of 216/216
saqarTvelo, Tbilisi 2018 Georgia, Tbilisi 2018 2(5)2018 referirebadi saerTaSoriso samecniero Jurnali International Scientific Peer-Reviewed Journal Diplomacy and Law gamomcemloba `universali~ ISSN 2449-2655

ISSN 2449-2655 2(5)2018

  • View
    2

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of ISSN 2449-2655 2(5)2018

2
UDC (uak) 327+341.7 Jurnal „diplomatia da samarTlis“ saredaqcio sabWo: saredaqcio sabWos Tavmjdomare, mTavari redaqtori Tamar gar daf xa Ze – sa mar Tlis doq to ri, axa li umaR le si sas wav leb lis afilirebuli pro fe so ri, sa qar Tve los so ci a lur mec ni e re ba Ta aka de mi is aka de mi ko si, axa li umaR le si sas wav leb lis req to ri
sa re daq cio sab Wos Tav mjdo ma ris mo ad gi le, redaqtori da viT ge fe ri Ze – sa mar Tlis doq to ri, afxazeTis mec ni e re ba Ta erovnuli aka de mi is aka­ de mi ko si, axa li umaR le si sas wav leb lis samecniero kvleviTi centris uf ro si, goris saxelmwifo saswavlo universitetis afilirebuli pro fe so ri
sa re daq cio sab Wos wev re bi: gor der ci ani – sa mar Tlis doq to ri, pro fe so ri, „mxi Tar go Sis“ sa xe lo bis som xe Tis sa­ er Ta So ri so uni ver si te tis pro req to ri; an a an tCak-bar za ni – fi lo so fi is doq to ri, pro fe so ri, fi nan se bi sa da me nej men tis var­ Sa vis uni ver si te tis sa er Ta So ri so ur Ti er To be bis ka Ted ris gam ge; ana to li fran cu zi – sa mar Tlis doq to ri, pro fe so ri, ki e vis eko no mi kisa da sa mar Tlis univer si te tis sa mar Tlis dis cip li ne bis ka Ted ris gam ge; mamuka mdinaraZe – sa mar Tlis doq to ri, pro fe so ri, saqarTvelos parlamentis wevri; ka xi yu raS vi li – sa mar Tlis doq to ri, niu viJen uni ver si te tis afilirebuli pro fe so ri; ser gi ka pa na Ze – sa er Ta So ri so ur Ti er To be bis doq to ri, ilias sa xel mwi fo uni ver si te­ tis pro fe so ri; av Tan dil xa za lia – sa mar Tlis doq to ri, af xa ze Tis mec ni e re ba Ta erov nu li aka de mi is aka de mi ko si, so xu mis sa xel mwi fo uni ver si te tis afilirebuli pro fe so ri; ann a ma ru aS vi li – eko no mi kis doq to ri, axa li umaR le si sas wav leb lis afilirebuli pro­ fe so ri, axa li umaR le si sas wav leb lis biz ne sis, sa mar Tli sa da so ci a lu ri mec ni e re be bis fa kul te tis de ka nis mo ad gi le; qe Te van ji je iS vi li – po li ti kis doq to ri, axa li umaR le si sas wav leb lis biz ne sis, sa mar­ Tli sa da so ci a lu ri mec ni e re be bis fa kul te tis sa er Ta So ri so ur Ti er To be bis prog ra mis xel mZRva ne li, saqarTvelos teqnikuri universitetis afilirebuli profesori; ma na na na ni taS vi li – eko no mi kis doq to ri, profesori, axa li umaR le si sas wav leb lis biz­ ne sis, sa mar Tli sa da so ci a lu ri mec ni e re be bis fa kul te tis biz ne sis ad mi nis tri re bis prog ra mis xel mZRva ne li; la li gar daf xa Ze – ga naT le bis doq to ri, axa li umaR le si sas wav leb lis afilirebuli pro fe so ri.
qarTuli teqstis koreqtori _ va le ri kvan triS vi li, fi lo lo gi is doq to ri, axa li umaR­ le si sas wav leb lis afilirebuli pro fe so ri
in gli su ri teqstis koreqtori _ sofio moraliSvili, filologiis mecnierebaTa doqtori, Tbilisis Ria saswavlo universitetis afilirebuli profesori
© axali umaRlesi saswavlebeli, 2018
gamomcemloba `universali~, 2018
Tbilisi, 0186, a. politkovskaias 4, : 5(99) 33 52 02, 5(99) 17 22 30 E–mail: [email protected]; [email protected]
ISSN 2449-2655
Editor-in-Chief Tamar Gardapkhadze _ Doctor of Law, Affiliated Professor at New Higher Education Institute, Academician of the Georgian Academy of Social Sciences, Rector of New Higher Education Institute
Deputy Editor-in-Chief David Geperidze _ Editor, Doctor of Law, Affiliated Professor at Gori State Teaching University, Academician of the Abkhazian National Academy of Sciences, Head of Scientific Reserarch Centre at New Higher Education Institute
Editorial Board Members Gor Derdzyan _ Doctor of Law, Professor, Vice Rector of Armenian-Russian International University “Mkhitar Gosh” Anna Antczak-Barzan _ Doctor of Philosophy, Professor, Head of the Department of International Relations at University of Finance and Management in Warsaw Anatoli Francuz _ Doctor of Law, Professor, Head of the Department of Law at Kiev University of Economics and Law Mamuka Mdinaradze _ Doctor of Law, Professor, Member of the Parliament of Georgia Kakhi Qurashvili _ Doctor of Law, Affiliated Professor at New Vision University Sergi Kapanadze _ Doctor of International Relations, Professor, IIlia State University Avtandil Khazalia _ Doctor of Law, Academician of the Abkhazian National Academy of Sciences, Affiliated Professor at Sokhumi State University Anna Maruashvili _ Doctor of Economics, Affiliated Professor at New Higher Education Institute, Vice Dean of the Faculty of Business, Law and Social Sciences at New Higher Education Institute Ketevan Jijeishvili _ Doctor of Politics, Affiliated Professor at Georgian Technical University, Head of the program of International Relations of the Faculty of Business, Law and Social Sciences at New Higher Education Institute Manana Nanitashvili _ Doctor of Economics, Head of the program of Business Administration at New Higher Education Institute Lali Gardapkhadze _ Doctor of Education, Affiliated Professor at New Higher Education Institute
Georgian language Editor – Valeri Kvantrishvili, Doctor of Philology, Affiliated Professor at New Higher Education Institute
English language Translation – Sophio Moralishvili, Doctor of Philological Sciences, Affiliated Professor at Tbilisi Open Teaching University
© New Higher Education Institute, 2018
Publishing House “UNIVERSAL”, 2018 4, A. Polictkovskaia., 0186, Tbilisi,Georgia : 5(99) 33 52 02; 5(99) 17 22 30
ISSN 2449-2655
4
ak rZa lu lia sa er Ta So ri so sa mec ni e ro Jur nal Si „dip lo ma tia da sa mar Ta li“ ga moq vey ne bu li ma sa le bis ga da beW dva, gam rav le ba an gav rce le ba sa re daq cio sab Wos we ri lo bi Ti ne bar Tvis da wya ros mi Ti Te bis ga re Se. wi nam de ba re ga mo ce ma Si war mod ge ni li mo saz re ba ni ekuT vnis mxo­ lod da mxo lod mis av to rebs da ar war mo ad gens sa er Ta So ri so sa­ mec ni e ro Jur na lis po zi ci as an po li ti kas.
damfuZnebeli – axa li umaR le si sas wav le be li newuni.edu.ge
Ta na dam fuZ neb le bi: varSavis finansebisa da marTvis universiteti vizja.pl sa qar Tve los uni ver si te te bis aso ci a cia sua.ge sa er Ta So ri so sa mar Tlis aso ci a cia intlaw.ge
Founder – New Higher Education Insitute newuni.edu.ge
Co-founders: University of Finance and Management of Warsaw vizja.pl Asociation of Georgian Universitis sua.ge Asociation of International Law intlaw.ge
The opinions expressed in this publication are those of the author and do not neces- sarily reflect views or policies of the International Scientific Journal “Diplomacy and Law”. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording, or dissemina- tion without prior written permission of the editorial board or without citing the source.
5
2(5)2018
ia xarazi ...................................................................................................................................................................9 sazRvargareTis qveynebis saSemosavlo gadasaxadis zogierTi samarTlebrivi aspeqtis Sesaxeb (SedarebiT­samarTlebrivi analizi) Ia Kharazi Some Legal Aspects of the Foreign Countries Income Tax (Comparative – legal analysis)
da viT xo be lia ......................................................................................................................................................21 ad mi nis tra ci u li ius ti cia an glo­ame ri ku li sa mar Tlis sis te ma Si Davit Khobelia Administrative Justice in the Anglo­American Legal System
ia xa ra zi, ni no ma ta ra Ze, ma ri am am bro la Ze ..........................................................................................27 mik ro sa fi nan so or ga ni za ci is sa mar Tleb ri vi re gu li re bis as peq te bi `Te o ri u li da praq ti ku li ana li zi~ Ia Kharazi, Mariam Ambroladze, Nino Mataradze Microfinance Organization Legal Regulation Aspects Theoretical and Practical Analysis
as maT gu ga va, la li ab ra miS vi li ................................................................................................................43 qor wi ne bis ga re Se da xe lov nu ri ga na yo fi e re bis gziT da ba de bul bav SvTa sa mar Tleb ri vi mdgo ma re o ba Asmat Gugava, Lali Abramishvili Legal Status of Illegitimate Children and Born through Artificial Insemination
ia xa ra zi, be qa eqo nia .........................................................................................................................................50 fu la di val de bu le bis war mo So ba sa mo qa la qo ko deq sis 389­e mux lis mi xed viT da mas Tan da kav Si re bu li sa mar Tleb ri vi prob le me bi Ia Kharazi, Beka Ekonia Monetary Obligation Arising According to the Civil Code Article 389 and Related Legal Problems
ia xa ra zi, ma ri ki la va .......................................................................................................................................63 wun de bu li pro duq tiT mi ye ne bu li zi a ni saT vis pa su xis mgeb lo bis sa mar Tleb ri vi as peq te bi Ia Kharazi, Mari Kilava The Legal Aspects of Damages Caused by Defective Product
6
zvi a di gog ri Wi a ni ..............................................................................................................................................83 uka no no Se mo sav le bis le ga li za cia (fu lis ga TeT re ba) Zviad Gogrichiani Legalization of the Illicit Income (Money Laundering)
Tea am ni aS vi li ......................................................................................................................................................95 tran sfor ma ci is ga mow ve ve bi aR mo sav leT ev ro pis qvey neb Si Tea Amniashvili Transformation Challenges in Eastern European Countries
edi Ser gve ne ta Ze ..................................................................................................................................................104 ko mu nis tu ri no mek la tu ra da sab Wo Ta kav Si ris daS lis zo gi er Ti sa kiT xi Edisher Gvenetadze Communist Nomenclature and Some Issues of the Soviet Union Collapse
giorgi Cxik viS vi li, lia xar Ci la va ..........................................................................................................110 aSS­isra elis Ta na med ro ve urTier To bebi Giorgi Chkhikvishvili, Lia Kharchilava US _ ISRAEL Modern Relationships
qe Ti ji je iS vi li, pa pu na ma Ca i Ze ............................................................................................................................ 120 prezidentis institutis Se da rebiTi analizi ger maniasa da sa qar Tve loSi Keti Jijeishvili, Papuna Machaidze Comparative Analysis of Presidential Institute in Germany and Georgia
qeTevan kvicariZe ...............................................................................................................................................129 qalTa uflebebis calkeuli Taviseburebani islamur samarTalSi Ketevan Kvitsaridze Individual Peculiarities of Women’s Rights in Islamic Law
Ta mar ko pa le iS vi li ..........................................................................................................................................137 qal Ta te ro riz mis fe no me ni da mi si in ter pre ta ci is prob le me bi sa zo ga do e ba Si Tamar Kopaleishvili The Phenomenon of Women’s Terrorism and the Problems of its Interpretation in Society
7
2(5)2018
ekonomikisa da biznesis administrirebis mimarTuleba
ma ri na lu ar sa biS vi li ....................................................................................................................................143 fi nan su ri da mmar Tve lo bi Ti aR ric xvis fun qci e bi da we se bi Marina Luarsabishvili Functions and Rules of Financial and Management Accounting
ai rat iz ma i lovi, di na ra gil ma no va ........................................................................................................151 sa ja ro sa aq cio sa zo ga do e ba `kuz ne co vis~ saq mi a no bis ana li zi Candidate of Economic Sciences, Gilmanova Dinara Rakhimzhanovna Analysis of the Activities of PJSC “KUZNETSOV»
as maT Sa mu gia .........................................................................................................................................................154 qo u Cin gis ro li HR gun dis gan vi Ta re bis Tvis Asmat Shamugia The Role Of Coaching For The Development of HR Team
kin da e vi aleq san dre ..........................................................................................................................................165 sa sof lo­sa me ur neo daz Rve vis ris ke bis mo de lis Seq mnis Ta vi se bu re be bi Alexander Kindaev Features of Building a Risk Model in Agricultural Insurance
va sil li par te li a ni, mu rad fa xu ri Ze ....................................................................................................170 mar ke tin gis ar si da mniS vne lo ba spor tu li or ga ni za ci e bis me nej men tSi Vasil Liparteliani, Murad Pakhuridze Concept and Importance of Marketing in Sport Oganizations Management
gul na ra ime daS vi li, da viT ge fe ri Ze.......................................................................................................174 Ta na med ro ve sa er Ta So ri so sa ha e ro tran spor tis prob le me bi sa da per speq ti ve bis ana li zi Gulnara Imedashvili, Davit Geperidze Analysis of Modern International Air Transport Problems and Perspectives
humanitaruli mecnierebebis mimarTuleba
8
iva ne sex ni aS vi li .................................................................................................................................................188 az ris ga mo xat vis Ta vi suf le ba Ta na med ro ve me di a Si Ivane Sekhniashvili Freedom of Expression in Contemporary Media
Tea lor Tqi fa ni Ze ..............................................................................................................................................195 sa xel mwi fo enis Ses wav li dan sa mo qa la qo in teg ra ci am de Tea Lortkipanidze From State Language Learning to Civil Integration
ro in rex vi aS vi li ................................................................................................................................................199 gab ri el qi qo Ze az rov ne bis for me bi sa da kan tis ap ri o riz mis Se sa xeb Roin Rekhviashvili Gabriel Kikodze about Forming Thoughts and Kant’s Apriorism
xa Tu na Sta a Ze, la na kik na Ze ...........................................................................................................................211 mas me dia sa zo ga do e ba sa da po li ti ka Si Khatuna Staadze, Lana Kiknadze The Mass Media in Society and in Politics
9
2(5)2018
afilirebuli asocirebuli profesori
(SedarebiT-samarTlebrivi analizi)
anotacia
sta ti a Si sa u ba ria saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa Se mo sav lo ga da sa xad ze, ma Ti dad ge­ nis Se mo Re ba sa da sa mar Tleb riv sa fuZ vleb ze. naS rom Si Se ve ca deT gag ve a na li ze bi na saz­ Rvar ga re Tis wam yva ni qvey ne bis sa ga da sa xa do ka non mdeb lo biT dad ge ni li sa Se mo sav lo ga da sa xa de bis ar si da mniS vne lo ba, gveC ve ne bi na Ta na med ro ve moT xov neb ze swo rad gaT­ vli li sa ga da sa xa do ka non mdeb lo bis, swo ri sam Tav ro bo po li ti kis ga ta re biT da sa ga­ da sa xa do li be ra li za ci iT qvey nis biz nes ze da sa bo lo od mo sax le o bis did na wil ze mor­ ge bu li li be ra lu ri sa ga da sa xa do ka non mdeb lo bis Se mu Sa ve biT qvey nis swo ri fis ka lu­ ri po li ti kis ga ta re bis mniS vne lo ba so ci a lu ri prog ra mis ga sa ta reb lad. prog re su li sa Se mo sav lo ga da sa xa de bi so ci a lu ri in Ji ne ri is xel Sem wyo bi ki dev er Ti mcde lo baa, ro me lic ima zea gaT vli li, rom Sem cir des mdid reb sa da Ra ri bebs So ris ar se bu li uf­ skru li. zo gi mTav ro ba Se Ra vaTs uwevs bav Svi an oja xebs an maT, vinc saq vel moq me do saq­ mi a no bas ewe va da a. S.
