of 523 /523
8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen) http://slidepdf.com/reader/full/gcs-91-eusebius-werke-ii1-historia-ecclesiastica-1-aufl-1903-eduard 1/523

GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

Embed Size (px)

Text of GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    1/523

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    2/523

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    3/523

    "^^^.^^onto^On^^'-*

    '

    Digitized by the Internet Archivein 2011 with funding from

    University of Toronto

    http://www.archive.org/details/p1eusebiuswerke02euse

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    4/523

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    5/523

    DIE GRIECHISCHEN

    CHEISILICHEN SCHEIFTSTELLEEDER

    ERSTEN DREI JAHRHUNDERTEHERAUSGEGEBEN VON DER KIRCHENVTER-COMMISSION

    DER KNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

    ESEBISZWEITER BAND, ERSTER TEIL

    m^M^.m^

    LEIPZIGJ. C. HINRICHS'SCHE BUCHHANDLUNG

    1903

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    6/523

    IN DEE REIHENFOLGE DES EESCHEINENS BAND 9 1

    Druck von Augnst Pries in Leipzig.

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    7/523

    Hermann und Elise geb. HeckmannWentzel-Stiftdng

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    8/523

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    9/523

    ESEBIUS WEPJiEZWEITEE BAND

    DIE KIRGHEMESCHICHTEHERAUSGEGEBEN

    IM AUFTRAGE DER KIRCHENVTER-COMiynSSIONDER KNIGL. PRESSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

    VONDr. EDUARD SCHWARTZPROFESSOR AX DER UNIVERSITT GTTINGEN

    DIE LATEINISCHE BERSETZUNG DES RFINUSBEARBEITET IM GLEICHEN AUFTRAGE

    VONDr. THEODOR MOMMSEN

    PROFESSOR AN HER UNIVERSITT DERLIN

    ERSTER TEILDIE BCHER I BIS V

    i^^ibfre.v^.

    LEIPZIGJ. C. HINRICHS'SCHE BUCHHANDLUNG

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    10/523

    THE IHSTITl''" - STbiLSTCfiOHTO e, CANADA.

    DEC -91S315 369

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    11/523

    INHALT VON EUSEBIUS BAND IIEinleitung Teil III, S. IfF.Text.

    Text der Bcher I Teil I, S. 1507Text der Bcher VIX Teil II, S. 509-904Eusebius, ber die Mrtyrer in Palstina Teil II, S. 907950Rufinus Vorrede und Einlage ber Gregorius Thauma-turgus Teil II, S. 951956

    Rufinus Buch X und XI Teil II, S. 957-1040bersichten Teil III, S. 148Register Teil III, S. 49216

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    12/523

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    13/523

    HaiidscMften des griechischen TextesPai-is, Bibliotheque Nationale 1430

    a Rom, Vaticana 399, Abschnft vonFlorenz, Laurentiana 70, 7Florenz, Laui-entiana 70, 20R Moskau, Bibliothek des H. Synod 50Paris, Bibliotbeque Nationale 1431b Venedig, Marciana 339, Abschrift von

    Paris, Bibliotheque Nationale 1432, Abschrift vonD Paris, Bibliotheque Nationale 1433Venedig, Marciana 338

    77 = Text der griechischen Handschriften1 = erste Hand, c = alte, aber von dem Schreiber zu unterscheidende Correc-

    toren, r = junge Cori'ectoren, m = am RandHandschiiften ufins

    Paris, Bibliotheque Nationale 18282Rom, Vaticana Palatina 822Paris, Bibliotheque Nationale 5500

    F Mnchen 6375 (Freisingen)= Run= syrische bersetzung [Wright and M'Lean, the ecclesiastical history ofEusebius in Syriac. Cambridge 1898; deutsche bersetzung, von Nestle, TUN. F. VI, 2 Leipzig 1901]

    2"t = Capitelberschriften innerhalb des Textes^ Handschrift in Petersburg^ London, Brit. Mus. Add. 146392'arm Armenische bersetzung der syrischen bersetzung [Venedig 1877]J^e Excerpte, vgl. Wright and M'Lean p. VE[= Sj = bereinstimmung eines Bibelcitats in mit der syrischen Bibel-bersetzung

    Eusebius II.

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    14/523

    ) 7) :^ ^7/?.^.'/. ^, ^.^ {^.0 ?.{^ &^'.^ &.2 & -15 a'ifov id-^.aAmXZtER Die Capitulatio in selbstndig, weil sie in dem Exemplar desOriginals fehlte | 4

    a ). ER | 7^ < Am | aAm w Sv ER > 9^ \ 8 > AmER !Am | > Am | 9& Am ] 11 a ^-ER Gottesfurcht ^ ' Am12 ER Am | 13 -aER^ Am | axoXord-ojo AmER | 15 -ER | 16^ aAm ^2*1^ ER

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    15/523

    EYSEBIIECCLESIASTICAE HISTOlAE

    LIBE I

    I Quod deus et dominus et creator omnium ac dispensator univer-sorum ipse sit secundum ea quae in lege et prophetis scripta sunt.De tempore nativitatis Christi secundum carnem.

    III De luda Galilaeo et Theoda.IUI De Herode, quod ex alienigenis venit ad regnum.

    . V Quod Herodis tempore interrupta sit regum successio secundum10 Danihelis prophetiam.

    NPF7 et Theoda de eo a/jitur l. 2 c. 11 | 10 prophetiam prophetiae -tia P*)

    uaticinium 1*

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    16/523

    4 Eusebius, Kirchengeschichte I. -^ .5 . . -0 ^ ..aAmXZtER4 ER | 10 aAmX^t ER | 11&^^ ER | am Schluss -^ ^ /. ', ' -^ , , h,,^)

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    17/523

    Eufinus 5VI De diversitate generationum a Matthaeo et Luca conscripta et

    quae de his refert Africanus.VII De nece infantium apud Bethlehem et magorum praesentia.VIII De cruciatibus Herodis ipsius, qui necari iiissit infantes.Villi De crudelitate Herodis quam mortis suae tempore perpetravit.X De Archelai regno post Herodem.

    XI Quod falsa esse acta quae ludaei proferunt, etiam loseppi testi-monio ex conlatione temporum convincantur.

    XII Quod a pontifice Amia usque ad Caifan quattuor pontifices fuerint10 et singulis amiis administraverint pontificatum, in quibus prae-

    dicatio Christi conpleta est.XIII De baptista lohanne testimonium loseppi et quod adserit eum

    iustum virum fuisse et ob eius necem vindictam in ludaeos esseprorogatam.

    15 XIIII Testimonium loseppi de Christo.XV Narratio de Abgaro rege.XVI Exemplum epistulae Abgari ad dominum et domini ad ipsum, eteorum, quae consequenter de Syrorum lingua translata sunt.

    NPF2 referat \ 3 infaaitum nece \ 7 ioseph {sie fere semper) \

    8 convincantur] KP^F convertantur P^ | 10 ut s. a. administrarent |11 conpleta] PF impl. \ et de e. nece P* I 1 narratio am.

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    18/523

    Eusebius, Kirchengeschichte I 1, 1

    -4 1 1, ^ -5 , - , ,, 210 ^^, ^ ,aoavojv -^15 , /-. 3, ^20) ,8 Tim. 6, 20 9 Act. 20, 29a, von 18 an , TERBM^"^1 ]4 20, 1 18 R 8, 9 1 4 \ h aTcERB > T^9 UQO | 10 \ 11 >> ' +

    Tcm 11/12 ^' -'" TER &' a | 13/14 a [ 13- ^ corr. Tc | 14^ > | 16 'aTER | 17 > + Mcm | 17/18 & aTcmERMausradiert * Christi yy ^' Christus des Sohnes Gottes18 aT^B TcERM | ^ TERBM ^ a| 19 | 20 ^^TcERM TcERBM

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    19/523

    Kufinus 1, 13

    PROOEM] Successiones sanctorum apostolorum et tempora quae a salvatore 1 1nostro ad nos usque decursa sunt, quaeque et qualia in bis ergaecclesiae statum gesta sint, qui etiam insignes viri in locis maximeceleberrimis ecclesiis praefuerunt vel qui singulis quibusque tempori-bus seu scribendo seu docendo verbum dei nobiliter adstruxere,quique etiam vel quanti vel quando nova contra religionem dog-mata proferentes ad profundum erroris studio contentionis elapsifalsae scientiae auctores se praeceptoresque professi sunt, passim velut 2lupi graves gregem Christi lacerantes, nee non et ea mala quae lu-

    10 daeonim gentem pro insidiis quas adversum salvatorem moliti sunt,vastaverunt, quibus etiam modis et quotiens quibusve temporibus doc-trina Christi et sermo divinus a gentilibus impugnatus est, quantiquebis tempestatibus usque ad suppliciorum patientiam et profusionemsanguinis pro verbi dei veritate certarunt, sed et martyria nostris sus-

    15 cepta temporibus atque in bis domini et salvatoris nostri erga singulosquosque unicum clementissimumque subsidium scribere mihi volenti nonaliunde sumendum videtur exordium quam ab ipsa domini et salvatorisnostii lesu Christi praesentia corporali. sed mihi quaeso veniam dari: 3confiteor namque, quod in hoc opere viribus nostris maiora temptamus,

    20 ut et fideliter et integre quae sunt gesta narremus et rdem ac nulli

    NPF8 se P^F seu P^

    \praeceptoresque] NP'^F praeceptores Pi | 12

    gentibus Pi

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    20/523

    g Eusebias, Kirchengeschichte I 1, 4 S& ola. ^,^ ,5 , , &&., ^. ' 4

    10 &.&^ ,^ jia?Mi^, ^-, , d' -1 ) )--. ^ &, 5. '. '20 & 6.-' ^.2 , , , 7& -^. 8,-30)&,&^ auf Ras. Br | 2 > | 4 TERBM) | 7 ATER |TERBM | 8^ TERM | 10& /.-TERBM^ 9 | 11 \ U' TcERBM>/ 15 >' + Tc [ 16 en TERM^:^

    | 19 R | 21^/ \ 2325 ^ 2: 14, 6 20, 12 10, 11 ER | | TERBM2: ^' \26?. > ATER | > ' + Tcm |27 ^] | oiv ATER | 29 ATERM

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    21/523

    Rufinus 1, 48 9fere nostrorum digressam viam huiuscemodi itineris primi audeamusincedere. et licet deum ducem futurum dominique salvatoris nostri cer-tus sim nobis adfutura suffragia, hominum tarnen nuUa, quibus possimusinniti, conspicimus praecessisse yestigia, nisi quod sparsim singulorumquorumque temporis sui rerum gestarmn ad nos usque indicia ac monu-menta transmissa sunt, e quibus quaedam nobis luminum faces velutin obscuro positis eminus accenduntur et tamquam e sublimi specula,qua nos gressum tendere oporteat ac viam verbi absque errore dirigere,eorum vocibus admonemur. quaecumque igitur proposito operi convenire 4

    10 credidimus, ex bis, quae illi sparsim memoraverant, eKgentes ac velut erationabilibus campis doctorum flosculos decerpentes historica narrationein unum corpus redigere et coagmentare temptavimus, satis abundeque gra-tum putantes, etsi non omnium, nobilissimorum certe salvatoris nostri apo-stolorum successiones celebrioribus quibusque ecclesiis traditas in unum

    15 colligere atque in ordinem modumque digerere. opus autem mihi per-necessarium videor adsumpsisse eo magis, quo, ut superius dixi, neminemecclesiasticum dumtaxat scriptorem ad banc partem narrationis animumadiecisse comperior. in quo illud etiam spero, quod et utilitatis pluri-mum ex rerum gestarum cognitione studiosis quibusque noster bic con-

    20 ferat labor. quamvis iam de bis ipsis nonnulla etiam in cbronicis, id 6est in eo opere, quod de temporum ratione conscripsimus, breviter suc-cincteque perstrinxerim, plenius tamen in praesenti opere singulorumnarrationem aperire temptavimus.

