hemijski sastav šljake

  • View
    342

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of hemijski sastav šljake

Vlada Tuzlanskog kantona JP "ELEKTROPRIVREDA BiH", Termoelektrana Tuzla Institut IPSA Sarajevo Institut GIT Tuzla Direkcija za puteve Tuzlanskog kantona

ZBORNIK RADOVA SA SAVJETOVANJA O PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTNE INFRASTRUKTURE

Tuzla, 28. maja 2003. godine

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

SADRAJ Strana1. 2. U V O D....................................................................................................................................3 mr. sci. Fadil Hadibeganovi , dipl.in.teh. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA........................................................5 Muhamed Palavri , dipl.in.ma. TE Tuzla MOGU NOSTI UPOTEREBE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA...........................10 mr. sci. Selim Belagi , dipl.in.teh. Zehrina Begi , dipl.in.teh. PROIZVODNJA MJEAVINA PEPELA, KRE A I KAMENA, OPREMA I TEHNOLOGIJA PRIMJENJENA U SVIJETU.............................................................14 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . mr. sci. Damir Zenunovi , dipl.in.gra . LABORATORIJSKA I EKSPERIMENTALNA ISTRAIVANJA PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI SAOBRA AJNICA ......................................................................................20 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . Huso Osmanovi , dipl.in.gra . Mirsad Ljalji , dipl.in.gra . EKONOMSKA ANALIZA PROIZVODNJE STABILIZACIONE MASE OD LJAKE I PEPELA IZ TE "TUZLA"........................................................................30 aban Hajdarevi , dipl.in.gra . BALAST PEPEO POGODNA SIROVINA ZA GRADNJU PUTEVA ........................33 Bosiljka Stojanovi , dipl.in. PROBLEMI U PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTEVA U REPUBLICI SRBIJI............................................................37 dr. sci. Slobodan Cmiljani , dipl.in.geol. mr.sci. Vladeta Vujani , dipl.in.geol MOGU NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA ZA IZRADU SAMOUGRADLJIVOG MALTERA ZA ISPUNU ROVOVA ISPOD GRADSKIH SAOBRA AJNICA (PRIMER PEPELA IZ KOSTOLCA)......................43 dr. sci. Petar Mitrovi , dipl.in.gra . TLA NA VRSTO A STABILIZACIJSKIH MJEAVINA SA UDJELOM LETE EG PEPELA U VEZIVU ...................................................................47 mr. sci. Sanja Dimter, dipl.in.gra . OPTIMIZATION OF USE OF FLY ASH IN THE CONCRETE PRODUCTION.......54 J. Sustersic, F. Ri ek, A. Zajc, A. Sajna NEKE SPECIFI NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKIH PEPELA U CESTOGRADNJI.............................................................................................................60 Mensur Dervikadi , dipl.in.gra . ZAKLJU CI SAVJETOVANJA ........................................................................................65

3.

4.

5.

6.

7. 8.

9.

10.

11. 12.

13.

Stran 2 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

1. U V O DU Bosni i Hercegovini su u pogonu termoelektrane u Tuzli, Kaknju, Ugljeviku i Gackom, koje u okviru osnovnog procesa proizvodnje elektri ne energije, stvaraju velike koli ine pepela i ljake, koji su produkti sagorijevanja raznih vrsta ugljeva (lignit, kameni ugalj, mrki ugalj i sl.). Ovi materijali se kao balast deponuju na terenima u neposrednoj blizini termoelektrana, gdje pored transportnih trokova, izazivaju i velike ekoloke probleme, degradaciju poljoprivrednih zemljita, direktno zaga ivanje vazduha kod mokrog postupka, i indirektno kod suhog postupka, putem padavina i razli itih vremenskih uticaja. Smanjenje, ili jo bolje re eno rjeenje ovih problema je od op eg zna aja. Smanjivanje, odnosno, rjeenje problema vezanih za odlaganje pepela i ljake mogu e je njihovim pretvaranjem u sekundarne sirovine, tj. njihovom primjenom u: izgradnji donjeg nosivog sloja saobra ajnica izgradnji donjeg stroja nasipa, stabilizacija i sl. izgradnji aerodroma izgradnji parkiralita izgradnji higijenskih deponija proizvodnji cementa proizvodnji gra evinskih materijala rjeavanje ekolokih problema usljed deponovanja pepela i ljake deponovanje pepela i ljake na jednom mjestu higijensko zbrinjavanje deponija proizvodnju materijala na bazi pepela (cement, siporeks i sl.) stabilizacija terena kod klizita.

Ciljevi upotrebe ljake i elektrofilterskog pepela kao korisnih sirovina su:

Istraivanje mogu nosti primjene pepela i ljake u Bosni i Hercegovini bi se sastojalo od: 1. Laboratorijskih ispitivanja 2. Istaivanja na terenu (in situ) 3. Poseban aspekt bi bila istraivanja fizi ko-mehani kih, hemijskih karakteristika i radioaktivnog uticaja pepela i ljake 4. Izrada receptura za mjeavinu pepela, ljake, kamenog agregata i veziva 5. Marketing za proizvode od pepela i ljake. U okviru navedenih istraivanja, obavilo bi se sljede e: 1.Laboratorijska istraivanja: Hemijska analiza ljake i pepela sa deponija i elektrofilterskog pepela Ispitivanje mjeavine pepela i ljake i izrada receptura Ispitivanje granice te enja i indeksa plasti nosti Optimalna vlanost i maksimalna zapreminska masa suhog materijala CBR (kalifornijski indeks nosivosti mjeavine) Granulometrijski sastav komponenti Pritisna jednoaksijalna vrsto a Bubrenje Koeficijent filtracije Modul stiljivosti Zapreminska masa u rastresitom i zbijenom stanju Upijanje vode

