Click here to load reader

Izdanci - Ziva Hrana - Mirjana Gracan

  • View
    144

  • Download
    27

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Ovo je priručnik s uputama o uzgoju žive hrane u stanu, u "vrtu u staklenci", i zbirka recepata za pripremu jela od izdanaka. Knjiga je namijenjena svima koji su spremni baciti "alternativni" pogled na svakodnevno jelo i usvojiti jednostavnu, jeftinu i nezagađenu hranu, usvojiti izdanke.

Text of Izdanci - Ziva Hrana - Mirjana Gracan

MIRJANA G R A A N

IZDANCI IVA HRANAAlternativna kuharica

Zagreb, 1987.

PREDGOVORTko se stidi jesti, taj se stidi ivjeti-kae f r a n c u s k a p o s l o v i c a , n a r o d a p o z n a t o g po d o b r o j kuhinji. A da bi se d o b r o j e l o , i o t o m e t r e b a razmisliti k a o i o s v e m u d r u g o m e to je u i v o t u v a n o . D o b r o jesti z n a i , u z u v a n j e tradicije, biti o t v o r e n n o v o s t i m a i k u l i n a r s k i m i z n a n s t v e n i m . . . a naj bolje s u novosti e s t o s t a r a tradicija d r u g i h n a r o d a . Konzervativizam prehrambenih navika siguran je znak n a z a d n j a k i h s t a v o v a i na d r u g i m p o d r u j i m a , pa kako je n a a p r e h r a m b e n a tradicija o d u v i j e k bila da od s u s j e d a ili s d a l e k i h p u t o v a n j a , pa ak i od z a v o j e v a a , p r i h v a a m o o n o to n a m s e inilo n a j b o l j i m , t u o t v o r e n o s t n a i h p r e d a k a m o r a m o njegovati i o v o n a e v r i j e m e . Ali bez slijepog p o v o enja za m o d o m ! Umjesto da pokleknemo pred m e u n a r o d n i m p o h o d o m a m e r i k e fast food kuhinje s k r v a v i m bifte c i m a , m l j e v e n i m o d r e s c i m a i piliima u industrijski proizve d e n i m u m a c i m a , p o s l u a j m o radije to g o v o r e pripadnici p o k r e t a koji su s v e glasniji iako ih ne p o d u p i r u p r e b o g a t i m e u n a r o d n i p r o i z v o a i industrijske h r a n e . P o g a a t e , m i s l i m na zelene, koji se b o r e za istiji i n e z a g a e n i j i ljudski o k o l i , a t i m e i za z d r a v i j e n a m i r n i c e . U j e d n o n u d e i n o v e prehrambene navike . .. P r e h r a m b e n e n a v i k e toliko s u v a a n dio kulture s v a k o d n e v n o g ivljenja da su i religije i ideologije od p a m t i v i j e k a i p r o p i s i m a o p r e h r a n i nastojale upravljati l j u d i m a . T e k pro-