sta ti a Si, saz Rvar ga re Tis sa Se mo sav lo ga da sa xa de bi, nak vle via sa qar Tve los sa ga da­ sa xa do ka non mdeb lo bas Tan kav Sir Si.
10
Sokhumi State University
SOME LEGAL ASPECTS OF THE FOREIGN COUNTRIES INCOME TAX (Comparative _ legal analysis)
Abstract
The article is about foreign counties income tax, about its establishing, introducing and legal basis. In the present work we tried to analyze the essence and meaning of the foreign leading countries income taxes, which is established by the tax legislation, to show correctly calculated modern requirements of tax legislation, of how it is important to elaborate liberal tax legislation adapted to counties business and finally large part of the population, the correct fiscal policy that plays an important role in implementation social program. Progressive income tax for supporting social engineering is one more attempt to reduce the existing gap between the rich and poor. Some government benefits families with many children or those who make charity activities, etc.
In the article foreign income taxes are researched in connection with the tax legislation of Georgia.
saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa Se mo sav lo ga da sa xa dis zo gi er Ti sa mar Tleb ri vi as peq tis Se sa xeb (Se da re biT-sa mar Tleb ri vi ana li zi)
Ta na med ro ve moT xov neb ze swo rad gaT vli li sa ga da sa xa do ka non mdeb lo ba swo ri sam­ Tav ro bo po li ti kis ga ta re biT da sa ga da sa xa do li be ra li za ci iT qvey nis biz nes ze da sa­ bo lo od mo sax le o bis did na wil ze mor ge bu li li be ra lu ri sa ga da sa xa do ka non mdeb lo­ bis Se mu Sa ve bis karg Se saZ leb lo bas iZ le va. ro gorc xa tov nad aR niS na ven spe ci a lis te bi `sa ga da sa xa do ka non mdeb lo ba `ja dos nu ri sar kea~, sa dac kar gad Cans xe li suf le bis mi er qvey nis mar Tvis una ri, stra te gi u li xed va, su lis kve Te ba, fa se u lo bi sad mi da mo ki de bu­ le ba, me mar jve ne, da sav lu ri, Tu ne bis mi e ri ori en ta cia. Sem Txve vi Ti su lac ar aris, rom yo ve li mo ri gi sa WeT mpyro be li mi zan gan zra xu lo ba Ta re a li za ci as da beg vris me qa niz me­ bis mor ge biT cdi lobs1.
msof li os Zi ri Ta di qvey ne bis mTav ro be bis ke Ti li ne baa qvey nis mo sax le o ba ze mor ge­ bu li fi zi ku ri pi re bis ga da sa xa di _ sa Se mo sav lo ga da sa xa di, ro me lic saz Rvar ga re Tis qvey ne bis mo sax le o bis Zi ri Ta di na wi li ix dis, pir da pi ri ga da sa xa dia.
ga da sa xa de bi ci vi li ze bu li sa zo ga do e bis ar se bo bis Zi ri Ta di sa fa su ria, ami tom egu e bi an mas ga da sa xa de bis ga dam xde le bi. er Ti ki cxa dia, isi ni Tvli an, rom ga da sa xa de bi ma Ra lia. ga da sa xa de bi sa er Tod wes de ba so ci a lu ri prog ra mis ga sa ta reb la dac, ma ga li­ Tad, ga re mos dac vis Tvis. Jur nal `in va i ron mentl me ge zin Si~ naT qva mia: `bo lo xa neb Si da sav leT ev ro pis cxra qve ya na Si Se mo i Res spe ci a lu ri ga da sa xa di ga re mos dac vis Tvis. es ga da sa xa di Zi ri Ta dad ha e ris da bin Zu re bis Se sam ci reb la daa ga miz nu li~. prog re su­
1 i. papas qua, eko no mi kis mec ni e re ba Ta doq to ri, http://iverioni.com.ge/
11
2(5)2018
li sa Se mo sav lo ga da sa xa de bi, so ci a lu ri in Ji ne ri is xel Sem wyo bi ki dev er Ti mcde lo­ baa, ro me lic ima zea gaT vli li, rom Sem cir des mdid reb sa da Ra ri bebs So ris ar se bu li uf skru li. zo gi mTav ro ba Se Ra vaTs uwevs bav Svi an oja xebs an maT, vinc saq vel moq me do saq mi a no bas ewe va1.
uda vo WeS ma ri te baa, rom ga da sa xa debs gar kve u li sar geb lo ba mo aqvs sa zo ga do e bis­ Tvis. di di bri ta ne Tis Si da sa bi u je to Se mo sav le bis erT­er Ti mo xe lis frTi a ni sit yve­ bi rom mo viS ve li oT, `ara vis si a mov nebs sa Se mo sav lo ga da sa xa de bis ga dax da, mag ram co ta Tu it yo da imas, rom maT ga re Se uke Te sad vic xov reb diT~.
`yve la qvey nis sa ga da sa xa do sis te me bi ya lib de bo da sxva das xva eko no mi ku ri, po li ti­ ku ri da so ci a lu ri pi ro be bis ze moq me de biT, ga da sa xa dis sa xe e biT, ma Ti struq tu riT, ak re fis sa Su a le be biT, ga nak ve Te biT, xe li suf le bis sxva das xva do nis fis ka lu ri uf le­ ba mo si le biT, sa ga da sa xa do ba ziT, ga da sa xa de bis moq me de bis sfe ro Ti. sa ga da sa xa do Se Ra­ va Te biT sa ga da sa xa do sis te me bi ar se bi Tad gan sxvav de bi an er Tma ne Ti sa gan.
ro gorc sa qar Tve los kon sti tu ci is, ise `saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa kon sti tu cio nor me bi, upir ve les yov li sa, am ya re ben sxva das xva prin ci pebs, maT So ris iseT prin ci pebs, rom leb zec fuZ nde ba sa ga da sa xa do da beg vris sis te ma. sxva das xva qvey nis spe ci a lis te­ bis az riT, kon sti tu cia ga ni saz Rvre ba, ro gorc sa ga da sa xa do sa mar Tlis Zi ri Tad aq ti, _ wers ko zi ri ni~2.
dRes msof li os yve la qve ya na Si kon sti tu ci e biT ga we ri li da sa ga da sa xa do ka non mdeb­ lo be biT dad ge ni li ga da sa xa de bis ga re Se war mo ud ge ne lia Zli e ri sa fi nan so ber ke te bis Seq mna, ra me Tu ga da sa xa di sa xel mwi fos fi nan su ri re sur se bis Zi ri Ta di wya roa. sa xel­ mwi fo e bi ki fi nan su ri re sur se bis ga re Se, bu neb ri via, ver iar se be bs. ka no niT dad ge ni li ga da sa xa de bis ga dax dis kon sti tu ci u ri val de bu le be bis Ses ru le ba sxva das xva qvey neb Si uz run vel yo fi lia efeq ti a ni da moq ni li sa ga da sa xa do kon tro lis pro ce du re biT, Se sa­ ba mi si ga dax dis kul tu ri sa da pa su xis mgeb lo bis da we se biT3.
Ta na med ro ve re a lo biT ki, praq ti ku lad yve la sa xel mwi fo Si sam xed ro da sxva mniS­ vne lo va ni sa kon sti tu cio val de bu le ba Ta ran gSia ay va ni li ga da sa xa de bis ga dax dis val­ de bu le ba. ga da sa xa de bis ga dam xde lis val de bu le beb ze mi u Ti Tebs is, rom Se sa ba mi si nor­ me bi upi ra te sad gaT va lis wi ne bu lia kon sti tu ci e bis gan yo fi le beb sa da Ta veb Si, rac ga na pi ro bebs ada mi a ni sa da mo qa la qis sa mar Tleb riv sta tuss. ma ga li Tad, be lo ru si is res pub li kis kon sti tu ci is II gan yo fi le ba Si _ `pi rov ne ba, sa zo ga do e ba, sa xel mwi fo~, ya­ za xe Tis kon sti tu ci is II gan yo fi le ba Si _ `ada mi a ni da mo qa la qe~, yir gi ze Tis res pub li­ kis kon sti tu ci is III gan yo fi le ba Si _ `mo qa la qis uf le be bi da val de bu le be bi~, azer ba i­ ja nis res pub li kis kon sti tu ci is Ta vi IV _ `mo qa la qis Zi ri Ta di val de bu le be bi~, som xe­ Tis res pub li kis kon sti tu ci is Ta vi II _ `ada mi a ni sa da mo qa la qis Zi ri Ta di uf le be bi da Ta vi suf le be bi~, ia po ni is kon sti tu ci is Ta vi III _ `xal xis uf le be bi da val de bu le be bi~. mxo lod cal ke ul kon sti tu ci eb Si Se sa ba mi si mux le bi gan Tav se bu lia sxvag va rad. sa qar­ Tve los kon sti tu ci a Si ase Ti aris me eq vse Ta vi _ `sa xel mwi fo fi nan se bi da kon tro li~4.
1 `ga da sa xa de bi ci vi li ze bu li sa zo ga do e bis sa fa su ri?~, https://wol.jw.org/ka/wol/d/r20/lp­ ge/102003882#h=3
2 .. . , M, 1993. http://www. twirpx.com/file/728273/, 68.
3 i. xa ra zi, saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa ga da sa xa do saq mi sa da sa ga da sa xa do sa mar Tlis kon sti tu­ ci ur­sa mar Tleb ri vi as peq te bi, Jur na li `mar Tlmsa ju le ba da praq ti ka~, #1/16, 68.
4 i. xa ra zi, saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa ga da sa xa do saq mi sa da sa ga da sa xa do sa mar Tlis kon sti tu­ ci ur­sa mar Tleb ri vi sa fuZ vle bi, Jur na li `mar Tlmsa ju le ba da praq ti ka~, #1/16, 69.
