HET VERSTERKEN VAN HET BEGRIJPEND LEZEN DOOR ... - ecno Presentatie...  HET VERSTERKEN VAN HET BEGRIJPEND

  • View
    218

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of HET VERSTERKEN VAN HET BEGRIJPEND LEZEN DOOR ... - ecno Presentatie...  HET VERSTERKEN VAN HET...

  • HET VERSTERKEN VAN HET BEGRIJPEND LEZEN DOOR

    CLOSE READING

    Dr. Kees Vernooy

    Lector emeritus Effectief taal- en leesonderwijs

    Expertisebureau Effectief onderwijs

    16 november 2017

  • VoorafDe belangrijkste 21e-eeuwse vaardigheid?

    Catherine Snow (2014): Goed kunnen begrijpend lezen!

    Alle initiatieven die een school onderneemt, zijn minder belangrijk dan kinderen leren lezen!

    Van niet goed kunnen lezen,

    hebben leerlingen veel last.

  • 1. ELK KIND EEN LEZER?Onderzoek: Alle kinderen kunnen leren lezen (Slavin, 2017; Torgesen, 2008; Hempenstall, 2016, Vernooy en Kappen, 2016 etc.). Sommige kinderen houden een aantoonbare achterstand in leessnelheid. Zuid-Korea: 100% geletterd!

    Nederlandse praktijk: Een derde van de kinderen verlaat de basisschool als een niet goed begrijpende lezer.

    Essentie van het leesproces: goed kunnen begrijpend lezen!

    Wat vraagt elk kind een lezer?

    - Schoolbeleid om te realiseren dat elk kind minimaal functioneel geletterd (niveau AVI E 6) het onderwijs verlaat;

    - Een beleid dat op drie principes steunt:

    - Streven naar preventie van leesproblemen;

    - De school met haar leerkrachten zijn belangrijker dan methoden (professionele leergemeenschap);

    - Werken vanuit wetenschappelijk bewijs.

  • Waarom meer expliciete aandacht voor begrijpend lezen nodig?

    Er wordt na groep 5 vanuit gegaan dat de

    leerlingen zelf hun woordenschat en

    leesvaardigheid uitbreiden;

    Kinderen uit taalarme milieus en zwakke

    technische lezers slagen daarin niet.

    Hierdoor zijn ze voor de rest van hun

    schoolloopbaan gehandicapt.

    Kortom: Hoe kinderen het beste teksten

    kunnen lezen en bestuderen krijgt na groep

    5 weinig aandacht (zie Nielen 2016).

  • WAT IS BEGRIJPEND LEZEN?

    De vaardigheid om teksten letterlijk te begrijpen en

    teksten te interpreteren, maar ook informatie uit een

    tekst kunnen halen. Dit vraagt het begrijpen van de tekst

    die je leest.

    Daarvoor is nodig: de tekst geautomatiseerd kunnen

    lezen om alle aandacht op de inhoud (zins- en

    tekstniveau) te kunnen richten, waarbij de lezer

    tegelijkertijd zijn voorkennis verbindt/integreert met

    de inhoud van de tekst.

    Wat betekent de tekst niet begrijpen? Dit kan betekenen

    dat de lezer de tekst niet geautomatiseerd kan lezen en/of

    dat de lezer onvoldoende voorkennis over de inhoud van

    de tekst heeft.

  • Van begrijpend luisteren naar

    begrijpend lezen: de leerlijn

    woordenschat

    fonemisch

    bewustzijn

    decoderen

    begrijpend

    luisteren

    zinsopbouw,

    praten

    vlot lezenBegrijpend

    lezen

  • Van begrijpend luisteren naar begrijpend lezen (volgens leeftijd)

    Leeftijd

    Be

    gri

    jpe

    n

    Source: CCSS

  • Niveaus/lagen van begrijpend lezen/niveaus van denken over de tekst

    Evaluatief

    Afleiden

    LetterlijkDaar staat het

    Denk en zoek of tussen de regels lezen

    Denk en zoek en bovende tekst staan(beoordelen)

    Verschillend omgaan/interpreteren van

    teksten hangt vooral van de voorkennis af

    Alonzo e.a. (2009): begrijpend

    lezen kent niveaus: letterlijk

    begrijpen, afleidingen maken

    en evalueren.

  • WAT VRAAGT HET BEGRIJPEN VAN EEN TEKST VAN DE LEERLING?

    (Vloeiend lezen x Woordenschat) metacognitief handelen

    Maar: taalvaardigheid vormt de basis voor begrijpend lezen, maar ook het inzien dat de ideen in een tekst met elkaar verbonden zijn!

  • Mondelinge taal voorwaardelijk

    Mondelinge taalvaardigheid wordt in toenemende mate verbonden met het leren van het kind en is in belangrijke mate voorwaardelijk voor het (leren) denken, lezen, schrijven en spelling.

    Volgens Catts e.a. (2001) lopen kinderen met problemen op het gebied van de mondelinge taalvaardigheid een zes keer groter risico om grote problemen met het (leren) lezen te krijgen.

    Kortom: een goede mondelinge taalvaardigheid is cruciaal voor de schoolloopbaan van kinderen.

  • Wat doen onze taalmethoden aan spreken en luisteren?

    Aandachtspunt!

    Volgens Smits & Van Koeven (2014):

    - Dit vindt vooral impliciet plaatsvindt in spreeksituaties, spreekbeurten en kringgesprekken;

    - Kinderen scoren bij spreken en luisteren op een minimaal niveau (Bonset & Hoogeveen 2011).

  • Het belang van vloeiend lezen.

    Ook na groep 6.

    Dissertatie Thijs Nielen (2016). Door gebrek

    aan oefening stagneert de ontwikkeling van

    leesvaardigheden na groep 6 en daarmee

    het plezier in lezen.

