Ekonomika - Menadzment i ekonomika organizacije -

  • View
    93

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Ekonomika - Menadzment i ekonomika organizacije -. Dr Mirjana Kuljak Ekonomski fakultet Univerzitet Crne Gore 2008. Sadržaj :. 1. Uvod: Firme i njihov mena d žment 3. Neoklasične firme na savršeno konkurentnim tržištima 4. Tržišna struktura - PowerPoint PPT Presentation

Text of Ekonomika - Menadzment i ekonomika organizacije -

  • Ekonomika- Menadzment i ekonomika organizacije - Dr Mirjana KuljakEkonomski fakultetUniverzitet Crne Gore2008.

  • Sadraj:1. Uvod: Firme i njihov menadment3. Neoklasine firme na savreno konkurentnim tritima4. Trina struktura5. Efikasnost u organizovanju ekonomske aktivnosti6. Organizacione alatke7. Ugovori i ugovaranje8. Diskurs o ugovaranju: moralni hazard9. Distribucija, rente i efikasnost10. Teorija investicija i finansijskih trita11. Vlasnitvo i kontrola nad korporacijama12. Radni odnos15. Fleksibilna proizvodna tehnologija i organizacija16. Ekonomika strategije

  • 1. Uvod: Firme i njihov menadment

  • A. ta je firma? B. Tri osobine firmeC. Pregled tradicionalnih teorija firmeD. Kratka istorija kapitalistike firmeE. Globalne 1990-te: Reorganizacija, joint ventures i strateke alijanseF. Na put ka razumijevanju menadmenta i ekonomike organizacijeG. Od posebnog interesa za menadere

    Kljune rijei

  • A. ta je firmaDefinicija

    Ljudi rade u kompanijama, u javnom sektoru (bolnica, univerzitet, drzavni organi); odrastaju u organizacijama-porodicama; okupljaju se u NVO, a u firmama iz posebnih razloga (da prodaju ono sto proizvedu - prodaju outpute, kupuju inpute); business (bez obzira na njihovu zakonsku formu Doo, Ad, GmbH, &Co, Ltd.)Firma proizvodna organizacija iji lanovi sarauju u obliku nekog oblika sporazuma (formalnog tj. ugovora, neformalnog obostranog oekivanja, srodstvu). Njeni lanovi su u direktnoj interakciji, ne preko trita, dok inpute nabavlja,a autpute prodaje preko trita.

  • Relacije unutar firmeInterakcije unutar firme?

    Najmanje dvije vrste interakcija prvo, relacija autoriteta (ef, vrhovni autoritet, bez obzira na detaljnost ugovora o radu); izuzetak je ravnopravno partnerstvo (na pr. advokati, raunovoe koji ravnopravno donose odluke); druga vrsta interakcije je komunikacija i saradnja izmeu radnika na istom hijerarhijskom nivou u firmi (horizontalne interakcije), ali u okviru autoriteta direktnog nadzornika; zaposleni su istovremeno i podreeni i nadreeni i koriste naredbodavni autoritet kao dio svog poslaFirma je spona/sprega ugovora, u ijem centru/na vrhu je vlasnica

  • Stvaranje firme ...Kako firma nastaje u realnosti (od roenja do smrti) ?

    Osniva firme preduzetnik, prvo ima ideju tj. viziju novog ili boljeg proizvoda/usluge i poinje sa ugovaranjem (ako ima neto svog novca, ok, ako ne, na preduzetnik-poletarac moe da ubijedi nekog drugog, istog kapitalistu, da uloi svoju uteevinu kao poetni kapital u novu firmu, u zamjenu za uee u buduem profitu, to se kasnije zapeati i formalnim ugovorom, a ovaj kapitalista postaje suvlasnik nove firme uestvuje u donoenju vrhovnih odluka, u rezidualnoj kontroli, da bi zatitio svoje kapitalno uee).Time preduzetnik sada ima i drugu ulogu postaje suvlasnik i zadrava drugi dio budueg profita. Treca uloga preduzetnika je da radi za firmu, iji je sada i suvlasnik, da bi realizovao svoju poetnu ideju/viziju boljeg proizvoda/usluge (na pr. razvoj softvera), odnosno mora da organizuje i planira poslovanje, vodi i motivie ljude ili, drugim rijeima, da bude menader.Nakon godinu dana, vei dio poetnog kapitala bie iskorien, moe se desiti da nema narudbi za softver i da posao stane (to je sudbina veine preduzetnikih poduhvata, bankrotstvo, likvidacija). Tada e kapitalista izgubiti svoj udio, a preduzetnik godinu dana napornog rada, bez nadoknade, zaposleni e izgubiti posao koji je bio manje plaen (meutim, ako se radi o mobilnoj, kvalifikovanoj osobi, koja ima talente koji se trae, moe da nae novi posao). ...

