of 45 /45
1 GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2 Rok szkolny 2016-2017 SEMESTR 1

GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2 · 2018. 1. 22. · GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2 Rok szkolny 2016-2017 ... Liczba ludności Polski na początku 2016 roku wynosia 38,5 mln., co przy

  • Author
    others

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2 · 2018. 1. 22. · GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2 Rok szkolny 2016-2017...

  • 1

    GEOGRAFIA Gimnazjum klasa 2

    Rok szkolny 2016-2017 SEMESTR 1

  • 2

    ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI W POLSCE ORAZ CECHY DEMOGRAFICZNE

    POLSKIEGO SPOŁECZEŃSTWA

    Gęstość zaludnienia

    Gęstość zaludnienia – miara przyporządkowująca populację do powierzchni. W

    przypadku zaludnienia poszczególnych regionów świata najczęściej stosuje się liczbę

    osób w przeliczeniu na km²

    Ekumena (z starogreckiego. oikoumene – świat zaludniony) – obszary na kuli

    ziemskiej stale zamieszkane i wykorzystywane gospodarczo przez człowieka.

    Migracja – wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu.

    Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem i występowało

    we wszystkich czasach. Nasilenie się migracji może nastąpić m.in. z przyczyn złej

    sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji

    politycznej nie odpowiadającej migrującym (migracje polityczne).

    ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI, GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA W POLSCE

    Liczba ludności Polski na początku 2016 roku wynosiła 38,5 mln., co przy

    powierzchni 312 679 km2 daje średnią gęstość zaludnienia 123 osoby na 1km2.

    Rozmieszczenie ludności nie jest równomierne – największe zagęszczenie

    występuje na południu, a najmniejsze w części północno-wschodniej i północno-

    zachodniej.

  • 3

    Na mapie można zauważyć skupienie ludności w obszarze trójkąta o podstawie

    leżącej wzdłuż południowej granicy i wierzchołku w okolicach Trójmiasta. Taki układ

    związany jest rozwojem gospodarczym, który skoncentrował się w Polsce

    Południowej i Centralnej. Szczególnie wyróżnia się region katowicko-krakowski oraz

    duże miasta i zespoły miejskie – Warszawa, Łódź, Trójmiasto, Wrocław, Poznań.

    Obszary słabo zaludnione to przede wszystkim duże kompleksy leśne na Pojezierzu

    Pomorskim i Mazurskim, Ziemi Lubuskiej, w Beskidach Wschodnich.

    PRZYROST NATURALNY, MIGRACJE, PRZYROST RZECZYWISTY

    W POLSCE

    Przyrost naturalny w Polsce kilka lat temu przybrał wartości ujemne (np. –0,4‰

    w 2003 roku, –0,1‰ w 2005). Działo się tak m. in. za sprawą spadającej liczby

    urodzeń, na co złożyło się kilka przyczyn:

    ekonomiczna – duża część społeczeństwa żyje w trudnej sytuacji finansowej,

    która nie sprzyja podejmowaniu decyzji o urodzeniu i wychowaniu dziecka;

    kulturowa – zmienia się model życia; młodzi ludzie coraz bardziej zajęci są

    karierą zawodową i nie mają czasu na rodzinę oraz dzieci;

  • 4

    demograficzna – niż demograficzny obejmował grupę ludzi w wieku 30-40 lat.

    Z drugiej strony na wysokim poziomie utrzymuje się liczba zgonów, co wywołane jest

    dużą liczebnością roczników starszych.

    W ostatnich latach przyrost naturalny ponownie przyjmuje wartości dodatnie — od

    0,1‰ w 2006 roku do 0,9‰ w 2008. Dzieje się tak za sprawą rosnącej liczby

    urodzeń, która jest skutkiem wchodzenia w wiek rozrodczy pokolenia z wyżu

    demograficznego lat 80-tych.

    Zróżnicowanie przestrzenne przyrostu naturalnego w Polsce pokazuje mapa

    poniżej. W skali całego kraju zaznacza się na niej niewielka przewaga obszarów

    o wartościach dodatnich, które dominują na Pomorzu, w Wielkopolsce i Małopolsce.

    Zmiany liczby ludności w Polsce po II wojnie światowej zależały przede wszystkim

    od przyrostu naturalnego. Migracje zagraniczne miały większe znaczenie tylko

    w kilku okresach. Najpierw – tuż po zakończeniu wojny – na dużą skalę odbywały się

    różnokierunkowe ruchy przesiedleńcze. Później – w 1968 roku – istotna była

    przymusowa emigracja ludności o pochodzeniu semickim. Z kolei w latach 80-tych

    wiele osób wyjeżdżało z przyczyn politycznych i ekonomicznych. Ostatnio znacząca

    staje się również zarobkowa emigracja Polaków do państw Unii Europejskiej, które

    otworzyły dla nas swoje rynki pracy. Jednakże przez ponad 50 lat utrzymywał się

    w Polsce stały, kilkupromilowy wzrost liczby ludności. Dopiero pod koniec lat

    dziewięćdziesiątych, gdy wartość przyrostu naturalnego gwałtownie spadła,

    zmalał przyrost rzeczywisty i w latach 1997-2007 notowano niewielki spadek liczby

    ludności.

    http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=269#przyrost_naturalnyhttp://www.wiking.edu.pl/article.php?id=269#migracjehttp://www.wiking.edu.pl/article.php?id=258#UE

  • 5

    W 2005 roku przyrost rzeczywisty wyniósł -0,4‰, na którą to wartość w głównej

    mierze złożyło się ujemne saldo migracji (-0,3‰). Był to właśnie efekt znacznej

    emigracji naszych rodaków (głównie na Wyspy Brytyjskie). Od roku 2008 mamy

    już dodatni przyrost rzeczywisty, bowiem wartość przyrostu naturalnego

    (0,9‰) przewyższyła bezwzględną wartość salda migracji (–0,4‰).

  • 6

    Zamieszczona poniżej mapa salda migracji zagranicznych i wewnętrznych pokazuje

    wyludnianie się terenów wiejskich, zwłaszcza tych oddalonych od dużych miast.

    Mieszkańcy wsi emigrują do miast, by podjąć pracę bądź naukę.

    Natomiast w strefach podmiejskich wielkich aglomeracji (Warszawy, Łodzi, Krakowa,

    Wrocławia, Poznania, Gdańska, Szczecina) notuje się w ostatnich latach bardzo

    duży napływ ludności. Spowodowane to jest chęcią ucieczki z zatłoczonych i drogich

    miast na spokojniejsze i tańsze tereny wiejskie.

  • 7

    Piramida wieku dla Polski, ze względu na wyraźnie zaznaczające się wyże i niże

    demograficzne (wybrzuszenia i wklęśnięcia), ma charakterystyczny, “pofałdowany”

    kształt. Owe wyże i niże to efekt II wojny światowej. W czasie jej trwania

    notowano bardzo niską liczbę urodzeń przy jednoczesnej wysokiej umieralności

    (zwłaszcza wśród mężczyzn). Stąd mała liczebność roczników wojennych. Natomiast

    po wojnie nastąpiła odbudowa i rozwój całego państwa, w tym także potencjału

    ludnościowego. W latach 50-tych miała miejsce kulminacja liczby urodzeń, co

    uwidoczniło się w postaci wyżu demograficznego. Kolejne wklęśnięcia i wybrzuszenia

    w piramidzie powtarzają się mniej więcej co 30 lat – jest to czas potrzebny, by

    następne pokolenie weszło w wiek dorosły i miało decydujący wpływ na liczbę

    urodzeń. Taka pokoleniowa powtarzalność w strukturze wieku nazywana jest echem

    demograficznym.

    Na piramidzie, a także na rysunku poniżej oznaczone zostały też grupy wiekowe

    w zależności od prawnej zdolności do pracy. W chwili obecnej struktura ta

    przedstawia się dosyć korzystnie – 64,5% ludności w wieku produkcyjnym utrzymuje

    35,5% ludności będącej w wieku nieprodukcyjnym. Jednakże niepokojący może być

    stały spadek liczby ludności w wieku przedprodukcyjnym, w obliczu zbliżającego się

    wzrostu liczby ludności w wieku poprodukcyjnym.

    Stopień feminizacji w Polsce wynosi 107 kobiet na 100 mężczyzn. Struktura płci

    widoczna na piramidzie pokazuje, że kobiety mają przewagę liczebną nad

    mężczyznami w rocznikach starszych. Dzieje się tak w większości społeczeństw,

    http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=269#struktura_wieku

  • 8

    ponieważ kobiety generalnie żyją dłużej (patrz średnie długości życia podane przy

    piramidzie).W Polsce dodatkowo dochodzi jeszcze efekt znacznych strat wojennych

    wśród mężczyzn i dotyczy to właśnie roczników starszych. Płeć męska przeważa za

    to w rocznikach młodszych, co wynika ze statystyk prowadzonych dla noworodków –

    na każde 100 urodzonych dziewczynek rodzi się średnio 106 chłopców.

    Współczynnik feminizacji w miastach jest wyższy niż na wsi, ponieważ młode

    kobiety częściej od mężczyzn decydują się na emigrację z terenów wiejskich.

    URBANIZACJA, STRUKTURA ZATRUDNIENIA, BEZROBOCIE W POLSCE

    Urbanizacja – proces koncentracji ludności w punktach przestrzeni geograficznej,

    głównie na obszarach miejskich, określający także wzrost liczby ludności miejskiej i

    jej udziału w liczbie ludności danego obszaru, dzięki czynnikom społeczno-

    kulturowym, demograficznym i ekonomicznym.

    Proporcje między ludnością miejską a wiejską od dawna zmieniały się w Polsce na

    korzyść mieszkańców miast. Ilustrują to poniższe diagramy.

    Ogólnoświatowy trend poszukiwania lepszych warunków życia w miastach nie ominął

    także i naszego kraju. Przez ostatnie 50 lat udział mieszkańców miast w Polsce

    zwiększył się dwukrotnie. Szczególnie wysokie tempo napływu ludzi do aglomeracji

    miejskich utrzymywało się do końca lat 70-tych, do kiedy to trwał – niesiony

    propagandą sukcesu – intensywny rozwój przemysłu (np. ciężkiego na Górnym

    Śląsku). Później migracje te znacznie osłabły, a ostatnio zaczęły nawet przybierać

    kierunek odwrotny – coraz więcej mieszkańców wielkich miast przenosi się na

    okoliczne tereny wiejskie (patrz mapa migracji).