    Incipiet igitur mihi sermo ab ipso domino, sicut promisimus. Christo. 72 verum quia Cbristianorum res gestas scribere proponimus, consequens 8videtur, uti prius vel genus hoc hominum unde ducat exordium velquid nominis ipsius contineat ratio, excuius gens ista vel populus appel-

    NPF3 sum 1 11 dictoiTim 1 18 et om. P^ 1 23 temptabimus libri

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    22/523

    10 Eusebius, Eorchengeschichte I 1, 8 2, 3^. 2 1, , ?} -, , tj &,- ^,] ^]0&' ?]}] -- ,10. , ' 2,' > < >;< . ,1 , 6 -, 3^ . . & -, ' -20 ^, ,,, ,2 vgl. 1 Kor. 11, 3 13/14 les. 53, 8 14/1 Matth. 11, 27 IG loann.1, 9. 10 16/17 Prov. 8, 23 17/18 loann. 1, 4. 2 19/20 Kol. 1, 15. 16 21 Tos. 5, 14 21/22 les. 9,ATERBMi:^

    1 de ABM igitur \ durch Ras., ERMZarm rv1 3/4 die & entsprechenden Worte getilgt und durch {dasMensehthum) von der Gottgebrerin ersetzt ^ \ 4 corr., TERMAI | 4/ - AB ivre/.fjG TER?] | 5 TERBM^J[ Am^ | 7 -

    ] TERBM | |11 ATER | 13 ATERM[ecl. proph. 217, 28 dem. ev. 3, 2, 56. 4, 3, 13. , 1, 18. 25] [dem. ev. , 1, 14]

    14 TERB | [dem. ev. 4, 3, 13. 5, 1, 26. c. Marc, deeccl. theol. 1, 12, 7] ^ TcER^" | 16-19 vor :() + | . \ 20-TERBM2" | 21 incorr. Er | 22) in corr. Ar | /rR Ar der ausfhrende efficaciam

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    23/523

    Rufinus 1, 8 2, 3 11[] latione censetur, repetentes paulo altius exponamus. | igitur quoniam 2 1

    Christus duplici ex modo constat et divina in eo pariter atque humananatura plenitudinem tenet, Caput in eo divina substantia, pedes humana,quam pro nostra salute suscepit, habeantur, et ita demum perfectiusnobis narratio dirigitur, si a capite, id est a divinitatis eins verbo su-mamus exordium, per quod Christianorum, quae gens novellae appella-tionis creditur, antiquitas et nobilitas pariter ostenditur.

    Genus igitur Christi et ipsam substantiae eius naturam proferre ac 2pandere nullus sermo sufficiet, si quidem etiam divinum de eo ita pro-10 nuntiarit oraculum: >generationem autem eius quis enarrabit?quia>nemo novit filium, nisi pater, sed neque patrem quis novit>nisi filius

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    24/523

    12 Eusebius, Kirchengeschiclite I 2, 4, -, ^]^,> , 6> -, &6 '> , ^ < > ^' -1>^ - ->, -,

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    25/523

    Rufinus 2, 46 13cum patre omnia quae sunt creasse et condidisse constat, ut verumfilium et unigenitum et omnium quae creata sunt dominum et regemac dominatorem, paterna virtute ac potestate cuncta moderantem verbisexplicet? nisi quod ad intellegentiam plenitudinis eius per secretiora

    5 et mystica divinorum Yoluminum informamur eloquia. lohannes deni-que spiritu dei repletus: >in principioerat verbum et>verbum erat apud deum et deus erat verbum. hoc erat in prin->cipio apud deum: omnia per ipsum facta sunt et sine ipso fac->tum est nihilet dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitu->dinem nostramverbo domini caeli firmati sunt et> spiritu oris eius omnis virtus eorumipse dixit et facta sunt, ipse man->davit et creata sunt

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    26/523

    14 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 7JCQO -] .&^ -, , ^ 75', &-- ^ -^ - ' 6 ^, &^,^. ,0, > 6 ,>?];< 8^ -- .& ,5^ , -^ , ,- , ; ->, , -

    20>& ,> &

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    27/523

    Rufinus 2, 79 15dispensatione transegit, quam possumus breviter perstringamus. multis 7quidem et antea pietate praeditis viris adstitisse et docuisse, quae adcultum divinum pertinere videbantur, ostenditur. sed evidentius et fa-miliarius Abrabae atque ejus familiae, quantum fas erat deum bominibus,innotuisse describitur et yelut praeceptor quidam ac monitor illius ex-titisse prosapiae referiur. denique in divinis oraculis scriptum, quiaapparuit deus Abrabae tamquam communis aliquis bomo sedenti ad ili-cem Mambre. at ille exsurgens, cum bominem videret, adorat ut deumet veneratur ut dominum, sed et propriae vocis professione praesentiam

    10 se testatur non igoorare divinam dicens: >dominator domine, qui>iudicas omnem terram, nonne facies iudicium?< quae utique om- 8nia non ad patrem, sed ad filium referenda posterioris in carne ratiodispensationis plenius expleta designat. et idem propbeta David dicit dedeo: >misit verbum suum et sanavit eos et liberavit eos de cor-

    15 ruptionibus eorumpluit dominus super Sodoma et Gomorra sulfur et ignem>a domino

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    28/523

    16 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 1012, >?^, )!^ ,>^& -^ -, -, ? ' - 12>, -, ^,& , ;^

    0> , ^ ''.13 Gen. 32, 28 3-5 Gen. 32, 30 12/13 Kor. 1, 24 16 8.18,4los. 5, 13-1ATERBMZ^1/2 ^ [ecl. proph. 20, 1. 2 pr. ev. 7, 8, 28] )- ecl. proph. 18, 19 dem. ev. 5, 11, 1 | 3 ^ ATEBM

    [ecl. pr. 18, 20. 20, 3. 21, 13 dem. ev. 5, 11, 1. 18, 3] R [pr. ev. 7, 8, 28?]|

    4 &v ATERM [ecl. proph. 18, 23. 21, 19 dem. ev. 5, 11, 1. 5. 18, 3] ^ ;5 }) / ERBM [ecl. proph. 21, 20 dem. ev. 5, 18, 3] ^ ' AT [ecl.proph. 18,23/24 dem. ev. 5,11,1] I ^' | 6 r} | 7 iir> TERM2 )| TERBM orv | 9ATimERM>TiB2: \ 1214: 7> \ 12/13. 13, 4 . 9 c

    Rin corr. M^ | 13/14 getilgt

    1 15oi;iAT'RB;iaZoi';iTcEM | >^+ \1" | 17 (5()[ecl. proph. 52,2 dem. ev. 5, 19,1] ^ R | ATERM[ecl. proph. dem. ev.] | 19 [ecl. proph.] dem. ev. |21 ATERB [ecl. proph. dem. ev.] |

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    29/523

    Rufinus 2, 1012 17scriptura designat, cum diceret ad lacob: >iam non vocabitur nomen>tuum Jacob, sed Israhel erit nomen tuum, quia invaluisti cum>deoet vocavitIacob nomen loci>illius Visio dei< dicens : >vidi enim deum facie ad faciem

    5 >et salva facta est anima meaprinceps militiae virtutum domini ego sumsolvecorrigiam calciamenti tui; locus enim. in quo tu stas,

    NPF4 deum XP dominum F \ faciem ad f. X | 8 moyse mosei F^

    moysei F'^ \ 9 percontantique] iVP percontatique F percontanti edd. | 10adsignauit

    Ensebins . 2

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    30/523

    18 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 13. 14> xai sijttp,,>};* 6 ^ ^,>^ 07] ,. ,,^' , ^ ). "

    612 Exod. 3, 46 18-8.20,3 Prov. 8, 12. . 16ATERBM^".!1/2 ATERM [ecl. proph. dem. ev.]

    2 ?. ecl. proph. dem. ev. | [ecl. proph.]dem. ev. | 3 /Saai BM [ecl. proph. dem. ev.] ?.vaov ATER | ix ATERM

    [ecl. proph.] > [dem. ev.] ] 4 ( ATERM [ecl. proph.] -u'/io yr] [dem. ev.] | 5> amG 1 1 ^ ATERM [ecl. proph. 28, 9 dem. ev. , 19, 2]> dem. ev. , 13, 1 | "^ [dem. ev. , 19, 2] > ecl. proph. 28, 10 dem. ev., 13, 1 8 ecl. proph. dem. ev. 5, 13, 1. 19, 2 1

    9 ATERM Oh \ BM [dem. ev. , 13, 1. 19, 2] ATER |nach getUgt | ix ATERM^ > [dem. ev. , 13, 1. 19, 2]11 >R | BM, [= . \ Ib/l& \ 16 \> 18 -/^/ Bc ATER | 19 [ecl. proph.98, 17 dem. ev. , 1, 1. pr. ev. 7, 12, 4. 11, 14, 7 c. Marc, de eccl. theol. 1,20, 81. 3, 1, 2] c. Marc. 2, 3, 8

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    31/523

    Rufinus 2, 13. 14 19>terra sancta estne adpropies hiic: solve calciamenta de pedibus tuis;>locus enim, in quo tu stas, terra sancta estego sum deus patrum tuorum, deus Abraham et deus Isaac>et deus Iacobego sapientia>habitavi, consilium et scientiam et sensum ego invocavi: per

    PI8 dei se | 10 sapientia] s. in altissimis edd. | 11 inu. ego2*

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    32/523

    20 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 1518>3, ol '> , -> ] , ^, &, -> . ,-> . ->, vv . -10> ',, - 2 " ATER [dem. ev. , 1, 1 c. Marc, de

    eccl. theol. 1, 20, 81. 3, 1, 2. 2, 17] \ S ey.-in corr. " | 4 &?.) in corr. Ar | 5 noit/-

    AT^Byi Tcm [getilgt], TrmERM ]- [dem. ev. 5, 1. 3 c. Marc, de eccl. theol. 3, 1, 5. 2, 25] & ecl.proph. 99, 7 | 6^ [ecl. proph. 99, 8 dem. ev. , 1, 3. 3, 8. 4, 16, 7pr. ev. 7, 12, 5. 11, 14, 7 c Marc. 2, 3, 21 c. Marc, de eccl. theol. 1, 11, G. 3, 1, 5.2, 25. 3, 27. 45]- & dem. ev. 5, 1, 26 | 7in corr. Ar | 7/8 in corr. Ar | 8[ecl. proph. 99, 13 dem. ev. 5, 1, 3 pr. ev. 7, 12, (?)] c. Marc, de eccl. theol.3, 1, 5 vgl. 3, 43 I 9^ 2 mal in i)v corr. Ar | ovv TERB^ [pr. ev. 7, 12, 5]" AM [ecl. proph. 99, 15 dem. ev. 5, 1, 3. 27 c. Marc, de eccl. theol. 3, 1, 5 vgl. 43]

    10 BMyl [ecl. proph. 99, 17 pr. ev. 7, 12, 5 c. Marc, de eccl.theol. 2, 2, 4. 3, 1, 5. 3, 7 vgl. 62] ATER [dem. ev. 5, 1, 3] |

    ATER^ [pr. ev. 7, 12, c. Marc, de eccl. theol. 2, 2, 4. 3, 3, 57vgl. 63] iv [ecl. proph. 99, 17 dem. ev. 5, 1, 3 c. Marc, deeccl. theol. 3, 1, ] > 1 12 ABM^ Jv TER | ber-geschr. B^ ] 13 ^' ABM ovl' TER | 16 //v Ti Tc | 18BM ATER

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    33/523

    Rufinus 2, 118 21>me reges regnant et potentes per me scribunt iustitiam: per>me proceres magnificantur et tyranni per me obtinent ter->raindominus creavit me initium 15>viarum suaram in opera sua, ante saecula fundavit me, in>initio priusquam terram faceret, antequam prodirent fontes>aquarum, priusquam montes fundarentur, ante omnes autem>colles generavit me. quando praeparabat eaelum, aderam ei, et>quando firmos ponebat fontes sub caelo, cum ipso eram con->ponens. ego eram, cui adgaudebat cottidie. laetabar autem

    10 >coram ipso in omni tempore, quando laetabatur orbe perfecto.ex quibus omnibus fuisse ab initio, immo et ante omne quod dici 1potest initium ab ipso patre progenitam sapientiam constat.