d o r o m z n a n o s t i nauili s m o o hrani razmiljati u k a t e g o r i j a m a tetnosti za z d r a v l j e , a ne o m o g u i m p o s l j e d i c a m a za duu ako je ukaljamo zabranjenom namirnicom. Sklonost k r a j n o s t i m a v o d i d o l u d o v a n j a z a v i t a m i n i m a ili d o brojenja kalorija, a s r e d i n a n a s n u k a da r a z u m n o b i r a m o n a m i r n i c e ili da i s a m i p o k u a m o proizvesti n e t o z d r a v o . a k i bez vrta, bez z e m l j e ! N o v o ? I nije, jer s m o posljednjih d e s e t l j e a nauili da n o v o ne m o r a uvijek biti d o b r o , a ni s t a r o loe, te da ne valja - da s p o m e n e m i n a u p o s l o v i c u - s p r l j a v o m v o d o m iz korita izbaciti i dijete, n e g o u s t a r i m p r e h r a m b e n i m n a v i k a m a nai o n o to daje o d g o v o r i na pitanja m o d e r n e pre h r a n e . T a k v e o d g o v o r e p o n u d i l a je i d a l e k o i s t o n a kuhinja, d o s a d najpoznatija, p o i s t a n a n i m j e l i m a . Ali t i s u u g o d i n j a tradicija p r e h r a n e m n o g o l j u d n i h z e m a l j a u v a b l a g a , m e d u k o j i m a su i izdanci (klice). Ta k o d k u e u z g o j e n a , n e z a g a e n a i i v a h r a n a o s v a j a svijet. Kao to to biva u kriznim raz d o b l j i m a , s i s t o n j a k o m k u h i n j o m u m n o g e su se z e m l j e prokrijumarili i neki n a z o v i f i l o z o f s k i , a z a p r a v o religiozni p o g l e d i , pa je i p r e h r a n a i z d a n c i m a d o l a na n e o p r a v d a n o s u m n j i v glas. Ali taj - ni prvi ni posljednji - p o k u a j da se kroz p r e h r a m b e n e n a v i k e n a m e u i p o g l e d i na svijet, u p r a v o j e s m i j e a n s v a k o m r a z u m n o m o v j e k u , kojeg e n e k o l i k o a r g u m e n a t a i prvo i s k u s t v o uvjeriti da i z d a n k e v a l j a prihvatiti o t v o r e n a d u h a i unijeti ih u s v o j u k u h i n j u . O v a v a m knjiga nudi p r a k t i n e u p u t e o u z g o j u i z d a n a k a k o d k u e , izbor r e c e p a t a i t e m e l j n e s p o z n a j e o s v i m p r e d n o s t i m a tih n a m i r n i c a . O n a j e prije s v e g a poticaj s l o b o d n o m smiljanju naeg zdravijeg i ukusnijeg jelovnika. Vinja Ogrizovi

1. Izdanci - hrana i lijek

Izdanci su i z u z e t n o v a n a i v e n a n a m i r n i c a koja postaje i sve z n a a j n i j a . O n i su izvor p o t r e b n i h m i n e r a l a i v i t a m i n a t m o g u posluiti u borbi protiv razliitih p o r e m e a j a , a da pri t o m n e i z a z o v u n i k a k v e z d r a v s t v e n e n u s p o s l j e d i c e . Nem i v e n e n a m i r n i c e koja je toliko b o g a t a u r a v n o t e e n i m i vri j e d n i m h r a n j i v i m s a s t o j c i m a a da i s t o v r e m e n o sadri vrle m a l e n p o s t o t a k kalorija k a o i z d a n c i . Ljekovita s v o j s t v a i z d a n a k a razliitih s j e m e n k i p o z n a v a l su stari Kinezi v e prije 5 0 0 0 g o d i n a . I z d a n c i m a su se kori stili u lijeenju razliitih bolesti, i z m e u ostalih i konih o b o ljenja, p r o b a v n i h s m e t n j i , m i i n i h o b o l j e n j a , itd. H r a n j i v a i ljekovita s v o j s t v a i z d a n a k a nisu p o z n a t a same u Kini v e i u d r u g i m k r a j e v i m a svijeta. U Africi se od davnin koristi proklijalo p r o s o k a o o s n o v a za afriko pivo, b a kac to s e k o d n a s izdanci j e m a koriste kao n a d o m j e s t a k kavi. H u n z e , n a r o d koji ivi na s j e v e r u Indije, a p o z n a t je p( d o b r o m z d r a v l j u i d u g o v j e n o s t i , najvie j e d u j e l a od prokli j a l o g ita. I j e d n a v e l i k a e v r o p s k a nacija koristila se p r e d n o s t i m a proklijalog s j e m e n a . P o z n a t o je iz novije povijesti d su e n g l e s k i m o r e p l o v c i na d u g i m i z a m o r n i m putovanjim uzimali razliite i z d a n k e u p r e v e n t i v n e s v r h e protiv skor buta. U v e t e r i n a r s t v u se t a k o e r koriste izdanci da bi ivotinje bile izdrljivije i da ne bi o b o l j e v a l e . Z n a se da arapski r o m s k i konjanici h r a n e svoje r a s n e konje proklijalim i t o m , da se i n e p l o d n o s t k o d ivotinja rjeava p o j a a n o m is h r a n o m o d proklijalih itarica, naroito z o b i .