12
ga da sa xa de bis da we se bis for ma dgin de ba qvey nis war mo mad gen lo bi Ti or ga no e bis mi er. saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa xel mwi fo bi u je tis Se mo sav leb Si gan sa kuT re biT mniS vne­
lo va ni wvli li in di vi du a lur sa Se mo sav lo ga da sa xads Se aqvs. me o re ad gil ze so ci a lu ri ga da sa xa de bia, Sem deg ara pir da pi ri ga da sa xa de bi (dRg, aq ci zi da a.S.) da pir da pi ri ga­ da sa xa de bi (mo ge bi sa da qo ne bis). sa ga da sa xa do sis te me bi bi u je tis Sev se bis fis ka lu ri fun qci is gar da, war ma te biT un da axor ci e leb des eko no mi ku ri, so ci a lu ri gan vi Ta re bi­ sa da sa ga reo­eko no mi ku ri ur Ti er To be bis ma re gu li re bel fun qci ebs. saz Rvar ga re Tis qvey ne bis sa ga da sa xa do sis te meb Si sa er To­sa xel mwi fo eb riv ga da sa xa debs wam yva ni ro li eni We baT, Tum ca ad gi lob ri vi ga da sa xa de bis ro li da mniS vne lo ba sxva das xva qvey neb Si aS­ ka rad gan sxva ve bu lia (mag. aSS da nor ve gia~)1.
mTav ro bebs uzar ma zar Tan xe bad uj de ba mo sax le o bis uz run vel yo fa au ci le be li mom sa xu re biT. saf ran geT Si, ma ga li Tad, yo ve li me oT xe ada mi a ni sa xel mwi fo seq tor Si mu Sa obs. ese ni ari an mas wav leb le bi, fos tis mu Sa ke bi, mu ze u me bi sa da sa a vad myo fo e bis per so na li, po li ci is Ta nam Srom le bi da sxva sa xel mwi fo da we se bu le beb Si mo mu Sa ve pi re­ bi. ga da sa xa de bi au ci le be lia maT Tvis xel fa se bis mi sa ce mad. ga da sa xa de bis xar jze xde ba ag reT ve gze bis gay va na, sko le bi sa da sa a vad myo fo e bis mSe neb lo ba da ise Ti mom sa xu re be­ biT uz run vel yo fa, ro go ri caa, nag vis ga ta na da fos tis da ta re ba2.
ga da sa xa de bis ar se bo bis ki dev er Ti mi ze zi Se i a ra Re bu li Za le bis da fi nan se baa. sa­ Se mo sav lo ga da sa xa di pir ve lad da e kis raT SeZ le bul bri ta ne lebs saf ran ge Tis wi na aR­ mdeg mi mar Tu li omis mxar da sa We rad. es iyo 1799 wels. me o re msof lio omis dros ki di di bri ta ne Tis mTav ro bam mu Sa Ta klas sac mos Txo va sa Se mo sav lo ga da sa xa dis ga dax da. dRe­ sac, Se i a ra Re bu li Za le bis da fi nan se ba, Tun dac mSvi do bi an dros, Za li an Zvi ri jde ba. stok hol mis mSvi do bis prob le me bis kvle vis sa er Ta So ri so in sti tu tis Se fa se bis Ta nax­ mad, 2000 wels msof lio mas Sta biT ga we ul ma sam xed ro xar jeb ma TiT qmis 798 mi li ar di do la ri Se ad gi na3.
ga da sa xa diT da beg vris ba za Sed ge ba fi zi ku ri pi ris mi er mi Re bu li yve la sa xis Se­ mo sav li sa gan. tra di ci u lad ga da sa xa diT da sa beg ri ba za mo i cavs xel fass, pen si as, Se mo­ sav lebs eko no mi ku ri saq mi a no bi dan, ag reT ve Se mo sav lebs uZ ra vi qo ne bis ga mo ye ne bi dan. amas Tan, ga da sa xa diT da sa beg ri sxva sa xis Se mo sav le bis gan saz Rvras Tan da kav Si re biT ev­ ro pis qvey neb Si ar se bobs mTe li ri gi gan sxva ve bu li mid go me bi. ma ga li Tad, ir lan di a Si ga da sa xa dis ga dam xde lis er Tob li vi wli u ri Se mo sav lis gan saz Rvri sas, xel fa sis gar­ da mxed ve lo ba Si mi i Re ba pre mi is an sar geb lis sa xiT mi Re bu li Se mo sav le bic. ume te si sa­ xel mwi fo e bi sa gan gan sxva ve biT, fi neT Si di vi den de bi, sa ban ko anab re bi dan da sa xel mwi fo fa si a ni qa Ral de bi dan mi Re bu li pro cen te bi ga da sa xa diT da sa beg ri ba zis gan saz Rvri sas mxed ve lo ba Si ar mi i Re ba. bel gi a Si, luq sem bur gSi, ho lan di a Si, saf ran geT Si, did bri­ ta neT Si, Sve deT sa da fi neT Si dro e biT Sro mi su u na ro bas Tan da kav Si re bu li ga na ce me bi ga da sa xa diT da sa beg ri ba zis gan saz Rvri sas mxed ve lo ba Si mi i Re ba, xo lo ir lan di a Si, av­ stri a Si, por tu ga li a sa da es pa neT Si ase Ti ga na ce me bi ga da sa xa diT da sa beg ri ba zis gan­
1 sa Se mo sav lo ga da sa xa dis da beg vris pro por ci u li me To di an ti so ci a lu ria. Se mo sa Re bia da beg­ vris prog re su li va ri an ti, ga ze Ti `re zo nan si~, gan cxa de ba 21.07.2010; http://resonancedaily.com/ index.php?opt=opn&id_artc=3031
2 i. xa ra zi, sa ga da sa xa do sa mar Ta li (sa er To­sa xel mwi fo eb ri vi da ad gi lob ri vi ga da sa xa de bi), dam xma re sa xel mZRva ne lo, pir ve li na wi li, ga mom cem lo ba `ge or gi ka, Tb., 2017, gv. 82.
3 `ga da sa xa de bi ci vi li ze bu li sa zo ga do e bis sa fa su ri?~, https://wol.jw.org/ka/wol/d/r20/lp­ge/102003- 882#h=3
13
2(5)2018
saz Rvri sas mxed ve lo ba Si ar mi i Re ba1. es to neT Si, ma ga li Tad, sa ga da sa xa do tvir Ti co ta Ti nak le bia ev ro kav Sir Tan Se da­
re biT, mag ram ga ci le biT ma Ra li da mZi mea, vid re sa qar Tve lo Si. ma ga li Tad, iq Sro mis anaz Ra u re bis da beg vra da aq ciz ze ga da sa xa di erT­er Ti yve la ze ma Ra lia ev ro kav Sir Si. Se da re bi saT vis: Tu sa qar Tve lo Si xel fa si da sxva sar ge be li ibeg re ba 20%­iT, es to neT Si moq me debs so ci a lu ri ga da sa xa di (33%), umu Sev ro bis ga da sa xa di (0,5%) da, cxa dia, sa Se mo­ sav lo ga da sa xa di (22%), rac jam Si 55, 5%­s Se ad gens. sa qar Tve lo Si di vi den dze sa Se mo sav­ lo ga da sa xa di 5%­ia, es to neT Si ki _ 4,2­jer me ti (21%). es to neT Si ga uq me bu lia qo ne bis an der ZiT ga da ce mis ga da sa xa di2, arc ga da ric xveb ze moq me debs da beg vra da arc fi nan sur tran zaq ci eb ze, ro gorc es aris, ma ga li Tad, eko no mi ku ri Ta nam Srom lo bi sa da gan vi Ta re­ bis or ga ni za ci is (OTCD) sxva qvey neb Si.
`yve la nor ma lur qve ya na Si sa ga da sa xa do sis te mis re for mis Zi ri Tad mi mar Tu le bad sa Se mo sav lo ga da sa xa di sa da sa war mo Ta mo ge bis ga da sa xa dis sis te me bis li be ra li za cia gvev li ne ba sa ga da sa xa do ga nak ve Te bi sa da sa ga da sa xa do Sem ci re bis gziT. mag. aSS-Si sa­ Se mo sav lo ga da sa xa dis 14 Tan ri gi a ni sqe mis nac vlad Se mo Re bu li iq na 4 Tan ri gi da a.S. mo ge bis ga da sa xa di (ko mer ci u li) maq si ma lu ri ga nak ve Ti 46%­dan Sem cir da 39%­mde. did bri ta neT Si sa ga da sa xa do re for ma gan xor ci el da de vi ziT _ `da ba li ga da sa xa de bi qmni an efeq tur eko no mi kas.~ sa Se mo sav lo ga da sa xa dis maq si ma lu ri ga nak ve Ti yve la ze ma Ral Se­ mo sa val ze 98%­dan Sem cir da 60%­mde, xo lo kor po ra ti u li ga da sa xa di 52%­dan 35%­mde3.
ger ma ni is sa ga da sa xa do re for mis Zi ri Tad mi mar Tu le bas sa Se mo sav lo ga da sa xa dis sa ga da sa xa do tvir Tis Sem ci re ba war mo ad gen da mo sax le o bi saT vis, gan sa kuT re biT im oja­ xe bi saT vis, rom leb sac kma yo fa ze hyav daT aras rul wlo va ni bav Sve bi.
un da aRi niS nos, rom, ro gorc ze mo Tac iyo sa u ba ri, fi zi kur pir Ta sa Se mo sav lo ga­ da sa xa di da we se bu lia ev ro pis yve la qve ya na Si, ka len da ru li wlis gan mav lo ba Si mi Re bu­ li er Tob li vi Se mo sav li dan ga mom di na re.
`yve la gan vi Ta re bul Tu nak le bad gan vi Ta re bul qvey neb Si, sa dac sa xel mwi fo eb ri vi az rov ne ba ma Ral do ne zea, sa Se mo sav lo ga da sa xa dis da beg vris ga nak ve Te bi, ro gorc we si, age bu lia rTu li prog re si iT da mer ye obs 0,1­dan 53%­mde, sxva das xva va ri an te biT, Se Ra­ va Te biT, da u beg ra vi mi ni mu miT da a.S. amas Tan, um rav les qvey neb Si ibeg re ba yo ve li cal­ ke u li ga dam xde li; zo gan, ma ga li Tad, aSS­Si, did bri ta neT Si ibeg re ba oja xu ri wyvi li, rom el ic av se bs er Tob liv sa ga da sa xa do dek la ra ci as.
ga da sa xa de bis da beg vris Te o ri a Si sxva das xva faq to re bis gaT va lis wi ne biT, sa ga da­ sa xa do ga nak ve Te bis sa xe e bia: ga da sa xa dis Tan xis sa Su a le bi dan ga mom di na re _ Ta na ba ri, mya ri, pro cen tu li; ga nak ve Te bis cvli le be bis xa ris xi dan ga mom di na re _ sa er To, da ba li, ma Ra li; sa ga da sa xa do ba zis cvli le be bi dan ga mom di na re _ pro por ci u li, prog re su li da reg re su li.
pro por ci u li da beg vri sas Ti To e u li ga da sa xa dis ga dam xde li sa Tvis Ta na ba ria ga da­ sa xa dis ga nak ve Ti (pro cen ti) da ara Tan xa. igi ar ic vle ba ga da sa xa dis da sa beg ri mo cu lo­
1 z. ro ga va, sa ga da sa xa do sa mar Ta li, dam xma re sa xel mZRva ne lo, wig ni me sa me, ga mom cem lo ba `iu­ ris te bis sam ya ro~, Tb., 2017, gv. 99.
2 Se ad. sa qar Tve los sa ga da sa xa do ko deq sis 82­e mux lis 1­li na wi lis `i~ qve pun qti, ama ve mux lis me­4 na wi lis qve pun qti.
3 sa Se mo sav lo ga da sa xa dis da beg vris pro por ci u li me To di an ti so ci a lu ria. Se mo sa Re­ bia da beg vris prog re su li va ri an ti, ga ze Ti `re zo nan si~, gan cxa de ba 21. 07. 2010. http:// resonancedaily.com/index.php?opt=opn&id_artc=3031
14
bis cvli le be bi sas, e.i. ga nak ve Tis pro cen ti fiq si re bu lia, er Tia yve la saT vis~1. da beg­ vris prog re su li me To dis sa pi ris pi rod ar se bobs reg re su li me To di, rom lis dro sac sa ga da sa xa do ba zis zrdas Tan er Tad war mo ebs ga da sa xa dis ga nak ve Tis Sem ci re ba. eko no­ mi ku ri Tval saz ri siT reg re suls war mo ad ge nen ara pir da pi ri ga da sa xa de bi dRg, aq ci zi, rom le bic dgin de ba sa qon lis fas ze da na ma tis sa xiT.2
sa Se mo sav lo ga da sa xa dis ga dax da saz Rvar ga re Tis qvey neb Sic dek la ra ci is war dge nis sa fuZ vel ze xde ba.
sa ga da sa xa do sis te me bi sxva das xva qve ya na Si er Ti me o ris gan gan sxvav de ba. er Ti qvey­ nis sxva das xva na wil Sic ki ad gi lob ri vi sa Se mo sav lo ga da sa xa de bi Se iZ le ba sag rZnob lad gan sxvav de bo des.
`OECD Observer~­Si ga moq vey ne bul sta ti a Si mkiT xve lebs Se ax se ne ben, rom yve la fe ri Zi ri Ta di sa Se mo sav lo ga da sa xa diT ar ga ni saz Rvre ba. sta ti a Si, ker Zod, naT qva mia: `Ti­ To e u li ga dam xde lis ga da sa xad ze Se Ra va Te bic ax dens gav le nas~. ma ga li Tad, zog qve ya­ na Si sa Se mo sav lo ga da sa xa dis ga nak ve Ti da ba lia, mag ram es ga dam xde le bis mdgo ma re o bas ma in cda ma inc ar am su bu qebs, rad gan sa ga da sa xa do ka non mdeb lo ba `nak le bad iT va lis wi­ nebs Zi ri Tad sa ga da sa xa do Se Ra va Tebs~. Se de gad ada mi an ma Se iZ le ba uf ro me ti ixa dos, vid re im qve ya na Si, sa dac sa ga da sa xa do ga nak ve Ti Se da re biT ma Ra lia, mag ram ga ci le biT me ti Se Ra va Ti ar se bobs.
aSS-Si mcxov reb Ta gan zo gi fiq robs ga das vlas iseT Sta teb Si, sa dac Se mo sa va li ar ibeg re ba. sa in te re soa, izo ge ba amiT fu li? ro gorc `kip lin gerz per so nal fa i nan sSia~ naT qva mi, ara. iq we ria: `Cven mi er Ca ta re bul ma ga mok vle vam cxad yo, rom ram de ni me Stat­ Si, sa dac mo sax le o ba ar ix dis sa Se mo sav lo ga da sa xads, Tan xis anaz Ra u re ba xde ba imis xar jze, rom gaz rdi lia qo neb ri vi ga da sa xa di, brun vis ga da sa xa di da a. S~3.
ame ri kis Se er Te bu li Sta te bis sa ga da sa xa do sis te ma msof lio sa ga da sa xa do sis te mebs So ris yve la ze rTul sis te mad iT vle ba. aq ga da sa xa de bis sa mi sa xe ar se bobs:
fe de ra lu ri ga da sa xa de bi (fe de ra lur do ne ze dgin de ba); do nis ga da sa xa di dgin de ba cal ke u li Sta te bis mi er; do ned iT vle ba qa la qis, ol qis an ra i o nis ad gi lob ri vi ga da sa xa de bi. fe de ra lu ri ga da sa xa de bi mTe li qvey ni saT vis er Ti a nia da er Tna i rad amo i Re ba. rac
Se e xe ba ad gi lob riv da Sta tis ga da sa xa debs, isi ni Se da re biT gan sxva ve bu lia er Tma ne­ Ti sa gan da zog er Te ul Si arc ki ar se bobs. `ame ri kis Se er Te bu li Sta te bis pri o ri tets pir da pi ri ga da sa xa de bi war mo ad ge nen. dRe i saT vis aSS fe de ra lur sa ga da sa xa do sis te­ ma Si Zi ri Ta di sa Se mo sav lo ga da sa xa dia. sad Re i sod pir da pir ga da sa xa deb Si 40%­ze me ti fe de ra lu ri sa Se mo sav lo ga da sa xad ze mo dis, ro me lic bi u je tis Sev se bis Zi ri Ta di wya­ roa~4. sa Se mo sav lo ga da sa xa di ik ri fe ba prog re su li ga nak ve Te biT, anu iz rde ba Se mo sav­ lis zrdas Tan er Tad. amas Tan, Tu Se mo sa va li aRe ma te ba gar kve ul do nes, moq me debs reg­ re su li da beg vris sis te ma~5.
aSS­Si ar se bobs sa Se mo sav lo an ga ri Sis ga nac xa dis Se ta nis ori sis te ma. yve la ze gav­ rce le bu lia sa ga da sa xa do dek la ra ci is Sev se ba wi na wlis ka len da ru li wlis prin ci piT. 1 iq ve. 2 iq ve. 3 `ga da sa xa de bi ci vi li ze bu li sa zo ga do e bis sa fa su ri?~, https://wol.jw.org/ka/wol/d/r20/lp­
ge/102003882#h=3 4 z. ro ga va, sa ga da sa xa do sa mar Ta li, dam xma re sa xel mZRva ne lo, wig ni me sa me, ga mom cem lo ba `iu­
ris te bis sam ya ro~, Tb., 2017, gv. 103. 5 z. ro ga va, da sax. naSr. 104.