    Największe miasta Polski to (w nawiasach liczba mieszkańców w 2008 r.):

    Warszawa (1 mln 710 tys.),

    Kraków (754 tys.),

    Łódź (747 tys.),

    Wrocław (632 tys.),

    Poznań (557 tys.),

    Gdańsk (456 tys.),

    Szczecin (407 tys.),

    Bydgoszcz (359 tys.) ,

    Lublin (350 tys.),

    http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=269#mapa_migracji

  • 9

    Katowice (310 tys.),

    Białystok (294 tys.).

    Zróżnicowanie przestrzenne stopnia urbanizacji pokazuje mapa poniżej. Widać na

    niej przewagę ludności miejskiej na zachodzie i ludności wiejskiej na wschodzie

    kraju. Wynika to m. in. z uwarunkowań historycznych – ziemie leżące pod zaborem

    pruskim, niejako przy okazji, skorzystały na rozwoju całego państwa niemieckiego;

    natomiast ziemie zaboru rosyjskiego, leżące na peryferiach wielkiej Rosji, pozostały

    zaniedbane i np. wiele małych, słabych ekonomicznie miast zdegradowano do rzędu

    wsi.

    Struktura zatrudnienia w naszym kraju powoli zmienia się na korzyść usług, które

    powinny stanowić około 70% – tak jest w państwach wysoko rozwiniętych

    (zobacz wykres). Aby to osiągnąć należy w dalszym ciągu dążyć do zmniejszenia

    javascript:openNewClean('show_image.php?type=image&f=geografia/images/europa_zatrudnienie_uslugi.gif','obrazek',670,480);

  • 10

    zatrudnienia w rolnictwie, bo nadal jest ono zbyt duże (optymalne byłoby na

    poziomie poniżej 10%).

    Znaczące zmiany w strukturze zatrudnienia odbijają się jednak rosnącym

    bezrobociem. Obecnie wynosi ono około 10% i zalicza się do najwyższych w Unii

    Europejskiej. Zjawisko bezrobocia pojawiło się w Polsce po przełomowym roku 1989.

    Przejście na gospodarkę rynkową wiązało się z upadkiem wielu nieekonomicznych

    zakładów przemysłowych. Iinne, by utrzymać się na rynku, musiały ograniczać koszty

    produkcji, co na ogół prowadziło do zwolnień pracowników.

    Na mapie poniżej zauważyć można, że stosunkowo niezła sytuacja na rynku

    pracy występuje w dużych miastach (zawsze stwarzają one więcej szans).

    Natomiast najgorzej jest na północy Polski, gdzie w niektórych powiatach stopa

    bezrobocia przekracza 30%. Wynika to głównie stąd, że wcześniej funkcjonowały

    http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=258#UEhttp://www.wiking.edu.pl/article.php?id=258#UE

  • 11

    tam liczne Państwowe Gospodarstwa Rolne, które zatrudniały wielu pracowników.

    Do dziś pozostały tam po nich zrujnowane na ogół zabudowania, nieuprawiane pola

    i rzesze bezrobotnych.

  • 12

    STRUKTURA NARODOWOŚCIOWA I RELIGIJNA POLSKI

    Naród

    Naród - trwała wspólnota ludzka, która wytworzona została na podstawie

    przede wszystkim wspólnych losów w historii, wspólnej kultury, języku,

    terytorium oraz życiu ekonomicznego, świadoma swojej odrębności pomiędzy

    innymi narodami.

    Świadomość narodowa to deklaracja przynależności do określonego narodu.

    Poczucie pewnej wspólnoty kształtuje się już od dziecka, poprzez uczenie się języka

    ojczystego, historii oraz literatury. Naród w swoisty sposób łączy dziedzictwo

    kulturowe - jak przykładowo stosunek do bardzo ważnych wydarzeń: chrzest Polski

    czy też bitwa pod Grunwaldem oraz ważnych osób jak Kościuszko czy Kopernik.

    Dla trwałości narodu bardzo istotne jest upowszechnianie się postawy patriotyzmu,

    czyli miłości do swojej ojczyzny oraz solidarności z wieloma członkami narodu.

    Naród to utworzona w długim procesie historycznym i trwała wspólnota ludzi

    powstała jako rezultat współżycia jednostek i rodzin oraz grup w danych warunkach

    przyrodniczych i biologicznych, która ukształtowała zrozumiałe dla siebie oraz

    przekazywane kolejnym pokoleniom:

    1. potrzeby, emocje oraz wyobrażenia,

    2. język - w wąskim oraz szerokim znaczeniu,

    3. kulturę, religię.

    Każda wspólnota chroni swoją integralność jednocześnie przed zagrożeniami

    zewnętrznymi oraz wewnętrznymi, a zarazem dąży do utworzenia mocnego państwa

    na terenie przez nią zajmowanym, natomiast w momencie utraty państwowości

    potrafi pielęgnować oraz rozwijać więzi, obyczaje, język oraz kulturę, itd., i w swych

    działaniach zmierza albo do odzyskania na nowo niepodległości albo do zapewnienia

    sobie określonych politycznych gwarancji autonomii danego bytu narodowego.

    W literaturze politycznej oraz naukowej pojawia się termin "naród" w co najmniej

    dwóch znaczeniach - jednym typowym dla Europy Zachodniej ( głównie

    anglosaskiej), drugim dla Europy Środkowej oraz Wschodniej:

    1. naród - to zbiorowość obywateli danego państwa osiągająca wysoki stopień

    w organizacji politycznej oraz kulturze. Przede wszystkim oznacza obywateli

    państwa, nie bierze on pod uwagę ich przynależności etnicznej.

    Tak rozumiany "naród" przyczynił się do powstania pojęcia "naród amerykański" jako

    obywateli państwa amerykańskiego. Podobnie starano się rozwinąć oraz utrwalić

    w latach '70 oraz '80 wieku XX pojęcie "naród radziecki", które wpisano

    w dokumentację XXV Zjazdu KPZR - później także w dokument konstytucji ZSRR.

    2. naród - to zbiorowość zdolna do kształtowania, kontynuowania oraz rozwoju

    własnej kultury - w jej ramach także literatury, sztuki i nauki oraz norm

  • 13

    etycznych oraz estetycznych, a także zasad porozumiewania się oraz

    współżycia - co w silnym stopniu decyduje , iż narody mogą istnieć w postaci

    odrębnych zbiorowości nawet w sytuacji pozostawania przez dłuższy okres

    bez własnego państwa.

    II/ Koncepcje narodu.

    W podejściu socjologicznym badania społeczności narodowych ukazały 3 koncepcje:

    a) koncepcję naturalistyczną - naród traktowano jako grupę genetycznie

    uwarunkowaną biogennie. Uznawano go za twór społeczny uwarunkowany

    okręconymi właściwościami środowiska geograficznego zamieszkałego przez pewną

    grupę przez wieki, która przekazała swoje właściwości psychofizyczne kolejnym

    generacjom;

    b) koncepcję politologiczną - naród uznawany jest za wspólnotę polityczną .Według

    tej koncepcji wspólnoty plemienne wraz ze wzrostem tworzą instytucje państwowe,

    które są odrębne od tzw. organizacji plemiennych. Często zdarzało się, że takie

    instytucje państwowe obejmowały swym zasięgiem większą ilość tzw. grup

    postplemiennych. Stworzone w taki sposób państwo starało się utworzyć w swoich

    ramach naród, zabiegało także o połączenie tychże grup plemiennych jeśli chodzi

    o jednorodne tradycje , wierzenia, obyczaje ale głównie jednoczyło je gospodarstwo.

    Starano się utrwalać poczucie wspólnoty kulturowej oraz politycznej w odniesieniu

    do innych państw, narodów.

    c) koncepcję kulturową - istoty narodu upatrywano w kształtowaniu się poprzez

    rozwój historyczny społeczności, które w określony sposób tworzą własną kulturę

    oraz w których członkowie danego narodu uczestniczą w tejże kulturze narodowej,

    która obejmujące język, sztukę i obyczaje oraz naukę, itd. Naród to więc wspólnota

    kultury.

    Kultura oraz świadomość narodowa.

    Kultura to czynniki narodowotwórczy. Przypominali często o tym fakcie znani polscy

    socjolodzy jak Florian Znaniecki i Bronisław Malinowski oraz Józef Chałasiński.

    Naród staje się przez kulturę.

    Wniosek o ważnej, bo narodowotwórczej roli kultury wynikał chociażby z analizy

    historii Polski zwłaszcza w okresie, kiedy była nieobecna na mapach Europy i świata.

    Jedynym z czynników podtrzymujących świadomość narodową była niewątpliwie

    kultura w różnych swoich przejawach; uniwersytety, szkoły i biblioteki, a także

    działalność edytorska oraz literatura narodowa w konkretny sposób przeciwstawiały

    się wielu procesom germanizacji oraz rusyfikacji. W krótkim okresie niepodległości

    międzywojennej bardzo szybko w społeczeństwie polskim nastąpiło znaczne

    wzmocnienie więzi narodowych - proces tenże dokonywał się poprzez aktywność

    polityczną (zwłaszcza ruchu ludowego), obowiązkowej u dzieci polskiej szkole,

    a także okruchom kultury masowej, która docierała do szerokich mas i działalności

    państwa.

    Bardzo silne oraz głębokie powiązanie danej kultury narodowej z funkcjonowaniem

    narodu jest szczególnie widoczne w krajach, które pozostają przez długi okres czasu

    pod tzw. okupacją kolonialną, która to hamowała rozwój kultury narodowej. Rola, jaka

  • 14

    pełni kultura w życiu każdego narodu była niejednokrotnie świadomie

    wykorzystywana w celach politycznych, dla pozostania przy władzy oraz

    jej umacniania. Przykładem tutaj może być z pewnością polityka kulturalna

    prowadzona przez rząd komunistyczny w Polsce przez wiele lat . Rewolucja

    kulturalna w ówczesnej Polsce Ludowej miała charakter zupełny, w jej zasięgu

    znajdowała się: oświata, nauka, zachowania oraz działania kulturowe, a także wzory

    zachowań oraz system wartości moralnych społeczeństwa i poszczególnych

    jednostek.

    Naród a instytucje kulturalne.

    Naród oraz każda grupa społeczna mają swoją własną wewnętrzną swoistą

    organizację społeczną - możemy zatem powiedzieć, że są one ustrukturalizowane.

    Organizacja narodu zawsze wyraża się w tworzeniu oraz rozwoju instytucji

    kulturalnych - instytucji tworzących różnorodne dzieła kultury, upowszechniające

    je oraz instytucje wychowujące młode generacje w określonej kulturze.