    Quid autem causae fuerit, quod non omnibus passim, sicut nunc, 17etiam antea innotuerit et ad omnes eius fides ac scientia pervenerit, ex-

    15 ponemus. nondum capere poterat perfectam sapientiae Christi doctrinamrudis adhuc mundus et peritiae totius ignarus, denique statim in initiis, 18cum adhuc hi qui primi creati fuerant homines in beatitudine degerent,

    NPF4 saeculum F | in] i?" om. NP \ 5 prodirent] F proderent P^ prodiret

    I 7 genuit \ 9 adgaudebat] PF gaudebat | 14 exponimus

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    34/523

    22 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 1921iov^ ^ , -',^ -5' . , , - 1), ^ -, -&0 &,-&.&,-,15 &' ' - 20() d-, .0 -, 216 . &, -^ ,24 . 1, 15 Proverb. 8, 22 24 S. 24, 1 loann. 1, 1aterbm:^^

    1 [in dies sterbliehe Lehen der kleinen Zeit] \ zumriv T^B'corr. TcBi | 3 | 4 ATcmERB2:> TiM \ ^ | 7' TERM 1 7/8 ATcERBT^ |9 10 Ar a, > undeutlich | 11 > |

    | 11/12 2 mal Tr | 12 ( |13> 1 ', dieBuchstaben yij von Ac ] 14/15 in> \ 15RBM 9 | ovo | 15/16 Schw 'TERBM , \ 16 | ARBMZ >

    \ ffo 'R, |18 TERBM | 21 |durch Rasur corr., ERM ^ ?) | 22 TcEREc | 22/23 -TER | 23 in corr. Mr | 24 -Er R nicht ber-

    setzt ^^^ getilgt > ER nicht bersetzt |

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    35/523

    Rufinus 2, 1921 23mandato dei neglegentia corrupto in hanc vitam mortalem et fragilitatiobnoxiam deciderimt ac terrae huius divina maledictione damnatae ha-bitaculum pro paradisi deliciis commutarunt. iam vero qui ex huius-cemodi genitoribus per orbem terrae diffusi sunt, ferino magis ac be- 1^luino ritu oberrantes non urbes ad societatem, non mores ad bonestatem,non leges ad vitae iustitiam tenuere. artium vero disciplinarumque apndeos et totius philosopbiae ne ipsum quidem nomen habebatur, sed agrestesquidam et vagi per deserta nullis sedibus vagabantiir. si qua vero inipsis boni semina naturaliter dementia inoleverant conditoris, haec in-

    10 culta et incondita relinquentes magis ad usum malitiae, quo via bumanigeneris proclivius vergitur, conferebant. ex quo accidit, ut nefariis sceleribusinter semet ipsos agentes nunc corrumperentur, nunc etiam interimerenturab invicem, usque quo procedente immanitate etiam devorarentur ab alter-utro. hinc illae, quae mundo sceleris fabulas reliquerunt, theomachiae et 20

    15 gigantomachiae exortae sunt, donec nefariis ausis ultio divina nunc inun-datione diluvii. nunc etiam populatione ignei imbris obsisteret et im-manitatem scelerum poenarum varietate conprimeret. verum quoniam 21creatori suo humanum genus malitiae morbo et contagione corruptumemendandum videbatur potius quam delendum, miseratus tunc obscura-

    20 tas per nequitiam mentes et tenebris caecitatis obstructas ille ipse, quiin principio erat apud deum deus verbum et sapientia patris, nunc ange-lorum ac ministrarum virtutum legationibus utitur, nunc etiam ineffabili

    NPF societatem non mores ad 07)i. edd. antiquiores \ 8 quidem F \ 9 bonaPiI inoleuerat libri \ conditoris] c***toris P^ | 11 generis] PF itineris

    Iuergitur] libri, uergit edd. \ 13 ab alterutrum XF \ 22 ministro-

    rum uirtutibus

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    36/523

    24 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 22. 23& vxsgoXfjvjtoejjxooi, y.cu ^) &. ,^&, ^ ,-. d' ^ /^ 2*2. ^ ^^, , &]. ^^

    10 3, -' ? -^&,^^^ , ^ . , ti-^ ,.-. ^,0 , & ,^, ^ -, -., &,& ,& &2 Kor. 1, 24ATERBM^"^

    1/2 2iiial TrR | 6 ATERB | ^ TERBM // !7 ERBM tx & IUI T^ Tr& 1 TERBM | 8 AB |ARB > | 10 TcERBM ////// ' |corr. Tc | 10/11 | 11 TERBM| 12 ^ TcER | 13ATERM | 14 TERBM | 16 -

    \ 20 ' A^Jt^ \ getilgt der Gemeinschaft hat mit dem Vater an allem Guten vgl.

    S. 18, 13/15 I. corr. A^ | 21/22 '^ -xog einen Leib an wvl ivirkte Vershnung dem Menschengeschlecht |23& BM ^& ATER 1 24& ABM^ TER ] av-&nvjnov dass Gott anziehen vnirde einen Menschen taid

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    37/523

    Ruiinus 2, 22. 23 25dignatione ipse adest et rarum sicubi quem dei ac iustitiae memoremreppeiit, divinis revelationibus, monitis salubrioribus, instructione, quadeum decebat, reformare ac revocare de tenebris humanuni nititur genusnon in alia quam hominis specie, qua solum homines doceri aliquid etinstrui ac iuvari possunt, donec paulatim gentem integram, quae He- 22braeorum appellabatur, ad sui cultum venerationemque convertit. qui-bus etiam, utpote adhuc rudibus et contagione vitae prioris infectis. perMoysen prophetam typos et adumbrationem divini cultus per sabbataquaedam mystica et circumcisionem corporis altius aliquid in spiritu

    10 significantem ceteraque huiuscemodi praecepta legalia velut elementasacratioris olim futurae eruditionis inpressit. quae tarnen lex cum velut 23initium quoddam luminis mundo huic offulsisset et odoris sui fraglantiamare ac terras longe lateque conplesset atque ex ipsa diyersis in orbispartibus nidorem quendam prudentiores quique capientes legislatores

    15 vel philosofi modesta quaeque et verecundiora praecepta atque honestatiset iustitiae conscia auditoribus suis paulatim tradere atque insinuarecoeperunt et agrestes ac feros hominum mores ad decora atque honestainstituta revocare. tunc amicitiis coire inter se viros et concordiae sub-ire foedera docuerunt, tunc iuvare se invicem homines et usum rerum

    20 discunt habere communem, donec instituti prudentioris docilis humanamens et societatis ad invicem patiens redderetur, ut huiuscemodi con-suetudinis prolusione praemissa apti iam et parati etiam ad divina fierentinstituta patrisque omnium dei scientiae capaces existerent. in quo ipseiterum omnium virtutum magister, ipse sermo ac ratio et verbum ac

    25 sapientia dei, ipse qui iu initio cum patre creaverat hominem, ipse, in-quam, humanae quoque naturae adsumpta substantia et specie formaeservilis indutus in nullo penitus ab eo, quod nos sumus, diflferentis, tem-pore, quo Romani imperii regnum nobius latiusque consurgere ipsepraestiterat, ingressus hunc mundum communi quidem nobiscum nascendi30 aditu, sed nullo auctore patefacto ea egit et pertulit, quae de eo futura

    NPF10 huiusmodi | 12 fraglantia flagrantia PF \ 13 atque deleii-

    dum I 22 etiam om. X \ 25 in initio] in intio initio F^ (?)

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    38/523

    2g Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 24. 25-rjc &^ &- -&. 24^ , -,^-d- >& < >>-- , ^.

    10> yjcov, ^> ? -' ,,->. ,> 6)^. ->^ , ^. >^, ) > ^, ^'

    8-15 Dan. 7, 9. 10 15 S. 28, 4 Dan. 7, 13. 14ATERBM^^1 | 3 \ - ATER |4 Tfi ATiB^" TcERM | 5 cd auf Rasur Ec ] inl rtjv TERMTtjv zijv inl | 7 d- nvL TERBM ^?; ATER | tQ- & TcER S- 'i 9 71 dem. ev. 9, 17, 4 c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 10 1 10

    BM2/[= \.14 [pr. ev. 7, 15, 13. 11, 38, 1 dem. ev. 5, 19, 3. 9, 17, 4c. Marc, de eccl. theol. 2, 9, 5. 20, 4. 3, 17, 10] c. Marc, de eccl. theol. 3,4, I 15 ^- c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 10 | ^ \16 [dem. ev. 9, 17, 4 c. Marc. 2, 1, 4 c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 4]ecl. proph. 148, 27 vgl. 149, 10 c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 10 |ATERB [ecl. proph. 149, 1 dem. ev. 9, 17, 4 c. Marc, de eccl. theol. 3,17, 4] > c. Marc. 2, 1, 4 117 ATERB [ecl. proph. 149, 1 dem.ev. 9, 17, 4] [c. Marc. 2, ], 4 c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 4]I 18 A^TERBM.^ A^m/ ecl. proph. 149, 2^ c Marc. 2, 1, 4- c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 4 | 18 S. 28, 1- [dem. ev.9, 17, 5 c. Marc. 2, 1, 5 c. Marc, de eccl. theol. 3, 17, 4] -(} ecl. proph. 149, 2 i

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    39/523

    Rufinus 2, 24. 25 27prophetae praedixerant. viri etenim divinitus inspirati hominem, quisimul esset et deus, adventare huic mundo et doctorem omnium gentiumpaternae jiietatis ac religionis futurum sacrosanctis oraculis cecinenint,sed et mortis modum, quo de hac vita discederet utque rursum inu-

    5 sitato more ad viventes repedaret a mortuis et post haec caelum adiret,unde descenderat, atque in deum rediret. de quibus quamyis evidenter 24quam plurimi significaverint profetarum, tamen unius indicium Danihelis,scilicet quantum brevitatis necessitas indulgei adhibeam. dicit ergo deeo ita: >videbam et ecce sedes positae erant et vetustus dierum

    10 >sedebat et vestimenta eius sicut nix alba et capillus capitis>eius sicut lana munda: thronus eius flamma ignis, rotae eius>ignis adurens. fluvius igneus percurrebat ante eum. iudi->cium positum est et libri aperti sunt, et post haec: videbam 25>et ecce cum nubibus caeli tamquam filius hominis veniebat

    15 >et pervenit usque ad vetustum dierum et in conspectu eius

    XPF11 rotael PF rota iV

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    40/523

    28 Eusebius, Kirchengeschichte I 2, 26. 27 3, 13>6&7/ ,. -> , ' -> & | 24 ovvv T^ con. Tc

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    41/523

    Rufinus 1 2, 26. 27 3, 13 29>prolatus est et datus est ei principatus et honor et regnum,>et omnes populi tribus linguae ipsi servient. potestas eius>potestas aeterna, quae non pertransiet, et regnum eius non>corrunipetur*. haec omnia manifestissime de nullo alio nisi de sal- 26

    5 vatore nostro, qui erat in principio apud deum deus verbum, dicta in-telleguntur. filius etenini hominis propter hoc, quod in novissimis tem-poribus in carne natus est, dicitur. de quo latius si qui scire desiderat, 27in suis locis adsertiones horum digessimus.

    Nomen autem hoc quod diximus Christi quomodo etiam per pro- 3 110 phetas olim fuerit adumbratum, tempus est edocere. primus ipse Moyses 2volens ostendere, quid venerationis in se nomen Christi et mysterii eon-

    tineret, cum iuberetur typos et imagines sacramentorum caelestium, sicutei in monte fuerat ostensum, in lege describere, cumque ritum consti-tuendi pontificis traderet, quantum mortalem docere fas erat, eum, quem

    15 supra omnes homines ut esset honore et meritis decernebat, per un-guenti cuiusdam mystici sacramentum Christum nominavit, quo per hocdiscerent hi, qui per legem instituebantur, quia quod super omnes ho-mines honore et reverentia habendum est, Christus nominatur. sed et 3idem Moyses longe per dei spiritam providens, qui sibi praepararetur

    NPF7 qui], quis NF j 17 supra | 19 spiritum dei

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    42/523

    30 Eusebius, Kirchengeschichte 1 3, 4G&, ?-, . & y.al lyvm. 4. (], ) ,,, , -, , -, ,0 & , - -& ,. ^ 5) } &, ,) '/1] ,]^' 6^. &, ^l /., ^> ^

    0>&, ->^ &^ , - ; -> , &, -25 > TcERM/1 | 10 ' ATERM vvJ \ 14-ATERM \ / > ] 16 TcERM^'

    ] 18 | 19'^[=

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    43/523

    Rutinus 3, 46 31successor, et praenoscens, quod is qui post se regnum susciperet, maiorissacramenti minister existeret, lesum cognominavit eum, qui prius Auses 4parentum fuerat appellatione vocitatiis, sciens quod in huius vocabulisacramento maioris cuiusdam gloriae rex, quam mortalis natura recipit.

