106
Endokrin Sistem ve hastalıkları Uz. Fzt. Nazmi ŞEKERCİ

Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

  • Upload
    dohanh

  • View
    262

  • Download
    0

Embed Size (px)

Citation preview

Page 1: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin Sistem ve hastalıkları

Uz. Fzt. Nazmi ŞEKERCİ

Page 2: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 3: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 4: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

ENDOKRİN SİSTEM• Hücreler arası fonksiyonların, birtakım

kimyasal regülatör maddeler ile, sinyalizasyon yöntemiyle ileten özel moleküler yapıda ki maddelerin üretildiği bir sistemdir

• Bu maddelere hormon, hormon üreten hücrelere endokrin hücre denir

Page 5: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin sistem

• Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme sistemidir. Vücuttaki 3 ana fonksiyon ile yakın ilişkilidir.

1. Vücut sıvılarındaki kimyasal maddelerin konsantrasyonunun, protein, lipit ve karbonhidrat metabolizmasının düzenlenmesi,

2. Sinir sistemi ile birlikte vücudun streslere karşı koymasına yardım etmek,

3. Seksüel gelişim ve üremeyi içene alan büyüme ve gelişmenin düzenlenmesi.

Page 6: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin bezler ve hormonlar

• Endokrin sistem endokrin bezler olarak adlandırılan doku ve organlardan oluşmuştur.

• Bu bezler hormon olarak adlandırılan kimyasal maddeleri sentezleyip salgılarlar.

Page 7: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin Bezler• Hipofiz bezi-Hipotalamus• Tiroid bezi• Paratiroid bezi• Böbrek üstü bezleri• Pankreas• Gonadlar-cinsiyet bezleri• Diğerleri

– Böbrekler– Pineal bez– Timus bezi– Kalp– Sindirim kanalı

Page 8: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 9: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin Bezler

• Hipofiz bezi-Hipotalamus• Tiroid bezi• Paratiroid bezi• Böbrek üstü bezleri• Pankreas• Gonadlar-cinsiyet bezleri• Diğerleri

– Böbrekler– Pineal bez– Timus bezi– Kalp– Sindirim kanalı

Page 10: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hedef hücre-organ

• Dolaşıma salgılana bir hormon vücudun bütün bölgelerine gidebilir.

• Ancak hormonlar etkilerini sadece belirli hücrelerde ve dokularda gösterir.

• Bu hücrelere ve organlara hedef hücre veya organ denir.

Page 11: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormon reseptörleri

• Hormonlar etkilerini hücre membranı yüzeyindeki, yada sitoplazmanın veya çekirdeğin içindeki reseptörleri aracılığıyla gösterir.

Page 12: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Majör Endokrin Gland Sistemi

• Saf gland halinde olan tiroid, ürettiği hormonu depolayan ve gerektiğinde kullanıma veren bir bez

• Yarı endokrin yapıda olan hipofiz ve adrenal, sinüzoido-retiküler yapıda olan ve ürettikleri hormonu doğrudan sinüzoidal, vasküler yolla hedef organa gönderir

Page 13: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Yaygın hücresel endokrin sistemde, hormon üretecek yapıya sahip granüller içerirler.

• Bu sistem aminler, amin prekürsörleri sentezleyen,

• onları kapan , sekrete ve dekarboksile eden sistem anlamına gelir

Page 14: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• 1- Majör endokrin gland sistemi• Tiroid , adrenal ve hipofiz• 2- Yaygın (disterse) hücresel endokrin

sistemi• MSS, GİS, böbrek, karaciğer, deri ve

yumuşak doku, kemik

Page 15: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormonların sınıflandırılması

• Hormonlar kimyasal yapılarına göre 3 grupta incelenirler;

1. Yağda eriyebilen steroid kaynaklı, streoid hormonlar,

2. Amino asit kaynaklı hormonlar,

3. Suda eriyen protein yapılı hormonlar.

• Az sayıda glikoprotein yapılı hormonda bulunur.

Page 16: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormon etki mekanizması• Yağda eriyen hormonlar steroid yapılı

hormonlardır ve kollesterolden sentezlenirler. • Kortizol, progesteron, östrojen, testeron ve

tiroksin hareketli reseptör mekanizması ile etki gösterirler, bu hormonların özel reseptörleri çekirdektedir.

• Bu mekanizma ile çalışan hormonlar hücre fonksiyonlarını etkileyen proteinleri sentezleyerek görevlerini yerine getirirler.