15
2(5)2018 am Sem Txve va Si Income Tax Retum anu sa ga da sa xa do dek la ra cia IRS­Si un da iq nas gag zav ni li ara ug vi a nes 4 Tvi sa da 15 dRis fi nan su ri wlis dam Tav re bis mo men ti dan (fi nan su ri we­ li mTav rde ba 30 seq tem bers). dag vi a ne bis Sem Txve va Si gaT va lis wi ne bu lia ja ri ma (Faihure­ tofile penalty). es aris 5% ja mu ri ga da sa xa di dan yo vel ga dac de nil1 Tve ze, mag ram is ar Se­ iZ le ba iyos mis 25%­ze me ti. sa ga da sa xa do dek la ra ci is ga g zav na Se saZ le be lia we ri liT, ase ve mi si Sev se ba Se iZ le ba in ter ne tiT. sa ga da sa xa do dek la ra ci is as li ina xe ba sa mi we li, Tu Tqven da qi ra ve bu li mu Sa ki xarT da Svi di we li Tu flobT sa ku Tar biz ness.2
ka na dis mo sax le o bis sa Se mo sav lo ga da sa xa di. fi zi ku ri pi re bis Se mo sav leb ze fe de­ ra lu ri da pro vin ci a lu ri ga da sa xa di ga da ix de vi ne ba uSu a lod fi zi ku ri pi re bis mi er an ara ko mer ci u li biz ne sis mi er we li wad Si er Txel mi si er Tob li vi Se mo sav li dan. Tu ki fi­ zi ku ri pi ris er Tob liv Se mo sa vals ga mo ak lde ba ga sav le bi, da kav Si re bu li am Se mo sav lis mi Re bas Tan, ma Sin dar Ce ba Se mo sa va li, ro gorc sa ga da sa xa do da beg vris obi eq ti. ka no niT gan saz Rvru li ga moq viT vis gan xor ci e le biT, mi vi RebT da sa begr Se mo sa vals. Se mo sa va li kla si fi cir de ba eq vsi po zi ci iT:
• ga mo mu Sa ve bu li ga dax de bi; • xel fa sis sa xiT mi Re bu li Se mo sav le bi; • ija riT ga ce mu li qo ne bi dan mi Re bu li Se mo sav le bi; • in ves ti ci e bi dan mi Re bu li Se mo sa va li, pro cen te bi, di vi den de bi; • ka pi ta lis gaz rda; • sxva Se mo sav le bi, maT So ris pen si e bis, do ta ci e bis CaT vliT da a. S.
Se mo sav li dan ga mo iq vi Te ba sa pen sio fon dSi Se na ta ne bi; prof kav Si ru li Se na ta ne bi da sa wev ro Se na ta ne bi aso ci a ci eb Si da sa zo ga do eb riv or ga ni za ci eb Si; bav Sve bis Se nax vas­ Tan da kav Si re bu li xar je bi; xar je bi da kav Si re bu li in ves ti ci eb Tan, sa sa mar Tlo e bis ba­ Jis ga dax das Tan; gan vli li wle bis da na kar ge bi.
am prin ci piT, ka na dis sa ga da sa xa do sis te ma sa Se mo sav lo ga da sa xa dis kuT xiT age bu lia Se mo sav le bis da beg vra ze, mi u xe da vad ka pi ta lis si di di sa, Ca de bis for mi sa da ase ve, mi u­ xe da vad Se mo sav le bis si di di sa3.
ger ma ni is sa Se mo sav lo ga da sa xa di. ger ma ni a Si xor ci el de ba sa ga da sa xa do re for ma, rom lis mi za nia eko no mi ku ri zrdis sti mu li re ba, sa baz ro me qa niz me bis aq ti u ro ba. re­ for mis amo ca naa, sa ga da sa xa do tvir Tis Sem su bu qe ba (sa ga da sa xa do li be ra li za cia), mim­ zid ve li sa in ves ti cio kli ma tis Seq mna, TviT da fi nan se bis zrda, mci re biz ne sis wa xa li se­ ba, sa mom xma reb lo zrdis sti mu li re ba.
sa Se mo sav lo ga da sa xa di gan sxva ve bu lia ga dam xde lis spe ci fi ku ro biT im 6 jgu fis gan, ro me lic da kav Si re bu lia mTel rig faq to reb Tan (ma ga li Tad, da u qor wi ne be li, da qor wi­ ne bu le bi, ori ve mu Sa obs da sxva.). sa mu Sa os mim ce mi yo ve li da saq me bu li saT vis awar mo ebs sa ga da sa xa do ba raTs. sa ga da sa xa do wlis dam Tav re bis Sem deg ko req tir de ba ga da sax de li Tan xe bi. fi zi ku ri pi re bi ase ve ix di an Se na ta nebs so ci a lur fon deb Si, rom le bic ga ni­ saz Rvre bi an pro cen tu lad ga mo mu Sa ve bu li Tan xis fon dTan mi mar Te ba Si, mag ram mxo lod gan saz Rvruli xel fa sis ode no bis zRvram de, rom lis miR we vis Sem deg ki isi ni xde bi an mud mi vi4.
ger ma ni a Si dad ge ni lia aras tan dar tu li ga moq viT ve bi pro fe si u li kav Si re bis Se na ta­
1 sa qar Tve lo Si yo vel ga dac de nil dRe ze 0, 05%­ia. 2 aSS­is sa ga da sa xa do sis te ma, 2017 wlis 26 ma i si, https://nygeorgian.info/2017/03/26/sagadasaxado­sistema­
amerikashi/. 3 , : - /
.. , .. , .. .- .: , 2008., 105. 4 iq ve.
16
ne bis, sa war moo saq mi a no bas Tan da kav Si re bu li xar je bis, Zi ri Ta di sa me di ci no xar je bis, ses xze an sax lis Se sa Ze nad aRe bul kre dit ze ga da sax de li pro cen te bis, saq vel moq me do miz ne biT ga we u li xar je bis da a. S. mi marT. mag. gfr­Si1 pro fe si u li kav Si re bis sa wev ro Se na ta ne bi mTli a nad kom pen sir de ba sa ga da sa xa do ga moq viT ve biT.
sa ga da sa xa do ga moq viT ve bi ger ma ni a Si Se iZ le ba Se e xos Zi ri Tad sa me di ci no xar jeb sac da igi sru lad ga mo iq vi Te ba2.
ger ma ni is fe de ra lu ri mi we bis ka no nis sa fuZ vel ze ek le si e bi uf le ba mo sil ni ari an amo i Ron saek le sio ga da sa xa de bi da gan kar gon Ta vi si amo ca ne bis Se sas ru leb lad. sa ek le­ sio ga da sa xa de bis sa Se mo sav lo ga da sa xa dis obi eq tad iT vle ba Zi ri Ta dad wli u ri Se mo­ sa va li, ro me lic mcir de ba 300 ev ro Ti bav Sveb ze. sa ek le sio ga da sa xa dis ga dam xde le bad iT vle bi an ek le si a Si mo si a ru le pi re bi an ki dev ek le si is mrev li.
ger ma ni is kon sti tu ci a Si in kor po ri re bu lia sub si di re bis, anu da ma te bi To bis prin­ ci pi. prin ci pi Sem deg na i rad ga ni mar te ba: sub si di re ba, anu da ma te bi To ba gu lis xmobs, rom di di so ci a lu ri er Te u li (sa xel mwi fo) av sebs Se da re biT mci re so ci a lur er Te uls (sa zo ga do e ba ze, Tem ze, ojax ze da fuZ ne bu li er Te u li) mxo lod im Sem Txve va Si, ro de sac mci re er Te uls ar Se uZ lia da ey rdnos Ta vis sa ku Tar re surss3.
ia po ni is sa ga da sa xa do sis te ma gan sa kuT re bul mniS vne lo bas iZens, ra me Tu mi si sa ga­ da sa xa do sis te ma, ro gorc eko no mi ka mTli a no ba Si, moq ni lo biT da ma Ra li adap ti re biT xa si aT de ba, mgrZno bi e rad re gu li rebs yve la mniS vne lo van cvli le ba ze ro gorc eko no mi­ kur, ase ve so ci a lur sfe ro eb Si. ia po ni is sa ga da sa xa do sis te ma jer ki dev XIX sa u ku ni dan mom di na re obs. Ta na med ro ve sa xiT igi fun qci o ni rebs omis Sem dgo mi pe ri o di dan, ro ca sa­ ga da sa xa do re for me bis ga ta re ba da iw yo, ro me lic cno bi lia pro fe sor So u pis sa xe liT. ia po ni is sa ga da sa xa do sis te mis sa fuZ vels ax lan del dro Si war mo ad gens sa xel mwi fo da ad gi lob ri vi ga da sa xa de bi. amas Ta na ve sa xel mwi fo Se mo sav lis 62%­s iZ le va sa xel mwi fo ga da sa xa de bi, xo lo 38%­s ad gi lob ri vi ga da sa xa de bi. sa xel mwi fo bi u je tis Se mo sav le bis struq tu ra Si mniS vne lo van wils pir da pi ri ga da sa xa de bi war mo ad ge nen. pir da pir ga da sa­ xa debs mi e kuT vne ba Se mo sav le bi iu ri di u li da fi zi ku ri pi re bi sa gan, ga da sa xa di qo ne bi­ dan, fa si a ni qa Ral de bis ope ra ci e bi dan mi Re bu li Se mo sav le bi da sxva Se mo sav le bi. yve­ la ze ma Ra li Se mo sa va li sa xel mwi fo saT vis mo aqvs ga da sa xa debs iu ri di u li da fi zi ku ri pi re bi sa gan. igi 50%­iT me tia yve la sxva da nar Ce ni Se mo sav le bi sa gan. fi zi ku ri pi re bi ix di an sa xel mwi fo sa Se mo sav lo ga da sa xads prog re su li Ska liT, ro mel sac aqvs xu Ti ga­ nak ve Ti.
1 ana lo gi u rad: ita li a Si, es pa neT sa da fi neT Si; por tu ga li a Si, Sve deT sa da da ni a Si na wi lob ri vi kom pen sa ci aa gaT va lis wi ne bu li; saf ran geT Si, ir lan di a Si, bel gi a sa da sa ber ZneT Si ga moq viT ve­ bi pro fe si u li kav Si re bis sa wev ro Se na ta ne bis Tan xeb ze ar vrcel de ba.
2 ima ve mo dels vxvde biT sa ber ZneT Sic. fi neT Si ki ka no niT ga ni saz Rvre ba sa me di ci no xar je bis zRva ri, rom lis ze mo Tac xar ji ga moq viT vas ar eq vem de ba re ba.
3 “Comparative Study of NGO/Government Partnerships”, Caroline L. Newman, The International Journal of Not­for­Profit Law, Volume 2, Issue 3.