    W średniowieczu na formowanie się kultury wpływały i odgrywały doniosłą rolę

    organizacje kościelne, w tym także klasztory poprzez zakładanie szkół klasztornych

    i szkół katedralnych. Takie szkoły zajmowały się zwykle kształceniem w zakresie

    religii i teologii, były także ośrodkami rozległych studiów w takich dziedzinach

    jak prawo, czy medycyna i historia. Klasztory te były ówcześnie ośrodkami

    wielowymiarowego rozwoju kultury. Różni przywódcy kulturalni często skupiali się też

    w innych ośrodkach - w średniowiecznych autonomicznych miastach. W wiekach:

    XV-XVII były one w bardzo wielu krajach ośrodkami szybko rozwijającego

    się rzemiosła i handlu, zamożności i ściągały liczne grupy twórców m.in. sztuki,

    pisarzy oraz ówczesnej nauki. Równocześnie z szybką ekspansją gospodarczą miast

    miało miejsce upowszechnienie wynalazków oraz rozprzestrzenienie się dzieł

    z różnych dziedzin kultury, na szersze obszary oraz regiony. Bardzo ważna rola

    w średniowieczu przypadła gildią, zrzeszającym tamtejszych rzemieślników

    i wybitnych twórców z różnorodnych dziedzin sztuki. Te gildie podejmowały zlecenia,

    które realizowali wybitni twórcy bądź całe szkoły artystyczne tworzące dzieła

    zyskujące znaczenie ponadlokalne oraz stające się jednym z wielu elementów

    kształtowania się rozbudowanej kultury narodowej. Bardzo ważny element tworzenia

    się kultury stanowiły tworzące się organizacje twórców kultury i związki oraz

    stowarzyszenia. Zwykle zaczęły powstawać tzw. związki pisarzy. Na przełomie

    XVI oraz XVII wieku powstały akademie literackie na terenie Włoch. Na początku były

    one rozproszone, liczebnie słabe. Na samym początku XVII wieku w Paryżu powstała

    znana potem na całym świecie tzw. Akademia Francuska, jednocześnie za jej

    przykładem powstawały podobne instytucje w różnych krajach Europy. Te akademie

    literackie ustalały oraz rozwijały język narodowy - uznawany za wspólny przez wiele

    odrębnych grup etnicznych oraz regionalnych.

    Najważniejsze instytucje, które do dzisiaj odgrywają bardzo ważną rolę przy

    tworzeniu kultur narodowych to uniwersytety. Pojawiły się one stosunkowo wcześnie

    ( pierwszy uniwersytet powstał we Włoszech, kolejne we Francji oraz Anglii).

    W Polsce jako pierwszy uniwersytet założono w Krakowie. Rolę uniwersytetów

    uznaje się za bardzo ważną dla szerokiego rozwoju różnych zbiorowości

    narodowych, ponieważ zostały powołane by rozwijać nauki, od których natomiast

  • 15

    zależy postęp w różnorodnych dziedzinach życia - zjednoczonych politycznie -

    różnorodnych grup etnicznych. Wszystkie uniwersytety kształciły zwykle przyszłych

    twórców kultury i formowały elity intelektualne - kierujące potem rozwojem

    określonego kraju; przygotowywały liczne kadry inteligencji będące na najwyższym

    z poziomów w różnych dziedzinach złożonego życia narodowego; prowadziły

    badania naukowe bądź inspirowały wielu do ich prowadzenia. Można je więc uznać

    za najważniejsze z instytucji kulturalnych narodu.

    Powstawanie nowoczesnego narodu.

    Już w czasach nowożytnych miało miejsce w Europie wytworzenie się nowoczesnych

    narodów oraz nowoczesnej świadomości w narodzie . Poprzez nowoczesny naród

    rozumiemy:

    1. wszystkie stany i warstwy lub klasy społeczne charakteryzujące się poczuciem

    głębokiej przynależności narodowej (a nie tylko, jak to było w okresie

    średniowiecza, pewne elity lub w późniejszym czasie stany wyższe

    identyfikujące się jako członkowie określonego narodu). Świadomość

    narodowa i poczucie tożsamości narodowej także obejmuje najniższe warstwy

    społeczeństwa.

    2. podstawowe zręby kultury narodowej różnorodnych dziedzin - obyczajów,

    kultury i literatury, sztuki oraz nauki - zostają upowszechnione we wszelkich

    masach ludności. Tzw. samowiedza o swoim narodzie i jego dziejach oraz

    kulturze jest jednocześnie udziałem warstw wyższych oraz warstw niższych.

    3. dany naród posiada swą własną organizację państwową bądź poprzez walki

    narodowowyzwoleńcze dąży do uzyskania niepodległości państwa, ale walki

    te oraz wysiłki zmierzające do posiadania niepodległości politycznej państwa

    często mają charakter masowy oraz trwały.

    Do kształtowania się nowoczesnego państwa w historii doprowadziło kilka dużych

    procesów, obejmujących przemiany polityczne, a także przemiany techniczno -

    ekonomiczne, przemiany społeczne oraz rozwój masowych środków do przekazu

    kultury. Do bardzo ważnych aspektów przemian społecznych dokonujących się w

    Europie zaliczymy przeobrażenia techniczne i ekonomiczne znajdujące swój wyraz

    w szybkim rozwoju przemysłu fabrycznego oraz gospodarce tzw. Towarowo -

    pieniężnej. Szybko nastąpił rozwój masowych środkach przekazu; rozwijał

    się dynamicznie przemysł poligraficzny, który umożliwiał masowe nakłady książek

    i różnych wydawnictw oraz prasy. Poprzez to różnorodne treści symbolicznej kultury

    upowszechniane były pośród najniższych warstw w narodzie. Te wyżej wymienione

    czynniki mocno przyczyniły się do kształtowania się nowoczesnego narodu oraz

    świadomości narodowej.

    Naród a państwo.

    Państwem nazywamy organizację polityczną wyposażoną w suwerenną władzę

    zajmującą określony obszar. Przynależność do danego państwa ma charakter

    czysto sformalizowany - obywatelstwo. W obrębie danego państwa występuje

    zawsze stosunek: władza i podporządkowane jej osoby oraz grupy. Atrybutem

    każdego państwa jest suwerenność, którą rozumie się jako całkowitą niezależność

    od każdej siły zewnętrznej oraz wewnętrznej.

  • 16

    Funkcję wewnętrzną państwa możemy opisać jako podejmowanie działań, jasno

    wskazujących na fakt, iż władza państwowa jest najważniejsza na danym terytorium

    oraz decyduje sama o pełnym zakresie swych kompetencji, a także wszystkie inne

    instytucje oraz organy funkcjonują wyłącznie za jej zgodą oraz na warunkach

    wyraźnie przez nią nakreślonych.

    Funkcję zewnętrzną możemy określić jako realizację celów niezależnych

    od pozostałych państw oraz ochronę interesów określonego państwa. Pewne

    ograniczenie suwerenności jest możliwe tylko w wyniku przyjętych na określonych

    zasadach przez państwo zobowiązań - przykładowo jako następstwo przegranej

    wojny. Przynależność do danego państwa ma zawsze charakter przymusowy.

    Wszyscy obywatele mają określone obowiązki oraz prawa zwane zwykle

    obywatelskimi.

    Podział państw

    Biorąc pod uwagę strukturę, państwa dzieli się na : jednolite - unitarne oraz

    złożone - federacje lub państwa federacyjne. Tzw. państwa unitarne - władza

    suwerenna dotyczy zawsze całego obszaru i to w takim samym zakresie. Federacja -

    państwo, które składa się z większej bądź mniejszej ilości państw, ograniczających,

    na mocy porozumienia, wykonanie swojej suwerenności dla dobra powołanego

    poprzez siebie tzw. rządu federalnego - państwa federalnego nazywanego

    też związkowym. Zdarzało się w historii, że następował proces odwrotny - dochodziło

    do przekształcenia się państwa unitarnego w tzw. złożone.

    W każdej strukturze państwa federalnego funkcjonują - oprócz władzy federalnej -

    władze poszczególnych państw wchodzących w skład federacji - przykładowo

    stanów w USA. W tak określonym systemie zakres pełnienia władzy centralnej jest

    bardzo ściśle ograniczony oraz dotyczy zazwyczaj polityki zagranicznej i obronności

    oraz finansów. Odmienną formą w swojej strukturze jest niewątpliwie konfederacja

    państw - związek kilku państw ograniczających część swojej suwerenności dla dobra

    wspólnej polityki. Zwykle w takiej sytuacji nie powołuje się wspólnego organu -

    powoduje to, iż takie struktury zwykle nie są trwałe; czasem dochodzić może

    do powstania federacji.

    MNIEJSZOŚĆ NARODOWA

    Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce stanowią bardzo mały procent ludności,

    Polska należy do tych państw europejskich które mają ich najmniej.

    Mniejszość narodowa - ludność, która jest osiedlona na terytorium innej zbiorowości i

    odróżnia się od innych zbiorowości odrębnym pochodzeniem i kulturą, a często także

    językiem i wyznaniem, starając się zachować tę odrębność. Prawo międzynarodowe

    gwarantuje przestrzeganie praw tych zbiorowości. Ludność ta posiada obywatelstwo

    państwa zamieszkania ze wszystkimi tego konsekwencjami, ale nie ma

    wyodrębnionego terytorium pod względem politycznym i administracyjnym.

    Mniejszości można podzielić na:

    • zwarte - są to duże skupiska ludności, zamieszkujące z reguły od wielu pokoleń

  • 17

    jeden obszar,

    • rozproszone - zamieszkujące miejsca od siebie oddalone.

    Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce definiuje ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r.

    o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym:

    1. Mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która

    spełnia łącznie następujące warunki:

    1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

    2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub

    tradycją;

    3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

    4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana

    na jej wyrażanie i ochronę;

    5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co

    najmniej 100 lat;

    6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

    3. Mniejszością etniczną, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która

    spełnia łącznie następujące warunki:

    1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

    2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub

    tradycją;

    3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

    4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na

    jej wyrażanie i ochronę;

    5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co

    najmniej 100 lat;

    6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

    Polskę zamieszkują przedstawiciele 9 mniejszości narodowych

    • Białorusini

    • Czesi

    • Litwini

    • Niemcy

    • Ormianie

    • Rosjanie

    • Słowacy

    • Ukraińcy

    • Żydzi

    i 4 mniejszości etniczne

    • Karaimi

    • Łemkowie

    • Romowie

    • Tatarzy

  • 18

    Ponadto, tereny województwa pomorskiego zamieszkują Kaszubi, społeczność

    posługująca się językiem regionalnym.

