Click here to load reader

Europejska Integracja Monetarna

  • View
    286

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Europejska Integracja Monetarna

Magdalena Proczekczerwiec2008

6

Polityka monetarna w strefie euro Politykapieninawstrefieeuro StrukturaEBC ZadaniainstytucjiESBC NiezalenoEBC StabilnocenjakonadrzdnycelEBC Definicjailociowastabilnocicen StrategiarealizacjipolitykipieninejwEurolandzie NarzdziapolitykipieninejEBC PolitykakursowaEBC ERMII

dr Magdalena proczek Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie, Kolegium Gospodarki wiatowej, Instytut Handlu Zagranicznego i Studiw Europejskich, Zakad Unii Europejskiej

Polityka monetarna w strefie euro

1. Polityka monetarna i strefa euro zagadnienia wprowadzajcePolityka monetarna obejmuje polityk pienin oraz kursow. Polityka pienina jest gwnie dziaalnoci banku centralnego, polegajc na wyborze pieninych celw makroekonomicznych i ich realizacji przez regulowanie poday pienidza i popytu na pienidz, za pomoc wybranych instrumentw. Polityka ta jest obecnie jedn z najwaniejszych dziedzin polityki makroekonomicznej. Instrumentami polityki pieninej s narzdzia, dziki ktrym bank centralny moe realizowa cele pienine. Mog one mie rnorodny charakter, jednake ich stosowanie ma prowadzi do oczekiwanych zmian w popycie na pienidz lub poday pienidza (Skopowski, Winiewski 2007, s. 5). Podstawowym zadaniem polityki kursowej jest stworzenie warunkw do ksztatowania si w dugim okresie kursu oscylujcego wok kursu rwnowagi wyznaczonego przez zmiany podstawowych wielkoci makroekonomicznych. Polityka kursowa jest realizowana gwnie za porednictwem (Bilski 2006, s. 83):

BANK I KREDYT

6/2008

wyboru denominatora i sposobu definiowania kursu walutowego, wyboru mechanizmu kursowego, interwencji banku centralnego na rynku walutowym.

Najwaniejsz wadz monetarn realizujc jednolit polityk pienin w strefie euro od 1 stycznia 1999 r. jest Europejski Bank Centralny (EBC) (Baka 2001a, s. 61), EBC oraz banki centralne pastw UE, w ktrych wprowadzono wspln walut euro, okrela si mianem Eurosystemu, strefy euro bd Eurolandu. Faktycznie zadania z zakresu wsplnej polityki pieninej wypeniaj EBC oraz banki centralne krajw strefy euro1. Europejski System Bankw Centralnych (ESBC) skada si z EBC oraz narodowych (krajowych) bankw centralnych (NBC/KBC) wszystkich 27 czonkw Unii Europejskiej. Banki centralne pastw czonkowskich nienalecych do Eurosystemu s czonkami ESBC, majcymi specjalny status. Wyrnia si obecnie dwie grupy krajw bdcych poza stref euro. Zgodnie z protokoem stanowicym zacznik do Traktatu ustanawiajcego Wsplnot Europejsk (TWE) z uczestnictwa w strefie euro zostay wyczone Dania i Wielka Brytania. Oznacza to, e pastwa te wynegocjoway prawo do wasnej decyzji o wprowadzeniu euro (tzw. klauzula opt-out). Oba kraje skorzystay z przysugujcego im prawa i nie przystpiy do Eurosystemu (Orziak 2004, s. 14). Wyczenia przyznane Danii i Wielkiej Brytanii maj charakter stay, ale oba pastwa zachoway jednak moliwo wejcia do strefy euro w pniejszym okresie, jeeli bd wwczas spenia warunki konieczne do przyjcia wsplnej waluty. Pastwa UE, ktre nie speniy warunkw koniecznych do przyjcia euro, zostay natomiast objte tzw. derogacj. Zachowuj one, tak jak Dania i Wielka Brytania, suwerenno monetarn wasn walut oraz dotychczasowe uprawnienia w dziedzinie polityki pieninej i kursowej. Derogacja1

Obecnie jest 15 NBC strefy euro.