17
2(5)2018
ia po ni is sa Se mo sav lo ga da sa xa dis prog re su li Ska la1
gar da ami sa, ia po ni a Si ar se bobs ase ve sap re feq tu ro sa Se mo sav lo ga da sa xa di sa mi ga­ nak ve TiT: 5, 10 da 15%. amis gar da ar se bobs ad gi lob ri vi sa Se mo sav lo ga da sa xa de bi. sa Se­ mo sav lo ga da sa xa diT ibeg re ba xel fa si, ga mo mu Sa ve bu li anaz Ra ure ba, Se mo sa va li gle­ xe bi sa gan, Ta vi su fa li pro fe si e bis pi re bi, uZ ra vi qo ne bis re a li za ci i dan mi Re bu li Se­ mo sa va li, ija ris Tan xa, ase ve di vi den de bi, pro cen te bi, pen si e bi da sxva. yve la da sa beg ri Se mo sa va li ia po ni a Si iyo fa ka te go ri e bad:
• pro cen te bi Se na ta neb ze; • di vi den de bi; • Se mo sav le bi uZ ra vi qo ne bi dan; • xel fa si; • me war me o bi dan mi Re bu li Se mo sav le bi; • ga mo sas vle li dax ma re be bi; • pen si e bi; • Sem Txve vi Ti Se mo sav le bi; • bo nu se bi; • Se re u li, sxva das xva sa xis Se mo sav le bi; • ka pi ta li dan Se mo sav le bi. Zi ri Tad sa ga da sa xa do Se Ra va Tebs, rom le bi Tac sar geb lo ben sa Su a lo ga dam xde li pi­
re bi, ewo de ba `sa ba zi so Se Ra va Ti~­ mi ni ma lu ri Se mo sav lis mqo ne ga dam xde le bis Se mo sav­ lis tol fa si 350 aTa si ie nis (da ax lo e biT 300 do la ri) Tan xis far gleb Si, oja xis ara mo­ mu Sa ve wev re bi saT vis ase ve _ 350 aTa si ie nis Tan xa, sa daz Rve vo ga da sa xa de bi, bu neb ri vi sti qi u ri mov le ne bi dan ga mow ve u li da na kar ge bi da a. S. gar da ami sa, Se mo sav lis ase Ti sa­ xe e bi, ro gorc ga mo mu Sa ve bu li anaz Ra u re ba. pen si e bi da so ci a lu ri daz Rve vis ga na ce me bi sar geb lo ben spe ci a lu ri sa ga da sa xa do ga Ta vi suf le biT.
es pa ne Tis fe de ra lu ri ga da sa xa de bi. es pa neT Si sa Se mo sav lo ga da sa xa dis ba za ga ci­ le biT uf ro far Toa, vid re sxva ev ro pul qvey neb Si. gar da ga mo mu Sa ve bu li anaz Ra u re bi­ sa, Se mo sav le bi me war me o bi dan da pro fe si u li saq mi a no bi dan, ka pi ta lis di vi den de bi dan, mas Si mo i az re ba ase ve pen si e bi da umu Sev ro bis dax ma re ba. ar ibeg re ba sa Se mo sav lo ga da­ sa xa diT mxo lod dax ma re be bi avad myo fo bis dros, sa xel mwi fo sti pen dia, mo ge be bi la ta­ ri eb Si, er Tje ra di dax ma re be bi, sa mu Sa o dan ga Ta vi suf le bi sas. sa Se mo sav lo ga da sa xa di
1 ix. , : - / .. , .. , .. .- .: , 2008, 132.
, %
3 -
3,3 8,299 20
9 17,999 30
18 29,999 40
30 50
18
mo qa la qe e bi sa gan amo i Re ba in di vi du a lu ri mo qa la qe e bis an ki dev oja xe bis Se mo sav le bi­ dan. ga da sa xa dis ga dax dis ri gi To bis ar Ce va in di vi du a lu rad an oja xi dan ga da sa xa dis ga­ dam xde lis ar Ce viT xde ba. es pa ne li re zi den te bi saT vis mxed ve lo ba Si mi i Re ba yve la Se mo­ sav lis wya ro e bi dan, ase ve saz Rvar ga re Ti dan, xo lo ara re zi den te bi ibeg re bi an mxo lod es pa neT Si mi Re bu li Se mo sav le bi dan.
es pa ne le bi aR ric xa ven sa Se mo sav lo ga da sa xads sa ga da sa xa do dek la ra ci e bis Sev se bis sa fuZ vel ze, ro mel Sic Se i ta ne ba yve la sa xis mo na ce me bi yve la sa xis Se mo sav leb ze.
ita li is sa Se mo sav lo ga da sa xa di. sa Se mo sav lo ga da sa xa di ita li a Si, ro gorc bevr sxva qve ya na Si sa xel mwi fo Se mo sav le bis mTa va ri wya roa. sa Se mo sav lo ga da sa xa di ga da ix­ de vi ne ba ro gorc fi zi kur, ase ve iu ri di u li pi re bi sa gan. fi zi ku ri pi re bis sa Se mo sav lo ga da sa xa di amo i Re ba ro gorc re zi den ti, ise ara re zi den ti pi re bi sa gan, rom leb sac Se mo­ sav lis wya ro ga aC ni aT ro gorc ita li a Si, ase ve saz Rvar ga reT. re zi den te bi ga da sa xads ix di an mxo lod ita li a Si yve la Se mo sav lis wya ro dan. ker Zo pi re bis yve la Se mo sa va li ga­ nur Cev lad war mo So bis wya ro e bi sa, iyo fi an xuT ka te go ri ad da Ti To e ul maT gans ga aC nia gan sa kuT re bu li ga moT vlis we si.
aseT wya ro e bad mi Re bu lia: • mi wis sa kuT re ba, uZ ra vi qo ne ba da mSe neb lo ba; • ka pi ta li; • da qi ra ve bu li Sro ma da Ta vi su fa li pro fe si e bi; • me war me o ba: • sxva wya ro e bi. ax lan del dro Si Sve i ca ria _ kon fe de ra ci u li sa xel mwi foa, Sem dga ri kon fe de ra ci e­
bi sa gan (cen tra lu ri Sta tis), 26 kan to nis da ma Si Se ma va li 300 mu ni ci pa li te ti sa gan. kan­ to ne bi war mo ad ge nen da mo u ki de bel ad mi nis tra ci ul­te ri to ri ul er Te u lebs. mu ni ci­ pa lu ri av to no mi is xa ris xi ga ni saz Rvre ba kan to ne bis ka non mdeb lo biT.
fi zi ku ri pi re bis sa Se mo sav lo ga da sa xa diT (income tax) ibeg re bi an re zi den te bis Se­ mo sav le bi an dro e bi Ti re zi den te bis, rom le bic Sve i ca ri a Si axor ci e le ben mo ge ba ze da­ fuZ ne bul saq mi a no bas (ga nu saz Rvre li sa ga da sa xa do pa su xis mgeb lo ba).
fi zi ku ri da iu ri di u li pi re bi, rom leb sac ar ga aC ni aT mud mi vi sac xov re be li ad gi­ li Sve i ca ri a Si, an ar ari an am qvey nis re zi den te bad, ata re ben Sez Ru dul sa ga da sa xa do pa su xis mgeb lo bas Sve i ca ri a Si. maT Se uZ li aT ga da sa xa dis ga mo an ga ri Se ba da ma te biT Se­ mo sa val ze da qo ne ba ze, rom le bic eq vem de ba re bi an da beg vras gan sa kuT re biT saz Rvar ga­ reT dad ge ni li sa er To we siT. ga da sa xa dis ga moq viT va wya ro sa gan~ vrcel de ba ara mar to uc xo el pi reb ze, ara med Sve i ca ri is mo qa la qe e bis mi mar Tac an iu ri di ul pir Ta mi marT, rom le bic sa Ta na do moT xov nebs pa su xo ben. aseT da beg vras ro gorc we si eq vem de ba re bi an Sem de gi pi re bi:
• ara re zi den te bi (mi u xe da vad ma Ti erov ne bi sa), rom leb sac ga aC ni aT mom ge bi a ni saq­ me Sve i ca ri a Si;
• ara re zi den te bi, mo mu Sa ve sa er Ta So ri so sat ran spor to or ga ni za ci eb Si, rom le­ bic as ru le ben sa mu Sa os dam qi ra veb li saT vis, ro mel sac ga aC nia sa Tao ofi si an mud mi vi war mo mad gen lo ba Sve i ca ri a Si;
• ara re zi den ti msa xi o be bi, spor tsme ne bi, an kon sul tan te bi ma Ti saq mi a no bi dan mi­ Re bu li Se mo sav le biT, rom le bic gan xor ci el da Sve i ca ri a Si;
• ara re zi den te bi _ mmar Tve li or ga no e bis wev re bi, ro i al tis mim Re be bi, mom sa xu re­ bi saT vis ga na ce mi; fiq si re bu li kom pen sa ci e bi an msgav si sax sre bi Sve i ca ri is kom pa ni e bi­
19
2(5)2018
sa gan an saz Rvar ga re Tis sa war mo e bi dan, rom leb sac Sve i ca ri a Si mud mi vi war mo mad gen lo­ ba ga aC ni aT;
• ara re zi den te bi _ kre di to re bi an sxva sak re di to da we se bu le be bi, rom le bic uz­ run vel yo fi li ari an ipo Te ke biT an uZ ra vi qo ne bis dat vir TviT Sve i ca ri a Si;
• ara re zi den te bi _ so ci a lu ri ga na ce me bis mim Re be bi, anu i te te bis1 fu la di Tan xis mim Re be bi Sve i ca ri is ker Zo an sa xel mwi fo struq tu re bi dan;
yo ve li ve sa xis Se mo sav le bi saT vis da we se bu lia spe ci a lu ri ga nak ve Ti. po lo ne Ti. ka no ni ara sam Tav ro bo or ga ni za ci e bis qve ka te go ri as qmnis: sa zo ga do eb­
ri vi or ga ni za ci e bi, anu or ga ni za ci e bi, ro mel Ta Zi ri Ta di saq mi a no baa sa zo ga do eb ri vad sa sar geb lo saq mi a no bis gan xor ci e le ba, Tu ki am gva ri saq mi a no ba sa xel mwi fos fun qci ad mi iC ne va. am gva rad, ka no ni or, ku mu la ci ur pi ro bas ad gens sa zo ga do eb ri vi or ga ni za ci is sta tu sis mo sa po veb lad: sa zo ga do eb ri vad sa sar geb lo saq mi a no bis gan xor ci e le ba da sa­ xel mwi fos kom pe ten ci a Si Se ma va li saq mi a no bis gan xor ci e le ba. sa zo ga do eb ri vad sa sar­ geb lo saq mi a no bis sab Wos gan mar te biT, sa zo ga do eb ri vad sa sar geb lo saq mi a no bas war mo­ ad gens, in ter alia, so ci a lu ri mom sa xu re bis mi wo de ba, saq vel moq me do saq mi a no ba, Sez Ru­ du li Se saZ leb lo bis mqo ne pi reb ze, ase ve, eT ni kur um ci re so beb ze zrun va.
sa zo ga do eb ri vi or ga ni za ci is sta tuss eb mis Sem de gi ti pis pri vi le gi e bi: ga da sa xa dis ga dam xde lis sa Se mo sav lo ga da sa xa di dan 1%­is mi Re bis uf le ba; sa zo ga do eb ri vad sa sar­ geb lo saq mi a no bas Tan da kav Si re biT am gva ri sta tu sis mqo ne or ga ni za cia ar ix dis sa Se mo­ sav lo da qo ne bis ga da sa xads, sa xel mwi fos fun qci e bis gan xor ci e le bis Tvis sa xel mwi fo fi nan su ri re sur sis mi Re bis uf le ba.
ka no niT po lo ne Ti un gre Tis msgav sad amoq me debs 1%­ian me qa nizms. me qa niz mi ga da sa­ xa dis ga dam xde lis sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 1%­is ga da sa xa dis ga dam xde lis mi er mi Ti­ Te bu li ara sam Tav ro bo or ga ni za ci is Tvis ga da ce mas gu lis xmobs. Tum ca, po lo ne Tis Sem­ Txve va Si, me qa niz mi gan sxva ve bu lad mu Sa obs im kuT xiT, rom 1%­is be ne fi ci a ri mxo lod sa­ zo ga do eb ri vi or ga ni za ci is sta tu sis mqo ne ara sam Tav ro bo or ga ni za cia Se iZ le ba iyos.
fon dis sax sre bis sa fuZ ve li 1996 wli dan moq me di sqe mis da na ma tia. ka no ni ga da sa xa­ dis ga dam xdel Ta sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 1%­is dis tri bu ci is Se sa xeb par la men tma 1996 wels mi i Ro. ka no nis mi xed viT, mo qa la qe uf le ba mo si lia mi u Ti Tos is or ga ni za cia, ro­ mel sac un da ga da e ces mo qa la qis sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 1%. fon dis Ca mo ya li be bam de, Tu ki ga da sa xa dis ga dam xde li ar gan saz Rvrav da kon kre tul be ne fi ci ar or ga ni za ci as, 1%­is dis tri bu cia ar xde bo da. am gva rad, fon dis da fi nan se bis wya rod sxva re sur sTan er Tad ga da sa xa dis ga dam xdel Ta sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 1%­is is na wi li ga ni saz Rvra, rom lis be ne fi ci a ric gan saz Rvras ga da sa xa dis ga dam xde li ar ax den da. amas Tan, ka non Si Ca i do dac vi Ti nor mac, rom lis mi xed viT fon dis Tvis ga da sa ce mi fi nan su ri re sur si ar un da iyos sru li sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 0,5%­ze nak le bi.
un gre Ti. uka nas kne li 6­7 wlis gan mav lo ba Si, un gre Ti aR mo sav le Ti da cen tra lu ri ev ro pis qvey nebs So ris yve la ze gan vi Ta re bul sa xel mwi fod mo i az re ba sa ja ro da ara sam­ Tav ro bo seq to ris Ta nam Srom lo bis kuT xiT. Ta nam Srom lo bis ka non mdeb lo biT uz run­ vel yo fi li me qa niz me bic re gi o nis sxva sa xel mwi fo eb Tan Se da re biT mniS vne lov nad gan­ vi Ta re bu lia. gav rce le bu li ma ga li Te bia un gre Tis mTav ro bis ara sam Tav ro bo seq tor­ Tan Ta nam Srom lo bis stra te gia, ka no ni sa zo ga do eb ri vi or ga ni za ci e bis Se sa xeb, ka no ni 1 anu i te ti: yo vel wli u ri Se sa ta ni; 1. sa xel mwi fo ses xis sa xe o ba, rom lis dro sac val sa da pro­
cen tebs yo vel wli u rad ix di an; 2. yo vel wli u ri ga da sa xa di aseT ses xze, uc xo sit yva Ta leq si ko­ ni, http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=3&t=4013.
