Click here to load reader

Edukasyon sa Pagpapakatao Kagamitan ng Mag-aaral DEPED COPY

  • View
    8

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Edukasyon sa Pagpapakatao Kagamitan ng Mag-aaral DEPED COPY

untitled3 Edukasyon sa Pagpapakatao
Kagamitan ng Mag-aaral Bikol
Ang aklat na ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa [email protected]
Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi.
Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas
Yunit III Para sa Karahayan kan Gabos, Magsunod Kita
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikatlong Baitang Kagamitan ng Mag-aaral sa Bikol Unang Edisyon 2014 ISBN: 978-971-9601-89-0
Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa ano mang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon.
Ang mga akda / materyales (mga kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa aklat na ito ay sa nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay sa isang kasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS), Inc. na ang FILCOLS ang kumakatawan sa paghiling ng pahintulot sa nagmamay-ari ng mga akdang hiniram at ginamit dito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng tagapaglathala (publisher) at may-akda ang karapatang-aring iyon.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, PhD
Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral
Mga Manunulat: Maria Carla M. Caraan, Rolan B. Catapang, Rodel A. Castillo, Portia R. Soriano, Rubie D. Sajise, Victoria V. Ambat, Violeta R. Roson, Rosa Anna A. Canlas, Leah D. Bongat, Marilou D. Pandiño, Erico M. Habijan, PhD, at Irene C. de Robles
Konsultant: Fe A. Hidalgo, PhD Mga Editor: Erico M. Habijan, PhD at Irene C. de Robles, Mga Tagasalin: Meda Laurenciana at Rowena Tabilog Tagaguhit: Randy G. Mendoza Tagatala: Gabriel Paolo C. Ramos Mga Tagapamahala: Joselita B. Gulapa, Marilou D. Pandiño,
Marilette R. Almayda, PhD, at Marilyn D. Dimaano, EdD
Inilimbag sa Pilipinas ng Studio Graphics Corp.
Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS)
Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600
E-mail Address: [email protected]
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Pangenot na Tataramon
Pighaman an kagamitan na ini para sa arog mong eskuwela tanganing magamit sa pag-adal nin Edukasyon sa Pagpapakatao. Obheto kan kagamitan na ini na magiyahan ka sa pag-adal, pagkanood saka pagpahiwas kan saimong kakayahan tanganing mapauswag an saimong pagkatawo. Linalaoman na maoogma kang mag-adal kan mga leksyon sa kada kwarter. An mga gibohon base sa mga totoong karanasan. An mga ini nasa porma nin tula, kanta, istorya pati na mga totoong sitwasyon base sa edad, interes, saka pangangaipo sa presenteng panahon.
Pinag-apat na yunit an mga leksiyon na magigin amigo/amiga mo sa aroaldaw.
Yunit 1 - Obligasyon Ko sa Sakuyang Sadiri saka Pamilya Yunit 2 - Padaba Ko An Kapwa Ko Yunit 3 - Para sa Karahayan kan Gabos, Magsunod Kita Yunit 4 - Paggibo nin Karayahan, Kinakaogmahan nin Diyos
Arog kan sa Grade 1 saka Grade 2 gagamiton saka sususugon mo an mga proseso saka lakdang sa paggamit kan kagamitan na ini para mas dusay an saimong pagkanood nin mararahay na bagay sa buhay. Nakahanda an saimong paratukdo na giyahan ka sa mga gibohon na pan-indibidwal pati naman pang-grupo. Tanganing mas makahulugan an saimong pag-adal nagkaigwa nin mga lakdang na aagihan: Aramon Ta, Gibohon Ta, Isapuso Ta, Isabuhay Ta, saka Purbaran Ta.
Piglalaoman na pakatapos kan Grade 3, maipapahiling mo sa gibo an saimong mga nasabotan - na pipilion mo an tanos na pagkabuhay, responsableng paghiro, saka pagdesisyon para sa sadiri, sa kapwa, sa nasyon, saka sa Diyos.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Leksyon 1 Kaugaliang Pilipino, Padanayon saka Padangaton
Leksyon 2 Kalugod-lugod an Pagsunod .....................................
Leksyon 3 Magsunod Kita sa Reglamento .................................
Leksyon 4 Ugaling Pilipino an Pagsunod ....................................
Leksyon 5 Kalinigan, Nagpupuon sa Istaran ..............................
Leksyon 6 Magtarabangan Para sa Kalinigan kan Satuyang Komunidad ..........................................
Leksyon 7 Ako: Tagapangataman kan Kapalibotan ...............
Leksyon 8 Kaya Tang Magsunod! ................................................
Leksyon 9 Pirming Handa .............................................................