  • 19

    Charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce

    Białorusini to mniejszość narodowa tradycyjnie zamieszkała na południowo-

    wschodnich terenach województwa podlaskiego. Podczas przeprowadzonego w

    2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość

    białoruską zadeklarowało 43.880 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego

    spisu z 2002 r. liczebność mniejszości białoruskiej wynosiła 47 640 osób), w tym:

    w województwie podlaskim – 38.358 osób (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 46 041), mazowieckim 1 576

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 541),

    warmińsko-mazurskim 600 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2002 r. – 226). Największe skupiska obywateli polskich narodowości

    białoruskiej znajdują się w południowo-wschodnich powiatach województwa

    podlaskiego: Wedle danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2002 r. mniejszość białoruska stanowiła w powiecie hajnowskim - 39,1%

    mieszkańców powiatu, bielskim - 19,80% mieszkańców powiatu, siemiatyckim -

    3,46% mieszkańców powiatu, białostockim - 3,2% mieszkańców powiatu i w

    Białymstoku (mieście na prawach powiatu) - 2,53% mieszkańców. Wedle

    danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r. na terenie

    9 gmin województwa podlaskiego przedstawiciele mniejszości białoruskiej stanowią

    obecnie ponad 20% mieszkańców gminy, w tym w 4 - ponad 50%.

  • 20

    W Parlamencie zasiada jeden przedstawiciel mniejszości białoruskiej wybrany z listy

    Sojuszu Lewicy Demokratycznej. W wyborach samorządowych przeprowadzonych w

    2010 r. mniejszość białoruska nie wystawiła swoich komitetów wyborczych.

    Kandydaci należący do mniejszości startowali zarówno z list ogólnokrajowych partii

    politycznych, jak i lokalnych komitetów wyborczych. W wyniku wyborów kandydaci

    należący do mniejszości zasiedli w radach gmin i powiatów województwa

    podlaskiego zamieszkanych przez mniejszość białoruską oraz w sejmiku

    województwa. W gminach zamieszkanych przez zwarte skupiska mniejszości

    białoruskiej kandydaci należący do mniejszości pełnią funkcję wójtów gmin.

    Przedstawiciele mniejszości białoruskiej pełnią także funkcje starostów i

    wicestarostów w niektórych powiatach Województwa Podlaskiego zamieszkanych

    przez zwarte skupiska osób należących do tej mniejszości.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka białoruskiego uczyło się w 47 placówkach

    oświatowych 3 148 uczniów należących do tej mniejszości (wedle danych

    Ministerstwa Edukacji Narodowej – stan na 30 września 2012 r.).

    Zdecydowana większość przedstawicieli mniejszości białoruskiej należy do Polskiego

    Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

    Główne organizacje:

    · Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne,

    · Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej - w skład którego wchodzą,

    działające autonomicznie: Białoruskie Stowarzyszenie Literackie "Białowieża",

    Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Stowarzyszenie Dziennikarzy Białoruskich,

    Rada Programowa Tygodnika „Niwa”, Białoruskie Zrzeszenie Studentów,

    Towarzystwo „Chatka” z Gdańska,

    · Związek Młodzieży Białoruskiej,

    · Stowarzyszenie „Muzeum i Ośrodek Kultury Białoruskiej” w Hajnówce,

    · Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Młodzieży Uczących się Języka

    Białoruskiego „AB-BA”,

    · Towarzystwo Kultury Białoruskiej,

    · Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Niwa" - tygodnik,

    · „Czasopis" - miesięcznik,

    · „Bielski Hostineć” – półrocznik,

    · „Białoruskie Zeszyty Historyczne" – półrocznik,

  • 21

    · „Termapiły” – rocznik,

    · „Kalendarz Białoruski” – rocznik,

    · „Annus Albaruthenicus” – rocznik.

    Niepubliczne media:

    · Białoruskie Radio „Racja”– nadające programy w języku białoruskim.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Festiwal „Piosenka Białoruska",

    · Festiwal Poezji Śpiewanej i Piosenki Autorskiej „Jesień Bardów",

    · Festiwal Muzyki Młodej Białorusi „Basowiszcza",

    · Międzynarodowy Festiwal Kulturalny „Siabrouskaja Biasieda”,

    · Święto Kultury Białoruskiej w Białymstoku,

    · Święto „Kupalle" w Białowieży.

    Czesi to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego

    w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało

    2.833 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego Spisu

    powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. liczebność mniejszości czeskiej

    wynosiła 386 osób), w tym: w województwie śląskim 580 osób (według Narodowego

    Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 61), mazowieckim – 453

    (według NSP 2002 r. – 37), dolnośląskim – 396 (według Narodowego Spisu

    powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 47). Tradycyjne skupisko mniejszości

    czeskiej znajduje się w okolicach miejscowości Zelów (woj. łódzkie). Pierwsza

    migracja czeska na tereny Polski miała miejsce w połowie XVI wieku i związana była

    z prześladowaniami religijnymi Braci Czeskich. Następne fale migracji miały miejsce

    w pierwszej połowie XVII w., drugiej połowie XVIII w. i na początku XIX w. – ta

    ostatnia związana była z rozwojem przemysłu włókienniczego w Łodzi.

    Mniejszość czeska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Mniejszość ta nie

    wystawiała również swoich kandydatów w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r.

    Mieszkający w Polsce Czesi tradycyjnie są ewangelikami.

    Główna organizacja:

    · Od 2010 r. działa Stowarzyszenie Czechów w Polsce. Ponadto, działalność

    społeczno-kulturalna osób należących do mniejszości czeskiej koncentruje się wokół

    Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Zelowie.

  • 22

    Największa impreza kulturalna:

    · coroczny konkurs przedszkolnych zespołów teatralnych

    Karaimi są najmniej liczną mniejszością etniczną w Polsce. Podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań narodowość karaimską zadeklarowało 313 obywateli polskich (wedle

    danych poprzedniego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z

    2002 r. liczebność mniejszości karaimskiej wynosiła 43 osoby), w tym: w

    województwie mazowieckim – 98 osób, łódzkim – 46, dolnośląskim – 46. Karaimi

    mieszkają przede wszystkim w Warszawie i okolicach, Łodzi i Wrocławiu. Pierwsze

    grupy Karaimów przybyły z Krymu w XIII wieku i osiedliły się na ziemiach księstwa

    halicko-wołyńskiego (Łuck, Halicz, Lwów). Na przełomie XIII/XIV w. duża grupa

    Karaimów została osiedlona w Trokach koło Wilna. Na obecne tereny Polski Karaimi

    przesiedlili się po II wojnie światowej w wyniku repatriacji ze wschodnich kresów

    Rzeczypospolitej.

    Mniejszość karaimska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Mniejszość ta

    nie wystawiała również swoich kandydatów w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r.

    Polscy Karaimi zatracili znajomość ojczystego języka. Nauczanie języka

    karaimskiego dla dzieci i młodzieży odbywa się podczas letnich szkół języka

    karaimskiego odbywających się w Trokach, na Litwie.

    Karaimów wyróżnia religia karaimska, wywodząca się z judaizmu. Istotne znaczenie

    w życiu mniejszości karaimskiej ma działalność Karaimskiego Związku

    Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej.

    Główna organizacja:

    · Związek Karaimów Polskich.

    Najważniejszy tytuł prasowy:

    · Awazymyz – kwartalnik.

    Najważniejsze impreza kulturalna:

    · cykl imprez „Spis podróżny. Karaimskie drogi” – w ramach którego

    prezentowana jest wystawa „Karaj jołłary - Karaimi w starej fotografii” oraz

    organizowane są wydarzenia towarzyszące.

    Litwini to mniejszość narodowa tradycyjnie zamieszkała na północnych terenach

    województwa podlaskiego. Narodowość litewską podczas przeprowadzonego w 2011

  • 23

    r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 7374

    obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z

    2002 r. liczebność mniejszości litewskiej wynosiła 5.639 osób), w tym: w

    województwie podlaskim – 4.867 osób (według Narodowego Spisu Powszechnego

    Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 5 097), mazowieckim – 446 (według Narodowego

    Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 99), warmińsko-mazurskim –

    380 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 83).

    Największe skupisko osób należących do mniejszości litewskiej znajduje się na

    terenie powiatu sejneńskiego w województwie podlaskim, gdzie 21,20% obywateli

    polskich zadeklarowało w trakcie spisu powszechnego z 2002 r. narodowość

    litewską. Litwini zamieszkują głównie gminę Puńsk – 75,7 % mieszkańców

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 r.), gminę

    wiejską Sejny - 18,52 % (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2002 r.), gminę miejską Sejny – 7,80% (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r.) oraz należącą do powiatu

    suwalskiego gminę Szypiliszki - 2,66 % mieszkańców (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r.).

    Mniejszość litewska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. W wyborach

    samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. mniejszość litewska nie wystawiła

    swoich komitetów wyborczych. Kandydaci reprezentujący tę mniejszość ubiegali się

    o mandaty z list lokalnych komitetów wyborczych. W wyniku wyborów trzy osoby

    należące do mniejszości litewskiej zasiadają w radzie powiatu sejneńskiego. W

    radzie gminy Puńsk przedstawiciele mniejszości litewskiej mają 14 mandatów (na 15

    możliwych), ponadto członkowie mniejszości zasiadają w radach miasta (1) i gminy

    (4) Sejny. W radzie powiatu sejneńskiego zasiada trzech ich przedstawicieli.

    Przedstawiciele mniejszości litewskiej pełnią również funkcję wójta gminy Puńsk oraz

    wicestarosty sejneńskiego.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka litewskiego jako ojczystego uczyło się w 19

    placówkach 683 uczniów. W większości wspomnianych placówek oświatowych język

    litewski jest językiem wykładowym – taki model nauczania mniejszość litewska

    wybrała jako jedyna mniejszość w Polsce. Nauczanie języka i w języku litewskim

    zorganizowane jest na wszystkich poziomach nauczania.

    Zdecydowana większość przedstawicieli mniejszości litewskiej to wierni Kościoła

    Rzymskokatolickiego.

    Główne organizacje:

    · Wspólnota Litwinów w Polsce,

    · Stowarzyszenie Litwinów w Polsce,

    · Litewskie Towarzystwo św. Kazimierza,

    · Fundacja im. Biskupa Antanasa Baranauskasa „Dom Litewski w Sejnach".