    5 poneretur. ita igitur per gemina haec appellationis indicia in altere 5pontificatus, in altero regalis formae exprimuntur insignia. et lesusChristus, tamquam qui rex et pontifex esset, pariter nominatur, ut ne-que in eo aliquid quod ad religionem neque quod ad potestatem per-tinet deesse populus per praecedentia sacramenta mystice institutus ag-

    10 nosceret. unde et prophetae acti divino spiritu simul et impietatem (>ludaeorum et gentilium in eo praevidebant salutem. et tale aliquidunus ex ipsis cui Hieremias nomen est, praecinebat: >spiritusvultus nostri Christus dominus conprehensus est in cor->ruptionibus nostris, cuius diximus: in umbra eins vivemus in

    15 >gentibusquare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? ad->steterunt reges terrae et principes convenerunt in nmim ad->versum dominum et adversum Christum eiusdominus dixit ad me: filius meus es

    KPF4 rex] res P2 | 14 cuius] NI cum Graecis cui \ uiuemus] F uiuimusyP I 17/18 aduersum] P^F"^ aduersus NP^F^: sie bis

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    44/523

    32 Eusebius, Kirchengeschichte 3, 711> ^ ,>0. atT7]at , - -,

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    45/523

    Rufinus 3, 711 33>tu, ego hodie genui te. pete a me et dabo tibi gentes heredi->tatem tuam et possessionem tuam terminos terrae

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    46/523

    34 Eusebius, Kirchengeschichte I 3, 12 17/ jcaga , ,. -* ,. 12. -^, .. -. . -^ &, , 13. ' ^ ^-1". / ^ (^''. , ' ->- , - {^ ^ ' T'ERM

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    47/523

    Ruiinus 3, 12-1 35compositione Cjuadam mystica consecrati olei tarnen huius, quae internos haben solet, materiae ac liquoris perungebantur. verus autem hie,qui de caelis venerat et cui omnia quae praecedebant gesta faerant,Christus non humanis opibus quaesita sumit unguenta, sed novo ac sin- 13

    :, gulari modo paterno spiritu infusus et unctus Christus efficitur, sicutmultis ante saeculis de eo vates Esaias praedixerat ex persona ipsiusChristi dicens: >spiritus domini super me. propter quod unxit>me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis>remissionem et caecis Yisumsedes tua, deus, in saeculum saeculi,>virga aequitatis virga regni tui. dilexisti iustitiam et odisti>iniquitatem. propterea unxit te, deus, deus tuus oleo laetitia'e>prae participibus tuis

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    48/523

    36 Eusebius. Kirchengeschichte I 3, IG19y.al'. 6 16> &> , ^ &Oov>. ?.?]^'> [dem. ev. 4, 1, 33. 37. 16, 6. 5, 3, 1. 7] | 11

    Tr | 12 2!/^ ATER | 148) ',corr. > | 15 ^ TERBM | 16 ^-rR2 17 | 18 ' mAB 1 19 > TER | | 22 ^ATcERM TERBM > | 23 airijv | 24 rf^ TER |ATER | 25/26 Zonar. 13, 4 . 9c TER

    26 > ATER Zonar. | AT^RB TcE. der . . . hat von Natur

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    49/523

    Rufinus 3, 1619 37sed prae participibus suis, oleum yero laetitiae in sacris voluminibusintellectu mystico sanctus spiritus designatur. sed et de pontifieatu eius igidem David alio in loco tale aliquid arcanis signat eloquiis, tamquamex persona patris de filio pronuntiantis : >de ventreante>luciferum genui te. iuravit dominus et non paenitebit; tu>es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedeche ventre-^, inquit, >ante luciferum genui te

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    50/523

    3g Eusebius, Kirchengeschichte I 3, 20 4, 1xaX jcQoaxvvelo&aL ^ . 20^&, ?. y.al & ^.. 4 15 - ^, -',,^,

    0 , , . 2'&3, ^ -,^ ' ,^ ^ -15^ . &--,^& - , 3,^ ^-, ^^ >20>, ; .-- ^ -fTcm 12 '/. > TER13& oW ATEBM^" > R (ex sil) | TER \} ATER | 14^: TER | ATERM^ >

    15 ^ corr. Ec | & | 17/18ATERM^" | 19&^ TERBM^"^&0^ >^4 TcERMi;[[email protected]] [dem. ev. 10, 8, 111] |dem. ev. 10, 8, 111 | 22 Atywv |) [dem. ev. 2, 3, 144] euch dieihr meinen Namen frehtet

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    51/523

    Rufinus 3, 20 4, 13 39solum cognitione vocabuli, sed et divinitatis cultii ac religionis reverentiaconsecratum. in omni namque terra tarnquam verbum et sapientia pa-tris, tamquam deus et dominus Christus lesus colitur et adoratur, sicutdivinum de eo pronuntiavit eloquium, dicens: >quia in nomine lesu

    5 >omne genuflectetur caelestium et terrestrium et infernorum>et omnis lingua confiteatur, quoniam dominus Christus in>gloria est dei patris

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    52/523

    40 Eusebius, Kirchengeschiebte I 4, 48> - ?j ai 6 , ^ 7/ Jtl'/ 62 \ IS TERBM | 15 (5' |TcERM | vor + Tr | 17 TER

    i 18^ corr., ERM | 22TER i 23 | ] | 25/26ATER -' Mcm | 26 ^ >AB TERM | 27,28 Christus den Sohn Gottes28/29 R | 29 ATER

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    53/523

    Ruiinus 4, 48 41tustatis eontineat, ostendamus. antiquissiinum prae omnibus fere gen- 5tibus Hebraeorum genus baberi puto, qiiod nulli dubitandum videaturet quod apud ipsam gentem secretior quidam religionis cultus et obser-vantia divinis mandata volnmmibiis continetur, in quibus etiam de non-nullis iustitia et pietate praeditis viris refertur, quibasdam quidem, quiet ante diluvium fuerint. aliis antem et post diluvium, in quibus de Noeatque eius filiis omnique prosapia scribitur et usque ad Abraham per-tenditur, quem parentem gentis Hebraeorum constat existere. omnes 6ergo illos, qui ab Abraham sursum versus usque ad primum hominem

    10 generationis ordine conscribuntur, etiamsi non nomine, rebus tamen etreligione Christianos fuisse si quis dicat, non mihi videtur errare, cum 7enim nomen Christiani hoc indicet, quod Christo quis credens per eiusdoctrinam fidem pietatem ac iustitiam teneat et studiis divinae inhae-reat sapientiae atque omne quod ad virtatem pertinet exsequatur, si,

    15 inquam, haec sunt quae Tocabulo Christiani nominis indicantur et veraeeum religionis sectatorem designant, hoc erant etiam illi sancti, de qui-bus supra diximus, viri, quod Christiani nunc esse profitentur. neque 8enim aut corporalis eis inerat circumcisio aut observatio sabbati, sicutne nobis quidem, aut uUa de ciborum observatione religio vel cetera,

    20 quae posterioribus per Moysen figuraliter magis et mystice observandatraduntur. cum igitur absque bis omnibus obserTationibus fuerint reli-gis! illi, quorum supra meminimus, viri, secuta autem sint fidem eius,quem nos nunc sequimur, Christi, quem frequenter apparuisse eis etedocuisse vel monuisse ea quae ad fidem et pietatem pertinent in su-perioribus adprobavimus, quomodo dubitabitur ab illis coepisse et abUlis esse deductam huius gentis originem, qui et eundem deum aucto-rem et ducem vitae sequebantur et in simili religionis observantia per-

    NPF1 ostendamus] ostendam ostendemus F | in quibusdam P^

    20 mystica ^ | 22 sint] PF om.

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    54/523

    42 Eusebius, Kirchengeschichte I 4, 914' ^ - 9(, ,& .>

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    55/523

    Rufluus 4, 913 43sistebant? in tantum denique haec in illis praemissa et praeformata 9religio est, ut ne ipso quidem nomine, quod certe solum differentiamfaeere videtur, habeantur alieni, sed et ipsos iam tunc non solum Christi-anos. sed et Christos esse appellatos divina testantur eloquia. dieitiir

    5 enim de illis ex persona dei ad alienigenas gentes: >nolite tangere>Christos meos et in prophetas meos nolite malignariquis audivit talia? et quis locutus est ita?>si peperit terra in una die et si genita est gens de semelhis autem, qui ser->vient mihi, vocabitur nomen novum, quod benedicetur super>terrascredidit Abraham deo>et reputatum est ei ad iustitiam et amicus dei appellatus

    30 >estet benedicentur , inquit, in te omnes tribus

    35 >terraefaciam te in gentem magnam et multam>et benedicentur in te omnes gentes terrae-, in quo evidenter 13exprimitur, quod ille cultus atque illa fidei gratia, quae tunc AbrahaeKPF

    3 uidebatur habebantur | 18 clamat \ et] aut P^ | 19 et] aut22 uocabitur] PF uocabuntur | 23 terram Pi | 25 et hoc] hoc

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    56/523

    44 Eusebius, Kircliengeschichte 14, , 1- &^; 0J, * &,-^-., -0 -,&, {^,--1 2 v.Chr. . "1, *, ) ', .0 ,^ &' . 3'^,2 . ' >

    18-20 Luc. 2, 2J 21 Mich, , 2 26 -S. 46, 3 Act. , 37ATERB, von 3 an D,^2 TER | 2/3 > | 3 > BD \ 6 > D

    7/8 i/hw > 2" + Tcm | 7 ARBD TcmEM ]9 2 15 ER | ', ATERM > BD | | 11^D > 13 ?. | 15 //

    ATERM:^ ijon BD | hog > tro? > D | 17 > | 18/19BDM, ATER | 19 / ADM TERB | -/ BDM/ ATER | 20 | 22> BD \ 23 TERBDM > | ARBDM^ /auf Rasur | 24 ABDM^" TER | 26durch Corr. -f- D

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    57/523

    Rufinus 4, 14. 1 , 13 45et paucis illis qui ad id temporis fide et pietate insignes erant, concede-batur, postmodum per omnes gentes ac per omnes terras esset benedic-tionis titulo per divinam gratiam largienda. certum namque est, quodsicut ille credens ei qui sibi apparuit iustificatus est et paternis super-stitionibus repudiatis ac spretis dei veri praecepta fide atque operibusexsecutus est et per hoc ei dicitur: >quia benedicentur in te om->nes tribus et omnes gentes terrae

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    58/523

    46 Eusebius, Kirchengeschichte I , 4 G>o ,' ,^, ^. -

    20> ^ ^

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    59/523

    Rufinus , 46 47>Iudas Galilaeus in diebus conscriptionis census et avertit>populuin post se. sed et ipse periit, et omnes qui credebant>ei, dispersi suntCyrinus autem vir imus ex consessn curiae Romanae per singulos

    >magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, cetera quoque>honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare ius dare gentibus missus>et censor simul patrimoniorum futuruss

    10 et post pauca ait: 5>Iudas vero Gaulanites, vir de civitate Gamala. Sadducum quendam

    >Pharisaeum adsumens magnopere nitebatur sollicitare plebem, adserens>eis, quod adscriptio census nihil aliud quam apertissimam inponeret>servitutem, simulque cohortabatur gentem suam, ne perderet libertatemQuo in tempore, inquit, vir quidam Galilaeus ludas nomine ad>discessionem populos cogebat, pessimum fore eis persuadens, si ad->quiescerent solvere tributa Romanis et post deum mortalem susciperent>dominum

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    60/523

    48 Eusebius, Kirchengeschichte I 6, 1.^lovomcov& ytvoq c 6 1

    )>5 ? &-, < '-&. 2- -. &^, ^10 }. } . ojv^ , , {),' )5 ' -' ' 3^ , ^^^ ,^ ^ .-6Gen. 49, 10 11 Joseph. . . 14, 8. 121. . . 1, 123. 181 12 vgl.S. 58, 1760,4 ecl. proph. 1.8, 4ff. dem. ev. 8, 1, 44.