Talaan nin mga Laog
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Yunit III Para sa Karahayan kan Gabos, Magsunod Kita
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Kakabit kan kauswagan nin banwaan an pagbabago. Dapat mong padanayon, padangaton, saka ipag-urgulyo an saimong mga marhay-rahay na kaugaliang Pilipino sa tahaw kan mga pagbabagong nangyayari sa sosyudad saka kinaban.
Maggunting o magdrowing nin bituon. Hilingon an mga kahon na nasa ibaba. May mga aksyon sa laog kan kahon na pwede mong ginigibo o sinasabi. Laganan nin bituon an kahon kun ini saimong ginigibo o sinasabi.
1
4
2
5
3
“Naggagamit nin po saka opo sa pakikipag-ulay”
“Manay, mahali na po ako.”
Nagbibisa sa mga may edad
Tabangan mo an saimong paratukdo na bilangon kun pirang bituon an inilaag kan saindong klase sa kada kahon. Magbali ka sa pag-urulay-ulay para masimbagan an minasunod na hapot.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
113
Sa limang grupo na nabilog sa saindong klase, tatawanan an kada grupo nin sitwasyon para mapag-urulayan kun pano maipapahiling an magayon na kaugaliang Pilipino. Pakatapos ining pag-urulayan, idrama ini sa klase. Gamiton an pamantayan na nasa ibaba.
Sitwasyon 1 Sarong banggi, nag-abot sa harong nindo an mga kaamiga ni Nanay mo na sinda Tiya Cora, Tiya Belen, saka si Tiya Mila. Bistado nindo sinda alagad kamo sanang magturugang an nasa harong. Dai pa nag- aabot hali sa trabaho an saindong mga magurang. Ano an dapat nindong gibohon?
Sitwasyon 2 Iniba ka kan Tatay mo sa piyestahan sa kataid na baranggay. Kadakul kang gustong maaraman manungod sa selebrasyon na ini. Ano an gigibohon mo saka papano mo ini sasabihon?
Sitwasyon 3 Sabado nin hapon. Nagkakawat kamong magbararkada. Nag-agi an saindong paratukdo sa atubangan nindo. Ano an dapat nindong gibohon?
Sitwasyon 4 May hinahanap na lugar an sarong gurang na babae. Naghapot siya saindo. Ano an saimong sasabihon saka gigibohon?
Sitwasyon 5 Nagkaigwa nin sarong family reunion an saindong pamilya. Nag-abot an saindong mga Tiyo saka Tiya. Ano an gigibohon nindo?
Ano an ipinapahiling kan mga pagungusap na nasa kahon? Ginagamit daw nindo ini aro-aldaw? Tano? Sa paghuna mo, dapat nindo ining gamiton? Tano?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
nin mga kaugaliang Pilipino
Naipahiling o naisabi nin tama an kaugaliang Pilipino
Sarong beses na dai naipahiling o naisabi nin tama an kaugaliang Pilipino
Duwang beses o mas dakul pa na dai naipahiling o naisabi nin tama an kaugaliang Pilipino
2. Pakikibali kan mga miyembro nin kada grupo
Nakibali an gabos na miyembro
Saro sa mga miyembro nin grupo an dai nakibali
Duwa o dakul pang miyembro nin grupo an dai nagbali
Isurat sa metacard kun sain saka kun para kiisay mo ginigibo an minasunod na kaugaliang Pilipino. Ilaag sa tsart an saindong mga kasimbagan.
Halimbawa:
pagbibisa, pagsasabi nin po saka opo saka iba pang magagalang na tataramon
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Tandaan Ta Saro sa kaugaliang Pilipino na dapat tang padangaton
saka padanayon an pagbibisa, paggamit nin po saka opo saka an paggamit nin iba pang magagalang na tataramon.
An paggamit nin po saka opo o iba pang magagalang na tataramon arog kan pag-apod nin manay, manoy, saka iba pa para sa satuyang matuang tugang natural na sa satuyang mga Pilipino. Mayo ining katampad na tataramon sa ibang lenggwahe. May mga banwaan sa satuyang nasyon na dai naggagamit nin mga tataramon na ini alagad dai gustong sabihon na bako sindang magalang.
Importante sa satuyang mga Pilipino an paggalang sa kapwa. Iginagalang ta an kada tawo ano man an estado niya sa buhay.
Iba-iba an paagi nin paggalang lalo na sa mga mas may edad satuya. An pagbisa sarong pagpapahiling nin paggalang na sa mga Pilipino sana mahihiling. Dapat ta ining padanayon sa satuyang buhay.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
116
Gibohon 1 An minasunod na ritrato nagpapahiling nin magayon na pag- uugali. Arin sa mga ini an kaugalian kan Pilipino? Tano?