  • 24

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Aušra" - dwutygodnik,

    · „Aušrelé" - miesięcznik dla dzieci,

    · „Šaltinis” – kwartalnik,

    · „Suvalkietis” – kwartalnik.

    Najważniejsze imprezy kulturalne:

    · Jarmark Folklorystyczny „Zielna",

    · Festiwal Teatrów Stodolanych,

    · Festiwal Teatrów Dziecięcych,

    · „Sąskrydis” - zlot litewskich zespołów artystycznych,

    · Koncert Zaduszkowy „Vėlinės”.

    Łemkowie to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań zadeklarowało 9 641 obywateli polskich (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości

    łemkowskiej wynosiła 5.850 osób), w tym: w województwie dolnośląskim – 4 735

    osób (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 3

    082), małopolskim – 2 186 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2002 r. – 1 580), lubuskim – 1 413 (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 784). Tradycyjnie członkowie tej

    mniejszości zamieszkiwali tzw. Łemkowszczyznę, czyli Beskid Niski i część Beskidu

    Sądeckiego. Na tereny obecnego zamieszkiwania (zachodnie województwa kraju)

    zostali przesiedleni w 1947 r. w wyniku akcji "Wisła" (potępionej przez Senat

    Rzeczypospolitej Polskiej w 1990 r.). Współcześnie jedynie część Łemków mieszka

    na terenach historycznej Łemkowszczyzny (województwo małopolskie)

    Niewielka część Łemków podkreśla swój związek (przynależność) z narodem

    ukraińskim. W trakcie Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań z 2011

    r. 283 osoby należące do mniejszości łemkowskiej zadeklarowały także

    przynależność do narodu ukraińskiego. Deklarację przynależności do grupy etnicznej

    Łemków złożyło także 801 osób należących do mniejszości ukraińskiej.

    Zdecydowana większość Łemków deklaruje, że z narodem tym nie ma związków.

    Mniejszość łemkowska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. W wyborach

    samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. mniejszość łemkowska nie wystawiła

    swoich komitetów wyborczych. Kandydaci należący do mniejszości startowali

    zarówno z list ogólnokrajowych partii politycznych, jak i lokalnych komitetów

    wyborczych. W wyniku wyborów 2 radnych należących do mniejszości łemkowskiej

    zasiada w radach powiatów na terenie województw dolnośląskiego (powiat legnicki) i

  • 25

    małopolskiego (powiat gorlicki), 8 kandydatów należących do mniejszości wybrano

    do rad gmin na terenach województw dolnośląskiego, podkarpackiego i

    małopolskiego. W jednej z gmin na terenie województwa małopolskiego kandydat

    należący do mniejszości łemkowskiej został wybrany na stanowisko wójta gminy.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka łemkowskiego jako ojczystego uczyło się w 35

    placówkach oświatowych 281 uczniów należących do tej mniejszości.

    Łemkowie w zdecydowanej większości należą do dwóch Kościołów: Polskiego

    Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz Kościoła Katolickiego Obrządku

    Bizantyńsko-Ukraińskiego.

    Główne organizacje:

    · Stowarzyszenie Łemków,

    · Zjednoczenie Łemków (członek wspierający Związek Ukraińców w Polsce),

    · Stowarzyszenie „Ruska Bursa" w Gorlicach,

    · Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkowskiej w

    Zyndranowej,

    · Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca „Kyczera”,

    · Stowarzyszenie Miłośników Kultury Łemkowskiej.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Besida" – dwumiesięcznik,

    · „Watra" – kwartalnik,

    · „Rocznik Ruskiej Bursy”- rocznik,

    · „Łemkiwska Storinka" - dodatek do ukraińskiego tygodnika "Nasze Słowo".

    Niepubliczne media:

    · Od czerwca 2011 r. w Gorlicach audycje w języku łemkowskim emituje

    niepubliczne Łemkowskie Radio Internetowe Stowarzyszenia Ruska Bursa

    (używające obecnie nazwy Radio Internetowe Ruskiej Bursy „LEM.fm”).

    Największe imprezy kulturalne:

    · „Łemkowska Watra" w Zdyni,

    · „Łemkowska Watra na Obczyźnie" w Michałowie,

  • 26

    · Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny Mniejszości Narodowych i

    Etnicznych „Świat pod Kyczerą”,

    · „Łemkowska Jesień Twórcza",

    · „Międzynarodowe Biennale Kultury Łemkowskiej" w Krynicy,

    · „Spotkania z Kulturą Łemkowską" w Gorzowie Wielkopolskim,

    · Łemkowska Watra w Ługach.

    Niemcy to najliczniejsza mniejszość narodowa zamieszkująca Polskę. Podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań narodowość niemiecką zadeklarowało 144 238 obywateli polskich (wedle

    danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność

    mniejszości niemieckiej wynosiła 147 094 osób), w tym: w województwie opolskim –

    78 157 osób (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002

    r. – 104 399), śląskim – 34 799 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności

    i Mieszkań z 2002 r. – 30 531), warmińsko-mazurskim – 4 645 (według Narodowego

    Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 4 311). Wedle danych NSP

    2002 r. największe skupiska obywateli polskich narodowości niemieckiej znajdują się

    w centralnych i wschodnich powiatach województwa opolskiego: strzeleckim (20,62

    % mieszkańców powiatu), opolskim (19,82%), krapkowickim (18,38%), oleskim

    (16,82%), prudnickim (14,93%), kędzierzyńsko-kozielskim (13,15%), kluczborskim

    (9,75%) i opolskim-miejskim (2,46%) oraz w zachodnich powiatach województwa

    śląskiego: raciborskim (7,24%), gliwickim (4,25%), i lublinieckim (3,10%). Na terenie

    19 gmin województwa opolskiego i 3 gmin województwa śląskiego przedstawiciele

    mniejszości niemieckiej stanowią ponad 20% mieszkańców gminy.

    W Parlamencie zasiada przedstawiciel mniejszości niemieckiej wybrany z listy

    komitetu wyborczego mniejszości niemieckiej. W wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r. mniejszość niemiecka jako jedyna wystawiła własny

    komitet wyborczy na terenie województwa opolskiego. Kandydaci należący do

    mniejszości startowali także z list ogólnokrajowych partii politycznych, jak i lokalnych

    komitetów wyborczych. W wyniku wyborów 7 kandydatów należących do mniejszości

    niemieckiej zasiada w sejmikach województw opolskiego i warmińsko-mazurskiego.

    50 przedstawicieli tej mniejszości zasiada w radach powiatów na terenie województw

    opolskiego i warmińsko-mazurskiego (powiaty: kędzierzyńsko-kozielski, kluczborski,

    krapkowicki, oleski, opolski-ziemski, prudnicki, strzelecki i szczycieński), 282

    kandydatów należących do mniejszości wybrano do rad gmin na terenach

    województw: opolskiego, zachodniopomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Na urząd

    wójta lub burmistrza gmin województwa opolskiego wybrano 23 kandydatów

    reprezentujących mniejszość niemiecką. Ponadto kandydaci wywodzący się z

    mniejszości niemieckiej startujący z list komitetów lokalnych

    i ogólnokrajowych partii politycznych zostali wybrani do różnych szczebli samorządu

    województwa śląskiego. Przedstawiciele mniejszości niemieckiej pełnią także funkcje

    starostów i wicestarostów w niektórych powiatach zamieszkanych przez zwarte

    skupiska osób należących do tej mniejszości.

  • 27

    W roku szkolnym 2012/2013 języka niemieckiego uczyło się w 589 placówkach

    oświatowych 38 783 uczniów należących do tej mniejszości.

    Przedstawiciele mniejszości niemieckiej są w większości katolikami, a tylko nieliczni

    (głównie zamieszkujący województwa Polski północnej) deklarują przynależność do

    Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego.

    Główne organizacje:

    · Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce -

    Związek reprezentuje 9 Towarzystw Społeczno–Kulturalnych działających w 9

    województwach i ok. 600 kół terenowych. Do Związku należy 9 członków

    (organizacji) stałych i 6 organizacji zrzeszonych. Członkowie stali to: Towarzystwo

    Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim, Towarzystwo Społeczno-

    Kulturalne Niemców w województwie śląskim, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne

    Mniejszości Niemieckiej w województwie zachodnio-pomorskim, Niemieckie

    Towarzystwo Kulturalno-Społeczne w województwie łódzkim, Towarzystwo

    Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej w województwie lubuskim, Niemieckie

    Towarzystwo Społeczno-Kulturalne w województwie dolnośląskim, Związek

    Stowarzyszeń Niemieckich Warmii i Mazur, Związek Mniejszości Niemieckiej w

    województwie pomorskim, Stowarzyszenie Ludności Pochodzenia Niemieckiego w

    województwie kujawsko-pomorskim. Organizacjami stowarzyszonymi są: Związek

    Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w Rzeczypospolitej Polskiej, Związek Śląskich

    Rolników, Związek Śląskich Kobiet Wiejskich, Towarzystwo Dobroczynne Niemców

    na Śląsku, Konwersatorium im. Josepha von Eichendorffa i Niemieckie Towarzystwo

    Oświatowe.

    · Niemiecka Wspólnota „Pojednanie i Przyszłość",

    · Stowarzyszenie Mazurskie,

    · Śląskie Stowarzyszenie Samorządowe.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Wochenblatt.pl" - tygodnik,

    · „Heimat - Mała Ojczyzna” – cotygodniowy dodatek do Nowej Trybuny

    Opolskiej,

    · „Mitteilungsblatt" - miesięcznik,

    · „Masurische Storchenpost" - miesięcznik,

    · „Oberschlesische Stimme“ – comiesięczny dodatek do tygodnika

    Wochenblatt.pl.

  • 28

    Niepubliczne media:

    · Polsko-Niemieckie Radio Internetowe „Mittendrin” – nadające audycje w języku

    niemieckim,

    · Radio Vanessa z Raciborza – nadające audycję w języku niemieckim „Die

    deutsche Simme”,

    · Radio Park FM w Kędzierzynie-Koźlu – nadające audycję w języku niemieckim

    „Kaffeeklatsch”,

    · Telewizja Satelitarna TVS – emitująca niemieckojęzyczny magazyn „Schlesien

    Journal”.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Festiwal Kultury Mniejszości Niemieckiej w Polsce,

    · Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim,

    · Konkurs Recytatorski w Języku Niemieckim „Młodzież Recytuje Poezję”,

    · Festyn Letni „Sommerfest” w Olsztynie,

    · Przegląd Orkiestr i Kapel Mniejszości Niemieckiej w Leśnicy,

    · Przegląd Zespołów Dziecięcych i Młodzieżowych Mniejszości Niemieckiej w

    Leśnicy,

    · Festiwal Chórów i Zespołów Śpiewaczych Mniejszości Niemieckiej w Walcach.