Page 17: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Depolanan ve depolanmayan hormonlar

Peptit ve protein yapılı hormonlar, granüllü endoplazmik retikulumda sentez edildikten sonra Golgi sisteminde membranöz veziküller içinde depolanırlar

Katekolaminler, suda çözünür özellikli proteinler olan kromograninler ve ATP ile birlikte granüllerde depolanırlar

Tiroglobulin yapısındaki tiroit hormonları, tiroit follikülleri içinde depolanırlar

Steroid hormonlar, sentez sonrası hemen salgılanırlar, depolanmazlar

Page 18: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormon salgısının kontrolü...

• Hormonal sekresyonlar genellikle negatif feedback sistemler ile normal seviyede tutulur.

Page 19: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 20: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Sentezlendikleri yere göre hormonlar

• Hipotalamus hormonları• Hipofiz hormonları

Ön lop hormonlarıOrta lop hormonuArka lop hormonları

• Tiroit hormonları• Paratiroit hormonu• Pankreas kormonları• Böbrek üstü bezi hormonları

Adrenal korteks hormonlarıAdrenal medülla hormonları

• Cinsiyet bezleri hormonlarıErkek cinsiyet hormonlarıDişi cinsiyet hormonları

• Gastrointestinal ve diğer doku hormonları

Page 21: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Yapılarına göre hormonlar

• Peptitler ve proteinler: Hipotalamus, hipofiz, paratiroit, pankreas, mide-bağırsak sistemi ve bazı plasenta hormonları

• Steroidler: Adrenal korteks ve gonadlardan salgılanan hormonlar ile bazı plasenta hormonları

• Amino asit türevi hormonlar:Adrenal medülla hormonları: KatekolaminlerTiroit hormonları

• Eikozanoidler• Retinoidler• NO

Page 22: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin fonksiyon bozuklukları

• Yetersiz miktarda hormon salgılanması

• Aşırı miktarda hormon salgılanması

• Hormona karşı doku duyarlılığında azalma

Page 23: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Yetersiz hormon salgılanması

Hormona özgü hipofonksiyon belirtileri ile karakterize

Page 24: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Aşırı miktarda hormon salgılanması

Hormona özgü hiperfonksiyon belirtileri ile karakterize

Page 25: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormona karşı duyarlılığın azalması

Hormona özgü hipofonksiyon belirtileri ile karakterize

Reseptör veya postreseptör mekanizmalardaki bozukluklar nedeniyle olur

Dolaşımdaki hormon düzeyi artar

Page 26: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 27: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

HORMON??????

Page 28: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrinsistemdeki

kimyasal habercilerdir‘uyarmak,harekete gecirmek’

Page 29: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hormonların görevleri

• Büyüme ve farklılaşma

• Homeostazın sürdürülmesi

• üreme

Page 30: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hangi tablolar bize endokrin kökenli bi hastalık düşündürür?

• Büyüme ve gelişme geriliği

• Uçlarda büyüme(akromegali)

• Guatr(tiroid bezinin büyümesi)

• Stria(cushing)

• Pigmentasyonda artış(böbreküstü bezi yetmezliği)

• Cinsel farklılaşmanın gerçekleşmeyişi

Page 31: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Hirsutismus• Cinsel farklılaşma bozuklugu• Jinekomasti• Galaktore• Şişmanlık• Hiperglisemi• Hipoglisemi• Hiperkalsemi• Poliuri• hipertansiyon

Page 32: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipofiz bezi

• Beyinde hipotalamusun hemen altında bulunur.

• İki ayrı lobtan oluşmuştur;– Anterior lob (adenohipofiz)

– Posterior lob (nörohipfiz)

• Adenohipofiz gerçek bir endokrin bezdir ve salgı hücreleri ihtive eder.

• Nörohipofiz ise hiptalamustan köken alan pek çok sinir ucunun sonlandığı bölümdür.