A B
C D
E F
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
117
Gibohon 2 Magkaigwa nin tele-suri. Hilingon na marhay an sarong programa sa telebisyon sa laog nin sarong bulan. Isurat an mga kaugalian kan Pilipino na ipinahiling sa programa.
Sarong Tele-Suri sa Programang ______________________ Petsa Kaugalian
kan Pilipino Paagi nin
Kun dai, pano ini dapat ipahiling?
Pagkaagi nin sarong bulan, masurat an bilog na klase nin sarong pag-aadal base sa mga isinurat sa tele-suri. Ipadara ini sa estasyon nin telebisyon o radyo gamit an e-mail.
Magpasalamat sa estasyon nin radyo o telebisyon kun ini matatawan nin atensyon kan mga nanunungdan. Kun dai man, itratar ini na sarong magayon na eksperyensya.
Isurat sa papel na simbagan kun tama o sala an ipinapahiling sa kada sitwasyon.
1. Nagbabakal ka sa tindahan. Nahiling mo an saimong Tiyo na nagbabakal man. Tinino mo siya saka ka nagbisa.
2. Biglang nag-abot an kaamiga kan saimong ina. Ika sana an naabutan niya sa harong. Nagbisa ka saka mo siya pinadagos.
3. Sinugo ka kan saimong ama na magduman sa saimong lolo para maghatod nin panira. Nagtuktok ka sa saiyang pintuan, saka sinabing, “Marhay na udto po Lolo. Uya po an panira na pinapatao ni Tatay.”
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
118
4. Sarong banggi, nakadungaw si Lisa sa saindang bintana. Nag-agi sa tangod kan saindang harong si Tiya Susan, an ina kan saiyang kaamiga. Tinino niya si Tiya Susan nin pakurahaw na garo anggot.
5. Sarong aking matali si Linda. Pag-abot sa harong hali sa eskwelahan, magalang siyang nagsabi sa Nanay niya na gusto niyang magkakan huli ta maadal pa siya nin saiyang mga leksyon.
Matibay ka! Matrayumpo mong natapos an leksyon na ini. Pwede mo nang gibohon an masunod na leksyon.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Leksyon 2 Kalugod-lugod an Pagsunod
Sa aro-aldaw mong pagbuhay-buhay, an mga pagirumdom kan mga may edad saro sa mga dapat na iprayoridad para maging marhay an saimong buhay. An mga pagirumdom na ini may relasyon sa pagiging magalang, honesto, pagkamaagap, saka iba pa.
Natatandaan mo pa daw an mga pagirumdom kan mga mas may edad saimo? Isurat saka idukot sa caterpillar na saimong idodrowing sa notebook.
Idukot mo sa kurbang harani sa payo an pinakapirmi mong sinusunod saka sa may ikog man an minsan mo sanang sinusunod.
Ano an dapat mong gibohon sa mga pagirumdom kan mga mas may edad? Tano?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
120
Tatawan nin mga sitwasyon na may mga pagirumdom kan mga gurang an kada grupong nabilog sa klase. Magtarabang kamong magdesisyon kun dapat sunudon an saindang mga pagirumdom. Isurat ini sa laog kan chart arog kan nasa ibaba. Gibohon ini sa notebook.
Problema: Pagirumdom
______________________
______________________
______________________
Desisyon:
Sitwasyon 1: Pagirumdom kan saimong mga magurang na dai magbali sa
urulay kan mga gurang. Sarong aldaw, nag-uurulay an Nanay mo saka an saiyang amiga. Nadangog mo na pig-urulayan ninda an sarong pangyayari sa saindong eskwelahan na saimong nahiling. Alagad may salang impormasyon sindang nasabi. Ano an dapat mong gibohon?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Gibohon 1 Magbalik-tanaw. Mag-isip nin sarong pagirumdom kan
mga gurang na dai mo natubod. Maggibo nin sarong card na nagsasabi nin pagsuway mo kaidto sa pagirumdom, an naging epekto kaini saimo saka kun ano an gigibohon mo puon ngunyan. Itao ini sa tawong nagtao saimo kan pagirumdom.
Gibohon 2 Maghapot sa mga magurang saka sa mga kaibahan
sa harong na mas gurang saimo kun ano an saindang mga pagirumdom. Maggibo kaini nin listahan. Darahon ini saka ireport sa klase pagkaaga.
Sitwasyon 2: An sabi kan saimong ina, kaipohan magpuli ka tulos sa harong
paghali sa eskwelahan. Kan aldaw na ito, may importanteng proyekto kamong gigibohon saka kaipohan na tapuson. Ano an dapat mong gibohon?