    Ormianie to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań zadeklarowało 1.684 obywateli polskich (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości

    ormiańskiej wynosiła 262 osoby), w tym: w województwie mazowieckim – 403 osoby

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 73),

    śląskim – 167 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z

    2002 r. - 23), małopolskim – 155 (według Narodowego Spisu Powszechnego

    Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 22). Kolonie ormiańskie powstałe około XI w. na Rusi

    Kijowskiej (Lwów, Łuck, Kamieniec Podolski) weszły w skład państwa Polskiego za

    panowania Kazimierza Wielkiego. W 1356 r. kolonie w Kamieńcu Podolskim i we

    Lwowie uzyskały potwierdzenie swojej autonomii, a Lwów został siedzibą biskupa

    ormiańskiego. Po II wojnie światowej polscy Ormianie z dawnych kresów

    południowo-wschodnich w większości repatriowali się na obecne tereny państwa

    Polskiego. W latach 90–tych XX wieku na terenach Polski osiedliła się stosunkowo

    liczna grupa migrantów z terenu Republiki Armenii. Największe skupiska polskich

    Ormian znajdują się w Warszawie i Krakowie. Ważnym centrum kulturalnym

    mniejszości ormiańskiej są też Gliwice.

  • 29

    W wyniku wyborów parlamentarnych przeprowadzonych w 2011 roku mandat

    senatora sprawuje kandydat wywodzący się z mniejszości ormiańskiej.

    W wyniku wyborów samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. w sejmiku

    województwa świętokrzyskiego zasiada radny związany ze społecznością ormiańską

    w Polsce.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka ormiańskiego uczyło się w 4 placówkach

    oświatowych 54 uczniów należących do tej mniejszości.

    Przedstawiciele mniejszości ormiańskiej przeważnie są katolikami obrządku

    ormiańskiego lub łacińskiego albo należą do Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego.

    Główne organizacje:

    · Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich z siedzibą w Warszawie,

    · Fundacja Ormiańska KZKO,

    · Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne z siedzibą w Krakowie,

    · Związek Ormian w Polsce im. Arcybiskupa Józefa Teodorowicza z siedzibą w

    Gliwicach.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Awedis” – kwartalnik,

    · „Biuletyn Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego" - kwartalnik.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Obchody rocznicy ludobójstwa Ormian w 1915 r.,

    · Ogólnopolskie Spotkania Środowiska Ormiańskiego,

    · Dni ormiańskie w Krakowie, Warszawie i Gliwicach.

    Romowie to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań zadeklarowało 16 725 obywateli polskich (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości

    romskiej wynosiła 12 731 osób), w tym: w województwie dolnośląskim – 2 028 osób

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 319),

    małopolskim – 1 735 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2002 r. – 1 678), śląskim – 1 733 (według Narodowego Spisu

    powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 189). Romowie w Polsce należą do

  • 30

    pięciu grup: najliczniejszą jest grupa Bergitka Roma, kolejne to Polska Roma,

    Lowarzy, Kelderasze oraz niewielka grupa Sinti.

    Pierwszy dokument poświadczający obecność Romów w Polsce datowany jest na

    rok 1401 i pochodzi z Krakowa. Od XV w. wzdłuż łuku Karpat i od strony Niziny

    Węgierskiej przybywały do Polski i osiedlały się grupy wędrujących Romów. Ich

    potomkami są Romowie Karpaccy. Od XVI wieku do Polski zaczęli przybywać z

    Niemiec Romowie nazwani później Polska Roma. W II połowie XIX w. z terenów

    Siedmiogrodu i Wołoszczyzny rozpoczęła się migracja Kełderaszy (Kelderari -

    kotlarze) i Lowarów (Lovari - handlarze końmi).

    Romowie Karpaccy (prowadzący osiadły tryb życia od kilkuset lat) zamieszkują

    głównie górskie tereny województwa małopolskiego. Największy odsetek osób

    narodowości romskiej zamieszkuje gminę wiejską Bukowina Tatrzańska w powiecie

    tatrzańskim, gdzie 1,10 % mieszkańców gminy zadeklarowało w trakcie spisu

    powszechnego w 2002 r. narodowość romską. Stosunkowo duże skupiska osób

    należących do grupy Bergitka Roma znajdują się także w miastach Górnego i

    Dolnego Śląska oraz w krakowskiej Nowej Hucie, gdzie w latach 50-tych XX

    wieku zatrudniano Romów w ramach tzw. polityki produktywizacyjnej. Większość

    Romów należących do pozostałych trzech grup prowadziła niegdyś wędrowny tryb

    życia. Obecnie przedstawiciele tych społeczności mieszkają głównie w miastach:

    Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi, Krakowie, Mielcu i Puławach oraz wielu

    mniejszych ośrodkach miejskich. Jest to konsekwencją przymusowej polityki

    osiedleńczej prowadzonej przez władze PRL.

    Mniejszość romska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Osoby

    reprezentujące tę mniejszość kandydowały w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r. do władz niektórych gmin z list różnych komitetów

    wyborczych. Żaden z kandydatów związanych z tą mniejszością nie uzyskał jednak

    mandatu.

    Romowie w Polsce to w zdecydowanej większości członkowie Kościoła

    Rzymskokatolickiego, choć od kilku lat widoczny jest udział Romów w Kościele

    Zielonoświątkowym oraz Związku Świadków Jehowy. W kraju zarejestrowanych jest

    ponad 80 romskich organizacji pozarządowych.

    Główne organizacje - główni romscy beneficjenci

    Programu na rzecz społeczności romskich

    · Związek Romów Polskich,

    · Centrum Doradztwa i Informacji dla Romów w Polsce,

    · Stowarzyszenie Kulturalno-Społeczne - Centrum Kultury Romów w Polsce,

    · Stowarzyszenie Romów w Krakowie Nowej Hucie,

    · Stowarzyszenie Romów we Wrocławiu „Romani Bacht”,

    · Związek Romów Polskich w Gorzowie Wielkopolskim,

  • 31

    · Towarzystwo Krzewienia Kultury i Tradycji Romskiej „Kałe Jakha”,

    · Stowarzyszenie Romów Polskich „Parno Foro”,

    · Romskie Stowarzyszenie Oświatowe „Harrangos”,

    · Stowarzyszenie Romów w Pyrzycach „Patra”,

    · Fundacja Bahtałe Roma,

    · Towarzystwo Kulturalno-Społeczne Romów w RP w Kędzierzynie-Koźlu,

    · Stowarzyszenie Asystentów Edukacji Romskiej w Polsce,

    · Stowarzyszenie Romów i Innych Narodowości w Nysie,

    · Międzynarodowe Stowarzyszenie Twórców Romskich w Polsce Roma.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Romano Atmo” – dwumiesięcznik,

    · „Dialog-Pheniben” – kwartalnik,

    · „Kwartalnik Romski” – kwartalnik.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Międzynarodowe Spotkania Zespołów Cygańskich Romane Dyvesa w

    Gorzowie Wielkopolskim,

    · Międzynarodowy Festiwal Piosenki i Kultury Romów w Ciechocinku,

    · Międzynarodowy Tabor Pamięci Romów Tarnów – Szczurowa,

    · Obchody Międzynarodowego Dnia Romów,

    · Obchody rocznicy likwidacji tzw. Zieguenerlager na terenie b. KL Auschwitz-

    Birkenau,

    · Otwarcie i zamknięcie Sezonu Cygańskiego w Muzeum Okręgowym w

    Tarnowie.

    Rosjanie to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań zadeklarowało 8.796 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego NSP

    z 2002 r. liczebność mniejszości rosyjskiej wynosiła 3 244 osób), w tym: w

    województwie mazowieckim – 1 950 osób (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 614), dolnośląskim – 861 (według

    Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. - 362), śląskim –

    829 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. -

    275). Rosjanie mieszkający w Polsce wywodzą się głównie z kolejnych fal

  • 32

    migracyjnych, w ramach których przybywali do Polski: w okresie rozbiorów, po

    rewolucji październikowej, w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz po

    rozpadzie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przedstawiciele

    społeczności rosyjskiej należą w większości do Polskiego Autokefalicznego Kościoła

    Prawosławnego. Ponadto w województwie podlaskim i warmińsko-mazurskim

    mieszkają staroobrzędowcy (starowiercy). Grupa ta, jako grupa wyznaniowa,

    powstała w drugiej połowie XVII wieku w wyniku rozłamu w rosyjskiej cerkwi

    prawosławnej. Pod koniec XVIII wieku staroobrzędowcy osiedlili się na obecnych

    terenach Polski (Suwalszczyzna i Mazury) uchodząc przed prześladowaniami

    religijnymi. W okresie ostatnich lat w grupie tej obserwuje się przechodzenie od

    samoidentyfikacji przede wszystkim religijnej do narodowej, co związane jest m. in. z

    zacieśnianiem współpracy z innymi organizacjami mniejszości rosyjskiej w Polsce,

    grupującymi przede wszystkim imigrantów oraz ich potomków oraz korzystaniem z

    programów Federacji Rosyjskiej przeznaczonych dla organizacji mniejszości

    rosyjskiej zza granicy.

    Mniejszość rosyjska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Osoby

    reprezentujące tę mniejszość nie kandydowały w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r.

    Główne organizacje:

    · Stowarzyszenie „Rosyjski Dom” z siedzibą w Warszawie,

    · Stowarzyszenie „Wspólnota Rosyjska" z siedzibą w Warszawie,

    · Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe z siedzibą w Białymstoku,

    · Stowarzyszenie Staroobrzędowców w Polsce z siedzibą w Borze koło

    Augustowa.

    Największe imprezy kulturalne:

    · coroczne konferencje Rosjan w Polsce (organizowane w różnych miastach),

    · Dni Kultury Rosyjskiej w Białymstoku,

    · Rosyjska Maslenica w Warszawie,

    · Konkurs Recytatorski Poezji Rosyjskiej,

    · Pikniki Staroobrzędowców w Gabowych Grądach.

