Click here to load reader

DK 621.882 2:610.17 LHwpno JUS M.B 1omk.mas.bg.ac.rs/files/izborni/Tehnicki Propisi i Standardi... · PDF file·3 Materijal 3.1 Vijci odredene kln$e tvrstoce, koji se ne ispituju

  • View
    236

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of DK 621.882 2:610.17 LHwpno JUS M.B 1omk.mas.bg.ac.rs/files/izborni/Tehnicki Propisi i...

  • Praviinik br. 50-57/1 od 1983-01'()4;Slulbeni list SFRJ. hr. 8/83.

    __ DK 621.882 2:610.17

    JUGOSLOVENSKISTANDARD

    SA OBA VEZNOM

    PRIMENOM

    od 1983-0518

    VIJCI SA UTVROENIM OSOBINAMATehnieki uslolli

    LHwpno ~Hilr)(l 17

    JUSM.B 1.023

    1983.

    '.'

    f ,;. '/.

    Bolts, screws and studs with f':'-e~r,ibed quality,. Technical requirements.,iiIA

  • 06tram 2 JUS M.B 1.023

    Tabela 1

    Prvi broj 4 5 6 8 9 10 12

    Zatezna tvrstoCa (nazivna)400 500 600 800 900 1000 1200

    R MPa2!m' -

    Drugi broj .6 .8 .9

    Granica razvlatenja (nazivna) ReL ReL 60 80 90100 % iii --- 100%

    Zztezna tvrstoCa (nalivna) R m R m

    Primer: Za eelil< nalivne zatezne cvrstoCe R = 500 MPa i nazivne granice razvlacenja R l = 400 MPam eoznaka klase cvrstoce bite:

    prva brojka R /100 = 500/100 = 5, a drugs brojka 10 X R L/R = 10 X 400/500 = 8, pam e mje klasa cvrstoce = 5.8.

    2.2 Klase evrstoce se prikazuju giaficki u vidu izlomljene polucrne granitne linije na koordinatnoj ravni saapsci$Om na koju su nanete nazivne vrednosti zatezne cvrstoCe R m u MPa i ordinatom na koju su nanete

    vrednosti (jedinicnog prekidnog) izd uienja As u procentfma (tabela 2).

    Tabela 2

    Zatezna cvrstoCa (nazivna) r I I r r 1 T -I I 1 I

  • 3 Materijal

    3.1 Vijci odredene kln$e tvrstoce, koji se ne ispituju zatezanjem, izraduju se od materijala hemijskog sastava

    utvrdenog u tabeli 3.

    Tabela 3

    Hemijski 1a1U , % TemperaturaKlesa

    tvrstoceMaterijel (termicka obrada) otpuhanja

    C p 50c 11

    min. max. mallldijum.

    5) Mater;jali Q'lih k181i8tvrnoce rnorllju sa tako kaliti de pre otpuhanja imeju rtrukturu meterijafe u jezgru navojnog dela sa oko 90 %

    martan:tita.

    6} Vip izn6enl od uJilI}eflil:nih manenzitnih elilc8 III manJim SlIdriajem ugljenika moraju III otnaiti olnakom kla tvmoce podvu.

    l:enomcnom (\lidi UbeJu 16).

    71 Tsmperatura otpuhanje od 42~OC mo'e se korinit! I8 viike ~M20,

    4 Menanieke osobine

    Vijci ispitani metodama u t. B. pri sobnoj temperaturi. moraju imati mahanil:ke osobine n'\Iedene u tabe

    Ii 4.

  • Strana "JUS M.B 1.023

    Tabela 4K~. ~vrltoce

    RedniMehanitke o",bine

    broj 4.6 4.8 5.6 52 6.8 8.8 9-82) 10.9 12.9C;; M16 > M1Sll

    400 500 -600 800 800 900 1000 12004.1 Zatezne bntoea Ilaz;vnai

    4.2 Rm,M~ min. 400 420 500 520 600 800 830 900 1040 1220

    Tvrdo6a po Vikeuu , HV, min. 120 130 155 160 190 230 255 280 310 3724.3

    F ;;;'98N rr.ax . 220 250 300 336 360 382 434

    TvrdoCapo Brinelv ,HB, min. 114 124 147 152 181 219 242 266 295 3534.4

    Fa~rr'.

    max. 209 238 285 319 342 363 412

    HAB 67 71 79 82 89 - - - - -min.