    ATERBDMJ^yl1 ABDM > TER | 2 c ABM 23, 18 ^ 1 | 4 [ecl.

    proph. 21, 26. 24. 26. 188, 2 dem. ev. 2, 2, 7. 7, 1, 116. 3, 53. 8, 1, 2. 24. 29.32. 45] X[=S] [ecl. proph. 158, 12 dem. ev. 1, 3, 45. 3, 2, 33. 34. 36. 8.1, 2.5] I 5 BD | 5/6 ATcERiM2'[=(S]^ [ecl. proph.1.58, 13. 188, 3 dem. ev. 2, 2, 7. 3, 2, 33. 36. 7, 1, 116. 3. 53. 55. 8, 1, 34]

    T'Rc D ecl. proph.21, 27. 26, 12 ff. 27, 18 dem. ev. 1, 3, 45. 8, 1, 2. 3. 8. 24. 25. 45. 51. 52. 57. 69.70. 71 I 6^ BDM)& ATER \ 7 8 in durchRasur corr. | 8 D | AKrBDM TE'R | 9 -' corr. Mc | 10 ' corr. | *-

    | ARB 6 TEDM \ TERBDMZ/f13 RBDM^ [ecl. proph.] (fualv. \ ATERDMZ/i [ecl.

    proph.] | 14 * BDM.r [ecl. proph.]d' TER in corr. '

    \ ^R | 18) TERBDM | 19 vgl. 58, 21 ^^TERBDM TERM BD | | TERBDM/1 -)

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    61/523

    Rufinus 6, 13 49Haec loseppus.

    [IUI] Per idem tempus Herodes primus ex alienigenarum genere ortus

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    62/523

    50 Eusebius Kirchengeschiebte I , 4ajil ^. 4^^', {^/.& , -, ^. 5} -, ' ai-, .,' 6

    10 -( ),-,1 aoJa ,' ^ ,. ' . 7), ^0, ^ -,,^ ^^ , ^ 8, -^ &')) ,^ ^,,

    -11 Joseph. . . 11, 112. 111 vgl. ecl. proph. 15, 13 ff. 20/21 S. 48, 2 ff.ATERBDM^^

    5 TERBDM \ 1 ABDIos \ -* corr. ' | 9 | 10 ARBM> D 11 TEBD [ecl. propb.] ^ beides losHSS |15/16 ()/9 > + Tcm | 16^ > + Bern | 17> ' + Tc 19 ' 21/22 TKRBDM

    1 22 ^ | ivaf>Y)Q > BD | 23 > | 24TERBDM.^' ' und die Erwartung d&r Er-lsung und die Berufung der Heiden wurde vollendet wie gesagt ist in der Weis-sagungI 2 BDM ATER | Ti corr. T' | 26 ix

    tCov BD I 27 ^;i > M

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    63/523

    Rufinus 6, 48 51[V] Haec Africanus. | igitur cum in hominem externae gentis ludaeorum 4

    devenisset imperium, imminebat sine dubio etiam illa profeticis praedicfcavocibus expectatio gentium, quippe cum defecisset apud eos ab origineipsius Moysei coepta principum regumque successio. prius enim quam 5in captivitatem Babyloniae ducerentur, regnavit apud eos Saul primuset inde David, nam ante reges a iudicibns regebantur, qui postMoysen et lesum successorem eins gentis illius tenuerunt principatum.post reditum vero de Babylonia non defuere eis gubemacula disciplinis 6optimis instituta. per pontifices etenim rerum summa gerebatiir, donec

    10 Pompeius Romanorum magistratus adveniens Hierosolyma urbem qui-dem Romanis armis oppugnaret et caperet, sancta vero et sacratissimaquaeque templi pollueret, ita ut ne ab ipsis quidem adytis ingressumtemperaret hostilem. eum vero, qui per avitam successionem per idemtempus regno simul et pontificio fungebatur, Aristobolum nomine

    l vinctum cum liberis Romam misit, Hyrcano fratri eins pontificatumrelinquens. omnem vero ludaeorum gentem ex illo tributariam Ro-mano fecit imperio. sed Hyrcano, in quem ultimum ludaeorum gentis 7pontificatus fuerat devolutus, a Parthis capto, primus, sicut supra dixi,externi generis vir Herodes per senatus consultum Augusto imperante

    20 ludaeorum gentis adipiscitur gubemacula. sub quo imminente iam 8salvatoris adventu etiam gentium salus et vocatio expectata illa secun-dum ea, quae prophetae praedixerant, consecuta est. ex quo utiquetempore interrupta successionis serie ducum vel principum, qui de lu-dae femoribus descendebant, consequenti ratione ordo quoque sacer-

    25 dotii ab avis et proavis indeclinabiter currens repente confunditur.

    XPF4 moysei] JSP- mosei P^F^ mose F^ | coepta] libri, sceptra edd. (6 reges a] PF cum Graecis, rege saule jV | 7 moyse PN \ tenuerant

    10 hierusolimam NF \ 12 ita ut] aut Pi, ut P2 | j; ultimus|

    21 gentium4*

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    64/523

    52 Eusebius Kirchengeschichte I 6, 9 7, 1ytvmv / . '^ 9?/, ojq -'^ '07/&?], ', ^.^,. d' 10^ ^ \

    10 ' \4^. ' 7)& 11.. ., . + Tc | ^ >18 | 19 20& ATBDM^^-& ER ]21 ABMVKR | 22 > BD | 23 ABDMZ^TER (- (so, auf Rasur)

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    65/523

    Runus 6, 9 7, 1 53habes et de his idoneum testem ipsum loseppum, qui indicat Herodem, 9postquam regnum sibi ludaeornm a Romanis concessum est, non iamsecundiim generis ordinem constitiiisse pontifices, sed ignobilibus qui-busque sacerdotia permisisse. similia quoque in sacerdotibiis ordinandisegisse etiam successorem eins Archelaum refert, post quem ludaeorumimperium dicit recepisse Romanos, idem ipse loseppus indicat, quod 10etiam sacram vestem pontificis summi Herodes obclusam sub sig-naculo suo tenuerit nee umquam pontificibus usum eius potesta-temve permiserit. hoc idem et successor eins Arcbelaus; hunc et

    10 Romani post ipsos morem pontificalis iniuriae tenuere. haec autem Hdicta sint nobis adprobare volentibus veritatem prophetiae, quae in ad-ventu domini nostri et salvatoris impleta est. sed et apud Danihelumprophetam evidenter numerus septimanarum, qui usque ad Christumducem futurus designatur, impletus est. de quibus in aliis locis expo-

    15 suimus, post quarum septimanarum consummationem abolendum essechrisma, quod apud ludaeos sacratissimum servabatur, idem prophetadesignat. quod quidem manifestissime eo ipso tempore, quo dominusnoster lesus Christus advenit, probatur impletum. haec autem a nobispernecessario relata ad ostendendam veritatem temporum teneantur.

    [VI] 20 Verum quoniam de generationibus Christi varie nobis Matthaeus 2^ 7 1et Lucas euangelistae tradiderunt et contraria sibi a quam plurimisdicere putantur, in quo etiam nonnulli fidelium veritatis ignorantiacommenta quaedam pro suis quisque opinationibus conantur adhibere,etiam de hoc historiam, quae ad nos usque deducta est, in medium

    NPF12 danihelem F 1 17 eol et

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    66/523

    54 Eusebius Kirchengescliichte I 7, 24^] Jisgl& \ --.& '> ^- 2> ], . , ,>{ ,0> ^^},> ?.)' \ - 3>. ' .^, -, -> ij, .> , ^ 4> ,> &^,> , S. 62, 2 Quaest. ad Stephanum [Mai, Nova patr. bibl. 4, 231 f.; q = cod.Palat. 220, nur bis S. 5G, 4; = Catene des Niketas, deren VariantenSpitta, der Brief des Julius Africanus an Aristides, anfhrt; m= Catene des Makarios,deren Varianten Routh, Reliquiae sacrae 2, 334 ff. anfhrt; vollstndig ist nur. qangefhrt nach eigener Collation] 11 S. 58, 14 excerpirt in einer Homilieauf die Geburt Mariae, die verschiedenen Verfassern zugeschrieben wird (Migne

    97, 850 tf.) = h, die Varianten fhre ich nur z. Th. anATERBDM::^!

    1 > \ TEiBDM , durch Rasur corr., R | -\ > BD | 4 | 5-- TcERDM | 6 TERBDMqi"> ^ ABDMq 7/^ TER | 8 ABDMq TER | 9 ATERBDi"^

    q auch in mn | / ATERBD^^nMq 10 \ 10/11 ATERqmn ?}DM 1 16 , , corr., RBhn T'EiDMq

    | BD | 1 7 > q | BD > q | > q |17 ATcERMh T^BD q Africanus schrieb -

    \ 18 durch Rasur corr., i^Rqmn 'BD -| /. TERBDMqn

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    67/523

    Rufinus 7, 24 55proferamus. Africanus, cuius superius fecimus mentionem, scribens adAristiden quendam de euangeliorum consonantia et de genealogiis,quae a Matthaeo et Luca diverse referuntur, ceterorum quidem opi-nions procul a yeritate errantes coargmt, ipse autem historiam quamcompererat bis ipsis protulit verbis:

    >Apud genteniIsrabel generationum nomina nunc secun- 2>dum naturae, nunc etiam secundum legis ordinem numerantur, naturae>quidem successiones babentur, quae ex seminis vel sanguinis veritate>descendunt, legis autem quis filius alio generante substituitur sub

    10 >uomine fratris defuncti sine liberis. cum enim resurrectionis inter eos>spes necdum fuisset accepta, per baec resurrectionis quandam imita->bantur imaginem, uti ne nomen generis Vitium sterilitatis aboleret.>cum ergo buiuscemodi apud eos generationum ordines servarentur, ut 3>quidam ex ipso germine, quidam ex substitutione ab aliis generati aliis

    l >filii legis beneficio deputarentur, a singulis euangelistarum utriusque>modi commemorata successio est, id est, ut alter eorum eum qui>genuisset, alter vero eum qui quasi genuisse videretur exponeret. et 4>ita fit, ut neutrum euangelium mentiatur, dum aliud naturae ordinem,>aliud legis exequitur. reconiunctum namque sibi est invicem genus

    20 >et illud, quod per Salomonem, et illud, quod per Nathan deducitur,

    NPF2 aristidem \ 4 oberrantes X | 9 quis] iVP'jP, cum quis P^

    12 Vitium st. aboleret] uitio st. aboleret F uitio st. aboletur X

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    68/523

    56 Eusebius Kircliengescliichte I 7, 59>&, jrareQcov.> // ^ -> , ^. ?} - 5>, . /5> &' -^, ^, '/>' . - 6> ^, -0 >, ^, , -> 6 ^, , , ,& ,^ , -, ^ , 71> , ,, -> , ^' (> ^,> , , -20> , ^ ->,, , ,>, , , . &6 Matth. 1, . 167 Luc. 3, 23. 24ATERBDMJT^1 q | 4 TEDM vgl. Quaest. ad Steph. . 273 mal-). ARqn die Verschiedenheit ^ BDcm^ | 5&

    TiEMS'h^ TrRBD | nach ?. + - Tr7 > + Bcm | rov '" | 8ijXl '' ?.1 ^ ATERn | 8/9-, durch Rasur corr. | 10 TERMm ABDh | Tr, mATERM BDh | rov TERBDM > | 11 ^ >T'h corr. Tc, AfricaiiU8 hatte nicht | TERBDMh, Africanus schrieb xaTUyojv | 12 TcERMmn AT'BDTERBOM^Tn , voreusebianische Coi-ruptel, halteich fr interpolirt | 13/14 ^ 14 ATERMn

    BD | 15 ATcERM TiDh \ U > |17/18 ^ > \ ) \ 19 ATERnlllllilll II D Bh bezeugt \21 > | 22 D | ABDMTERh | BD corr. D'mDr | ABDM > TERm