20
sa mo qa la qo sa zo ga do e bis sa xel mwi fo fon dis Se sa xeb, ka no ni ga da sa xa dis ga dam xdel Ta sa Se mo sav lo ga da sa xa dis 1%­is dis tri bu ci is Se sa xeb. wi nam de ba re mok led ga ni xi lavs am in stru men tebs.
das kvnis sa xiT aR vniS nav diT, rom sa Se mo sav lo ga da sa xa dis ga dam xdel Ta ka te go ria yve la qve ya na Si er Tna i ria, mas uSu a lod pir da pi ri Se mo sav li dan ix di an da qi ra ve bu li fi­ zi ku ri Se mo sav li dan (xel fa si dan da sxva sar geb li dan). zo gi erT qve ya na Si, ma ga li Tad, es to neT Si ga na wi le bu li mo ge bi sa da sa Se mo sav lo ga da sa xa de bis ga nak ve Ti er Tna i ria, ra Ta aRik ve Tos ga dam xde le bis mxri dan mo ge bis ga na wi le bis xel fa se bad `ga for me bis~ an sa pi ris pi ro mcde lo be bi. mi u xe da vad imi sa, rom praq ti ku lad ev ro pis yve la qve ya na mi­ is wraf vis ka no nis er Ti a no bis, eko no mi ku ri sfe ro e bi sa da so ci a lu ri po li ti kis in teg­ ra ci i sa ken, ev ro pu li sa ga da sa xa do sis te me bi sa Se mo sav lo ga da sa xa de bis na wil Si ma inc gan sxvav de bi an er Tma ne Ti sa gan.
sa qar Tve lo Si sa Se mo sav lo sa ga da sa xa do tvir Ti co ta Ti nak le bia ev ro kav Sir Tan Se da re biT, mag ram mci re Se mo sav li an qve ya na Si 20%­ia ni ga da sa xa di mi maC nia, rom ma Ra lia fi zi ku ri pi re bis sa xel fa so an sxva sar geb lis anaz Ra u re bis fon ze, ro ca sa mom xma reb lo ka la Tis Ri re bu le ba sul uf ro da uf ro iz rde ba. ma ga li Tad, Tu sa qar Tve lo Si xel fa si da sxva sar ge be li ibeg re ba 20%­iT, ev ro pis sxva das xva qvey neb Si moq me debs so ci a lu ri ga da sa xa dic (mag; es to neT Si 33%), umu Sev ro bis ga da sa xa di, sa Se mo sav lo ga da sa xa di da er Tad jam Si da ax lo e biT 35­dan ze viT Se iZ le ba avi des da es yve la fe ri ga miz nu lia so ci­ a lu ri prog ra me bis (mag. mra val Svi li an Ta, e. w. mo sax le o bis so ci a lu rad da uc ve li fe ne­ bis da sa fi nan seb lad da a. S.).
mi u xe da vad imi sa, rom praq ti ku lad ev ro pis yve la qve ya na mi is wraf vis ka no nis er­ Ti a no bis, eko no mi ku ri sfe ro e bi sa da so ci a lu ri po li ti kis in teg ra ci i sa ken, ev ro pu li sa ga da sa xa do sis te me bi gar kve ul wi lad gan sxvav de bi an er Tma ne Ti sa gan.
21
2(5)2018
da viT xo be lia sa mar Tlis doq to ri,
sam cxe­ja va xe Tis sa xel mwi fo uni ver si te tis aso ci re bu li pro fe so ri
ad mi nis tra ci u li ius ti cia an glo-ame ri ku li sa mar Tlis sis te ma Si
ano ta cia
ad mi nis tra ci u li ius ti cia aris sa xel mwi fo mmar Tve lo bis sfe ro Si ka no ni e re bis dac va ze kon tro lis gan xor ci e le bis miz niT Seq mni li sa sa mar Tlo da kva zi sa sa mar Tlo or ga no e bis sis te ma. ad mi nis tra ci u li ius ti ci is dam sa xu re bad Se iZ le ba Cav Tva loT po­ li ci u ri sa xel mwi fos sa mar Tleb ri vad gar daq mna, ag reT ve po li ci u ri sa mar Tlis tran­ sfor ma cia ad mi nis tra ci ul sa mar Tlad. ad mi nis tra ci u li ius ti ci is or ga no e bi ar ere­ vi an mmar Tve lo bis aR mas ru le bel­gan mkar gu le bel saq mi a no ba Si, isi ni mxo lod ga ni xi la­ ven ad mi nit ra ci ul da vebs. ad mi nis tra ci ul ius ti ci as sa fuZ ve li Ca e ya ra saf ran geT Si, sa dac 1799 wels Se iq mna sa xel mwi fo sab Wo, Sem deg ki pre feq tu ris sab Wo e bi. isto ri u lad Ca mo ya lib da ad mi nis tra ci u li ius ti ci is ori Zi ri Ta di mo de li _ kon ti nen tu ri ev ro pi­ sa da an glo­ame ri ku li, rom lis Tvi sac Zi ri Ta dad da ma xa si a Te be lia sa er To sa sa mar Tlo­ Ta far To kom pe ten cia ad mi nis tra ci u li da ve bis gan xil vis sa kiT xSi. an glo­ame ri ku li Zi ri Ta dad war mod ge ni lia bri ta neT sa da aSS­Si.
ad mi nis tra ci u li ius ti ci is si ste ma an glo­ame ri ku li sa mar Tlis sa xel mwi fo eb Si sa­ in te re soa im de nad, ram de na dac aR niS nu li sa mar Tlis sis te ma gan sxva ve bu lia ro ma nul ger ma nu li sa gan, rom lis na wil sac sa qar Tve lo war mo ad gens. aR niS nu li ga re mo e ba uda­ vod sa in te re soa Cven Tvi sac, vi na i dan ius ti ci is sxva das xva mo de le bis Ses wav la da ana­ li zi sa Su le bas iZ le va, ra Ta Ser Ce u li iq nas op ti ma lu ri mid go me bi ad mi nis tra ci u li ius ti ci is mo de lis for mi re bi sa da Ca mo ya li be bi saT vis. vi na i dan ad mi nis tra ci u li ius­ ti cia sa mar Tleb ri vi sa xel mwi fos ga nu yo fe li na wi lia, rom lis mi zan sac war mo ad gens sa­ ja ro xe li suf le bis or ga no Ta uka no no ga daw yve ti le be bi sa gan mo qa la qe Ta dac va.
Davit Khobelia Doctor of Law, Associate Professor of
Samtskhe­Javakheti State University
Abstract
Administrative justice is established in the field of state governance to control over legality and quasi­ judicial system. In 19th century in Europe begins establishment of administrative justice. The activity of administrative justice bodies is to reflect the prevention of arbitrariness of the police, state or local authorities. The merits of administrative justice can be considered as transformation of police state into legal state as well as the transformation of police law into administrative law. The administrative justice in Anglo­American states is interesting because it is different from Roman­German system, part of which Georgia represents.
22
Administrative justice bodies do not experience executive management of governance, they only discuss administrative disputes. The administrative jurisprudence was established in France, where the State Council was created in 1799, and then the Prefecture Councils. Historically, two main models of administrative justice were formed _ Continental European and Anglo­American, they mainly are involved in the discussion of administrative disputes undertaken by the broader jurisdiction of common courts. Anglo­American is mainly in Britain and the United States
The circumstance is undoubtedly interesting for us as well the study and analysis of the different models of justice provides for optimal approach to the formation of the administrative justice. Because administrative justice is an integral part of the legal state which aims to protect citizens from illegal decisions of public authorities.
ad mi nis tra ci u li ius ti cia an glo-ame ri ku li sa mar Tlis sis te ma Si
sa xel mwi fo eb ri o bis gan vi Ta re bis is to ri a Si Se iZ le ba ga mov yoT sa xel mwi fos ori ra­ di ka lu rad gan sxva ve bu li ti pi _ po li ci u ri da sa mar Tleb ri vi. po li ci ur sa xel mwi fo­ Si ga ba to ne bu lia Za la do ba, ro me lic ase Ti sa xel mwi fos arss war mo ad gens, xo lo sa mar­ Tleb ri vi sa xel mwi fo war mo ud ge ne lia ise Ti in sti tu tis ga re Se, ro gori caa ad minis tra­ ci u li ius ti cia. aR niS nu li in sti tu tis dam sa xu re bad Se iZ le ba Cav Tva loT po li ci u ri sa xel mwi fos sa mar Tleb ri vad gar daq mna, xo lo po li ci u ri sa mar Tli sa _ ad mi nis tra ci­ u lad. ev ro pa Si XIX sa u ku ne Si iw ye ba ad mi nis tra ci u li ius ti ci is Ca mo ya li be ba. ad mi nis­ tra ci u li ius ti ci is or ga no Ta saq mi a no ba ga mo i xa te ba po li ci is, sa xel mwi fo Tu ad gi­ lob ri vi xe li suf le bis or ga no Ta TviT ne bo bis aR kve Ta Si.1 1864 wels o. be ri Ta vis mo­ nog ra fi a Si `sa mar Tleb ri vi sa xel mwi fo~ aR niS navs, rom sa xel mwi fo sa mar Tleb ri vi Se­ iZ le ba mxo lod im Sem Txve va Si gax des, ro de sac sa ja ro sa mar Ta li ga ni saz Rvre ba mxo lod ka no niT, xo lo mmar Tve lo ba emor Ci le ba sa sa mar Tlosa da sa mar Tal war mo e bas.2 aR niS nu­ li mo saz re ba ga nav rco o. fon sar ve im. man Ta vi mo u ya ra ger ma ni is mi we bis ad mi nis tra­ ci ul­sa mar Tleb riv sa kiT xebs da da iw yo ad mi nis tra ci u li sa mar Tlis swav le ba. sar vei am tki ceb da, rom ad mi nis tra ci u li ius ti cia war mo ad gens ad mi nis tra ci u li sa mar Tlis wi na pi ro bas.3
ad mi nis tra ci u li ius ti cia aris sa xel mwi fo mmar Tve lo bis sfe ro Si ka no ni e re bis dac va ze kon tro lis gan xor ci e le bis miz niT Seq mni li spe ci a lu ri sa sa mar Tlo da kva zi­ sa sa mar Tlo or ga no e bis sis te ma. uf ro viw ro mniS vne lo biT _ ad mi nis tra ci u li da ve bi­ sa da ad mi nis tra ci u li saq me e bis gan xil vis spe ci a li ze bu li pro ce su a lu ri we si, sa dac erT­erT mxa res war mo ad gens sa xel mwi fo. ad mi nis tra ci u li ius ti cia sa sa mar Tlo saq mi­ a no bis gan sa kuT re bu li sa xe o baa, ro me lic xor ci el de ba sa sa mar Tlo gan xil vis Zi ri Ta­
1 .. , , , , . 2001. 2 Bdhr . Der Rechtsstaat. Eine publizistische Skizze. Kassel; Gottingen, 1864 (Neudruck Aalen, 1961). S. 54, 192 3 Sarwey . v., Allgemeines Verwaltungrecht. Tlibingen, 1884; Idem. Das offentliche Recht und die
Verwaltungsrechtspflege. Tlibingen, 1880.
23
2(5)2018
di ele men te bis gaT va lis wi ne biT.1 sa sa mar Tlo or ga no Ta sis te ma, ro me lic mmar Tve lo­ biT sfe ro Si spe ci a lu rad icavs ka no ni e re bas. ad mi nis tra ci u li ius ti ci is or ga no e bi ar ere vian mmar Tve lo bis aR mas ru le bel­gan mkar gu le bel saq mi a no ba Si, isi ni mxo lod ga ni­ xi la ven ad mi nist ra ci ul da vebs. ad mi nis tra ci ul ius ti ci as sa fuZ ve li Ca e ya ra saf ran­ geT Si, sa dac 1799 wels Se iq mna sa xel mwi fo sab Wo, Sem deg ki pre feq tu ris sab Wo e bi, Tum ca 1872 wlam de maT ga daw yve ti le bebs ad mi nis tra ci i saT vis sa val de bu lo Za la ar hqon da. 1872 wels sab Wo ebs mi e caT sa sa mar Tlos uf le ba mo si le ba ni da ga moh qon daT sa sa mar Tlo ga daw yve ti le be bi. sa sa mar Tlos ase Ti spe ci a li za cia xels uw yob da mWid ro kav Si ris dam­ ya re bas mmar Tve lo biT sfe ro sa da gan sa xil vel saq me Ta arss So ris. aqe dan ga mom di na re, ad mi nis tra ci u li da ve bis obi eq tu ri ga daw yve ta da ada mi a nis uf le be bis ase Ti for miT dac va uf ro efeq tu ri gax da. sa er To sa sa mar Tlo e bi sa gan gan sxva ve biT, ad mi nis tra cia, mmar Tve lo biT sfe ro Si mi si spe ci a li za ci is ga mo, uf ro ad mi nis tra ci ul sa sa mar Tlos en do bo da.2
is to ri u lad Ca mo ya lib da ad mi nis tra ci u li ius ti ci is ori Zi ri Ta di mo de li. er Ti maT ga ni aris kon ti nen tu ri ev ro pis mo de li, rom lis Tvi sac da ma xa si a Te be lia spe ci a lu­ ri sa sa mar Tlo e bis ar se bo ba, rom le bic gan cal ke ve bul ni ari an sa er To sa sa mar Tlo Ta sis te mi sa gan da moq me de ben, ro gorc da mo u ki de be li kva zi sa sa mar Tlo e bi. ad mi nis tra ci­ u li ius ti ci is me o re mo dels war mo ad gens an glo­ame ri ku li, rom lis Tvi sac Zi ri Ta dad da ma xa si a Te be lia sa er To sa sa mar Tlo Ta far To kom pe ten cia ad mi nis tra ci u li da ve bis gan xil vis sa kiT xSi. an glo­ame ri ku li Zi ri Ta dad war mod ge ni lia bri ta neT sa da aSS­Si.
bri ta neT Si sa ja ro sa mar Tleb ri vi da vebs ga ni xi lavs sxva das xva or ga no e bi: sa er To sa sa mar Tlo e bi, spe ci a li zi re bu li iu ris diq ci is or ga no e bi (kva zi sa sa mar Tlo e bi), bri­ ta ne Tis par la men ti cen tra lur da lo ka lur xe li suf le ba ze ze moq me de bis gziT. mag ram ad mi nis tra ci u li ius ti ci is or ga no ebs Se iZ le ba mi va kuT vnoT mxo lod ad mi nis tra ci i­ sa gan da mo u ki de be li sa er To sa mar Tlis sa sa mar Tlo e bi, rom le bic xel mZRva ne lo ben ra sa er To pro ce su a lu ri we se biT, ga ni xi la ven kon fliq tebs, rom le bic war mo iS ve bi an mo­ qa la qe sa da sa xel mwi fo mmar Tve lo bis or ga no ebs So ris. ro gorc we si ase Ti or ga no e bi or ga ni za ci u lad aR mas ru le be li xe li suf le bis na wils war mo ad ge nen.3
in gli su ri sa mar Tlis sis te mis Zi ri Tad prin cips war mo ad gens ne bis mi e ri su bi eq tis ga ran ti re bu li Se saZ leb lo ba ga a sa Civ ros sa sa mar Tlo Si ad mi nis tra ci u li or ga nos ne­ bis mi e ri qme de ba, ro me lic xel yofs mis uf le bas.