    TvrdoCa po AokvekJ HRC - - - - - 20 23 27 31 384.5 HR

    HAB 95 99 - - - - -max.,

    HAC - - - 30 34 36 39 44

    4.6 Povrlimu tvrdoCa. HV 0.3 max. - 320 356 380 402 454

    Granic:a flIZVletllnJa 3) nazivna 240 320 300 400 480 - - - - -4.7 Rel, min. ,~O 340 300 420 480 - - - - -

    Gr.lniet.RpO,2' MP.nazivna - 640 640 720 900 1080

    4.8min. - 640 660 720 940 1100

    SplReL iii RpO,2 0.94 0,91 0,94 0,91 0.91 0,91 0.91 0,91 0,88 0.884.9 Ispitno nllpnlZanje. Sp

    Mf-a 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970

    4.10 Izduie;e As. '" min. 22 14 20 10 8 12 12 10 9 8

    4.11 Cvrnob vijak nil kO$Om osloocu SoYivljei (.m fVO!'njhi,~tu i~i min. R d

  • ../ ......,

    U sumnjivlm slucajevima pri prog:amu ispitivanja B merodavni su rezultati dobijeni ispitivanjrm oznate-nim zvedlcorn (.). a pri programu ispitivanja A rezultati dobijeni ispltivanjem oznacenim tatkom (e).

    Program ispitivanja A primenjuje se Zil ispitivanja na epruveti izradenoj cd vijaka i 28 ispitivanja na vij-cima ciji je popretni presek stabla manji ad ispitnog preseka (As' navaja.

    Tabela 5

    VelitineVljCt Vijci

    Md .-; 4 mm i I < 3 d 1) Md > 4 mm i I> 3 d

    Ispiti vanje '"e

    1) O~m vijakB sa specijalnim oblikom glave tije su spoljne mere manje od pretnika navoja d.

    Tabela 6

    Program l$pllivanja A Program ispitlVanja 8

    GrupaMehanitke owbine

    Ispitivanja Metoda 4.6 8.8,9.8 Metoda 4.6 B.8,9.8

    Ispitivanja 4.8,5.6 10.9 Isp,t ivanja 4.8.5.010.9

    5.8,6.8 12.9 5.8.6.8 12.9

    4.1 Zatezllil tvrstota min. R 8.1 zatezanjem e e 8.2 zatezan,em7) e e, m

    I4.2

    4.3 Tvrdoca,min.1 ) * *I

    isp it ivanje apitivanje4.4 tvrdoce 2) tvrdoce2l

    i Tvrdota, max. 8.3 8.34.5 '" '" 4.6 POllr~I nska tVTdo6., max. 4.7 Granicjeffi Je 0 U

  • 2) T IIrdota se me" po V,kersu. Brmelu iii Rokllelu. Tvrdoca po VikeTSU je odlutuju(:a.

    3) Vijci sa speci)

  • Tabela B

    Povrslna

    Naleiuce povrsine vijka

    Povrsine stabla

    Boene povrsme profila navoja

    Povrsine po dnu profila navoja

    Ostale povrsine

    Mere u pm

    Broj klase povdinske

    hrapavosti

    NB (R = 3,2) 11a

    proizvoljno

    JUS M.B1,023 Stra~" 7

    1)Boene povr~me profjla navoja abradene ~slupkom sk.dania strugOtlne mora)u b,ti

    bar sa brojem klase povr~inske hrapavost i N9 (Ra = 6,3)'

    8 Provera mehanickih karakteristika

    8.1 Ispitivanje zatezanjem na epruveti

    Ispitivanjem zatezanjem ns epruveti izradenoj od vljka, saglasno odredbama standarda JUS C.A4 .001,

    dobijaju se sledete vrednosti:

    a) zatezna cvrstoca R tn'

    b) granicna razvlacenja R eL iii napan na granici R pO,2'Lu - Lo

    c) izduzenje (jedinicno, prekidno) As =Lo

    100 (%).

    Lc

    r--So~

    ~

    --V f>?A I -~ '1:l~7d-~~I.-

    La b

    - L, .

    Slika 1

    gde je:

    d - nazivni preenik navoja,

    do - preenik stabla epruvete (d < d31.d3 - preenik jezgra navoia (t, 8.2),

    b - duzinll nllvoja (b;;' d).

  • St,a-na 8 JUS M.Bl.023

    Lo - 5 do iii 5,65..;s; ,Le - duiina cilindricnogdela stabla eprul/ete (Le ~ Lo + do),L I - ukupna duilna epruvete (L t = L e + 2 R + b l.L u - duii na pasle prekida,

    So - poprecni presek stabla epruvete,

    R - poluprecnik zaobljenja (R ~ 4 mm).

    Kod poboljSanih vijaka precnika navoja d iznad 16 mm nije dozvoljeno smanjenje pvrobitnog precnika

    stabla pri izradi eprul/ete za vise od 25 % (odnosno 44 % od prvobitnog preseka stabla).