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    69/523

    Rufinus 7,9 57>per legales substitutiones, quae fiebant bis, qui sine liberis decedebant,>et per secundas nihilominus nuptias, quibus unus atque idem aliis>parentibus progenitus aliorum esse filius videbatur. et ita fit, ut utra->que narratio generationum usque ad loseph verissimis lineis deducatur

    5 >diverso quidem, sed satis explorato ordine designata. ut autem clarius 5>fiat quod dicitur, ipsas generationum consequentias enarrabimus. a t>David per Salomonem generatio, quam dinumerat Mattbaeus, tertium>a fine facit Matthan, qui dicitur genuisse lacob patrem losepb. per>Nathan vero de David Lucas generationum ordinem texens, tertium

    10 >nibilominus eiusdem loci facit Melcbi. dicit enim: losepb, qui fuit>B[eli, qui fuit Melcbi. nobis ergo imminet ostendere, quomodo 6>Ioseph dicitur secundum Matthaeum quidem patrem babuisse lacob,>qui deducitur per Salomonem, secundum Lucam vero Heli, qui dedu->citur per Nathan, utque isti ipsi, id est lacob et Heli, qui erant duo

    10 >fratres habentes alius quidem Matthan, alius autem Melcbi patres ex>diverso genere venientes, etiam isti loseph avi esse videantur. est ergo 7. 8>modus iste: Matthan et Melcbi diversis temporibus de una eademque>uxore Estha nomine singulos filios procrearunt, quia Matthan, qui per>Salomonem descendit, uxorem eam primus acceperat et relicto uno filio

    0 >Iacob nomine defunctus est. post cuius obitum, quoniam lex viduam>alii viro non vetat nubere, Melcbi qui per Nathan genus ducit, cum>esset ex eadem tribu, sed non ex eodem genere, relictam Matthae acce->pit uxorem, ex qua et ipse suscepit filium nomine Heli, per quod ex>diverso patrum genere efficiuntur lacob et Heli uterini fratres, quorum ft

    XPF12 dicitur] iV qui dicitur PF \ 15 patres] P* {vel P^) cum Graecis^

    patrem P (vel P^)F fratrem iV | 19 filio uno

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    70/523

    58 Eusebius Kirchengeschichte I 7, 1012>6 -, , ^, -> ^. ,, { ,>>1 6 ),>6 ( 6, , .)^ ' ' - 10>9^ 6 &^ -> , , -0> ( &. ->. ^>}, >. . 11> ,&' , ^,' \4 ->^. , , ->^

    0> , ^->{^ 6' - ->, ^ ' 12>& )-5>, ,. '. 8. 9 Matth. 1, IG 911 Luc. 3, 23. 24 13 Luc. 3, 38

    ATERBDM^:^2 > Ti + Tc I 3/4 ARMh TEBD Africanus schrieb// 'Eod^a) \ 4 ?. & TEMh -AR B'^^mD '> | 9 TEh BD

    xG quod [putabatur) esse filius \ 10 ABDTERMhm j 11/12 \ 13 - TERBDM2;hmn^ \ 1^ TcERDM^T } Aim '^, ' coit. und 117 > | 20auf Ras. Tr ^v ) | 21^ ArT, durch Rasur corr., RBi"A^E^M 1 23 > * + Tc | 25 D .

    ! TERM D An

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    71/523

    Rufinus 7, 1012 59>alter, id est Jacob, fratris Heli sine liberis defuncti uxorem ex mandato>legis accipiens genuit loseph natura quidem germinis suum filium,>proptei quod et scribitur: lacob autem genuit loseph, secun->dura legis vero praeceptum Heli efficitur filius, cuius lacob, quia frater

    5 >erat, uxorem ad suscitandum fratri semen acceperat. et per hoc rata 10>invenitur atque integra generatio et ea, quam Matthaeus enumerat>dicens: lacob autem genuit loseph, et ea, quam Lucas competenti>observatione designat dicens quod putabatur esse filius loseph,>qui fuit lacob. qui et ipse subsonante eadem distinctione Heli esse

    10 >filius putabitur, qui fuerat Melchi, quia legalem hanc successionem,>quae velut adoptione quadam erga defanctos constat magis quam ger->minis Yeritate, conpetenti satis per hoc designavit indicio observans>euangelista, ne omnino in huiuscemodi successionibus genuisse aliquem>nominaret, per quod digna distinctione non descendens, sed ascendens1 >usque ad Adam et ad ipsum usque pervenit deum. haec autem non 11>nobis ad subitum repperta aut absque ullis auctoribus commentata>sunt, sed ipsi haec salvatoris nostri secundum carnem propinqui, seu>studio tanti seminis demonstrandi sive docendi quae secundum veri->tatem gesta sunt, tradiderunt, addentes etiam haec, quod cum Idumaei

    20 >latrones Ascalonitanae civitati inruentes et de Apollinis templo, quod>muro urbis adhaerebat, cum ceteris spoliis etiam Antipatrum Herodis>cuiusdam aeditui filium captivum diripuissent, accidisse postmodum, ut>ad amicitias Hyrcani pontificis Antipater perveniret, cuius principatum, 12>quod in quam plurimis iuvisset, defuncto eodem Hyrcano Herodi filio

    NPF18 siue docendi] seu edocendi XF^ siue edocendi F^ | 20 appoUonis P'

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    72/523

    O Eusebius Kirchengescliichte I 7, 13 1> l ^ ,& ->], ^, ^^ {^7]>7] . ) ->' l ' 1^>^ ,' ' -> . , -10>, ,> &.> , '. 14>) -1> | , )' ,)) ^ (] --20 >, ,. 1^>, 7]0 ,, .7 vgl. Judith 14, 10 7/8 Exod. 12, 38 vgl. Deut. 23, 8ATERBDM^^

    1 \ 2 \ > | des Knigs Agostos3/ AT'BDa | ABDM| 5 TERBDM |DM 6 ( TEBDM2J AR | -D . TERDM | 7 '] | 8^ | \ 1\ ^ ^' ^ \ \ > BD| 12/13 ?? und vor Eus. in-terpolirt 1 13 ) AT TiERDM | 14 ^'> | 15 -ATERBD | 16 | | 17 /]

    18 y.vy/u AB cocchaba TKR. D |19 TERBDMn ] 19/20 Eus. fand einen lcken-haften Text vor, partim memoriter durch Conjectur ergnzt sie erzhlten wiesie vermochten in Kraft aus dem Buch der Tage das ist aber aus der GenealogieI 21 roioa AT^ERM aXXoja TrBD 1 22 auf Rasur Te

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    73/523

    Rufinus 7, 131 61>suo a Romanis per ambitionem regnum ludaeae gentis acceperit, verum>haec et in aliis Graecorum historiis designantur. sed illud praecipue 13>supra dicti viri memoriae tradiderunt, quod per idem tempus omnes>Hebraeorum generationes descriptae in archivis templi secretioribus>habebantur, in quibus etiam alienigenarum quorumque continebantur>origines, sicut Achior ex Ammanitis et Ruth ex Moabitis, alii etiam ex>Aegypto qui dicuntur Israhelitis esse commixti. verum Herodes cum>summam potestatem teneret, videns quod huiuscemodi generis indicia,>si permanerent, offuscationis sibi plurimum quaererent, ignobilitatis

    10 >suae conscientia exagitatus omnes libros, in quibus conscriptio generis>habebatur, iussit incendi, aestimans se nobilem videri posse, si novi->cius esse et advena Israbelitiei generis nullis conscriptionum fascibus>urgeretur. verum fuere tum pauci diligentes et studiosi viri, qui vel 1>deseriptos ex parte aliqua huiuscemodi libros domi haberent vel etiam

    15 >memoriter avitae ordinem prosapiae retinerent, praecipue quos demissa>a proavis nobilitas commonebat. ex quibus fuerunt et hi, quos paulo>ante memoravimus, id est heriles vel dominici appellati>propter propinquitatem generis Christi, qui et Nazaraei fuerunt ex vico>Cocchaba ludaeorum, quique per omnem regionem circumeuntes or-

    20 >dinem supra dictae generationis partim memoriter, partim etiam ex>dierum libris, in quantum erat possibile, perdocebant. quibus ita a l

    NPF4 generationes] P^ emendans, generationem NP^F \ 12 esse om.fascibus] fastibns NF | 13 fuere tum] fuere tunc F fueret (fieret iV'')ut JV

    I 15 quos] PF quod | 17] desposynos NF despotynoeI 19 coccaba F

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    74/523

    g2 Eusebius Kirchengeschichte I 7, 16 8, 1> , /-/. , .> -|- Tc | 14 /)- durchCorr. Uli5^ h \ 15 ftV | 17 W ABMi" 10 | 19-19/20^ ' corr. '- | 23 -) BD 24

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    75/523

    Rufinus 7, 16 8, 1 63>nobis, in quantum diligentia potuit, perscrutatis evidentissime euan->gelioruin per haec veritas declaratur

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    76/523

    64 Eusebius Kirchengeschichte I 8, 2 G^^,)^^ , \] / -,,^,, , -. - 2^ ,.0 ' * - 3, -, ,, - i1 &^,, . -.20 ^' 53 . -

    > ^ ?) , -> -. .1 Mich, , 2 9 Matth. 2, 17. 16. 13 26 S. 06, 12 -seph. . , 17, 168-170.& | | 9 // > + Br | 11 ;-BD 13 ATER BDM 1 TERBDM | ABDM- TER | 14:) , durch Rasur corr. |TERDMyi | ] , corr. TcTr | 16-xGjv ', corr. durch Rasur | 17 > BD | 18 D durch Easur,ATERBD1M | BDM.^ ATER | 2S4 \ 24.TcERBDM>ATi | ] /> | 2& \ 26121TcERBDM.l los | 27 > + Bc

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    77/523

    Rufinus 8, 2-b 65perii. accersitis ergo legis doctoribus percontatur, ubinam Christumnasci sperarent. ut vero ex Micheae oracalis locus nativitatis eius apudBethlehem designatus est, uno praecepto rex omnes lactantes puerosnon solum apud Bethlehem, sed et in omnibus eius finibus a bimis etinfra, secundum tempus, quod exploraverat a Magis, interimi iubet, siquo modo etiam lesum cum aequaevis posset extinguere. sed prae- 2venit regis insidias puer abductus in Aegyptum, parentibus de dolo

    [VIII] regis angelo praenuntiante commonitis. | verum haec etiam sacris euan-gelii Tocibus edocemur. sed operae pretium est crudelitatis Herodis 3

    10 in Christum et aequaevos eius videre mercedem. statim namque neemora ultio in eum diviua convertitur, quae non solum praesens inferretexitium, verum et quibus post interitum suppliciis esset excruciandusostenderet. longum est, si prosperitates imperii eius, quibus ad illud 4tempus usque pollebat, domesticis referam cladibus obscuratas, igno-

    15 miniam matrimonii, fanera liberorum, quorum tarnen ipse extiterit parri-cida, sororis etiam propinquorumque omnium si exequar clades, tragoe-dia magis, quam historia texi videbitur, de quibus tamen, si quis scirevult, loseppus plenius refert. igitur cum pro sacrilegio, quod in sal-vatorem commiserat, et scelere, quod in aequaevos eius peregerat, ultio

    20 eum divina urgueret in mortem, quem dederit exitum, non puto inde-corum, si ipsius loseppi in septimo decimo libro Autiquitatum haecrefereutis sermonibus explicemus.

