pietrzyk

Copyright: Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL, Fundacja Dialog-Pheniben

Publikacja powstaa w ramach projektu Hate Speech Alert przeciwko mowie nienawici

w przestrzeni publicznej

wspfinansowanego ze rodkw EOG w programie Obywatele dla Demokracji.

Za tre publikacji odpowiadaj wycznie jej autorzy.

ISBN: 978-83-933307-7-5

Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PLul. Lwowska 2A/48, 30-548 Krakw

www.interkulturalni.pl, e-mail: biuro@interkulturalni.pl

Wspom nasz organizacj przekazujc 1% podatkuKRS: 0000368412 ,

Bank Pekao SA, nr konta: 45124046501 1 1 1001040079430

Fundacja Dialog-Phenibenul. Grzegrzecka 102/31

31-559 Krakwwww.dialogpheniben.pl;

e-mail: biuro@dialogpheniben.pl

Spis treci1. Wstp 2. Mowa nienawici kilka refleksji Dlaczego? Z prof. Jerzym Bralczykiem i dr Lucyn Kirwil

rozmawia Dariusz Fedor

Dyskusja - tak, edukacja - tak, nienawi nie.

Adam Szostkiewicz

Powiedz, jak mnie nienawidzisz. Milena Rachid Chechab

3. Dwa wane pojcia

Mowa nienawici a wolno sowa definicje i prawo.

Magorzata Koaczek 4. Jak pisa, nie dyskryminujc Dowiadczenia z warsztatw

Magorzata Koaczek, Joanna Talewicz-Kwiatkowska

Jzyk wraliwy a rzeczywisto - rekomendacje

Magorzata Koaczek

O etyce sw kilka. Joanna Talewicz-Kwiatkowska

Gar wskazwek

5. Sowniczek - od stereotypu do dyskryminacji

6. Warto poczyta

7. O Autorkach i Autorach

8. O projekcie

7

15

17

33

39

47

49

55

57

62

76

82

85

93

97

101

1.Wstp

9

Wiele wspczesnych publikacji i opinii na temat mediw europejskich sugeruje, e to wanie rodki masowego przekazu bd gwn si formujc tzw. tosamo europejsk i wspomagajc integracj na Sta-rym Kontynencie. Cho zapewne nie dla wszystkich ta teza jest moliwa do zaakceptowania, to bezsprzecznie mass media s obecnie jednym z najbardziej znaczcych czynnikw ksztatujcych obraz i coraz cz-ciej take funkcjonowanie nie tylko Europy, ale wspczesnego wiata w ogle. To dziki informacjom przekazywanym za porednictwem ra-dia, prasy czy telewizji ksztatujemy w duej mierze swoje pogldy czy opinie na temat innych osb. rodki masowego przekazu stanowi po-czenie z otaczajcym nas wiatem. Nie bez powodu niektrzy twierdz, e media w dzisiejszym wiecie stanowi pierwsz wadz. Osoby, ktre maj wpyw na przygotowywanie i przekazywanie informacji, w duej mierze kreuj nasz rzeczywisto. Media s nie tylko przekanikiem informacji, ale take znaczcym elementem procesu globalizacji i cz-ci kultury globalnej. Piotr Sztompka stwierdzi, e rodki masowego przekazu stanowi: potne instrumenty artykuowania, ksztatowania i jednoczenia pogldw, formuowania i szerzenia przekazw ideolo-gicznych, ksztatowania opinii publicznej. Rozszerzaj horyzonty obywateli poza wiat osobisty na dowiadczenia innych grup, klas i narodw odlegych pod wzgldem spoecznym lub geograficznym1.

Jednak mass media, ktre mog rozszerza horyzonty i chc by postrze-gane jako dbajce o kulturow rnorodno, musz bra pod uwag wartoci akceptowane bd walczce o akceptacj w spoeczestwie. Jednymi z takich wartoci s tolerancja i pluralizm kulturowy. Demokra-tyczne pastwa i ich instytucje medialne powinny chroni prawa mniej-szoci narodowych, etnicznych, religijnych i spoecznych. Wzbogacaj one bowiem ca spoeczno i pomagaj otwiera si na odmienno. Dowiadczenie to pozwala z kolei odkry wielk rnorodno istniejc w wiecie kultur i obyczajw. Uczc si o sobie, jednoczenie uczymy si y razem pomimo istniejcych rnic. Otwarto mediw na rnorod-no jest wskanikiem dojrzaoci spoeczestwa i jakoci demokracji. Bardzo istotn rol peni tutaj pokonywanie utrwalonych stereotypw na temat grup mniejszociowych. Wiemy, e istniej rozpowszechnione medialne kalki, ktre klasyfikuj tych innych wedug utrwalonego schematu. Jest to powany problem, poniewa () sfera mass mediw to rzeczywisto kulturowa sama w sobie, zapeniana coraz liczniej-szymi bytami nieistniejcymi realnie, ale wadajcymi indywidualn i zbiorow wyobrani ludzk2. W wiecie, ktrego gwn cech jest

1 P. Sztompka, Socjologia zmian spoecznych, Krakw 2005, s. 260.2 T. Paleczny, Interpersonalne stosunki midzykulturowe, Krakw 2007, s. 215.