    Słowacy to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

  • 33

    mieszkań zadeklarowało 2.740 obywateli polskich (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości

    słowackiej wynosiła 1.710 osób), w tym: w województwie małopolskim – 1.428 osób

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1.572),

    śląskim – 264 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań

    z 2002 r. – 40), mazowieckim – 258 (według Narodowego Spisu Powszechnego

    Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 20). Słowacy zamieszkują tradycyjnie tereny Spisza i

    Orawy. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r.

    największe skupiska mniejszości słowackiej to gminy: wiejska Nowy Targ - 3,25%

    ludności, Łapsze Niżne - 2,64% i Jabłonka - 1,25% - powiatu nowotarskiego oraz

    gmina Bukowina Tatrzańska (2,84%) - powiatu tatrzańskiego.

    Mniejszość słowacka nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Osoby

    reprezentujące tę mniejszość kandydowały w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r. do władz niektórych gmin województwa małopolskiego

    z list różnych komitetów wyborczych. Trzech radnych gminy Nowy Targ związanych

    jest z mniejszością słowacką.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka słowackiego uczyło się w 12 placówkach 202

    uczniów należących do tej mniejszości.

    Słowacy są w większości wiernymi Kościoła Rzymskokatolickiego.

    Główna organizacja:

    · Towarzystwo Słowaków w Polsce.

    Najważniejszy tytuł prasowy:

    · „Život" - miesięcznik.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Dni Kultury Słowackiej w Małopolsce,

    · Przegląd Krajańskich Orkiestr Dętych,

    · Przegląd Zespołów Folklorystycznych w Krempachach.

    Tatarzy to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego

    w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało

    1.828 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu

    powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości tatarskiej wynosiła 447 osób), w tym:

    w województwie podlaskim – 539 osób (według Narodowego Spisu powszechnego

    Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 319), mazowieckim – 332 (według Narodowego

    Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 22), pomorskim – 175 (według

  • 34

    Narodowego Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 28). Tatarzy

    zamieszkują rdzenne kolonie tatarskie na Białostocczyźnie (Bohoniki i Kruszyniany)

    oraz miasta: Białystok, Sokółkę, Dąbrowę Białostocką, Warszawę i Gdańsk.

    Polscy Tatarzy mieszkali na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego od końca XIV

    wieku. Ich przodkami byli emigranci lub uciekinierzy z terenów ówczesnej Złotej Ordy

    oraz z Krymu. Tatarzy w Polsce zatracili znajomość swojego ojczystego języka,

    pozostali natomiast wierni religii muzułmańskiej. Istotne znaczenie w życiu

    mniejszości tatarskiej odgrywa działalność Muzułmańskiego Związku Religijnego w

    Rzeczypospolitej Polskiej.

    Mniejszość tatarska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. Mniejszość ta nie

    wystawiała również swoich kandydatów w wyborach samorządowych

    przeprowadzonych w 2010 r.

    Główna organizacja:

    · Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Życie Tatarskie” – dwumiesięcznik,

    · „Przegląd Tatarski” – kwartalnik.

    Największa impreza kulturalna:

    · Dni Kultury Tatarskiej organizowane na Podlasiu.

    Ukraińcy to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas

    przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i

    mieszkań zadeklarowało 38 797 obywateli polskich (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości

    ukraińskiej wynosiła 27 172 osoby), w tym: w województwie warmińsko-mazurskim –

    13 037 osób (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002

    r. – 11 881), zachodniopomorskim – 4 482 (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 3 703), pomorskim – 3 932

    (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 2 831).

    W wyniku przeprowadzonej w 1947 r. przez ówczesne władze komunistyczne akcji

    "Wisła" niemal cała ludność ukraińska, zamieszkująca tereny południowo-wschodniej

    Polski, została przesiedlona na tereny Polski północnej i zachodniej, gdzie obecnie

    znajdują się jej największe skupiska. Części Ukraińców udało się uniknąć

    przesiedlenia z rodzimych terenów, a części pozwolono na powrót po 1956 r. Stąd

    też skupiska mniejszości ukraińskiej w województwach podkarpackim i małopolskim.

  • 35

    W wyniku wyborów parlamentarnych przeprowadzonych w 2007 roku mandat

    poselski uzyskał jeden przedstawiciel mniejszości ukraińskiej wybrany z listy komitetu

    wyborczego Platformy Obywatelskiej. W związku z wyborem do Sejmu

    Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiciel mniejszości ukraińskiej przestał zasiadać w

    sejmiku województwa warmińsko-mazurskiego. Podobnie w wyniku wyborów

    parlamentarnych przeprowadzonych w 2011 r. mandat poselski uzyskał jeden

    przedstawiciel mniejszości ukraińskiej.

    W wyborach samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. mniejszość ukraińska nie

    wystawiła swoich komitetów wyborczych. Kandydaci należący do mniejszości

    startowali zarówno z list ogólnokrajowych partii politycznych, jak i lokalnych

    komitetów wyborczych, część z poparciem organizacji mniejszości ukraińskiej w

    Polsce. W wyniku wyborów jeden kandydat należący do mniejszości ukraińskiej

    zasiada w sejmiku województwa pomorskiego. 13 przedstawicieli tej mniejszości

    zasiada w radach powiatów na terenie województw: pomorskiego, warmińsko-

    mazurskiego i zachodniopomorskiego (powiaty: bytowski, gdański, bartoszycki,

    kętrzyński, ostródzki, koszaliński, szczecinecki i wałecki), 30 kandydatów należących

    do mniejszości wybrano do rad gmin na terenach województw: lubuskiego,

    pomorskiego, podkarpackiego, warmińsko-mazurskiego i zachodniopomorskiego. Na

    urząd wójta lub burmistrza wybrano 6 kandydatów reprezentujących mniejszość

    ukraińską (województwo warmińsko-mazurskie, pomorskie i dolnośląskie).

    Przedstawiciele mniejszości ukraińskiej pełnią także funkcje starostów i

    wicestarostów w powiatach zamieszkanych przez zwarte skupiska osób należących

    do tej mniejszości.

    W roku szkolnym 2012/2013 w 169 placówkach języka ukraińskiego jako języka

    ojczystego uczyło się 2 757 uczniów.

    Ukraińcy w Polsce należą w większości do dwóch kościołów: Kościoła Katolickiego

    Obrządku Bizantyńsko-Ukraińskiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła

    Prawosławnego.

    Główne organizacje:

    · Związek Ukraińców w Polsce,

    · Związek Ukraińców Podlasia,

    · Towarzystwo Ukraińskie,

    · Ukraińskie Towarzystwo Nauczycielskie w Polsce,

    · Organizacja Młodzieży Ukraińskiej „PŁAST”,

    · Ukraińskie Towarzystwo Historyczne.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Nasze Słowo" - tygodnik,

  • 36

    · „Nad Buhom i Narwoju" - dwumiesięcznik.

    Niepubliczne media:

    · Audycje radiowe w języku ukraińskim nadawane są na falach Radia

    Orthodoxia z Białegostoku. Audycja w języku ukraińskim są także dostępne na falach

    Internetowego radia prawosławnej diecezji lubelsko-chełmskiej.

    Największe imprezy kulturalne:

    · „Festiwal Kultury Ukraińskiej”,

    · Festiwal Kultury Ukraińskiej na Podlasiu "Podlaska Jesień”,

    · Ukraińskie Spotkania na Pograniczach w Bytowie, Mokrem, Sanoku,

    · „Dni Kultury Ukraińskiej w Regionach” – w Zielonej Górze, Szczecinie i

    Giżycku,

    · Dziecięce Festiwale i Konkursy – Koszalin, Elbląg, Olsztyn, Wrocław, Giżycko.

    · „Na Iwana, na Kupała” w Dubiczach Cerkiewnych,

    · „Misteria Kupalskie” w Kruklankach i Przemyślu,

    · Ukraińskie Jarmarki.

    Żydzi to mniejszość narodowa, do której przynależność podczas przeprowadzonego

    w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 7

    353 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu

    powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości żydowskiej wynosiła 1 055 osób), w

    tym: w województwie mazowieckim – 2.690 osób (według Narodowego Spisu

    Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 397), dolnośląskim – 880 (według

    Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 204),

    małopolskim – 745 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań

    z 2002 r. – 50). Żydzi mieszkają w rozproszeniu, przede wszystkim w dużych

    miastach. Pierwsze wzmianki o Żydach na terenach polskich pochodzą z X wieku, a

    pierwszym oficjalnym polskim dokumentem nadającym Żydom przywileje i autonomię

    był statut kaliski z XIII wieku. Żydzi napływali do Polski ze względu na stosunkowo

    najlepsze (na tle nieustannych pogromów w Europie Zachodniej) warunki

    bezpiecznego życia i rozwoju własnej kultury oraz gwarantowaną przywilejami

    królewskimi autonomię gmin wyznaniowych. Liczba Żydów w Polsce tradycyjnie

    oscylowała w okolicach 10% populacji (najwięcej w Europie). Rozwój żydowskiego

    życia w Polsce został brutalnie przerwany przez II wojnę światową i hitlerowską

    politykę Endlösung. Z ok. 3,5 miliona polskich Żydów wojnę przeżyło ok. 300 tys. W

    okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w kilku falach emigracyjnych wyjechała

    większość polskich Żydów. Po roku 1989 nastąpiło odrodzenie życia żydowskiego w

  • 37

    Polsce. Wiele osób powróciło do swoich żydowskich korzeni. Powstały nowe

    organizacje działające na rzecz rozwoju życia społeczności żydowskiej w Polsce.

    Mniejszość żydowska nie ma swoich przedstawicieli w Parlamencie. W wyniku

    wyborów samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. jedna osoba należąca do

    mniejszości żydowskiej uzyskała mandat radnego w jednej z gmin województwa

    wielkopolskiego.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka hebrajskiego uczyło się w 7 placówkach

    oświatowych (w Warszawie i Wrocławiu) 301 uczniów należących do tej mniejszości.

    Język jidysz (tradycyjny język Żydów polskich) nauczany jest na kursach

    organizowanych przez organizacje żydowskie.

    Żydzi to wyznawcy religii mojżeszowej. Istotne znaczenie w życiu mniejszości

    żydowskiej odgrywa działalność Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w

    Rzeczypospolitej Polskiej oraz zrzeszonych w nim gmin.

    Główne organizacje:

    · Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Żydów w Polsce,

    · Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny,

    · Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie

    Światowej,

    · Stowarzyszenie „Dzieci Holokaustu” w Polsce,

    · Żydowska Ogólnopolska Organizacja Młodzieżowa,

    · Fundacja „Shalom”,

    · Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.