  • ... Stvaranje firmeAko firma ima sree, ako razvija nove proizvode i stiu nove narudbe, poee da pritiu prihodi, preduzetnik e moi sebi da isplauje platu glavnog izvrnog direktora (menadera), da iz ostvarenog profita isplauje dividendu suvlasnicima (sebi i spoljnjem kapitalisti), a vei dio profita da ponovo ulae u irenje business-a i vei broj zaposlenih. Jako je mali broj sluajeva kada novi poslovni poduhvati imaju nagli rast prodaje i kada firma prelazi iz malih u rang srednjih firmi, a o ulasku u prvih nekoliko u svojoj industriji da ne govorimo. ak i velike i uspjene kompanije mogu da budu preuzete od drugih kompanija, da postanu neuspjene i likvidirane. Ako preduzetnik bude jako uspjean u svom poduhvatu, ako zahtjevi poslovanja prevazilaze menaderske sposobnosti svog osnivaa, a ako je on mudar, posao e prepustiti profesionalnom menaderu, a on e zadrati mjesto kao suvlasnik (u bordu direktora). Ako nije toliko mudar, moe se desiti da ga izbace sopstveni menaderi, direktori, vanjski investitori (sto se desilo osnivau Apple-a) ...i kraljevine imaju problema kad se bira naslednik (a sto ne bi porodina firma, ako sin poeli da ivi kao playboy?) Naravno, za poetak business-a novac se moe nabaviti i od zajma (uz zalog/garanciju). Kreditor tada nije suvlasnik, on ubira kamatu, ne donosi odluke, ne pripada mu pravo rezidualne kontrole (osim ako mu firma ne isplauje kamatu)Uloge preduzetnik, menader, kapitalista, radnik, mogu da se preklapaju. U zavisnosti od toga kakve su ugovorne relacije meu lanovima firme, i sama firma (kao pravni entitet/subjekt) moe da ima razliite zakonske forme.

  • Pravni entitetPrecizni pravni okvir i terminologija razlikuju se od zemlje do zemlje, ali svugdje postoji nekoliko osnovnih pravnih struktura: inokosno vlasnitvo, partnerstvo, korporacije. Inokosno vlasnitvo business koji je u svojini samo jedne osobe; jednostavno za osnivanje; predmet je samo par zakonskih regulativa; ne plaa porez kao kompanija, vlasnik plaa samo porez na sopstveni prihod od tpog business-a; vlasnik snosi neogranienu linu odgovornost za dugove business-a, nije lako doi do kapitala (ako nema garancije). ...

  • ... Pravni entitet Partnerstvo izmeu dvije ili vie osoba; neograniena odgovornost (da bi se prelo u status ograniene odgovornosti, kompanija mora ispuniti odreene uslove i pravila i plaati porez na kompaniju); da bi postalo javna kompanija sa ogranienom odgovornou (public limited company, plc) ili korporacija kojom se moe javno trgovati (publicly traded corporation) tj. ije se akcije kotiraju na berzi, business mora ispuniti rigorozne uslove (objavljivanje detaljnih rauna i imenovanje borda direktora, u nekim zemljama sa predstavnicima zaposlenih tzv. kodeterminacija).