aSS­Si ara sa mar Tleb ri vi (uka no no) qme de be bis ga sa Civ re ba gaT va lis wi ne bu lia ka no­ niT, Tu ase Ti uf le ba ar aris dad ge ni li ka non mdeb lis mi er, ma Sin aR niS nu li sa kiT xi wyde ba sa sa mar Tlos mi er, amas Tan Zi ri Ta di kri te ri u mi aris gan mcxa deb lis in te re si saq­ mis Se de giT. sa sa mar Tlo kon trol de ba ro gorc in di vi du a lu r, ase ve nor ma ti u l brZa ne­ beb ze, kon sul ta ti ur dad ge ni le beb ze, Si da di req ti veb ze.
in gli su ri sis te ma mom Ci vans sa Su a le bas aZ levs ad mi nis tra ci u li or ga nos qme de ba ga­ a sa Civ ros pir da pir sa sa mar Tlo Si kva zi sa sa mar Tlos gver dis av liT. am mxriv aSS­s sis te­ ma gan sxvav de ba in gli su ri sa gan. aSS­Si moq me debs zo ga di we si, ro me lic da in te re se bul mxa res aval de bu lebs ad mi nis tra ci u li aq tis ga sa Civ re bis yve la sa Su a le bis amo wur vas, 1 mo xe lis sa ma gi do leq si ko ni / ga e ros gan vi Ta re bis prog ra ma; [Semdg.: sam son uri dia da sxv.; red.:
va Ja gur ge ni Ze], Tb., 2004, gv. 483, cxr.; 24sm. _ (sa ja ro mo sam sa xu ris b­ka). _ ISBN 99940­0­063­2: [f.a.]
2 z. su xi aS vi li, ad mi nis tra ci u li iu ris diq cia, al ma na xi, 17, ad mi nis tra ci u li sa mar Ta li, sa­ qar Tve los axal gaz rda iu ris tTa aso ci a cia, 2001.
3 . . , 2015.
24
maT So ris kva zi sa sa mar Tlo sad mi mi mar Tvas. ga mo nak li sia ise Ti Sem Txve ve bi, ro de sac ad­ mi nis tra ci u li or ga no aS ka rad moq me deb da Ta vi si kom pe ten ci is far glebs ga reT da Se sa­ ba mi sad qvem de ba re o biT ga sa Civ re bam Se saZ loa pirs ga mo us wo re be li zi a ni mi a ye nos.
did bri ta net Si sa sa mar Tlos mi er ad mi nis tra ci u li aq te bis kon tro lis saz Rvre bi ar aris dad ge ni li ra i me nor ma ti u li aq tiT. tra di ci u lad in gli sis mo sa mar Tle kon trols uwevs ad mi nis tra ci u li aq tis an ad mi nis tra ci u li or ga nos qme de bis ka no ni e re bas, aq tis mi zan Se wo ni lo bis kon tro li ak rZa lu lia. sa sa mar Tlo uf le ba mo si lia Se a fa sos aq tis Se sa ba mi so ba im miz ni sad mi, rom lis Tvi sac Seq mni lia mmar Tve lo bis or ga no. gar da ami sa, in gli su ri sa mar Ta li mo iT xovs, rom aq ti un da iyos go niv ru li, aR niS nu lis Se mow me ba sac axor ci e lebs sa sa mar Tlo, saq mis faq tob riv mxa re ze sa sa mar Tlo ga moT qvams Ta vis azrs mxo lod im Sem Txve va Si, Tu mi Re bu lia aS ka rad da u sa bu Te be li ga daw yve ti le ba, aR niS nu­ li daT qma na kar na xe via im ga re mo e biT, rom ad mi nis tra ci u li or ga nos war mo mad gen le bi uf ro kom pe ten tur ni ari an spe ci a lur-teq ni kur sa kiT xeb Si, vid re sa sa mar Tlo.
in gli sis da aSS­s sa er To sa sa mar Tlo e bis mo sa mar Tles ga aC nia uf le ba mo si le ba uka­ no nod cnon da ga a uq mon mmar Tve lo bis or ga no Ta aq te bi, rom le bic ar ga ni xi le ba, ro­ gorc Ca re va aR mas ru le be li xe li suf le bis saq mi a no ba Si. Ca mo ya lib da ad mi nis tra ci u­ li sa Civ ris Ta vi se bu ri sis te ma. ker Zo pi ri, rom lis uf le be bic dar Rve u lia, mi mar Tavs sa sa mar Tlos, ra Ta man mi i Ros spe ci a lu ri pre ro ga ti u li brZa ne ba dam rRve vi or ga nos mi marT. ase Ti brZa ne be bi sxva das xva xa si a Ti saa. sa sa mar Tlom Se iZ le ba mi i Ros brZa ne ba, rom li Tac igi aval de bu lebs ad mi nis tra ci ul or ga nos Sew yvi tos umoq me do ba, mi i Ros is aq ti, rom lis mi Re ba sac mas aval de bu lebs ka no ni. brZa ne bas Se iZ le ba hqon des am krZa la vi xa si a Tic, ro me lic sa Su a le bas aZ levs mom Ci vans, mo iT xo vos uka no no aq tis, moq me de bis Se­ Ce re ba, aci le ba. zo gi er Ti brZa ne ba miz nad isa xavs iu ri di u li faq tis dad ge nas. brZa ne bis ase Ti for ma di di xa nia ga mo i ye ne ba ing li sur sa mar Tal Si, xo lo aSS­Si 1934 wli dan. ase Ti sis te ma sa Su a le bas iZ le va daC qa re bu lad da ga mar ti ve bu lad Ca mo ya lib des sa sa mar Tlos az ri, ase Ti brZa ne bis mi Re ba Se uZ lia ro gorc sa er To sa sa mar Tlo ebs, ase ve kva zi sa sa mar­ Tlo ebs.
an glo a me ri kuli sa mar Tlis sis te ma Si ga ba to ne bul sa ja ro xe li suf le bis qce ve bi­ sa gan mo qa la qis sa sa mar Tlo Si dac vis prin cips gar kve u li xar ve ze bi axa si a Tebs: siZ vi re, pro ce sis sir Tu le da for ma li ze ba, amiT ga mow ve u lia pro fe si o na li iu ris tis mom sa­ xu re biT sar geb lo bis au ci leb lo ba, saq mis gan xil vis xan grZli vo ba. ase Ti ga re mo e be bi xels uw yob da spe ci a lu ri iu ris diq ci e bis­kva zi sa sa mar Tlo e bis Seq mnas, rom le bic ad mi­ nis tra ci u l da vebs ar se bi Tad gan xi laven, sa nam saq me sa er To sa sa mar Tlo ebs ga da e ce ma, ase Ti or ga no Ta Seq mna aSS­sa da bri ta neT Si XIX­XX sa u ku ne Ta mij na ze iw ye ba.
ad mi nis tra ci ul sa sa mar Tlo Ta sis te ma ti za cia XX sa u ku nis Sua pe ri o di dan iw ye ba: 1946 wels aSS­Si mi i Res fe de ra lu ri ka no ni ad mi nis tra ci u li pro ce du re bis Se sa xeb, in­ glis Si ki 1958 wels ga mo i ca ka no ni tri bu na le bis da ga mo Zi e bis Se sa xeb. aR niS nul ma ka no­ neb ma Seq mna kva zi sa sa mar Tlo Ta saq mi a no bis er Ti a ni sa mar Tleb ri vi sa fuZ ve li.
dRes bri ta neT Si moq me debs ad mi nis tra ci u li tri bu na le bis 67 sis te ma, ker Zod: sxva­ das xva ko mi te te bi, tri bu na le bi, ko mi si e bi, sa sa mar Tlo e bi. aSS­s kva zi sa sa mar Tlo Ta sis te mac mra val ric xo va nia, ma Ti moq me de bis sfe ro Zal zed far Toa­mi waT sar geb lo ba, so ci a lu ri daz Rve va, sa me di ci no uz run vel yo fa, tran spor ti, war mo e bis gan vi Ta re ba, cal ke u li saq mi a no bis li cen zi re ba, Sro mi Ti ur Ti er To be bi, imig ra cia, daz Rve va, ga da­ sa xa de bi da a.S.
kva zi sa sa mar Tlo e bi mTli a nad da mo ki de bul ni ari an ad mi nis tra ci a ze, an mis gan da mo­
25
2(5)2018
u ki de bel ni ari an. spe ci a lu ri tri bu na le bi iq mne ba ka no nis sa fuZ vel ze bri ta neT Si par­ la men tis spe ci a lu ri aq tiT, aSS­Si kon gre sis aq tiT an Se sa ba mi si mi nis tris ga daw yve ti­ le biT.
kva zi sa sa mar Tlo ebs akon tro le ben, gar da sa er To sa sa mar Tlo e bi sa, sxva das xva or ga­ no e bi. did bri ta neT Si moq me debs ad mi nis tra ci u li tri bu na le bis erov nu li sab Wo, ro­ me lic imav dro u lad mTav ro bas Tan ar se bul sa kon sul ta cio or ga nos war mo ad gens. sab Wo uf le ba mo si lia akon tro los qvem dgo mi sa sa mar Tlo e bis saq mi a no ba da mi mar Tos sa a pe la­ cio sar Ce liT zem dgom (uze na es) sa sa mar Tlos im da veb Tan da kav Si re biT, rom le bic spe­ ci a lu ri sa sa mar Tlos saq mi a no bis Se de gad war mo iS ve bi an. bri ta neT Si ar ar se bobs kva zi­ sa sa mar Tlo e bis mi er saq mis gan xil vis er Ti a ni we si. yo ve li tri bu na li Tu ko mi sia xel­ mZRva ne lobs sa kuT ari reg la men tiT, ro me lic mi Re bu lia par la men tis an mi nis tris mi er. ase Ti or ga no e bis mi er gan xor ci e le bu li kon tro lis zRva ric sxva das xvaa, na wi li ma kon­ tro le be li or gno e bi sa saq mes ga ni xi lavs ar se bi Tad, xo lo me o re na wi li ga ni xi lavs ga­ daw yve ti le bis mi Re bis pro ce du ra Ta ka no ni e re bas. bri ta neT Si kva zi sa sa mar Tlo e bis mi­ er saq mis gan xil vi sas au ci le be lia bu ne bi Ti mar Tlmsa ju le bis (sa mar Tlis) prin ci pe bis dac va: Se jib re bi To ba, sa ja ro o ba, mo ti vi re bu li ga daw yve ti le bis mi Re ba da a.S. mTli a­ no ba Si pro ce du ra ga mar ti ve bul sa mo qa la qo pro cess war mo ad gens (em Txve va sa moq la qo pro cess, oRond ga mar ti ve bu li sa xiT). rac am pro cess xel mi saw vdoms xdis, aris is, rom ar aris ga da sax de li ba Ji.
aSS­Si pi ri qiT, pro ce su a lu ri we se bi mkac rad re gu lir de ba fe de ra lu ri ka non mdeb­ lo biT, ro me lic sag rZnob lad aax lo ebs kva zi sa sa mar Tlo e bi sa da Cve u leb ri vi sa sa mar­ Tlo e bis saq mi a no bas. sa Ta na do sa mar Tleb ri vi pro ce du ra sa val de bu lo pi ro bas war­ mo ad gens kva zi sa sa mar Tlo e bis saq mis war mo e bi saT vis. aSS­s kva zi sa sa mar Tlo Si mo sa mar­ Tlis fun qci as as ru lebs (mos me nis ek za me na to ri) ad mi nis tra ci u li mo sa mar Tle, ro mel­ sac ad mi nis tra ci is xel mZRva ne li de le gi re bis we siT ga das cems Ta vis uf le ba mo si le bas, ga ni xi los mo qa la qe Ta da or ga ni za ci a Ta sa Civ re bi da pre ten zi e bi.
Cve u leb ri vi sa sa mar Tlos pro ces Tan Se da re biT kva zi sa sa mar Tlo eb Si mo sa mar Tle uf ro aq ti u ria. aSS­s kva zi sa sa mar Tlo eb Si saq mis war mo e ba Zal ze Wi a nur de ba da gan xil­ vis va de biT uax lov de ba Cve u leb riv sa sa mar Tlos. aSS­s kva zi sa sa mar Tlo Ta did mi nu sad Se iZ le ba Ca iT va los xar je bi, ad vo ka tis ho no ra ri, do ku men te bi sa da ma Ti as le bis mra­ val ric xov no ba.
an glo a me ri ku li sa mar Tlis sis te ma Si kva zi sa sa mar Tlo e bis gan vi Ta re bis sa er To ten den cia ga mo i xa te ba maT da So re ba Si, gan cal ke ve ba Si aq ti u ri ad mi nis tra ci i sa gan da ad mi nis tra ci ul saq me Ta gan mxil vel or ga nod Ca mo ya li be ba Si. ase Ti sta tu si aSS­Si mi­ i Ro sa er Ta So ri so vaW ro bis fe de ra lur ma sa sa mar Tlom, fe de ra lur ma sa ga da sa xa do sa­ sa mar Tlom, fa si a ni qa Ral de bis ko mi si am da a.S. bri ta neT Si aseT or ga no ebs war mo ad gens rki nig zis tri bu na li, sa pen sio sa a pe la cio tri bu na li da a.S.
sa mec ni e ro wre eb Si, me o ce sa u ku nis da saw yi si dan da iw yo po le mi ka ad mi nis tra ci u li ius ti ci is kon cef ci i sa da Si na ar sis Se sa xeb. amis Se de gi is iyo, rom iu ri di ul li te ra­ tu ra Si ad mi nis tra ci u li ius ti ci is Si na ar sis gan sxva ve bu li mid go me bi Ca mo ya lib da: ma­ te ri a lu ri, or ga ni za ci u li da for ma lu ri. aR niS nul mid go mebs, ker Zod ki, ma te ri a lur mid go mas ara mar to Te o ri u li mniS vne lo ba aqvs, ara med praq ti ku lic, vi na i dan ad mi nis­ tra ci u li ius ti ci is in sti tu tis Ca mo ya li be ba da mo ki de bu lia ma te ri a lu ri mid go mis Se mad ge nel ele men tTa swo rad gan saz Rvra ze. sa ja ro­sa mar Tleb ri vi ur Ti er To be bis au ci le bel mxa res war mo ad gens, sa ja ro mmar Tve lo bis su bi eq ti, ro mel sac gan sa kuT re­
26
ga mo ye ne bu li li te ra tu ra: _______________________________________________________________________ 1. Bdhr . Der Rechtsstaat. Eine publizistische Skizze. Kassel; Gottingen, 1864 (Neudruck Aalen, 1961).