Page 33: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipotalamus hormonları

• Supraoptik ve paraventriküler çekirdekte oluşanlarAntidiüretik hormon (ADH, vazopressin)Oksitosin (pitosin)

• Peptiderjik nöronlardan salgılanan, Adenohipofiz hormonlarının sekresyonunu düzenleyen hormonlar

Tirotropin salgılatıcı hormon (TRH)Kortikotropin salgılatıcı hormon (CRH)Gonadotropin salgılatıcı hormon (GnRH)Büyüme hormonu salgılatıcı hormon (GHRH)Somatostadin (Büyüme hormonu salınımını inhibe edici hormon)Prolaktin salgılatıcı hormon (PRH)Prolaktin salınımını inhibe edici hormon (PIH)

Page 34: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipotalamus-hipofiz

Page 35: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Ön hpf. organın % 80 nini oluşturur ve asıl salgı yapan kısmıdır

• Buradan salınan hormonlar hipotalamustan salınan + davranışlı salgılatıcı (realising) hormonla kontrol edilir

• Rutin histolojik kesitlerde asidofil, bazofil, kromofob (boya almayan) hücrelerden oluşur.

Page 36: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipofiz hipotalamus ilişkisi

• Hipofiz bezi kan damarları ve sinir lifleri ile hipotalamusla bağlantılıdır. Bu bağlantı sinir sistemi ile endokrin sistem arasındaki direkt bir bağlantıdır.

• Hipotalamus ile adenohipofiz arasındaki bağlantı hipotalamik-hipofiziel portal sistem adı verilen damar sistemi ile sağlanır.

• Hipotalamus ile nörohipofiz arasındaki bağlantı ise sinirler aracılığıyla gerçekleştirilir.

Page 37: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipofiz-hipotalamus ilişkisi

• Hipotalamus;

• Adenohipofizden salgılanan hormonların salgılanmasını düzenleyen salgılatıcı (releasing) ve salgıyı durdurucu (inhibiting) hormonlar salgılar. Bu hormonlar kan yoluyla hipofize gelir.

• Antidiüretik hormon (ADH) ve oksitosin hormonlşarını sentezler, depolar ve nörohipofizden salgılatır. Bu hormonlar sinirin aksonu aracılığıyla hipofize gelir.

Page 38: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Ön hipofiz hormonları

• Opiyomelanokortin ailesiKortikotropin (ACTH)Melanosit stimüle edici hormon (MSH)-endorfin

• Glikoprotein ailesiTirotropin (TSH)Gonadotropinler

Luteinizan hormon (LH)Follikül stimüle edici hormon (FSH)

• Somatomammotropin ailesiSomatotrop hormon (Büyüme hormonu, GH)Prolaktin (PRL)

Page 39: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Nörohipofiz hormonları

• Nörohipofizden hipotalamusta sentezlenen 2 hormon salgılanır.

1. Antidiüretik hormon (ADH)

2. Oksitosin

Page 40: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Antidiüretik hormon (ADH)

• Antidiüretik: idrar atılımını azaltan

• ADH diğer adıyla vazopressinin ana görevi vücut sıvı dengesinin düzenlenmesine katkıda bulunmaktır.

• ADH nın hedef organı böbreklerdir.

• Böbreklerden su geri emilimini artırarak, idrar yoluyla su atılımını azaltır.

• Dehidrasyon ve koma gibi kan sıvı miktarının azaldığı durumlarda ADH salgısı artar.

Page 41: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Oksitosin

• Oksitosin doğum esnasında uterus kasının kasılmasını, doğumdan sonra da süt salgılanmasını uyaran bir hormondur.

Page 42: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Adenohipofiz hormonları1. Growth hormon(GH)-Büyüme hormonu (BH)

2. Prolaktin

3. Tiroid stimüle edici hormon(TSH)

4. Adrenokortikotropik hormon (ACTH)

5. Luteinizan hormon (LH)

6. Follikül stimüle edici hormon (FSH)

7. Melanosit stimüle edici hormon (MSH)

Page 43: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 44: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Büyüme Hormonu (BH)

• Tek bir özel hedef organı olmayıp bütün vücut bölümlerini etkileyerek büyümeyi uyarır.

• En belirgin etkisi çocuklarda ve adelosan dönemde doku kitlesini artırarak (protein sentezi) ve hücre bölünmesini uyararak büyümeyi hızlandırır.

• Uzun kemiklerin epifiz plakları üzerine doğrudan etkiyerek epifiz plaklarının devamlılığını sağlar.

Page 45: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

BH nın genel etkileri

• Protein sentez hızını artırır,

• Protein yıkılımını azaltır,

• Glikoz kullanımını azaltır, önler; enerji kaynağı olarak karbonhidrattan yağa doğru bir kayma olmasını sağlar,

Page 46: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

BH yetersizliği

• Büyüme dönemindeki bir kişide BH salgısı yetertsiz olursa epifiz plakları erken kapanır ve vücut büyümesi durur dwarfizm (cücelik) ortaya çıkar.