10

wielobarwno i niejednorodno, to wanie media peni istotn rol w ksztatowaniu wizerunku wszystkiego, co odmienne, inne, obce, wyrniajce si. To od przekazu medialnego w duej mierze zaley, czy jakie zjawisko, osoba lub grupa zostan uznane przez odbiorcw za podane bd niechciane. Zgodnie ze sowami Krystyny Romani-szyn, gdy w mediach: dominuje () pogardliwy sposb wyraania si o przybyszach, to pewne jest, e narzucony styl mylenia i mwienia upowszechni si i prawdopodobnie bdzie te inspirowa agresywne wobec nich zachowania3. Media mog jednak take wspomaga proces integracji przedstawicieli mniejszoci do spoeczestw wikszociowych oraz promowa budowanie dialogu spoecznego i midzykulturowego. Wanie ta kluczowa rola mediw i rodowiska dziennikarskiego je tworzcych staa si jedn z inspiracji dla projektu Hate Speech Alert przeciwko mowie nienawici w przestrzeni publicznej, w ramach ktrego powstaa ta publikacja. Projekt Hate Speech Alert realizowany by przez Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL w partnerstwie z Fundacj Dialog-Pheniben w okresie od 1 wrzenia 2014 roku do 29 lutego 2016 roku. Obie organi-zacje maj dowiadczenie w dziaaniach zwizanych z przeciwdziaa-niem dyskryminacji rnych grup spoecznych i mniejszociowych oraz imigrantw. Misj Stowarzyszenia INTERKULTURALNI PL s szeroko pojte dziaania na rzecz rozwoju spoeczestwa otwartego i wielokul-turowego. Z kolei Fundacja Dialog-Pheniben skupia si gwnie na ini-cjatywach zwizanych ze spoecznoci romsk oraz promowaniem wielokulturowoci. Blisko dowiadcze i obszarw dziaa zaowoco-waa wsplnym projektem, ktrego celem byo zapobieganie stosowaniu mowy nienawici przez politykw i dziennikarzy, tj. przez rodowiska posiadajce znaczcy wpyw na ksztatowanie pogldw ogu spo-eczestwa i kreujce dyskurs publiczny. Do podjcia wspomnianych dziaa skoni nas, niestety, rosncy problem mowy nienawici w prze-strzeni publicznej wedug bada CBOS-u z maja 2007 roku 40% Pola-kw uznao, e mowa nienawici jest istotnym problemem spoecznym, a 77% czuje si zniesmaczonych obraliwymi wypowiedziami, i to nie-zalenie od nastawienia wzgldem grupy obraanej. Wyniki tego jedy-nego badania opinii powiconego stricte temu zjawisku wskazuj, e dotyka ono nie tylko ofiar, ale tworzy te negatywny klimat spoeczny, obniajcy jako stosunkw midzyludzkich. Kolejnym problemem jest niska aktywno spoeczna w przeciwdziaaniu mowie nienawici. Owa bierno jest czsto pochodn niskiej wiadomoci wrd spoecze-stwa o dostpnych narzdziach, a take moliwociach interwencji.

3 K. Romaniszyn, Kulturowe implikacje midzynarodowych migracji, Lublin 2003, s. 91.

11

Problemem jest rwnie brak wiadomoci co do natury zjawiska.

Gwnym adresatem dziaa zainicjowanych w ramach projektu bya grupa czonkw i czonki zaplecza politycznego oraz dziennikarzy/rek, czyli osb, ktre swoj dziaalnoci mog przyczynia si do rozprze-strzeniania mowy nienawici, ale rwnie jej zapobiegania. Bezsprzecz-nie przedstawiciele tych grup s znaczcymi aktorami spoecznymi i liderami opinii. Co wicej, odgrywaj kluczow rol w budowaniu norm komunikacji w dyskursie publicznym, ale take wypacze z nimi zwizanych. Zarwno dziennikarze, jak i osoby aktywne w polityce obecni w mediach maj wpyw na popularyzowanie informacji i opinii, przez co w duej mierze kreuj nasz rzeczywisto. Powoa si tu mona ponownie na sowa socjologa Piotra Sztompki, ktry stwierdzi, e rodki masowego przekazu stanowi potne instrumenty artykuo-wania, ksztatowania i jednoczenia pogldw, formuowania i szerzenia przekazw ideologicznych. Moe to rozszerza horyzonty, promowa rnorodno i wartoci demokratyczne, jednak rwnie dobrze upo-wszechnia i normalizowa zachowania naganne i bezprawne. Dlatego niezmiernie istotne jest uczulanie i uwraliwianie dwch wymienionych grup na wypowiedzi, ktre mog nosi znamiona mowy nienawici, wrogiego jzyka bd do nich prowadzi. W naszym przekonaniu na-kierowanie dziaa wanie na te dwie grupy jest bez wtpienia istotn zalet projektu. Jak si okazao, okres przed i po wyborach parlamen-tarnych oraz kryzysu migracyjnego w Europie i zwizanego z nim na-pywu uchodcw sta si przyczyn rosncej fali mowy nienawici w przestrzeni publicznej, co z kolei jest powodem napi i konfliktw. Nie ma wtpliwoci, e to wanie otoczenie polityczne i dziennikarze/dziennikarki powinni by osobami, ktre po pierwsze winny mie wy-sz wiadomo kultury wasnej wypowiedzi, a po drugie jako osoby tworzce prawo i style komunikacji wpywa na tworzenie narzdzi zwalczania mowy nienawici. Niestety, rzeczywisto wyglda inaczej. Potwierdzaj to liczne badania, zgodnie z ktrymi gwnym rdem obraania jest telewizja. Osobami odpowiedzialnymi za ten stan rzeczy s nie tylko dziennikarze i dziennikarki, ale rwnie osoby ze rodo-wiska politycznego, ktre w wiecie mediw funkcjonuj jako podmioty silnego wpywu spoecznego. Mog zatem moderowa rozprzestrzenia-nie si mowy nienawici lub skutecznie jej przeciwdziaa, zaznaczajc granic, ktrej podczas debat czy dyskusji publicznych przekracz