Sitwasyon 3: An tugon saimo kan mga gurang, magpasalamat ka sa mga
bagay na itinatao saimo. Sarong aldaw, gustong- gusto mong magkaigwa nin magayon na munyika. Nag-abot an tiyo mo na may darang pasalubong sa saindong magtugang. Tinawan ka nin magayon na bag saka tinawan an tugang mo nin gustong-gusto mong magayon na munyika. Ano an dapat mong gibohon?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
122
Tandaan Ta Dai ta dapat lingawan an mga marhay na kaugalian kan
mga Pilipino arog kan pagsunod sa mga tamang pagirumdom kan mga gurang o mas may edad sa satuya. Isabuhay ta ini saka tawan nin importansya.
Saro sa maipag-uurgulyo ta bilang Pilipino an pagiging matinubod-tubod. Pinadakula kita sa kaisipan na dapat tang sunudon an mga pagirumdom kan mga mas gurang sa satuya huli ta sinda an mas may eksperyensya na nagsisirbing dagdag-kaaraman para sa sainda. Naagihan na ninda an mga pangyayaring naeeksperyensyahan ta kaya igwa na sindang hustong kaaraman sa kun ano an mas tamang desisyon.
Alagad may mga pagkakataon na kontra sa boot ta an pagsunod kaya habo tang magtubod sa mga sugo sa satuya. Pwedeng ini kontra sa satuyang pagtubod. Alagad dai kita dapat magpadag-padag, imbes isabi ta na sana nin tultol an tamang dahilan.
Dapat tang mapag-adalan an mga pagirumdom na itinatao satuya. Pirmi tang isaisip na matao nin karahayan sa gabos an magiging desisyon ta.
Gamit an listahan nin mga pagirumdom na itinao kan mga gurang hilingon na marhay kun tama an mga ini.
Maggibo nin listahan arog kan nasa ibaba. Koloran nin pula an katampad kan pagirumdom kun nasunod mo ini. Obserbaran an saimong sadiri sa laog nin sarong bulan. Kun may nasunod kang pagirumdom sa sarong aldaw, papirmahan ini sa ibabang parte kan listahan.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Bulan _______________________
Mga Pagirumdom/ Bilang nin aldaw 1 2 3 4 5 6 7
Pirma nin magurang/Guardian
Bilogan an pangungusap sa graphic organizer. Isurat an simbag sa papel na simbagan.
An tugon kan mga magurang ko_____
Kaya dapat ko ining ____________________ nin huli ta _______________ ____________________
tanganing________ __________________ __________________ __________________ __________________ __________________
Napakarhay mo an mga gibohon sa leksyon na ini. Binabati taka! Pwede mo nang gibohon an masunod na leksyon.
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Leksyon 3 Magsunod Kita sa Reglamento
Bilang parte kan sosyudad, may mga reglamento an komunidad na dapat mong sinusunod. Ini senyales nin sarong marhay na pag-uugali kan sarong Pilipino.
Sa duwang grupo na nabilog sa klase, ukodon kun anong reglamento kan komunidad an ipinapahiling kan sarong grupo sa paagi nin pantomina. An makakasabi kan mensahe kan ipinahiling na pantomina an magkakaigwa nin puntos.
Ano an mga reglamento kan komunidad na pinahulaan an sa saindong gibohon? Tama daw an pagkagibo kan mga nagpapahula sa pagsunod sa mga reglamento kan komunidad? Ano an namatian mo sa gibohon na ini? Pano mo maipapahayag na an pagsunod sa mga reglamento kan komunidad sarong tanda man nin marhay na pag-uugali kan sarong Pilipino?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.
DEPED C OPY
Gawain 1 A. An eskwelahan sarong klase nin sadit na komunidad na
kompwesto nin mga paratukdo saka estudyante. Igwang mga reglamentong pinapautob sa laog kan eskwelahan saka linalaoman na masunod an kada miyembro kaini. Magibo nin pagbabareta an kada grupo manungod sa mga reglamento sa eskwelahan. Ini gigibohon kan kada grupo pagkatapos magtipon nin hustong impormasyon saka mga ritrato na nagsisirbing patunay kan saindong report.
Reglamento kan komunidad
Grupo 1 – sa main gate kan eskwelahan Grupo 2 – sa library Grupo 3 – sa klasrum Grupo 4 – sa kantina Grupo 5 – sa kasilyasan
B. Pano sinusunod an reglamento sa kada parte kan saindong eskwelahan? Pwedeng magpahiling an mga aki nin mga ritrato o naginibong interview bilang patunay na sinusunod an reglamento.
C. Ano an lakdang/programa na ginigibo kan saindong eskwelahan ngani na masunod an mga reglamento digdi?
D. Ano an mga ginigibo nindo bilang sarong eskwela para masunod an reglamento?
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying – without…