Wyrnia si kryteria ekonomiczne, dotyczce poziomu stopy inflacji, dugoterminowej stopy procentowej, uczestnictwa waluty w ERM II; budetowe, dotyczce poziomu zaduenia publicznego i deficytu budetowego, oraz prawne, zwizane z niezalenoci banku centralnego oraz dostosowaniem przepisw prawnych do uczestnictwa w Eurosystemie. Derogacja oznacza przejciowe wyczenie obowizywania prawa wsplnotowego dotyczcego jednolitej polityki pieninej i kursowej dla krajw UE, ktre nie s czonkami strefy euro, ale maj obowizek zosta nimi w przyszoci.

6/2008

BANK I KREDYT

wyklucza jednak banki centralne tych krajw z procesu podejmowania decyzji dotyczcych wsplnej polityki pieninej i kursowej oraz z ich realizacji. Objcie pastwa czonkowskiego derogacj nie oznacza jednak jego rezygnacji z wprowadzenia wsplnej waluty. Pastwo takie ma obowizek denia do osignicia konwergencji gospodarczej i prawnej jako warunkw umoliwiajcych przyjcie euro. Derogacja ma charakter tymczasowy. Rada UE co dwa lata dokonuje przegldu sytuacji na podstawie raportw EBC i Komisji Europejskiej. Jeli Rada (obradujca w skadzie ECOFIN ministrw gospodarki i finansw oraz szefw pastw lub rzdw) stwierdzi, e dane pastwo czonkowskie spenia kryteria zbienoci gospodarczej i prawnej, derogacja jest uchylana i dany kraj przyjmuje Euro (Scheller 2006, s. 39). Obecnie jest 10 pastw czonkowskich objtych derogacj Szwecja oraz 9 nowych czonkw UE. Polityka kursowa w Eurolandzie rwnie zostaa przeniesiona z poziomu pastw czonkowskich na szczebel ponadnarodowy. Poniewa wsplna waluta oznacza wsplny kurs wymiany, moliwe jest istnienie tylko jednolitej polityki kursowej. Decyzje dotyczce polityki kursowej dla strefy euro podejmowane s wsplnie przez EBC i Rad ECOFIN, przy czym ostatnie sowo naley w tym przypadku jednak do Rady. Celem niniejszego opracowania jest analiza polityki monetarnej Eurosystemu, tzn. charakterystyka jednolitej polityki pieninej i kursowej w krajach Unii Europejskiej, ktre przyjy wspln walut euro.

2. Specyfika polityki pieninej w eurolandzieWyczn odpowiedzialno za wspln polityk pienin strefy euro powierzono Europejskiemu Bankowi Centralnemu, stanowicemu centraln instytucj zarwno ESBC, jak i Eurosystemu. Wsplna waluta wymaga jednolitej polityki pieninej oraz centralizacji uprawnie decyzyjnych. Poniewa niektre decyzje dotyczce polityki pieninej podejmowane s na bieco, struktura Eurosystemu jest trwaa. Ma on form podmiotu prawnego, ponoszcego odpowiedzialno za swoj dziaalno. Ponadto ze wzgldu

Sowenia przystpia do strefy euro 1 stycznia 2007 r., a Malta i Cypr 1 stycznia 2008 r.

BANK I KREDYT

6/2008

5

na to, e gwnym celem polityki pieninej w strefie euro jest utrzymanie stabilnoci cen (art. 105 ust. 1 TWE), uprawnienia decyzyjne powierzono organowi niezalenemu zarwno od instytucji wsplnotowych, jak i od pastw czonkowskich (Scheller 2006, s. 32). EBC zosta powoany 1 czerwca 1998 r., a 1 stycznia 1999 r. rozpocz swoj statutow dziaalno. Jego siedzib jest Frankfurt nad Menem. Ze wzgldu na to, e uwzgldnienie wszystkich sugestii NBC podczas ksztatowania EBC byo niemoliwe (Szelg 2003, s. 7), zosta on utworzony na wzr niemieckiego Bundesbanku, zwaszcza jeeli chodzi o zasad niezalenoci i przyjcie stabilnoci cen za gwny cel jego polityki pieninej, a take wiarygodno i pozycj midzynarodow (Mucha-Leszko 2007, s. 118). Narodowe banki centralne strefy euro nie zostay jednak zlikwidowane, lecz stay si od 1 stycznia 1999 r. integraln czci Eurolandu. Banki te nie prowadz niezalenej polityki pieninej, straciy take prawo do samodzielnej emisji pienidza, a ich obecna rola sprowadza si do wykonywania zada okrelonych przez EBC (Kawecka-Wyrzykowska, Synowiec 2004, s. 320). Za organizacj europejskiej bankowoci centralnej w formie systemu, a nie tylko jednej instytucji przemawiay trzy argumenty5: Funkcjonowanie Eurosystemu opiera si na istniejcych rozwizaniach instytucjonalnych, infrastrukturze, dowiadczeniu i znacznych moliwociach operacyjnych krajowych bankw centralnych. Wiele bankw centralnych wykonuje przy tym dodatkowe zadania, niezwizane z funkcjami Eurosystemu. Ze wzgldu na duy zasig terytorialny strefy euro oraz budowane przez lata relacje krajowych spoecznoci bankowych z ich bankami centralnymi uznano za waciwe zapewnienie instytucjom kredytowym bezporedniego dostpu do bankowoci centralnej w kadym pastwie czonkowskim. Wobec mnogoci narodw, jzykw i kultur w strefie euro to krajowe banki centralne (a nie jeden podmiot) s najlepiej przygotowane, by suy jako cznik midzy obywatelami a Eurosystemem.

5

http://www.ecb.int/ecb/educational/facts/orga/html/or_002.pl.html

6

6/2008

BANK I KREDYT

Materialn podstaw funkcjonowania EBC jest kapita zaoycielski. Obowizek wpat do kapitau zosta naoony na wszystkie narodowe banki centralne, rwnie tych pastw, ktre nie uczestnicz w strefie euro6. S one wycznymi udziaowcami i dysponentami kapitau. Statut EBC przewiduje moliwo zwikszenia kapitau, z zachowaniem warunkw i ogranicze okrelonych przez Rad UE na wniosek EBC. W celu zapewnienia EBC rodkw finansowych naoono na narodowe banki centralne take obowizek przekazania EBC zagranicznych rezerw dewizowych. Jednoczenie zyski wypracowane w ramach prowadzonej polityki pieninej s przekazywane narodowym bankom centralnym proporcjonalnie do wysokoci udziau w kapitale EBC, ktry zosta ustalony w odniesieniu do udziau danego pastwa w oglnej liczbie ludnoci UE w przedostatnim roku poprzedzajcym ustanowienie Banku oraz do udziau pastwa w produkcie krajowym brutto UE w cenach rynkowych, wedug notowa z ostatnich piciu lat poprzedzajcych przedostatni rok przed ustanowieniem EBC. Wagi przyznane poszczeglnym bankom s dostosowywane co pi lat (Kociuba 2007, s. 222). Eurosystemem zarzdzaj organy EBC Rada Prezesw, Zarzd i Rada Oglna. Organy te w ramach swoich kompetencji podejmuj wszystkie decyzje zwizane z realizacj zada Eurolandu. Oprcz okrelenia zada nalecych do wycznej kompetencji EBC statut nie wskazuje, w jakim zakresie Bank ma samodzielnie prowadzi polityk, a w jakim maj to robi krajowe banki centralne. W przypadku wikszoci dziaa Eurosystemu podzia pracy opiera si na zasadzie decentralizacji. Zgodnie z ni EBC, w zakresie uznanym za moliwy i odpowiedni, ma prawo zwraca si do krajowych bankw centralnych o przeprowadzenie operacji stanowicych cz zada Eurosystemu. W ten sposb EBC i krajowe banki centralne razem przyczyniaj si do realizacji wsplnych celw Eurosystemu. EBC odpowiada za prawidowe i systematyczne wykonanie wszystkich zada. W tym celu ma prawo wydawania wytycznych i instrukcji dla krajowych bankw centralnych. Gwnym organem decyzyjnym w dziedzinie ksz

Search related