S. 54, 192 2. Sarwey . v., Allgemeines Verwaltungrecht. Tlibingen, 1884; Idem. Das offentliche Recht und die
Verwaltungsrechtspflege. Tlibingen, 1880. 3. mo xe lis sa ma gi do leq si ko ni, ga e ros gan vi Ta re bis prog ra ma, [Semdg.: sam son uri dia da
sxv.; red.: va Ja gur ge ni Ze], Tb., 2004, gv.483: cxr.; 24 sm, (sa ja ro mo sam sa xu ris b­ka). _ ISBN 99940­0­063­2: [f.a.].
4. z. su xi aS vi li, ad mi nis tra ci u li iu ris diq cia, al ma na xi 17, [ad mi nis tra ci u li sa mar Ta­ li],_ sa qar Tve los axal gaz rda iu ris tTa aso ci a cia, 2001.
5. d. xo be lia, ad mi nis tra ci u li ius ti ci is sis te ma saf ran geT Si, go ris sa xel mwi fo sas wav­ lo uni ver si te ti, me a Te sa er Ta So ri so sa mec ni e ro kon fe ren cia,”umaR le si ga naT le bis in ter na ci o na li za cia: ga mow ve ve bi da per speq ti ve bi”, 17-18 no em be ri, 2017.
6. d. xo be lia, ad mi nis tra ci u li ius ti ci is for me bi da sa xe e bi sa mar Tlis sxva das xva sis te­ meb Si, Jurn. `dip lo ma tia da sa mar Ta li~, N2(3) 2017.
7. d. xo be lia, g. xu naS vi li, ger ma ni is ad mi nis tra ci u li ius ti cia da mi si Ta vi se bu re ba ni, Jurn. `cxov re ba da ka no ni~, 2(38) 2017.
8. Sarwey . v., Allgemeines Verwaltungrecht. Tlibingen, 1884; Idem. Das offentliche Recht und die Verwaltungsrechtspflege. Tlibingen, 1880.
9. Bdhr . Der Rechtsstaat. Eine publizistische Skizze. Kassel; Gottingen, 1864 (Neudruck Aalen, 1961). S. 54, 192
10. Partington . Globalization and Administrative Justice: Challenges and Possibilities // Conference on Best Practices in Administrative Justice / Canadian Council of Administrative Tribunals. Vancouver, 1999.
11. The Rt. Hon. Lord Hewart of Bury. The New Despotism. Benn, 1929. 12. . ., 2015. 13. .., , , , , . 2001. 14. .., .2: .
, , , .: , 2002, . 585.
15. .., ­ , , 1998, 12. . 29­36.
16. https://superinf.ru/view_helpstud.php?id=1612
bu li sa mar Tleb ri vi sta tu si ga aC nia.1 am ri gad, ad mi nis tra ci u li ius ti cia vrcel de ba sa ja ro­sa mar Tleb riv ur Ti er To ba Ta gan sa kuT re bul for ma ze sa xel mwi fo mmar Tve lo­ bis sfe ro Si. ad mi nis tra ci u li ius ti ci is amo ca ne bi sru lad em Txve va sa er To mar Tlmsa­ ju le bis amo ca nebs. ase Ti amo ca ne bia dar Rve u li uf le be bi sa da Ta vi suf le be bis aR dge­ na, sa xel mwi fo Si ka no nis uze na e so bis gan mtki ce ba da a.S. ad minis tra ci u li ius ti ci is, ro gorc mar Tlmsa ju le bis erT­er Ti Stos uSu a lo obi eqts war mo ad gens sa ja ro sa mar­ Tleb ri vi da ve bis gan xil va.2 am ri gad, ad mi nis tra ci u li ius ti cia war mo ad gens erT­erT um niS vne lo va nes ber kets sa ja ro mmar Tve lo bis or ga no Ta TviT ne bo bi sa gan fi zi ku ri da iu ri di u li pi re bis dac vis sfe ro Si.
1 .., ­ , , 1998, 12. .29­36.
2 .., .2: , , , , .: . 2002, . 585.
27
2(5)2018
ia xa ra zi aka ki we reT lis sa xel mwi fo uni ver si te tis
biz ne sis, sa mar Tli sa da socialur mec ni e re ba Ta fa kul te tis mow ve u li pro fe so ri
ni no ma ta ra Ze, ma ri am am bro la Ze ama ve fa kul te tis me sa me kur sis sa ja ro
mi mar Tu le bis stu den te bi
mik ro sa fi nan so or ga ni za ci is sa mar Tleb ri vi re gu li re bis as peq te bi `Te o ri u li da praq ti ku li ana li zi~
anotacia
sta ti a Si sa u ba ria erT­er Ti fi nan su ri in sti tu tis, mik ro sa fi nan so or ga ni za ci is sa mar Tleb ri vi re gu li re bis im xar ve zeb ze, ro mle bic dRes dRe o biT sa qar Tve lo Si gar­ kve ul prob le mebs isev uq mnis am fi nan su ri ser vi siT mom xma re bel pi rebs. sa qar Tve lo Si mik ro sa fi nan so or ga ni za ci eb ma sxva sa mar Tleb ri vi da eko no mi ku ri dat vir Tva Se i Zi nes. ker Zod, isi ni ise Ti ve dat vir TviT mu Sa o ben, ro gorc ko mer ci u li ban ke bi. Zi ri Ta di gan­ sxva ve ba mxo lod ima Sia, rom mi so­ebi ma Ra li sak re di to ris kis mqo ne seg men tze mu Sa o ben da Zi ri Ta dad ori en ti re bu li ari an mya ri uz run vel yo fis sa Su a le be biT mo va le e bi sa gan Ta vis dac va ze. amis sa Su a le bas maT aZ levs e. w. prob le mu ri ses xe bis amom Re bi or ga ni za­ ci e bis mi er iden ti fi ci re bu li in for ma ci is qo na.
sta ti a Si Ca mo ya li be bu lia av tor Ta mo saz re be bi im prob le me bis ga daW ri saT vis, ro­ me lic jer ki dev ar se bobs mi so e bis kuT xiT, ker Zod: ga sam kac re be lia mik ro sa fi nan so e bis kon tro li, gar kve u li re gu la ci e bis da we se baa au ci le be li, ra Ta ses xi ga i ces Se Ra va Ti an pro cen teb Si da, rac mTa va ria, pi ro be bi mor ge bu li iyos mom xma re bel ze, rom man SeZ los gar kve ul va deb Si ga mo ta ni li Tan xis da far va. mi Tu me tes, rom mom xma re be li xSi rad awers iseT xel Sek ru le ba ze xels, ro me lic mas ar wa u kiT xavs, an me tic, ise Ti fi nan su ri eniT we ria, rom mas uWirs Si na ar sis ga mo ta na. mi Tu me tes, rom am seq to ris mom xma reb le bi iseT kon ti gents war mo ad ge nen, ro mel Tac ban keb ma ses xze ua ri uT xres. mom xma reb le bi ver aT­ viT cno bi e re ben ses xis miz nob ri o bas da mniS vne lo bas, ris ga moc xSi ria Sem Txve ve bi, ro­ de sac ses xis da u fa ra o bis Sem Txve va Si maT mi er uz run vel yo fi li uZ ra vi Tu moZ ra vi qo­ ne ba iZu le biT Ca mo er Tme vaT. sta ti a Si yur dRe baa ga max vi le bu li am bo lo dros ga ta re­ bul sa si ke To cvli le beb ze da mis sa mar Tleb riv Se fa se ba ze, ase ve mo ta ni lia sa sa mar Tlo praq ti kis ana li zi am kuT xiT da a. S.
sak van Zo sit yve bi: mik ro sa fi nan so or ga ni za cia, prob le me bis iden ti fi ka cia, ses xis mci re zo ma, dak re di te ba uz run vel yo fis ga re Se.
28
Ia Kharazi Invited Professor
Akaki Tsereteli State University, Faculty of Business, Law and Social Sciences
Mariam Ambroladze Nino Mataradze
Faculty of Business, Law and Social Sciences
MICROFINANCE ORGANIZATION LEGAL REGULATION ASPECTS THEORETICAL AND PRACTICAL ANALYSIS
Abstract
The article is about one of the financial institutions _ Microfinance organization’s legal regulation of the shortcomings which at the present time in Georgia still creates some problems to those financial service user individuals. In Georgia, microfinance organizations gained other legal and economic importance. In particular, they are just as operational as commercial banks. The only basic difference is that MISO works on high­credit­risk segment of the market and they mainly are focused on in their defense from debtors by a solid providing. This allows them the so­called problem loans organizations that possess identified information. In the article is given opinions by the authors for solving the problem that still exist in terms of MISO, in particular: micro financial organizations control should become more severe, certain regulations must be carried out to make loan disbursement occur at reasonable percentages and most importantly, the conditions must be adjusted to the customers that he/she was able of repayment of the amount for some time withdrawn. Moreover customers often sign a contract which they did not read at all or, which is written in financial language, and is hard to find content to display. At the same time this sector as contingent represents customers which were rejected from the bank to give the loan. Customers can not aware the importance and purpose of the loan which is why there are often cases when the loan cannot cover up by them, occurs the forced seizure of real or movable property. The article also have a focused on lately effected salutary changes and its legal assessment, also in the article is mentioned the court practice analysis in this regard and etc.
Key words: Microfinance organization, identification of the problem, the small size of loan, lending without providing.
29
2(5)2018
mik ro sa fi nan so or ga ni za ci is sa mar Tleb ri vi re gu li re bis as peq te bi `Te o ri u li da praq ti ku li ana li zi~
1. mik ro sa fi nan so or ga ni za ci is is to ria sa qar Tve lo sa da saz Rvar ga re Tis qvey neb Si
mik ro sa fi nan so or ga ni za ci e bi ori en ti re bu lia mdgrad gan vi Ta re ba ze, eko no mi kur, so ci a lu ri da ga re mos dac vi Ti miz ne bis gan xor ci e le ba ze mik ro sa fi nan so seq tor Si ar­ se bu li sa er Ta So ri so prin ci pe bis dac viT. sa qar Tve lo Si mik ro sa fi nan so or ga ni za ci e­ bis mim di na re stra te gi is Zi ri Ta di mi mar Tu le be bia: re gi o neb Si gan vi Ta re ba, teq no lo­ gi u ri pro duq te bis da ner gvi sa da ar se bu lis srul yo fis xar jze kom pa ni is efeq ti a no­ bis amaR le ba ro gorc kli en te bis Tvis, ase ve Ta nam Srom le bi sa da mTe li sa zo ga do e bi­ saT vis sa sar geb lo so ci a lu ri pro eq te bis gan xor ci e le ba. mci re da sa Su a lo biz ne sis da fi nan se ba, mi si fi nan su ri pro duq te bi da mom sa xu re ba mor ge bu li un da iyos mci re da sa Su a lo zo mis sa ca lo ma Ra zi e bis, mom sa xu re bis sfe ros kom pa ni e bi sa da fer me ru li me ur ne o be bis biz nes sa Wi ro e beb ze da sxv.
`mik ro fi nan se bi gaC nda iq, sa dac Zal ze sus ti iyo tra di ci u li sa ban ko mo de li. 2005 wels ga e ros ge ne ra lur ma mdi van ma k. anan ma mik ro fi nan se bi si Ra ri bis daZ le vis `kri tul ia ra Rad~ ga mo ac xa da... Ta na med ro ve etap ze mik ro fi nan se biT da in te re se ba gaz rdi lia, ra me Tu maT Ses wevT imis una ri, rom amo av son is `nap ra le bi~, rom le bic eko no mi ka Si fi nan seb ze wvdo mis kuT xiT ar se bobs~.
Cve ni sta ti is Zi ri Ta di kvle vis obi eq tad dav sa xeT, Tu ro gor vi Tar de ba es seq to ri sa qar Tve lo Si da ras pir de ba igi mom xma re bel sa da in ves to rebs, ase ve im sa ka non mdeb­ lo xar ve zeb ze sa u ba ri, ro me lic ar se bobs am kuT xiT qve ya na Si da ase ve warmovaCineT axa li sa ka non mdeb lo re gu la ci e bis da de bi Ti da uar yo fi Ti mxa re e bi.
`70­ia ni wle bis bo los ame ri ka Si ga naT le ba mi Re bul ma ban gla de Sel ma ban kir ma, mu ha­ med iu nus ma, dRe is gad mo sa xe di dan uti fa ri sit yve bi war moT qva: `Ta o bis Sem deg si Ra ri be aR mo if xvre ba. Cve ni Svi le bi si Ra ri bis sim wa res mxo lod `si Ra ri bis mu ze um Si~ na xa ven~. ra Tqma un da, iu nu sis op ti miz mi dam ya re bu li iyo ara so ci a lis tu ri in sti tu te bis, sa xe