FUNDACJA AMBITNA POLSKA - Energetyka Koncepcja transformacji energetycznej opiera si¤â„¢ na spo¥â€ecze¥â€‍stwie,

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of FUNDACJA AMBITNA POLSKA - Energetyka Koncepcja transformacji energetycznej opiera...

  • FUNDACJA AMBITNA POLSKA

    Energetyka obywatelska

    Anna Dyląg, Ewa Gabryelak, Anna Kucharska, Sebastian Szklarek

    2019-01-01

    Publikacja powstała w ramach projektu: EOP-Energetyka obywatelska, partycypacja

    mieszkańców dla dobra środowiska

    ISBN 978-83-954304-0-4

    Sfinansowano przez Narodowy Instytut

    Wolności - Centrum Rozwoju

    Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw

    Obywatelskich na lata 2014 – 2020

  • 1

    Spis treści WSTĘP ....................................................................................................................................... 3

    1. ENERGETYKA W WYMIARZE SPOŁECZNYM – WSPÓŁPRACA ADMINISTRACJI

    I SPOŁECZEŃSTWA .................................................................................................................. 6

    Rola gminy ............................................................................................................................. 6

    Społeczeństwo obywatelskie .................................................................................................. 6

    Możliwe modele współpracy aktorów ................................................................................... 7

    2. PRODUKCJA ENERGII I JEJ ODDZIAŁYWANIE NA ŚRODOWISKO ....................... 10

    Energetyka wiatrowa ............................................................................................................ 10

    Energetyka solarna ............................................................................................................... 12

    Energetyka geotermalna ....................................................................................................... 13

    Hydroenergetyka .................................................................................................................. 14

    3. ENERGETYKA OBYWATELSKA .................................................................................... 16

    Wstęp ........................................................................................................................................ 16

    Istota energetyki obywatelskiej ................................................................................................ 16

    Cele energetyki obywatelskiej ............................................................................................. 22

    Bariery we wdrażaniu energetyki obywatelskie w gminach ................................................ 27

    Zadania własne gminy z zakresu gospodarki energetycznej ................................................ 28

    Planowanie energetyczne w gminie ..................................................................................... 31

    Dobre praktyki ...................................................................................................................... 37

    AUTORSKI MODEL SYSTEMU ZARZĄDZANIA ENERGIĄ W GMINIE OPARTY NA

    PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ ........................................................................................... 43

    Etapy tworzenia systemu zarządzania energią w gminie opartego na partycypacji społecznej:

    .............................................................................................................................................. 46

    PODSUMOWANIE ................................................................................................................. 56

    Summary: ................................................................................................................................. 60

  • 2

    O autorach: ............................................................................................................................... 63

  • 3

    WSTĘP

    Anna Kucharska1

    Energetyka obywatelska to temat bardzo aktualny w dzisiejszej debacie dotyczącej kierunków

    rozwoju nie tylko polskiej, ale i europejskiej energetyki. W Polsce jest to zagadnienie, dla

    którego dopiero poszukiwany jest najbardziej odpowiedni model w istniejącym systemie

    energetycznym. Globalne trendy w sektorze energetycznym, polegające na jego transformacji

    w kierunku przejścia na odnawialne źródła energii (OZE), skutkują rozproszeniem systemu

    produkcji energii oraz wzrostem dostępności technologii w tym zakresie dla dotychczas

    biernych konsumentów, włączając ich w ten obszar. Pociąga to za sobą wzrost ich świadomości

    i bezpośrednie poczucie odpowiedzialności za środowisko i klimat.

    W szerszym ujęciu energetyka obywatelska służy zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego

    w skali lokalnej. Pojęcie to odnosi się do zdolności pokrycia bieżącego i perspektywicznego

    zaopatrzenia odbiorców w energię po ekonomicznie akceptowalnych cenach i z zachowaniem

    niezależności politycznej2, jak też z uwzględnieniem ochrony środowiska i klimatu. Suma

    lokalnych inicjatyw wspierających system energetyczny składa się na bezpieczeństwo

    energetyczne całego kraju.