    Najważniejsze tytuły prasowe:

    · „Dos Jidisze Wort - Słowo Żydowskie" - miesięcznik,

    · „Midrasz" – dwumiesięcznik.

    .

    Największe imprezy kulturalne:

    · Festiwal Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera”,

    · Dni Książki Żydowskiej w Warszawie,

    · Obchody Rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim,

    · Spotkania z Kulturą Żydowską Simha we Wrocławiu.

  • 38

    Językiem kaszubskim jako językiem najczęściej używanym w kontaktach

    domowych, zgodnie z danymi przeprowadzonego w 2011r. Narodowego spisu

    powszechnego ludności i mieszkań, posługuje się 108 140 osób (wedle danych

    poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczba użytkowników

    języka kaszubskiego wynosiła 52 665 osoby), w tym w województwie pomorskim –

    107 742 osoby (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań

    z2002 r. – 52 588). Wedle Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z

    2002 r. największe skupiska osób używających w kontaktach domowych języka

    regionalnego znajdują się w następujących powiatach województwa pomorskiego:

    kartuskim - 27,57% mieszkańców powiatu, puckim -15,43%, wejherowskim - 5,13% i

    bytowskim - 2,50%. Wedle danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i

    Mieszkań z 2011 r. na terenie 19 gmin województwa pomorskiego osoby posługujące

    się w kontaktach domowych językiem regionalnym stanowią ponad 20%

    mieszkańców gminy, w tym w 5 - ponad 50%.

    W wyborach parlamentarnych przeprowadzonych w 2011 r. społeczność używająca

    języka regionalnego nie wystawiła swoich komitetów wyborczych. Osoby związane z

    tą społecznością kandydowały z list ogólnokrajowych partii politycznych. W

    parlamencie funkcjonuje Kaszubski Zespól Parlamentarny skupiający obecnie w

    swoich szeregach 26 senatorów i posłów działających na rzecz Kaszub i Pomorza.

    Wśród nich również parlamentarzystów związanych ze społecznością posługującą

    się językiem regionalnym.

    W wyborach samorządowych przeprowadzonych w 2010 r. społeczność używająca

    języka regionalnego nie wystawiła swoich komitetów wyborczych. Kandydaci

    reprezentujący tę społeczność ubiegali się o mandaty we władzach samorządowych

    województwa pomorskiego z list różnorakich komitetów wyborczych. W wyniku

    wyborów szereg osób związanych ze społecznością kaszubską zasiada w sejmiku

    województwa pomorskiego oraz w Zarządzie Województwa Pomorskiego.

    Przedstawiciele społeczności kaszubskiej zasiadają również w radach powiatów:

    człuchowskiego, kartuskiego, malborskiego, puckiego, wejherowskiego i

    bytowskiego. Wiele osób związanych ze społecznością kaszubską zostało

    wybranych na stanowiska wójtów, burmistrzów i prezydentów miast województwa

    pomorskiego. Osoby należące do społeczności kaszubskiej zasiadają także, z

    ramienia różnorakich partii politycznych i komitetów wyborczych, w radach wielu

    gmin województwa, kierując niektórymi z jednostek samorządu terytorialnego.

    W roku szkolnym 2012/2013 języka kaszubskiego uczyło się w 389 placówkach

    oświatowych 15 842 uczniów należących do tej społeczności.

    Osoby używające w kontaktach domowych języka regionalnego są w większości

    wiernymi Kościoła Rzymskokatolickiego.

    Główne organizacje:

    · Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie,

    · Instytut Kaszubski,

  • 39

    · Fundacja „Kaszubski Uniwersytet Ludowy”,

    · Stowarzyszenie „Ziemia Pucka”,

    · Stowarzyszenie „Kaszëbskô Jednota”.

    Najważniejszy tytuł prasowy:

    · „Pomerania" - miesięcznik.

    Niepubliczne media:

    · Radio „Kaszёbё”– nadające programy w języku kaszubskim.

    · TVT Teletronik z Kartuz – telewizja kablowa nadająca m.in. programy w języku

    kaszubskim,

    · Twoja Telewizja Morska z Wejherowa– telewizja kablowa nadająca m.in.

    programy w języku kaszubskim.

    Największe imprezy kulturalne:

    · Zjazdy Kaszubów – organizowane corocznie na terenie województwa

    pomorskiego,

    · Konkurs Wojewódzki Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”,

    · Spotkania piszących po kaszubsku,

    · Letnia Szkoła Języka Kaszubskiego,

    · Dyktando kaszubskie „Piszã pò kaszëbskù” - królewiónka w pałacu”,

    · Konkurs mowy kaszubskiej „By nie zapomnieć mowy ojców” im. Jana

    Drzeżdżona.

    5. MIASTA POLSKI

    Urbanizacja:

    proces koncentracji ludności w punktach przestrzeni geograficznej, głównie na

    obszarach miejskich, określający także wzrost liczby ludności miejskiej i jej udziału w

    liczbie ludności danego obszaru, dzięki czynnikom społeczno-kulturowym,

    demograficznym i ekonomicznym.

    Deglomeracja:

    urbanistyczny proces przeciwdziałania nadmiernej koncentracji działań

    gospodarczych i ludności na danym obszarze. Polega na przenoszeniu zakładów

  • 40

    pracy poza obszary aglomeracji (deglomeracja czynna) lub na stwarzaniu na tych

    obszarach dogodnych czynników lokalizacji dla nowych zakładów pracy

    (deglomeracja bierna). Proces deglomeracji wytwarza zjawisko dekoncentracji

    ludności, która odpływa z centrów na coraz dalsze peryferia. Zjawisko deglomeracji

    najczęściej zachodzi w krajach wysoko rozwiniętych.

    Dezurbanizacja:

    Dezurbanizacja, proces społeczny i kulturowy, którego zasadniczym efektem jest

    odpływ ludności z dużych ośrodków miejskich, dekoncentracja handlu, przemysłu i

    usług, zanik tzw. miejskiego stylu życia i upowszechnianie się wiejskiego stylu życia.

    Prowadzi do spadku liczby ludności miejskiej i osłabienia gospodarczego znaczenia

    konkretnych miast oraz wzrostu znaczenia dawnych "peryferii". Dezurbanizacja

    rozumiana jest także jako zmniejszanie się proporcji populacji miejskiej względem

    populacji wiejskiej (bądź populacji zamieszkującej tzw. obszary rustykalne) oraz jako

    proces dekoncentracji (rozproszenia) populacji na danym terytorium. Szczególnym

    przypadkiem dezurbanizacji są procesy suburbanizacyjne, polegające na odpływie

    ludności (głównie przedstawicieli klasy średniej) ze ścisłych centrów miejskich na

    obszary rozwijających się podmiejskich jednostek osadniczych. Suburbanizacja

    traktowana jest niekiedy jako stadium bezpośrednio poprzedzające dezurbanizacje

    Dezurbanizacja Polski

    Dążenie do mieszkania w mieście jest cechą charakterystyczną naszej cywilizacji i

    jest wskaźnikiem rozwoju cywilizacyjnego i gospodarczego.

    Polska była krajem rolniczym, jeszcze w 1960 r. na wsi mieszkało o 1 mln osób

    więcej, niż w miastach. W ostatnich 50 latach migracja ludności ze wsi do miast

    objęła 10 mln osób. W 1951 w miastach mieszkało 48,3% mieszkańców. Jednak od

    2000 roku następuje w Polsce proces dezurbanizacji. Gdy wtedy ludności miejskiej

    było 61,7%, to w 2012 r. - 60,8% - o 0,9% mniej.

    http://portalwiedzy.onet.pl/7141,,,,populacja,haslo.html

  • 41

    Oczywiście można na wiele sposobów wyjaśniać to zjawisko, ale warto się przyjrzeć,

    jak ono wygląda na szerszym tle. I tutaj widać jego wyjątkowość.

  • 42

    Jak widać, polskie zjawisko jest dość unikalne. Cały świat, znacząco bardziej

    zurbanizowany, dalej przemieszcza się do miast, a u nas odwrotnie. Oczywiście w

    Iraku - szarpanym wojnami i terroryzmem - taki proces nie dziwi. Jednak w Polsce,

    gdzie liczba ludności nie rośnie, gdzie jest potężna emigracja, jeszcze na dodatek -

    ucieczka z miast.

    Wskaźnik urbanizacji:

    Wskaźnik urbanizacji jest współczynnikiem rozwoju społecznego społeczeństw. Gdy

    następuje uprzemysłowienie to dochodzi do względnie gwałtownej migracji ludności z

    obszarów wiejskich do miast oraz zmiany granic administracyjnych miast – włączanie

    terenów wiejskich.

    Wskaźnik urbanizacji w Polsce

    Współczynnik urbanizacji w Polsce wynosi 61%. Dla porównania w Ameryce

    Południowej wynosi ok. 90%, a w krajach Europy ponad 80%. Wskazuje to na

    tendencję zniżkową. Warto przyjrzeć się bliżej poszczególnym województwom Polski.

    Województwo Współczynnik urbanizacji w 2013 roku

    Łódzkie 63,39%

    Mazowieckie 64,16%

    Małopolskie 48,72%

    Śląskie 77,40%

    Lubelskie 46,25%

    Podkarpackie 41,25%

    Podlaskie 60,41%

    Świętokrzyskie 44,77%

    Lubuskie 63,14%

    Wielkopolskie 55,20%

    Zachodniopomorskie 68,63%

    Dolnośląskie 69,42%

    Opolskie 52,12%

    http://szczesniak.pl/2433http://szczesniak.pl/2278

  • 43

    Kujawsko-Pomorskie 60,04%

    Pomorskie 65,14%

    Warmińsko-Mazurskie 59,25%

    Czynniki miastotwórcze:

    Zorganizowany proces gospodarczy, który prowadzi do rozwoju i powstania danego

    miasta. Większość miast wykazuje dwa rodzaje funkcji. Funkcję wewnętrzną (dla

    potrzeb ludności zamieszkującej miasto, np. służba zdrowia, szkolnictwo, poligrafia,

    handel, sądownictwo, policja, komunikacja itp.) oraz funkcję zewnętrzną,

    miastotwórczą (ponadregionalne oddziaływanie miasta np. zakłady górnicze,

    hutnicze, przemysłu chemicznego, uzdrowiskowe, wypoczynkowe itp.). Jeżeli funkcje

    wewnętrzne miast są na ogół takie same (te same potrzeby ludności), to funkcje

    miastotwórcze (zewnętrzne) są zróżnicowane. Funkcję miastotwórczą