    >Herodemporro amarior in dies morbus urgebat, supplicia>commissi dudum sceleris expetens. lento namque igni extrinsecus in 6

    NPF14 pollebat] NF potens pollebat | 24 dudum] XFP^ pauIo ante dudum

    Pi; librarius codicis eius, quo peivdet P, ex Matuiei narratione intellexit Hero-dem mox post infanticidium diem obiisse

    Eusebius II. 5

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    78/523

    66 Eusebius Kirchengeschichte I 8, 79> .& , &, ,?/5> '^ , 7>\ .^ ,>&. -, ,^. - 810> ^ ,>. \ ^ ->'?). , '>>0> )],6 S. ti8, 23 . . 1, 656-(JtiOATERBDM2M

    1 ni-oi TcER beides los HSS , 3 ovoh' | 4 TiBD^M^ ATcERDc beides

    los HSS I 5 > Ti + Tc | ^ T^ERDM los > ?, AT'7 ATERB, D durch Rasur corr., DiMJS beides los HSS1 -]& ij j 8 | AT'BDM^^Tf'ER (wie los schi-ieb), beides los HSS 1 ATERM(wie los schrieb), beides los HSS | 9 y' ovv ATERM ' ovv jjovv D ovvlos I 10 M^ los BD ATER | 11TEBDM ?. AR los |& ABDM- TER los |13 TERDM | 14 '5 DiM+Di | 16 tV R 1 11 das abyekhltwar lenta [=S.G4,27] ATERM los | 18 TiBD'M^ATcERDr beides los HSS | 18/19/ > j 19 AT^BDM(.Tc-ERIos BDM2:iosHSS > ATER (wie los schriebj ] 20 BDM} ATER^'^l (wie los schrieb), beides los HSS

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    79/523

    Rufinus 8, . 7>superficie corporis urebatur, iutrinsecus vero vastum condebatur in->cendmm. aviditas inexplebilis semper inerat cibi, nee tameu satiare>uiiiquani rabidis incitata faucibus valebat ingluvies intestina intrinsecns>nlceribns obsaepta, doloribus quoque coli quam maximis cniciabatur.

    5 >umor liquidus et luridus erga pedes tumidos oberrabat, et ab inferio- ">ribus partibus pube tenus tumore distentus. sed et verenda ipsa putre->dine corrupta scatere vermibus. spiritns quoque incredibilis inflatio et>tenigo obscaena satis et execranda. bis autem omnibus doloribus>fetor dirior vel ex membrorum putredine vel ex respiratione anbelitus

    10 >reddebatur. ita ex omni parte cruciatibus fesso nuUao sufficere vires>ad tolerantiam poterant. dicebant ergo hi, quibus divinandi peritia 8>est, bas diyinitus poeuas ab imperatore ob multa eius impie et crude->liter gesta deposciPost baec vero omne corpus eius morbus invadens divereo eum

    >sibimet corruptelae genere vindicabat. febris namque in parte lenta>vexabat, prurigo ex alia parte intolerabilis per omnem corporis diflfusa>superficiem, coli quoque creberrimus dolor, pedes pube tenus hydropis>obsederat tumor, verenda corrupta putredine et scatentia vermibus>borrescebant, inflationes etiam tortuosi spiritus et crebra suspiria con-

    XPF2 satiari libri | 12 ab imperatore] , uGU.toJi Graeca, ab

    eo edd.

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    80/523

    68 Eusebius Kirchengeschichte I 8, 1013>ovOjcvoia xul sravTcuv , ^,

    tivat . 6 -- 10>OLV . .. ^ ^' ^, vjto> . H>) ^ .- ^.^^, ?].

    0 > ^,> .. ^ ^/ 12>.^' ^.>' }/^ ,- 13> ,^ ,&- ' , --20> .. ?. /. '>

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    81/523

    Kufinus 8, 10-13 69>vulsis admodnm producta visceribus, ita ut diceretur a vatibus non>morbi corporis baec, sed divinae ultionis esse supplicia. cjnique cum 10>tot morbis etiam feralibus urgeretur, tarnen spem adhuc vivendi gerens>de medellis ac remediis cogitabat. denique transito lordane aquis cali-

    5 >dis, quae apud Callirhoen sunt, utebatur, quae etiam potantibus com->modae dicnntur. visum est autem medicis etiam oleo ealido omne 11>corpus fovendum. cnmque depositus fuisset in buiuscemodi fomento,>ita resolutus est omnibus membris, ut etiam oculi ipsi e suis sedibus

    [Villi] >solverentur. | reportatur in Hiericbo et famulorum planctibus admonitus,10 >ubi salutem desperare coepit, militibus quidem quinquagenas dracbmas

    >dividi iubet, ducibus vero et amicis suis plurimum pecuniae largitur.>ipse autem furore iam plenus et ipsi, ut ita dicam, minitans morti fer- 12>tur in facinus execrabile. etenim ex singulis quibusque vicis vel>castellis si qui nobiliores et primarii erant viri, ex omni ludaea ad se

    15 >colligi et recludi iubet in loco, qui dicitur hippodromus. accersita 13>tum sorore sua Salome atque eins viro nomine Alexam: novi, in->quit, ludaeos de meo interitu gavisuros, sed potero habere lugentes>et exequias bonorabiles ex plangentium multitudine, si volueritis vos>meis parere praeceptis. hos omnes, quos in custodia habere iussi,

    20 >totius ludaeae nobiles viros, statim ut ego spiritum exbalavero, inter->ficite, in hoc ipsum militibus praeparatis, ut omnis ludaea et omnis>domus etiam invita defleat obitum meum

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    82/523

    70 Eusebius Kiicliengescliichte I 8, 14 9, 1y.cu 14>& , ' ,\^ ', 7] ' ^ ^>^- ,>, . ^& TERDM^^ AB | 17/18-BDM [dem. ev. 8 prooem. 13] ATcER' | 20 D | 21

    23 in coit. Rc

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    83/523

    Rufinus 8, 14 9,1 71Et post pauca idem loseppus ait: 14>rursum autem, nm et cibi aviditate et tussis convulsione disten-

    >debatur, cum ex dolorum yiolentia iam vitae exitum adesse sensisset,>malo accepto cultrum poposcit, solebat enim per semet ipsum purgatum>sic pomum atque incisum edere. tum deinde circumspectans, ne quis>esset qui prohiberet, elevavit in semet ipsum dexteram ictumque libravitaudiensquia Archelaus regnaret>pro Herode patre suo, timuit ire illuc, commonitus autem>in somnis abiit in partes Galilaeae

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    84/523

    72 Eusebius Kirchengeschichte 9, 2 10, 26 ^'^ ' .

    ' . - - 2'{ '-)..^. 3- -0, -. \\'. - 4, , 21 . Chr.-, ^' ,5' - ,^ ;) -& ,. , - 10 1 |,0 ,,, ,.& - 2, ,. ()

    12 vgl. Luc. 3, 1 3 Joseph. . . IS, 32. 33. 35. 89 18-21 Luc.3, 1 22 Luc. 3, 23 25/26 Luc. 3, 2ATERBDMr^

    3 M2T.R 70, 19 G4, 10 | 4 ?. | 6 /BDM ATER | 7 BD | 9-orr. ' | 11 ' BDM " ATiER Tr ] 13& 15 |^ | 16 BD | 21 \^ 1 23 | 2 / M2:ER 11 18 BD | 26 -Rc 27 R1 corr. Rc | 28 Tr | |+ Schw

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    85/523

    Rufinus 9, 2 10, 2 73iunior frater cum Lysania in tetrarchias divisum ludaeae regnumregebant.

    [XI] Idem quoque ipse historiografus in octavo decimo libro refert duo- 2decimo anno Tiberii Caesaris, qui Augusto Septem et qninquaginta annis

    5 principatu potito siiccesserat, Pontiam Pilatum ludaeae procurationemsnscepisse atque inibi per decem continuos annos usque ad ipsum paenefinem Tiberii perdurasse. ex quibus omnibus figraentum inpudens evi- 3denter arguitur actorum, quae recenti ponfecta plasmate adversnm Chri-stum dominum proferuntur, in quibus primo omnium temporis ipsius

    10 ratio coarguit falsitatem. quarto namque consulatu Tiberii, qui cou- 4sulatus septimo anno imperii eius fuit, piaculi in salvatorem commissitempus falsa haec acta perscribunt. quo in tempore evidenter osten-ditur ne missus quidem adhuc ad ludaeae procurationem Pilatus se-cundum loseppi probatissimi liistorici testimonium, qui planissime de-

    15 signat duodecimo anno Tiberii Caesaris ludaeae procurationem suscepissePilatum. consonanter autem in bis cum historico euangelista concordat, 10 1>quinto decimoanno Tiberii Caesaris

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    86/523

    74 Eusebius Kirchengeschichte I 10, 3 6^Avva', .-, 3 ?]^ ,- --5 ^ . ^/, 4. ' '^ -,

    0 > ,, -,, .., 5> .5> , /. , ->

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    87/523

    Rufinus 10, 36 75perteuderit, in quibus spatiis vix toti quattuor concluduntur anni.legalibus porro praeceptis iam per illud tempus vi et ambitione cessan- 3tibus, nulli quippe pontificatus honor vitae vel generis merito redde-batur, sed Romana potestate aliis nunc, item aliis summa sacerdotiipraestabatur, ita ut annuis iam successionibus mutarentur. denique 4idem loseppus refert, quattuor per ordinem usque ad Caiphan pontifi-catus officio post Annam esse perfunctos, bis verbis scribens:

    >Valerius Gratus Anna sacerdotio deturbato Ismabelem pontificem>designavit filium Baffi. sed et bunc non multo post abiciens Eleaza-10 >rum Annaniae pontificis filium pontificatui subrogavit. post annum vero 5>etiam bunc arcet officio et Symoni cuidam Canifi filio pontificatus tra->didit ministerium, quo nou amplius et ipse quam uuius anni spatio>perfunctus loseppum, cui et Caifas nomen fuit, accepit sucessorem

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    88/523

    76 Eusebius Kirchengeschicbte I 10, 7 11, 4()'7] 7] -. 7y &^ -.roo -^. ^)- 11 i

    10 ^, ^'', ^,',^ '' -), '., ?)}- 2^ ^ -0. ' ) 3,,), ^ ^, -25 . . 4) , ^-^

    25 Matth. 10, Iff. Marc. 3, 14 ff. Luc. 6, 13. 9, Iff". 5-8 Luc. 10, 1vgl. dem. ev. 3, 2, 25. 3, 37 9-11 Matth. 14, 1-12 Marc. 6, 1429 Luc. 3,19. 20. 9, 79 1120 los. A.I. 18, 109114 20/21 los, A. L 18, 117 22-25 A. I. 18, 240-255 vgL 17, 344ATERBM^"^

    2 }/}. | 6 > R |ABDM TKR [dem. evang. 3, 2, 2. 3, 37] | 7dem ev. 3, 3, 37 | | 9 | 10 ^^ ">

    11> 11/12/ > | 14 vo^uot Ticorr. Tc |!, \ ATER^" ArabiaeD .... [das brige abgerissen] Dem | 16 )! ABT^ilRDM Tr | 18] BD | 19 > BD22 BD | 25 yahlalaa M.rarm | TKRBDM^'.il >

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    89/523

    Rufinus 10, 7 11,4 77salvator passus est, etiam euangelii scriptura designat. igitur dominus 7et salvator noster non multo post initium praedicationis snae duodecimex Omnibus discipulos adsumpsit, quos et ceteris sectatoribus suis prae-ferens speciali quodam electionis privilegio apostolos nominavit, cuiusnominis virtus missos indicat. sed et alios post hos elegit septuaginta,quos et ipsos binos per loca singula et urbes, ad quas ipse accessuruserat, praemisit.