    Vernooy (2017): Vloeiend lezen moet

    onderhouden worden!

  • Volgens onderzoek sterke

    woordenschatactiviteitenBegingroepen

    (Herhaald)voorlezen

    Digitale prentenboeken

    Groep 4 - 8

    Korte pre-teaching kernwoorden tekst (woorden die met de hoofdgedachte te maken hebben, toon deze woorden op het digibord)

    Sta periodiek kort stil bij belangrijke nieuwe woorden

    Vrij lezen

    Vrije tijdslezen

  • Wat is metacognitie?

    Nadenken over je denken!

    Denken over:

    - doelen

    - taken

    - strategien

    om de tekst beter te begrijpen.

    Monitoren (zelfsturing, metacognitie) is de centrale strategie voor het controleren van het begrijpen (Perfetti 2009).

    Metacognitieve vaardigheid heeft toegevoegde waarde boven intelligentie (Donker 2015).

    Metacognitief handelen komt niet aangewaaid; het moet worden verworven door goede voorbeelden in de omgeving (ouders, leerkrachten) of door expliciete training. We weten dat metacognitie in hoge mate het leerresultaat bepaalt (ca. 40%)(Veenman, 2013).

  • Rol metacognitief handelen (Vernooij 2015). Leerlingen moeten hun omgaan met teksten leren sturen.

    Wat moet er voor, tijdens en na het lezen van de tekst gebeuren?

    De tekst

    Voor

    Doel

    Denken/handelen

    Tijdens

    Denken/controleren

    handelen

    Na

    Denken/controleren

    handelen

  • Waarom is begrijpend lezen lastig te onderwijzen?

    Het is niet op dezelfde manier te onderwijzen als het afgebakende technisch lezen; bovendien is het meeste onderzoek naar technisch leren lezen gedaan;

    Het is een complexe vaardigheid, waarbij diverse subvaardigheden/processen een rol spelen en met elkaar interacteren;

    Achtergrondkennis/woordenschat speelt een grote, cruciale rol; je moet 95% van de woorden kennen om de tekst goed te kunnen begrijpen;

    Denken, interpreteren, voorspellen, afleiden, redeneren, controleren en monitoren spelen een grote rol;

    Mondelinge taalvaardigheden zijn fundamenteel.

  • EFFECTIEF BEGRIJPEND LEESONDERWIJS

    Leerlingen teksten leren begrijpen en interpreteren

    Preventieve dimensieHet Wat

    - Taalvaardigheid/leren argumenteren

    - Vlot en vloeiend lezen

    - Woordenschat/voorkennis

    - Tekstkennis

    - Metacognitieve aanpak

    - Schrijven

    Het Hoe

    - Doelgericht

    - Voldoende leestijd

    - Omgaan met verschillen

    - Tekst centraal (close reading)

    - Goed geschreven teksten

    - Voorlezen

    - GRRIM-instructiemodel/close reading

    - Peer tutoring

    - Vrij lezen

    - Effectieve feedback

    Intensieve dimensieHet Wat

    - Zie Wat Preventieve dimensie

    - Ondersteunende suggesties

    - Lezen en herlezen

    Het Hoe

    - Doelgericht

    - Vroegtijdig signaleren

    - Meer tijd

    - Verlengde instructie (Reteaching en preteaching)

    - Peer tutoring

    - Effectieve feedback

    Data en

    Monitoren

    Een kader

  • Bespreek in tweetallen wat u uit dit

    onderdeel van de presentatie meeneemt

    voor uw school.

    Wat zou er beter kunnen, maar ook hoe?

  • 2. NAAR EEN CLOSE READING PRAKTIJK. Wat komt er aan de orde?

    De opkomst van close reading

    Waarom Close Reading?

    Close Reading: Hoe moeten we het doen?

    Close Reading: Wat moeten we doen?

    Close Reading: Wat moeten we gebruiken?

  • DE OPKOMST VAN CLOSE READING Reactie op doorgeslagen aandacht voor strategien en woordenschat (frontloading)

    Het effect daarvan: Het lezen van teksten kwam in de knel. In veel lessen was er

    meer aandacht en tijd voor (de pre-teaching) van strategien en woordenschat dan voor het lezen en omgaan met de tekst;

    Kennishiaten kunnen niet door een strategie worden opgevuld;

    Leesstrategien kunnen nooit slecht technisch lezen compenseren (Torgesen, 2004);

    Universiteit van Utrecht (2017). Het aanleren van strategien is nuttig op zichzelf, maar het mag geen doel op zich zijn;

    Het niet ontstaan van dieper leesbegrip.

    Genoemde ontwikkelingen droegen bij aan de opkomst van close reading.

  • Wat zijn de doelen van close reading? Hoofddoel: Fisher & Frey (2012): Close reading is de praktijk dat leerlingen doelgericht kritisch een tekst onderzoeken door deze meerdere keren te lezen.

    Nevendoel: Leerlingen routines in het effectief omgaan met complexe teksten bijbrengen.

    Het kunnen omgaan met moeilijke teksten is volgens McSparrow Ruby (2014) de belangrijkste voorspeller voor schoolsucces.

  • WAAR GAAT HET BIJ CLOSE READING OM? WAT ZIJN BELANGRIJKE ACTIVITEITEN?

    Volgens Fisher, Frey en Hattie (2016) gaat het bij close reading om een combinatie van bekende zaken als:

    Leerlingen de tekst of een deel ervan doelgericht laten (her)lezen;

    Leerlingen aantekeningen laten maken om wat ze dachten vast te kunnen houden;

    Leerkrachten die het leesproces sturen door tekstgerichte vragen