Page 47: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

BH fazlalılığı

• Tersine BH sekresyonu adolesan dönemin sonuna doğru azalmazsa giantism (devlik) oluşur ve kişinin boyu uzamaya devam eder.

• BH sekresyonu normal büyüme bittikten sonra fazla olursa akromegali (acromegaly) adı verilen durum ortaya çıkar.

• Akromegalide baştaki, ellerdeki ve ayaklardaki kemiklerde uzamadan ziyade kalınlaşma ortaya çıkar.

Page 48: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Adenohipofiz hormonları1. Growth hormon(GH)-Büyüme hormonu (BH)

2. Prolaktin

3. Tiroid stimüle edici hormon(TSH)

4. Adrenokortikotropik hormon (ACTH)

5. Luteinizan hormon (LH)

6. Follikül stimüle edici hormon (FSH)

7. Melanosit stimüle edici hormon (MSH)

Page 49: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Prolaktin

• Prolaktinin kadınlarda iki görevi vardır;

1. Östrojen (dişi cinsiyet hormonu) ile birlikte gebelikte meme bezlerinde meme kanallarının gelişimini uyarır.

2. Doğumdan sonra meme dokusunda süt üretimini uyarır.

Page 50: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Prolaktin salgısının kontrolü

• Prolaktin salgısı hipotalamusta üretilip adenohipofize aktarılan iki hormon tarafından kontrol edilir;

1.Prolaktin salgılatıcı hormon

2.Prolaktin salgısını durdurucu hormon

Page 51: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Adenohipofiz hormonları1. Growth hormon(GH)-Büyüme hormonu (BH)

2. Prolaktin

3. Tiroid stimüle edici hormon(TSH)

4. Adrenokortikotropik hormon (ACTH)

5. Luteinizan hormon (LH)

6. Follikül stimüle edici hormon (FSH)

7. Melanosit stimüle edici hormon (MSH)

Page 52: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 53: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tiroid stimüle edici hormon(TSH)

• TSH tiroid bezi hormonlarının sekresyonunu ve sentezini uyarır.

• TSH nın fazla salgılanması goiter (guatr) olarak sisimlendirilen tirodi bezinin genişlemesine yol açar.

• TSH sekresyonu hipotalamusta üretilen tirotropin salgılatıcı hormon ile kontrol edilir.

Page 54: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tiroid bezi

• Tiroid bezi boyunda trakeanın önünde iki lob halinde bulunur.

• Tiroid bezinin folliküler hücrelerinden;– Tiroksin (tyroxine)(T4),

– Triiodotironin (triiodothyronine) (T3)

• Tiroid bezinin parafolliküler hücrelerinden;– Kalsitonin hormonları salgılanır.

Page 55: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tiroid bezi salgısının...

• % 90 ı tiroksindir (T4),

• T4 ve T3 her ikisi de tirozin amino asitine iyot bağlanmasıyla oluşur.

Page 56: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 57: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tiroid hormonlarının etkileri

• Vücudun pek çok hücresinde hücresel reaksiyonları hızlandırır.

• Böylece;– Bazal metabolizma hızı artar,– Büyüme hızlanır,– Hücresel farklanma ve ve protein sentezi

uyarılır.– Karbonhidrat ve yağ metabolizması uyarılır

(kalorijenik etki).

Page 58: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tiroid hormonlarının salgısının düzenlenmesi

• Tiroid hormonları TSH tarafından feedback mekanizmalar ile düzenlenir.

• T4 kanda düşükse,

• soğuk, stres ve gebelik gibi durumlar var ise ki bu durumlarda enerji ihtiyacı artar, TSH salgısı uyarılır, o da tiroid bezini uyarır.

Page 59: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipotiroidi

• Üşüme,soğuğa tahammülsüzlük

• Kolay yorulma

• Uykuya eğilim

• Mental fonksiyonlarda gerileme

• Kalın,kuru soğuk deri

• Kabızlık

• bradikardi

Page 60: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Hipertiroidi bulguları• Sıcaklık hissi• Sıcak ve nemli cilt• Aşırı terleme• Çarpıntı hissi• Sürekli taşikardi• Eforla gelen nefes darlığı• Artmış iştah,zayıflama,diyare• Aşırı sinirlilik,huzursuzluk,uykusuzluk• Saç dökülmesi• Ellerde tremor

Page 61: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 62: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 63: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Paratiroid bezler

• Paratiroid bezler tiroid bezinin arkasında bulunan küçük bezlerdir.