    [XIII]IVerum brevi interiecto tempore lohannes baptista ab Herode filio lA 11 1

    Herodis capite punitur, de quo et in evangeliis quidem refertur. con-10 cordi vero testimonio etiam loseppus de hoc scribit, nominatim etiam

    de Herodiade commemorans velut de coniugio fratris Philippi viventisyiolenter abstractae et suis ab Herode incestis nuptiis sociatae propriaet legitima uxore depulsa. quam Herodiadem filiam dicit fuisse Aretaeregis Arabiae, propter quam etiam lohannem baptistam ab eo comme-

    15 morat interemptum. bellum quoque exortum inter Aretam dicit et '2Herodem tamquam ob ignominiam filiae vindicandam. in quo helloexercitum refert Herodis extinctum, haec autem omnia ei accidissepropter piaculum, quod in necem lohannis ammisit. idem quoque lo- 3seppus iustissimum super omnes lohannem fuisse secundum euangeli-

    20 orum fidem et ab Herode propter Herodiadem capite caesum refert,propter quam etiam regno eum esse depulsum atque in exiliumViennam Galliae urbem trusum. haec in octavo decimo antiquitatum 4libro bis ipsis, quibus infra adnotatum est, syllabis scribit

    NPF21 commemorat \ esse] P, memorat esse KF \ 22 uiennam] NF in

    uiennam | 23 scripsit

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    90/523

    7S Eusebius Kirchengeschichte I 11, >( t >>vjro ^\> . ^^, 5>> oixaioOvv?j ^ &6 -> '>, ^ ., -&. / ( ^ 6

    10> )^> ^, (> ) . ->, ' -, ..> ^^ , ->. / , ,116 los. . 1. 18, 11G119 vgl. dem. ev. 9, , l 19 -S. 80, 9 los.. . 18, 63. (j4 vgl. dem. ev. 3, 3, lO. 106 theoph. , 44 (syrisch)aterbdm:^'^

    1 //owdor dem. ev. | 2 5 > B' + i | ABDM[dem. ev.] los TER | 3 AT'BDM [dem. ev.]-TfER los I TERBDxM [dem. ev.] /> beides los H^S | 4THRBDM Io3 d. e. > 1 5 los > dem. ev. \ ,[r anradirtj, BD^M [dem. ev.] KR, D durch Ras. corr., beides los HSSaircCov Tr | 7^ los , wo eszum Vorigen gezogen wird | ?;9^/ T | 18>^ corr. ' 1 19 los - dem. ev. | TFiRBDMdem. ev. los

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    91/523

    Rufinus 11,7 79>Quibusdam autemIndaeoruin videbatur ideo perisse He-

    >rodis exercitum, quod in eum satis iuste iiltio divina commota sit pro>vindicta lohannis, qui vocabatur baptista, quem punivit Herodes virum >valde bonum, qui praecipiebat ludaeis virtuti operam dare, iustitiam

    5 >inter se invicem custodire et in deum servare pietatem, per baptismum>in unum coire. hoc enim pacto baptismum acceptabile fore, si non>solum ad abluenda peccata sumatur, verum et ad castimoniam corporis>atque ad animae iustitiam purificationemque servetur omniumque pariter>virtutum velut signaculum et custodia quaedam fidelis habeatur. quae 6

    10 >cum ab eo per praecepta huiuscemodi docerentur atque ad audiendum>eum perplurima multitudo concurreret, veritus Herodes, ne forte doc->trinae eius persuasione populi a suo rege desciscerent. videbat enim,>quod praeceptis eius ac monitis oboedire in omnibus plebs esset parata,>melius credidit, priusquam novi aliquid fieret, anticipare bominem nece,1 >quam postmodum turbatis rebus seram paenitudinem gerere. ex sola>igitur suspicione Herodis vinctus in castellum Macherunta abducitur>Iohannes ibique obtruncatur

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    92/523

    so Eusebius Kirchengeschichte 1 11,8 12,1>avOQa yg/j. , ->& ijoovij^,, ., \ ' 8>}) ,' 7/ ,> -->^. -> . ' 12 1' &,. ' -, -.' - -19 Galat. 2, 1. 9. 13 20 Kor. 1, 1ATERBDMV^1 BDM dem. ev. ATER beides los HSS | 2Tjoovfji ?.9-/ Hieronym. de vir. ill. 13 los }/^

    theoph.& dem. ev. | 3 theoph.los (HSS am Ende von B. I) de ludaeis Hieronym dem. ev. iov

    los | Hieronym los (HSS B. I) > dem. ev. los | 4/ -theoph, los'/ dem. ev. | 5-. TERDM dem. ev. los AB | 6 ATERM los) BD^ dem. ev. theoph. | 7/8 ^ieronym dem. ev. theoph. & und^os HSS | 8 ' ATER, corr., '. Hieronym los D' oV^tv dem. ev. theoph. | -

    Hieronym los dem. ev. theoph.j

    9 ATER los DM dem. ev. | 13 ARDM > TEBATrRBDi: T^EM | 14 ^ > | 15 D corr. Dr |\1 ] ] 19 BDM ATER |BD ^^"" dui-ch Rasur corr., ERD^ | 20 BM^ AR | > R

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    93/523

    Rufinus 11, 812, 1 81>eum nominare fas est. erat enim mirabilium operum effector doctorque>hominuin eorum, qui libenter quae vera sunt audiunt. et multos qiii->dem ludaeoruin. multos etiam ex gentilibus sibi adiunxit. Christus hie>erat. hunc accusatione primorum nostrae gentis virorum cum Pilatus 8>in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt hi qui ab initio>eum dilexerant. apparuit enim eis tertio die iterum vivus, secundum>quod divinitus inspirati prophetae vel haec Yel alia de eo innumera>miracula futura esse praedixerant. sed et in hodiernum Christianorum.>qui ab ipso nuncupati sunt, et nomen perseverat et genus

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    94/523

    82 Eusebius, KirchengescWcMe I 12, 2 13, 1' n jcaga ^Fjto- 2tj ]. 6 >>& , ->^ -,1 Zahn Forschungen 3, 68 24 Galat. 2, 11 8 Act. 1, 2321119 Kor. 1, 7ATERBDMr^

    1 in quarto \ 4 nach + } ' + Tc | 7 (cvrola | 8 de ATERM.^.i&oju [ ^ D] [-yUQoj D] BD | : in coi-r. | 11 civ> R 1 > 1 12 TKRBDM | - [Quaestt.ad Marin./). 301] Quaestt. ad Marin, . 287. 297 | 12/13[Quaestt. ad Marin, . 297. 301] Ulis undecim [Quaestt. ad Marin, p. 287]13 ABDM > TER | ATERM^l D und danach[= S] I la auf Rasur ] 15 TERBDM | 17- ^ 1 18 }> | 20 ATEM R auf RasurBD ATERM orvoJ BD sei in der Krze gesagtsufficiant ] 21 A2OD 22 ER^I | ATERDM^ / qtiam promisimus \ 22 > T^ + Tc | ^ BD

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    95/523

    Rufinus 12, 2 13, 1 83ipsum dicunt esse, qui cum Sosthene et Paulo Corinthiis scribit. Cle- imens vero in quarto Dispositionum libro Cefae mentionem facit, de quoPaulus dixit: >cum autem venisset Cefas Antiochiam, in faciem>ei restitipostea apparuit apostolis>omnibus, novissime autem yisus est et mihi

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    96/523

    4 Eusebius, Kirchengeschicbte I 13, 2.- tvtxtv,Ji -

    y.al & . 2^, -5,^ - -, ^., 310 ,, & -

    4?. . ,3 ,,, -, ^ -. ^ , 520 " -' .., ]ATERBDM^"^

    2 noQQOzxojv ER' coir R durch Rasur | uvtuw TcERM > T^B ADI 2,3 ATcERDcniM^> TiBD tarn de iiicinis quam de peregriniset longe positis \ 3 aus corr. | TERBDM |4 AT^D^^ TcERB AiTr so durchweg

    5 ov&]^ D | 10 ATER ciOvv BDM | 11 -TERBDM | TiD ^ TcER ^12 ATER BDrM D' | BDATERM j 1314 ATER auf Ras., DM '14 ATER BDM | ' ' BDM ' )ATER 1 16 AT BD' / TrRcDr /ER1, Tcm unleserlich | 18/19 ABDM' TER | 20BDAI ATP]R | ] 7/ | 22 ^] R |> > ' + | 23 BD | 24 '" [+ Tcm] BDM^".^ TER

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    97/523

    Rufinus 13, 2 85opere per omnem locum celebraretur, innumeros tarn de vicinis quamde peregrinis et longe positis pro remediorum et curae virtutibns in-vitabat, si qni praecipue morbi alicnius aegritudine laborarent. unde 2et rex quidam Abgarus nomine, gentis ultra Eufraten positae princi-patum nobiliter tenens morbo quodam corporis inremediabili, qiiantuminter homines, tenebatur. Qui cum de nomine lesu et de mirabilibusvirtutum eins audisset, supplex ei per epistulam factus exorat misso inrem homine diutini morbi vinculis, quibus tenebatur, absolvi. sed ad 3praesens quidem a domino corporis eius cura differtur, dignus tarnen

    10 efficitur rescripto epistulae salvatoris, in qua simul etiam promittiturei, quod non multo post desiderii sui consequeretur effectum. denique 4post resurrectionem atque ascensionem domini ad caelos Thomas aposto-lus ex commonitione divina Thaddaeum quendam, unum ex septuagintadiscipulis, ad Edessenam civitatem euangelistam et praedicatorem verbi

    l dei emittit, simul et quae a domino promissa fuerant impleturum,haec in archivis publicis Edessenae civitatis, in qua tunc supra dictus 5Abgarus regnavit ita descripta repperimus in iis chartis, quae gestaregis Abgari servata antiquitus continebant. et ut evidens dictorum

    NPF14 edissenam aedissinam ^ et similiter deinceps \ 17 iis] his Ubri

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    98/523

    56 Eusebius, Kirchengeschichte I 13, 68& \ -& .-1> 3& 6>60 . xc., ^ ,, , ,

    0>&, & ,' -.>. , - , y ^>, // ^ . S1> &? ^, , &-912 Matth. 11, . Luc. 7,221/2 ycu T(jonov ATcERM^'yl Ratsur von etwa 23 Buchstaben '

    -& D | 3 S. 88, 13 ber die abgeleiteteberlieferung der Briefe vgl. v. Dob.schtz Ztschr. f. KG 18, 422 ff.; hier kann nureinzelne:i mitgetheilt werden. 3 = Inischrift von Kphesos [Jahreshefte des sterr.Inst. 3, 93]. = Papyrus [Dobschtz 427]. Sl = Menaeen [Dobschtz, TU N. F. 3, 2Beilage . i8 = Festpredigt, unter dem Namen des Constantin Porphyrogennetaberliefert [Dobschtz am angf. Ort]. (= Epi8tula Abgari [Dobschtz 438 ff.]. J =DoctrinaAddai ("syrisch). Schlsse ex silentio sind bei diesen Angaben nicht zulssig |3 1 3/4 Knif/[ Variante in 1 rerje ( Abgaro) nelfoparcha 4 r/oi TcERBDM/ AT ^ | ?.>/ \ &'([ 3] Rasur von 5 Buchstaben :6 [der Schwarxe) [=J] Uchamaefilis > AERDM 1 -^ TBDM^^ [= 3] \ ][= 93] R [= 3, Variante in (] | 8 ATiEBDM [= 3,Variante in % SB] TrR [Variante in 31] | | 9 ATRBDMJS" [= 5t, ]^ d quod uerho tantiim {/. und

    und Varianten in ( so7idern mit deinemWorld] I 10 AT^BDM [=33193] TcER[ stattVariante in (] |^ | 12 | 13/14 ov > < + Ecm | 13 AT' RBDM TcEcm [= ^^ i 93tf14 i; AT'BDM [=z/, Variante in G] TcEcmR2^ [= 93, Variante in (] |15 nt difpieris ad me fatv/ari [vgl. '/.- Variante in ]

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius Werke II/1. Historia ecclesiastica (1. Aufl. 1903: Eduard Schwartz/Theodor Mommsen)

    99/523

    Rufiuus 13, 68 87veritas fiat, ipsarum exemplaria epistularum ex Syrorum lingua trans-lata ponimus.

    EXEMPLAR EPISTULAE SCRIPTAE REGE ABGARO VEL TO-PARCHA AD lESM ET MISSAE HIERUSOLYMA PER ANANIAMCURSOREM>Abgarus Uchamae filius toparcha lesu salvatori bono, qui apparuit 6

    >in locis Hierusolymorum salutem. Auditum mihi est de te et de sanitati->bus, quas facis, quod sine medicamentis aut herbis fiant ista per te,>et quod verbo tantam facis caecos videre, claudos ambulare et le-

    10 >prosos mundas et inmundos spiritus ac daemonas eicis et eos qui>longis aegritudinibus afflictantur , curas et sanas, mortuos quoque sus->citas. quibus omnibus auditis de te statui in animo meo unum esse 7>e duobus, aut quia tu sis deus et descenderis de caelo, ut haec facias.>aut quod filius dei sis, qui haec facis. propterea ergo scribens roga- 8

    15 >A-erim te, ut digneris usque ad me fatigari et aegritudiuem meam, qua

    4 annaniam libri | uchamae] NP uchammae F uchaniae edd. \ 7 dete] et de te | 9 caecos facis | 10 daemones P^NF^

  • 8/2/2019 GCS 9/1 Eusebius We