    8.2 Ispitivanje zatezanjem na vijku

    Vijak se ispituje zatezanjem prema t. 8.1.

    Za prorilcun zatezne cvrstoee uzima se ispitni presek As po obrascu:

    A =s 4

    d2 + dJ___ )2 = 0,785 (d _ 0.938 Pl2, mm2

    2

    gde je:

    d - nazivo i precnik navoja, u mm,

    d] - mali precnik oal/oja, u mm,

    d2 - srednji precnik nevoja, u mm,

    d] - precnik jezgra navoja, = d1 - H/6, u mm,P korak navoja, u mm,

    H teorijska dublOa navoja, u mm.

    Napomena: Proracunate vrednosti As date su u standardu JUS M.BO.014.

    Za v,ema provere zatezne cvrstoc':e R m nil vijku mora postojati slobodno opterecena duiina navoja

    ;;;. 6 P. Prekld mora nastati na tom slobodnom delu navoja ill na stablu, II ne nil prelazu stabla u glavu

    vijka. Brzina Oplrec':enja oe sme preci 20 ~I!l/min. Ispitni uredaj se mora tako ugraditi da ne moze docldo naprezanja na savijanje.

    8.3 Ispitivanje tvrdoee

    TvrdoCa vijka se meri na glavi, stablu iii zavrSetku vijka pusle odstranjenja eventualne povrslOske zastite

    i odgovarajuce pripreme uzoraka.

    Aka je maksimalna tvrdoca prevelika, onda se tvrdoea panovo meri na sredini poprecnog preseka stabla

    udaljenom od zavrsetka vijka za vrednost jednog precnika d.

    Provera povrsinske tvrdoee meri se na zavrSetku vljka iii na jednoj bocnoj strani (otvor kljucal glave vij'

    ka. Mesto za merenje se prethodno fino obrusi iii polira da bi se merenje moglo ponoviti. Provera pav,-slnske tvrdoce po Vikersu HV 0,3 je odlucujuca.

    Tvrdoc':a po Vlkersu meri se na sredini zavrsetka vijka, prems standardu JUS C.A4.030.

    TvrdoCa po Brinelu meri se na sredlOr zavrsetka vijka, prema standardu JUS C.A4.003 (F ~ 30 D21.Tvrdoca pa Rokvelu men se na sredini zavrSetka vljka, prema standardu JUS C.A4.031.

    8.4 Ispitivanje ispitnim naprezanjem

    Ispitivanje ispitnim naprezanjem vijaka sastoji se iz dye operacije:

    a) izlaganje dejstvu utvrdene ispitne sile S (vidi sliku 2) ip

    bl melenje trajnog izduienja.ako postoji,lzazvanog ispitnom silom.

    Vijak snabdevcn navrtkom se opterecuje ispitnom silom duz svoje ose, odnosno dUI ose masine za ispiti

    vanje 15 sekundi lslika 2). Vrednost D je prema standardu JUS M.B' .004, 2a fini niz pretnika.

  • FI

    Detalj X

    1 merni pipak

    2 sredisnje gnezdo

    d

    FI

    Slika 2

    isp,tna sila proracunava se po sledeeem obrascu:

    F1 =A X S (mm1 X MPa), uNs p

    gde je:

    11A - ispitni presek " ---

    s 4d, +d1

    (----)" = 0,785 (d - 0,938 P)' prema standardu JUS M.BO.014,2

    d - veiiki pretnik navaja, u mm.

    d1 - mali preenik navoja, u mm.

    d, - srednji precnik navaja, u mm,

    d 3 - precnik jezgra navaja "'"d IH

    .- umm6' ,

    P kora k navaja, u mm,H teorijska dubina navoja, u mm,

    S ispitno naprezanje prema tabeli 4.p

    Primer; Proracun ispitne sile za vijak M4, sa korllkom navaja P = 0,7 mm. od celika klase cvrstoce 5.8

    daje:

    F. '" A X S = 8,78 X 380 = 3336,40 ~ 3340 NI S P

    Ispitne sile i sila pri prekidu za navoj krupnog koraka date su u tabelama 9 i '0, II Z8 navoj sitnog korllka

    u tabeli " i 12.Siobodna optereeena duiins navoja iznad navrtke mora bit; ~ 6 P. Sa obe strane lIijka mora postojati

    sredi~no gnezdo od 60 , prema standardu JUS M.A52 10,

    MPa'" N/mm',

  • Strana 10 JUS M.Sl.0:?3

    Pre i rosie dejstva ispitne sile, izduzenje vljka mora se meriti instrumentom sa kuglicnim mernimpovrsina-

    ma. Pri merenju moralu se komt