• Parat hormon (paratiroid hormon) (PTH) salgılarlar.

• PTH kalsitoninin tersi etkilere sahiptir.• Kan kalsiyum düzeylerini artırıp, fosfat

düzeylerini azaltır.• Kan kalsiyum miktarı azaldığı zaman

PTH artar.

Page 64: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Endokrin Bezler• Hipofiz bezi-Hipotalamus• Tiroid bezi• Paratiroid bezi• Böbrek üstü bezleri• Pankreas• Gonadlar-cinsiyet bezleri• Diğerleri

– Böbrekler– Pineal bez– Timus bezi– Kalp– Sindirim kanalı

Page 65: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Plasenta• Plasenta gebelikte fetüsün beslenmesi için

gelişen özelleşmiş bir organdır.• Plasenta östrojen, progesteron ve human

koryonik gonadotropin hormaonlarını salgılar.• Bu hormonlar gebeliğin devamlılığına yardım

ederler.• Bu hormonların hedef organları everler, meme

bezleri ve uterustur.

Diğer bezler

Page 66: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Diğer bezler

• Böbrekler;– Eritropoietin

– 1,25 dihidroxivitamin D3

– Prekallikreinler

– Prostaglandinler ve

– Renin enzimini üretirler

Page 67: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Sindirim sistemi;– Gastrin, sekretin ve kolesistokinin hormonları salgılanır.

• Gastrin mide mukozasından salınır ve midenin asit salgılamasını uyarır.

• Sekretin düedönum mukozasından salınır ve pankreastan bikoarbonattan zengin sıvı salgılatarak mideden gelen içeriğin asiditesinin nötralize edilmesini sağlar.

• Kolesistokinin de düedonumdan salgılanır ve safra kesesinin kasılmasını uyarır. Safra keseside yağ sindiriminde görev alan safra salgısını yapar.

Diğer bezler

Page 68: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• Pineal bez;– Melatonin ;deri pigmentleri ile ilişkilidir.

• Timus bezi– T lenfositlerinin oluşumu ile ilgili hormon ve

maddeler salgılar.

• Kalp– Atriopeptin adı verilen bir hormon sentezler,

depolar ve salgılar– Atriopeptin sıvı-elektrolit dengesi ile

ilşkilidir, aşırı yükselmiş kan basıncını ve kan mikatarını düşürür.

Diğer bezler

Page 69: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Melatonin.....!!!!!!

Page 70: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Pankreas

• Pankreas sindirimkanalına enzim salgılayan egzokrin bir bez ve kana hormon salgılayan endokrin bir organ olarak işlev görür.

• Hormonlar pankreasın endokrin bölümündeki pankreatik adacıklarda senteslenir, depolanır ve salgılanır.

Page 71: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Pankreas hormonları

• Pankreatik adacıklardan;

1. Glukogon (alfa hücreleri)

2. İnsülin (beta hücreleri)

3. Somatostatin (delta hücreleri)

4. Pankretaik polipeptid(F hücreleri) sentezlenir.

Page 72: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

• İnsülin glukagonun tersi etkilere sahiptir.

• Dokulara glikoz girişini artırarak kan glikoz düzeylerini düşürür.

• Glikozun glikojene çevrilmesini (glikogenez) uyararak depo edilmesini sağlar.

Pankreas hormonları;İnsülin

Page 73: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Diabetes Mellitus

• Pankreas beta hücrelerince yeterli miktarda insülin üretilemediği zaman diabetes mellitus adı verilen hastalık ortaya çıkar.

• Hiperglisemi:kan glikozunda yükselme

• Fazla insülin hipoglisemiye yol açar.

• İnsülin ve glukagonun her ikisi de kan glikozu tarafından kontrol edilir.

Page 74: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker hastalığı nedir?