U A m e r i k u su i z d a n k e donijeli d o s e l j e n i c i iz K i n e . P r a v o je z a n i m a n j e , m e u t i m , z a i z d a n k e t a m o p o e l o prije d v a d e s e t a k g o d i n a . Taj s e uzlazni t r e n d n e z a u s t a v l j a . P o d u z e t a su i j o se uvijek p o d u z i m a j u m n o g a istraivanja ne s a m o hranjivih v e i ljekovitih s v o j s t a v a razliitih i z d a n a k a . O t k r i v e n i su m e h a n i z m i k o j i m a se u i z d a n c i m a p o v e a v a njihova hranjivost. Z n a se da se u s j e m e n u klijanjem p o v e a v a koli i n a v i t a m i n a , da se stvaraju korisni e n c i m i i o b o g a u j u pojedini m i n e r a l n i sastojci. O s i m t o g a , u t v r e n o j e d a s u izdanci i z u z e t n o p r o b a v l j i v a n a m i r n i c a . P r e m a istraivanjima p r o v e d e n i m u S A D - u , ustanovilo se da se izdanci m o g u primjeniti u borbi protiv bolesti civiliza cije, k a o to s u rak, a r t e r i o s k l e r o z a , d i j a b e t e s , s r a n a o b o ljenja i p o r e m e a j i k r v o t o k a . S t o g a bi t r e b a l o s v a k o d n e v n o imati n a stolu izvjesnu koliinu i z d a n a k a . U z o s t a l o , p r o u a v a n j e m s e u s t a n o v i l o d a tijelo m n o g o bolje p r i m a v i t a m i n e i m i n e r a l e iz i z d a n a k a n e g o iz razliitih v i t a m i n s k i h t a b l e t a i p r a a k a . Izdanci se p o s e b n o p r e p o r u uju starijim o s o b a m a jer tako d o b i v a j u u o r g a n i z a m e n c i m e p o t r e b n e z a pravilan m e t a b o l i z a m koji s e s t a r e n j e m r e m e t i . O p e je poznato da su encimi izuzetno vani za sve ivotne, vitalne p r o c e s e .

2. Biokemija klijanja

10

K a d a m i r u j u , s j e m e n k e su t v r d a i s u h a z r n a k r o b a u s r e ditu kojeg s u s i u n e klice, lako i m j e m e t a b o l i z a m toliko spor da je g o t o v o nemjerljiv, o n e su ipak i v e . I d i s a n j e im je g o t o v o z a n e m a r i v o . S j e m e m o e ostati g o d i n a m a u t a k v o m stanju a da i dalje b u d e s p o s o b n o za ivot. N e k i m se t e s t o v i m a s g r a h o r i c a m a utvrdilo da o n e m o g u proklijati i 2 0 0 g o d i n a kasnije a k o s u bile d o b r o p o h r a n j e n e . Na pitanje to ih je o d r a l o u i v o t u toliko d u g o , j e d n a k o je t e k o odgovoriti k a o i na pitanje z a t o nisu proklijale kroz s v e te g o d i n e i stoljea. M i r o v a n j e je j e d n a k a z a g o n e t k a s u v r e m e n i m b i o k e m i a r i m a k a o t o je i s a m ivot. Je li to r a z d o b l j e n e p o k r e t n o s t i i m i r a koje m o r a protei prije n e g o to e o d l u u j u i t r e n u t a k prekinuti s a n ? Ili postoji n e k a istinska p r e p r e k a rastu koju t r e b a ukloniti da bi ivotni p r o cesi m o g l i p o e t i ? Ostavimo li dinamiku postrani, tada je, sa stanovita evo lucije, lako objasniti latentnost s j e m e n a . L a t e n t n o s t j e t a d a n a i n na koji se s j e m e o s i g u r a v a u o e k i v a n j u uvjeta koji e biti dobri z a rast m l a d e biljke. T o s e e k a n j e m o e p r o t e g n u t i n a n e k o l i k o s e z o n a , s v e d o k v r i j e m e nije p o v o l j n o , ili, k a o u sluaju p u s t i n j s k i h biljki, na m n o g o g o d i n a , s v e d o k ne p a d n e d o v o l j n o kie d a i z d a n k u o s i g u r a n j e g o v rast. M n o g e vrste, k a o npr. r a n e l u k o v i c e , trebaju r a z d o b l j e h l a d n o g v r e m e n a da bi p o n o v o p o e l e rasti, a u n e k i

Search related