  • ... Pravni entitetKorporacije u svim pravnim sistemima predstavljaju pravni entitet/lice. Njen nastanak/registrovanje moe dugo da traje i da bude skupo; vlasnici i zaposleni imaju odvojene pravne statuse, a odgovornost se odnosi samo na iznos poetnog kapitalnog udjela svakog investitora pojedinano; prenos vlasnikih akcija se lako vri preko berzi, a korporacija ima ivotni vijek koji ne zavisi od ivotnog vijeka osnivaa.MNE (MNC) multinacionalne korporacije imaju hiljade i milione akcionara irom svijeta; glavni izvrni direktor (managing director, chief executive, CEO) moe da ostvaruje svoje ciljeve (poslovnu imperiju) na tetu akcionara; CEO-a imenuje bord direktora, koji treba da predstavljaju interese vlasnika (a u Njem. I ved., na pr. i interese zaposlenih, u skaldu sa zakonom o kodeterminaciji) ... Konflikti interesa izmeu vlasnika, direktora, menadera i zaposlenih stalni je predmet razmatranja u praksi i u teoriji (jer vladaju uslovi ogranienih informacija i neizvjesnosti); pomenuti subjekti nazivaju se stejkholderima firme, zajedno sa kupcima, dobavljaima i lokalnom zajednicom. To znai da oni imaju dugoroan interes za dobro poslovanje korporacije (vee budue dividende, plate, zarade, value for money tj. vrednije proizvode, nego da imaju posla sa firmom koja predstavlja sledeu najbolju ansu)

  • ... Pravni entitet... Za ekspanziju poslovanja i nove investicije korporacija nabavlja kapital na tri naina: (a) pozajmicama - od banke ili od investitora (emitovanjem mjenica); (b) emitovanjem nove serije akcija; (c) samofinansiranjem tj. zadranom zaradom - dijelom zarade (profita) koji se ponovo ulae u poslovanje i ne isplauje se akcionarima u vidu dividende.Koji je najbolji oblik finansiranja poslovanja, to zavisi od mnogo faktora, ali u velikoj mjeri od ve izabranog organizacionog (pravnog) oblika.

  • B. Tri osobine firmeinjenica je da firme postoje u razvijenim ekonomijama dananjice (veina proizvoda i usluga proizvodi se u firmama u privatnom, profitnom sektoru, a ne u neprofitnim firmama i vladinom sektoru). Zbog ega one postoje, kako se ponaaju i razvijaju to objanjavaju teorije firme (u nastavku predavanja), ali svakako ih karakteriu tri osobine:Pravni entitet - firme mogu da stupaju u ugovorne odnose sa snabdjevaima, posrednicima, zaposlenima i kupcima.Administrativna jedinica pod centralnom kontrolom grupom ljudi (povezani su ugovorima) upravlja se iz jednog centra, njihovi pojedinani poslovi su specijalizirani, ali se njihov rad koordinira, motivie i nadgleda (monitoring).Skup resursa fizike opreme, nauenih vjetina, likvidnog kapitala (novca), odnosno sastoji se od tri grupe resursa: (a) materijalnih komponenti (pogoni, distribuciona mrea, patenti, autorska prava, hartije od vrijednosti), (b) nematerijalnih komponenti (lino tehniko znanje, goodwill, reputacija, line relacije, (c) likvidne imovine (na pr. gotovinski depoziti u banci).

  • C. Pregled tradicionalnih teorija firmeDo sada su dobro ustanovljene etiri teorije koje objanjavaju postojanje firmi (one analiziraju razliite jedinice analize, polaze od razliitog raspolaganja informacijama i pretpostavljaju razliito okruenje u kojem firme posluju):1. Crna kutija ovo je neoklasina teorija organizacije, najstarija je i najvie utemeljena. Ona na firmu gleda kao na crnu kutiju (ne zalazi u unutranju strukturu firme) tj. proizvodnu funkciju, koja je sposobna da proizvede veliki broj raznih autputa, koristei razliite kombinacije inputa. Sve firme koje postoje na tritu (tj. svi agenti na tritu) imaju savrene