    Koncepcja transformacji energetycznej opiera się na społeczeństwie, ochronie jego naturalnego

    otoczenia oraz utrzymaniu jego rozwoju i podnoszeniu jakości życia poprzez np. walkę z

    ubóstwem energetycznym. Zatem społeczeństwo jest jednym z głównym filarów transformacji

    energetycznej. Także dlatego, że ponosi większość kosztów związanych z finansowaniem

    inwestycji publicznych. Zaangażowanie jednostek jest także kluczowe dla wprowadzenia

    części istotnych zmian w strukturze produkcji energii, poprzez np. wykorzystanie OZE w

    indywidualnych gospodarstwach domowych, czy też w strukturze konsumpcji energii poprzez

    np. elektromobilność czy oszczędność energii. Społeczne poparcie i dobrowolne

    zaangażowanie jest więc podstawowym warunkiem dla budowy energetyki obywatelskiej.

    Z uwagi na te trendy, naturalne jest stwierdzenie istnienia konieczności zmian na płaszczyźnie

    strategicznego planowania przyszłego kształtu krajowego systemu energetycznego. Wiąże się

    to również z dostosowaniem prawodawstwa w taki sposób, który umożliwi rozwój tego

    systemu, aby sprostał wymaganiom współczesności.

    1 mgr Anna Kucharska, e-mail: anna.maria.kucharska@doctoral.uj.edu.pl 2 Młynarski T., Francja w procesie uwspólnotowienia bezpieczeństwa energetycznego i polityki klimatycznej Unii

    Europejskiej, wyd. UJ, Kraków 2013, s. 23.

  • 4

    W procesie przekształcania systemu energetycznego należy przede wszystkim dostrzec

    ogromną rolę samorządów lokalnych, które znajdują się najbliżej głównego zwornika nowego

    modelu systemu energetycznego: obywateli. To samorządy mają największy wpływ na

    kształtowanie nowego typu społeczeństwa, złożonego ze świadomych konsumentów

    i prosumentów. Ich zadaniem na tym polu jest także godzenie sprzecznych interesów, które

    reprezentują różne grupy społeczne na poziomie lokalnym3. Jako że jednostki i grupy

    społeczne są funkcjonalnie zróżnicowane, definiują swoje cele niezależnie i dążą do ich

    realizacji4, stąd interesy społeczeństwa determinują określenie przez władze lokalne

    preferencji i działań w wymiarze politycznym. Z tego powodu na gminach spoczywa szereg

    zadań związanych przełamywaniem barier energetyki obywatelskiej, jak też wskazywaniem

    kierunku rozwoju lokalnej energetyki, która powinna w najbardziej efektywny sposób

    wykorzystywać istniejący na danym obszarze potencjał.

    W ten sposób oddolnie kształtowane jest społeczeństwo, które tworzą już nie tylko konsumenci,

    ale aktywni uczestnicy całego systemu o coraz większej świadomości i wrażliwości na kwestie

    środowiskowe. Istotnym elementem tych zmian są decyzje konsumenckie, które odnoszą się do

    takich kwestii, jak np. rodzaj źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym, stosowanie

    energooszczędnych urządzeń wyposażenia czy rodzaj wykorzystywanego środka transportu.

    Takie elementy składają się na obywatelski charakter energetyki, ale także lokalnej polityki

    środowiskowej.

    Jednym z głównych wyzwań wobec obywateli jest ich aktywizacja z poziomu biernych

    konsumentów. Lokalne samorządy mogą w tym celu stymulować oddolne zainteresowanie

    zagadnieniami energetycznymi i środowiskowymi. Dzięki temu możliwa jest popularyzacja

    nowego wymiaru energetyki określanej jako prosumencka. Założeniem energetyki

    prosumenckiej jest włączenie dotychczas biernego konsumenta do struktur produkcji poprzez

    wytwarzanie energii na własny użytek w przydomowej mikroinstalacji. Ewentualne nadwyżki

    mogą być oddawane do sieci publicznej5. Rozwój prosumeryzmu w szczególności odnosi się

    do mieszkańców obszarów podmiejskich, jako że do posiadania własnej mikroinstalacji trzeba

    posiadać dom.

    3 Ruszel M., Młynarski T., Szurlej A., The concept of energy transition [w:] Energy Policy Transition – The

    Perspective of Different States, red. M. Ruszel, T. Młynarski, A. Szurlej, wyd. Ignacy Lukasiewicz Energy Policy

    Institute, Rzeszów 2017, s. 29-30. 4 Czaputowicz J., Mapa współczesnego liberalizmu: neoliberalny instytucjonalizm, nowy liberalizm