Strana 3 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

2.Terenska istraivanja(in situ) kod izgradnje opitne dionice: Odre ivanje radnog sastava mjeavine Odre ivanje tehnologije ugradnje mjeavine u konkretni objekat Kontrola kvaliteta ugradnje prema laboratorijskim kriterijima i parametrima, kao i vrsti objekata

3. Marketing Marketing bi se sastojao u istraivanju firmi koje bi proizvodile i ugra ivale masu prema recepturama i vrstama objekata. 4. Rezultati istraivanja Rezultati istraivanja bi se koristili za inoviranje propisa i standarda koji reguliu ovu stru nu oblast. Tako e bi se rezultati istraivanja prezentirali stru noj javnosti putem seminara i simpozija, kao i tampanja odr enih knjiga i asopisa.

mr.sci. Fadil Hadibeganovi ,dip.in.teh. direktor Instituta GIT

Stran 4 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

Palavri Muhamed, dipl.ing.ma.

Rukovodilac Slube za investicije Termoelektrane "Tuzla"

2. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA2.1. U v o d TE "Tuzla" sa est blokova, ukupne instalisane snage 779 MW, etapno je izgra ena i stavljena u pogon od 1959. do 1978. godine. Ugljevi koje TE "Tuzla" troi su lignit iz RL "Kreka" i mrki ugalj iz "Banovi a" i " ur evika". Prvi blok od 32 MW je stavljen u pogon 1963.godine, a zadnji blok 6-215 MW u 1978. god. U termoelektranama uz sagorijevanje ugljena, nastaju zna ajne koli ine nesagorjelog, kao to su ljaka i pepeo. Njihovo uzimanje sa kotlova i elektrofiltera kotlova, transport i deponovanje na deponijama, predstavlja vaan segment tehnolokog procesa proizvodnje elektri ne energije. U TE "Tuzla" u osnovi je primjenjena tehnologija hidrauli nog uzimanja i transporta ljake i pepela koji se mijeaju sa vodom u omjeru 1:7 do 1:15 i preko bager pumpi i tla nih cjevovoda transportuju na za to posebno izgra ene i ure ene deponije. Izuzetak ini uzimanje pepela sa elektrofiltera bloka 4 - pneumatskim sistemom do me usilosa pepela od 80 m3, odakle se dalje vanjski transport vri hidrauli nim sistemom ili u silos pepela od 1570 m3 za potrebe Fabrike cementa Lukavac. Izuzetak je i blok 6, gdje je ugra en kombinovani sistem uzimanja i transporta pepela sa elektrofiltera - hidrauli nim sistemom do deponija i pneumatskim sistemom do silosa pepela od 1570 m3. Na deponijama se iz mjeavine pulpe i vode, ljake i pepela, ljaka i pepeo kod slobodnog te enja taloe, a izbistrena, hemijski zaga ena otpadna voda skuplja i isputa u korito rijeke Jale. TE "Tuzla" danas koristi deponije: "Divkovi i II" i "Jezero I". Deponija "Divkovi i I" je rezervna. Navedene deponije se nalaze sjeverno od pogona TE "Tuzla", na udaljenosti od 2 do 5 km, a iznad jama Rudnika lignita "Dobrnja" i "Bukinje". Nije dozvoljeno istovremeno koritenje ovih deponija sa hidrauli nim sistemom transporta i deponovanje ljake i pepela za vrijeme eksploatacije uglja u ovim rudnicima, u zoni uticaja procjednih voda, to je difinisano u Dopunskom rudarskom projektu iz 1995.godine. U svijetu se primjenjuju nove tehnologije uzimanja i transporta ljake i pepela sa elektroenergetskih blokova. Ove tehnologije su racionalnije i sa ekolokog aspekta mnogo bolje, tako da se u razvijenim zemljama sve manje primjenjuje hidrauli ni sistem transporta. Rukovodstvo TE "Tuzla" tako e eli hidrauli ni sistem transporta ljake i pepela zamijeniti novim po svim osnovama boljim, racionalnijim sistemom. Svaki novi sistem u po etku trai velika finansijska sredstva, jer se kod izgradnje unutanjeg uzimanja i transporta ljake i pepela samo na jednom bloku mora izgraditi i vanjski transportni sistem i sistem odlaganja, tj. deponovanja za sve blokove termoelektrane. Ovo rjeenje jedino moe biti racionalno i prihvatljivo. U TE "Tuzla" rade i bilansko su aktivna 4 bloka, i to 1x100 MW i 3x200 MW instalisane snage. 2.2. Produkcija ljake i pepela do kraja 2002. godine Ostvarenje proizvodnje TE "Tuzla" od 1963. do 2002. godine predo eno je na dijagramima pod naslovom "ENERGETSKI BILANSI U TE TUZLA U PERIODU 1963.-2002." sa tabelarnim prikazom bilansnih podataka za svaku godinu i ukupno. (Vidi tabelu 1).

Strana 5 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

Od po etka rada TE "Tuzla" do kraja 2002. godine produkovano je i deponovano oko 30 miliona kubika ljake i pepla na deponije: Plane, Drenik, Divkovi i I, Divkovi i II i