İnsülin… Eksikliği VEYA Yetersizliği

Sonuç: Kan şekerinin yükselmesi

Page 75: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Kan şekeri normal sınırları: 80-100 mg/dl

hücre

Besin insülin

Page 76: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

yaşam boyu sürer bulaşıcı değildir

Page 77: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Neden önemlidir?• Körlük• Böbrek yetmezliği• Ayak yaraları• Uzuv kesilmeleri • Kalp damar hastalıkları (kalp krizi,

felç…)• Cinsel fonksiyon bozuklukları

Page 78: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker ayarının sağlanması ile bu Şeker ayarının sağlanması ile bu bozukluklar önlenebilir bozukluklar önlenebilir ya da geciktirilebilirya da geciktirilebilir

Page 79: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 80: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 81: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 83: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker hastalığı tipleri:

• Tip 1 şeker hastalığı (genç tip)• Tip 2 şeker hastalığı (erişkin tip)• Gebelikte ortaya çıkan şeker hastalığı

Page 84: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Bulgular:*sık idrara çıkma*çok su içme, ağız kuruluğu*çok yemek yeme*kilo kaybı *halsizlik*vücutta kapanmayan yaralar*cinsel organda kaşıntı

Page 85: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker düşmesi: Hipoglisemi

*Öğün atlama

*Yetersiz gıda alımı

*Fazla fiziksel aktivite

*Uygunsuz zamanda aktivite

*İlaçlar doz aşımı

Page 86: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker düşüklüğü bulguları:

*halsizlik*soğuk terleme*acıkma*başağrısı*kalp atışlarında

hızlanma

Page 87: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Şeker yüksekliği

*Fazla gıda tüketimi

*Şeker hapları veya insülin yetersizliği

*Şeker, bal gibi gıdaların tüketimi

Page 88: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Tedavi ????

• Tıbbi beslenme tedavisi

Hiçbir yiyecek ya da

içecek kan şekerini düşürmez

Page 89: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Risk altındakiler kimlerdir?

*Birinci derece yakınları şeker hastası olanlar

*Şişmanlar*Hipertansiyonu olanlar*İri bebek doğuranlar

Şeker yükleme testi

Page 90: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

OBEZİTE TANIMIKişide

Morbidite ve/veya mortaliteye sebep olan

Adipoz doku fazlalığıdır

WHO,1998,Cenova

Page 91: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 92: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 93: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 94: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 95: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 96: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Genetik Faktörler

Çevresel etmenler

Biyolojik değişikliklerEndokrin hastalıklar

Yemek Yeme alışkanlığı

Damak tadı

Sosyokültürel etkiler

Egzersiz

OBEZİTE

Page 97: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

ENERJİ DENGESİ

• Vücudumuzun canlı kalabilmesi için enerji girişi olmalıdır.

• Alınan enerji = Harcanan enerji

Page 98: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

Fizyolojik Özellikler

Enerji alımı > enerji sarfı OBEZİTE

Enerji sarfı

Enerji Alımı

Page 99: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

ŞİŞMANLIK VE FAZLA KİLOLAR

• Yüksek kan kolesterolü

• Kalp hastalığı

• Felç

• Yüksek tansiyon

• Diyabet

• Bazı kanser türleri

• Solunum problemleri

Page 100: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 101: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme
Page 102: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

VÜCUT KİTLE İNDEKSİ

Vücut Ağırlığı(kg)

Boy (m)2

Komorbiditelerin gelişim riskinin arttığı sınır rakamlar belirlenerek VKI üzerinden obezite sınıflaması yapılmıştır (WHO,1995)

ANTROPOMETRİK ÖLÇÜM-1

Page 103: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

KİLO VERMEK İÇİN

Her gün alınan kaloriden biraz daha fazlası harcanmalıdır.

1. Aldığınız kaloriyi azaltmak

2. Egzersizi arttırmak

3. İkisi birlikte

Page 104: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

%5-10 luk kilo kaybının yararları

Düzelme;*Hipertansiyon*Lipid bozuklukları*Glisemik kontrol

Azalma; *kardiak olaylar, KV nedenli

mortalite,tüm nedenlere bağlı mortalite*Diabet ile ilişkili mortalite*Tip 2 diabet gelişme riski

Page 105: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme

VKI’ne göre obezite sınıflaması:

VKI(kg/m2) WHO sınıflaması Aktuel tanım

<18.5 Düşük kilolu Zayıf

18.5-24.9 Normal kilolu Normal

25-29.9 Grade-I fazla kilolu Aşırı kilolu

30-39.9 Grade-II fazla kilolu Obez

40 Grade-III fazla kilolu Morbid obez

Page 106: Endokrin Sistem ve hastalıkları - esaglikonline.comesaglikonline.com/E-Saglik Online/Klinik Bilimler/Endokrin Sistem... · Endokrin sistem • Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme