Enver Pasanin Hayati_2

  • View
    216

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Enver Pasanin Hayati_2

  • 7/27/2019 Enver Pasanin Hayati_2

    1/18

    Mart 2005 Cilt:13 No:1 Kastamonu Eitim Dergisi 163-180

    March 2005 Vol:13 No:1 Kastamonu Education Journal

    ENVER PAANIN HAYATI VE NGLZ BELGELERNDEK

    DN RAPORU

    Durdu Mehmet BURAK

    G.. K

    rehir Eitim Fakltesi,lkretim Blm, K

    rehir.zet

    Jn Trk hareketinin anahtar adam, ttihad ve Terakki Cemiyetinin en gl lideri, Balkanve Trablusgarp Savalarnn kahraman, sultann damad, bakumandan yardmcs ve Osmanlmparatorluunun Savunma Bakan ve Birinci Dnya Savanda Osmanl DevletininAlmanyann yannda yer almasn isteyen, plann yrten, bu konuda en etkili ve yetkili mimarkonumunda olan hiphesiz Enver Paadr.

    Osmanl Devleti ierisinde en etkili ve en yetkili makam ve mevkii sahibi olmas nedeniyleyabanc lkelerin yetkilileri gerek yurt iinde, gerekse yurt dnda byle nemli devletbyklerini ne kadar yakn takibe aldklar ngiliz ariv belgelerinde ok net olarakgrlmektedir.

    Anahtar Kelimeler: Enver Paa, Biyografi, Birinci Dnya sava

    ENVER PASHAS LIFE AND HIS MARRIAGE REPORT ON THE

    BRITISH DOCUMENTS

    Abstract

    Enver Pasha who has a key role among the Young Turks, the most powerful leader of theUnion and Progress Party and a famous victorious of Balkans and Tripoli War, son in law ofSultan, Deputy Commander in Chief of Turkish Armed Forces and Minister of War and also anarchitect of the First World War.

    Due to the holding the highest position and being in charge of Armed Forces of the OttomanEmpire, the foreign and powerful countries are chasing such a very important person not in theOttoman territories but also outside the Ottoman State as it is seen on the British Documents.

    Key Words: Enver Pasha, Biography, First World WarJn Trk hareketinin anahtar adam, ttihad ve Terakki Cemiyetinin en gl lideri,Balkan ve Trablusgarp Savann kahraman, sultann damad, bakumandan vekili veOsmanl mparatorluunun Savunma Bakan olan Enver Paann asl ad smailEnverdir1.

    Nfus kayd bilgileri, 1909 tarihli bir aile mektubu ve Enver Paann kendi yazdhayat hikyesinden yararlanarak geni bir aratrma yapm olan evket SreyyaAydemire gre, Enver Paa, 23 Kasm 1881de stanbulda Divanyolu semtindedomutur2.

    1 Masayuk, Yamauch; Honut Olmam Adam-Enver Paa,stanbul, 1995,s. 13.2Aydemir,evket, Sreyya; Makedonyadan Orta Asyaya Enver Paa, C.1,stanbul, 1970, s. 239.

  • 7/27/2019 Enver Pasanin Hayati_2

    2/18

    164 Durdu Mehmet BURAK

    Mart 2005 Cilt :13 No:1 Kastamonu Eitim Dergisi

    Ailesi Manastrldr. Babas nceleri Nafa Nezareti Fen Memurluu yapan, sonraise Sre Emini olan Ahmed Bey, annesi Aye Hanmdr1. Babas tarafnn GagavuzTrklerinden olduunu evket Sreyya Aydemir ortaya koymutur. Enver Paa, iki kzve bir erkek ocuk Babasdr2.

    Manastrda Karakprde oturmulardr. Kardeleri Nuri Paa, Mediha Hanm veHasene Hanmdr. Bir de Babaanne kriye Hanm vardr. Enver Paa yandayken

    btidai Mektebine kaydedilmi, 6 yanda Babasnn tayini dolays ile stanbuldanManastra gitmiler ve yann kklne ramen Manastr Askeri Rtiyesineyazlmtr. Mektebe 1306 (1889)da girmi ve burasn 1309 (1893) ylnda bitirmitir.Daha sonra Manastrdaki evleri satlp, kardeleri evlenmi, kendi de Selanikenakletmitir. 1309/1893 ders yl banda Manastr Askeri dadisine yazlr. Manastrdadisini bitirince, Harbiyeye gitmitir. Harbiyeden 9. olarak mezun olmutur. lksiyasi maceras amcas Halil Paa ile Yldz Sarayna gtrlerek sorgulandklar ancakhkm giymeden serbest brakldklar olaydr3.

    Enver Paa, Erkn- Harbiyeyi birincilikle bitirmitir ve 1902de Erkn- HarpYzbas olmutur. III. Orduya Makedonyaya tayin edilmitir. lk birlii,Manastrda 13. Topu Alaydr. Sekiz ay, Sunuf- Selsede staj grmtr. Bu aradaBulgar etelerinin takip ve tenkili iin yaplan harekta katlm, 1903 yl EyllndeKoanada bulunan 20. Piyade Alaynn Birinci Blne, bir ay sonrada 19. PiyadeAlaynn Birinci Taburunun Birinci Blne nakledilmitir. Nisan 1904teskpteki 16. Svri Alaynda grevlendirilmitir. Ayn yln Ekim aynda tiptekialaya gitmi, iki ay sonra Sunuf- Muhtelife hizmetini tamamlayarak Manastrdakikarargha dnmtr. Ardndan Manastr Mntka-i Askeriyyesi Ohri ve Krovamntkalar Mfettiliine tyin edilmitir. 7 Mart 1905te Kolaas (nyzba)olmutur. 13 Eyll 1906da Binbala ykseltilmitir4.

    Selanikte kurulan Osmanl Hrriyet Cemiyetine on ikinci ye olarak katlm veManastra dnnde cemiyetin buradaki tekiltn kurma faaliyetinde bulunmutur.Bu siyasi faaliyetler, Osmanl Hrriyet Cemiyeti ile Merkezi Pariste olan OsmanlTerakki ve ttihad Cemiyetinin birlemesi ve ilk rgtn Osmanl Terakki ve ttihadCemiyeti Dhili Merkez-i Umumisi adn almasndan sonra artacaktr5.

    21 Mays 1889da Tbbiyeli be arkada ttihad- Osman adnda brahim

    Temonun giriimiyle bir rgt kurdular6

    . 20 Temmuz 1891de toplant yapld vergtn yrtme kurullar oluturuldu. Cemiyet 1894te yurt ii ve yurt d balantlarsalamaya balad. Ahmed Rza Bey cemiyete katld ve gazete karmaya balad.Daha sonra Jn Trk Gazetesi ad ile yurt ii ve dnda nemli ileve sahip olacak olan

    1 Haniolu, M. kr; Enver Paa, DA, C. XI,stanbul, 1995, s. 261.2 Aydemir, a.g.e. , s. 247.3 Aydemir, a.g.e. , s. 248249.4 Haniolu, M. kr; Osmanlttihat ve terakki Cemiyeti ve Jn Trklk (18891902), stanbul,

    1985, s.174; T. Z. Tunaya, Trkiyede Siyasal Partiler, C.I,stanbul, 1988, s.19.5 Haniolu, a.g.m. s. 261., Aydemir; s. 255; Karpat,Kemal H. Trk Demokrasi Tarihi; Afa

    Yaynlar,stanbul, 1996, s.35-36.6Akin, Sina; Siyasal Tarih (17851908), Trkiye Tarihi, C. III,stanbul, s. 171.

  • 7/27/2019 Enver Pasanin Hayati_2

    3/18

    Enver Paann Hayat vengiliz Belgelerindeki Dn Raporu 165

    March 2005 Vol:13 No:1 Kastamonu Education Journal

    Meveret Gazetesi, Ahmed Rzann pozitivist fikirlerini yayyordu. Slogan ntizam veTerakki idi1. Msra srgne gnderilen Murad Bey de Msrda Mizan Gazetesinikard2. Bu grup srgn edilse de byyordu. Sultan, Ahmed Celleddin Paaygrevlendirdi. Ahmed Paa, ittihadn yelerini hkmetin hizmetine sokmay baard.Bylece birinci ttihad dnemi kapanm oldu3. kinci ttihad dnemi ise Ahmed RzaBey ve Meveretin mcadelesine, Damat Mahmut Paann oullar ile birlikte Parise

    kap, mcadeleye destek vermesi ile balamtr. Prens Sabahaddinin tasarlamas ilekongre toplanr. Kongrede ittihad, yabanc mdahalesini onaylayan Sabahaddin Bey vegrubu ile onaylamayan Ahmed Rza Bey ve grubu diye ikiye ayrld4. Prens Sabahaddin,Teebbs-i ahsi ve dem-i Merkeziyet Cemiyetini kurdu5. Dier kanat ise Terakki vettihad Cemiyetini kurdu. ttihad ve Terakkinin 1906ya kadar yurtd eksenli birrgtlenmesi vard. Fakat 1906da hem devrimci asker hcrelerinin kurulmas hem deyurt iinde bir komitenin olmas bu durumu fiilen ortadan kaldrd. 1906da SelanikteOsmanl Hrriyet Cemiyeti kuruldu6.

    Eyll 1906da Selanike giden Enver Bey, orada amcas Mmtaz Yzba Halil Beyile konuarak gizli cemiyete dhil olmay kabul etti. Enver Bey, Bursal Tahir Beyinrehberlii ile Osmanl Hrriyet Cemiyetine kabul edilir. Selanikteki rgtn arsile Paristeki Terakki ve ttihad Cemiyeti ile 1907de birleerek Osmanl ttihad veTerakki Cemiyeti adn almtr. kinci Jn Trk Kongresi toplanr. Bu defa btn

    Osmanl ihtilal komiteleri arasnda tam bir birlik doar. htilal teebbsne geileceiiln olur. 1907 ylnn sonlarna doru Selanik Osmanl Hrriyet Cemiyeti ile Terakkive ttihad Cemiyeti birleir7.

    Rusya gzlerini Balkanlara dikmi; Srbistan, Yunanistan ve BulgaristanMakedonya zerinde mdahale iine girmi; talya Trablusgarpa hkim olma telanadmt. Tm bunlarn zerinde Reval Mlkat8 olunca Makedonya ihtilalinin ilkkvlcm Enver Bey, Enitesi ve Selanik merkez Kumandan Nazm Bey suikastndalm emrini veren kii iln edilince, stanbula arlr ve Enver Bey de dalarn yolunututarak Manastra doru yol alr. Resneli Niyazinin Resneden daa ktnrenince artk Manastra gitmez ve Tikvee ynelir. htilal iyice alevlenir. Tikvetecemiyeti yaymaya balar ve orada Kolaas Mustafa Kemal ile ba baa btnmeseleleri konuurlar.

    1 Lewis, Bernard; Modern Trkiyenin Douu, TTK., Ankara, 1996, s. 196.2 avdar, Tevfik; Trkiyenin Demokrasi Tarihi (18391950), Ankara, 1995, s.41.3 Akin, Sina; Jn Trkler vettihat ve Terakki, Remzi Kitapevi,stanbul, 1992, s. 3638.4 Lewis, a.g.e. , s. 203.5 Kansu, Aykut; 1908 Devrimi,letiim Yaynlar,stanbul, 1995, s. 64.6 Davison, Roderic, H.; A Short History of Turkey, The Eothen Press, England, 1981, s. 110.;

    Turan R., Safran M.-Yaln, S.-Hayta, N., Atatrklkeleri ve nklap Tarihi, Gazi Kitapevi,Ankara, 2002, s. 39.

    7 Burak, Durdu Mehmet; Osmanl Devletinde Jn Trk Hareketinin Balamas ve Etkileri,OTAM, Say. 14, Ankara, 2003, s. 291318; Kuran, Ahmet Bedevi, nklp Tarihimiz vettihatve Terakki,stanbul, 1948, s. 233239.

    8

    Bugn Tallin olarak adland

    r

    lan Estonyada bir yer ad

    d

    r. Trkiye Diyanet Vakf

    Ansiklopedisi(DA), VIII, 1995, s. 229

  • 7/27/2019 Enver Pasanin Hayati_2

    4/18

    166 Durdu Mehmet BURAK

    Mart 2005 Cilt :13 No:1 Kastamonu Eitim Dergisi

    6 Temmuz 1908 gn Osmanl Terakki ve ttihad Cemiyeti Manastr sokaklarndabeynnmeler asarak anayasa ve hrriyet rejiminin kurulmasn ister, halk 1876anayasasn ister, 23 Temmuz 1908 gn ttihad ve Terakki Cemiyeti kendiliindenmerutiyeti iln eder1. Enver Bey, II. Abdlhamidin Meclis-i Mebusan yenidentoplantya aran iradesi sonrasnda Selanike davet edilir. Byk sevin gsterileri ileSelanikte kutlamalara katlr2.

    Enver Bey, 23 Austos 1908de Rumeli Vilyeti Mfettilii refakatine verilir. 5Mart 1909da 5000 kuru maala Berlin askeri ataesi olarak grevlendirilir. ki ylakn sren bu grev Enver Beyde Almanlara kar bir yaknlk duymasna nedenolmutur3.

    ttihad ve Terakki muhaliflerinden Dervi Vahdeti ve onun Volkan gazetesi 31 MartOlaynn knda en byk rol oynad4. 31 Mart Olay stanbula getirilmi olanAvc Taburlarndaki askerlerin ayaklanmasyla balad. Nisan 1909da stanbula gelenHareket Ordusu 3 gn iinde ayaklanmay bastrd. ttihad ve Terakki bu olaydan sonraII. Abdlhamidi tahttan indirdi. Yerine 65 yandaki Mehmed Read, V. Mehmedadyla padiah oldu. Parlamenter bir rejime geildi. Yasamann bamszl kabuledildi. Osmanl ynetimi fiilen