of 63 /63

Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiąganiu

Embed Size (px)

Text of Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiąganiu

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    1

    Spis treci

    1. Wprowadzenie ................................................................................................................... 2

    2. Diagnoza przedszkolna ....................................................................................................... 4

    2.1. Diagnoza przedszkolna jako zadanie nauczycieli ......................................................... 5

    2.2. Prowadzenie obserwacji .............................................................................................. 6

    2.3. Analiza gotowoci do nauki w szkole ........................................................................... 9

    2.4. Wybr metody i narzdzi diagnozy ........................................................................... 10

    2.5. Przekazywanie informacji rodzicom .......................................................................... 11

    2.6. Etyczne aspekty diagnozy maego dziecka ................................................................ 13

    3. Wspomaganie rozwoju i edukacji dzieci.......................................................................... 15

    3.1 Troska o psychospoeczne i fizyczne zdrowie dzieci Katarzyna Stpniak ............... 15

    3.2. Indywidualizacja pracy z dzieckiem w przedszkolu Katarzyna Stepniak ................ 20

    3.3. Wspomaganie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

    Katarzyna Leniewska ................................................................................................ 26

    4. Dzieci u progu szkoy ........................................................................................................ 34

    4.1. Osignicia rozwojowe szeciolatka dr Aleksandra Piotrowska

    (Wydzia Pedagogiki UW) .......................................................................................... 34

    4.2. Czego i jakimi metodami uczy si szeciolatek w I klasie? dr Magorzata

    Sieczewska (Wydzia Pedagogiki UW) ..................................................................... 43

    5. Materiay dla rodzicw .................................................................................................... 48

    5.1. Informacja dla rodzicw ............................................................................................ 48

    5.2. Odpowiedzi ekspertw na pytania rodzicw o obowizek wychowania

    przedszkolnego, diagnoz przedszkoln i obowizek szkolny. ................................. 52

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    2

    1. Wprowadzenie

    Materiay edukacyjne, ktre przekazujemy nauczycielom przedszkoli, oddziaw

    przedszkolnych, punktw i zespow przedszkolnych oraz dyrektorom przedszkoli i szk, s

    powicone pedagogicznej diagnozie dziecka w wieku przedszkolnym, ktra polega

    na analizie gotowoci szkolnej i udzieleniu dziecku potrzebnego wsparcia. Tak rozumiana

    diagnoza ma suy wyrwnywaniu i zwikszaniu szans edukacyjnych dzieci w pierwszym

    okresie nauki. Diagnoza nie jest nowym zadaniem dla nauczycieli wychowania

    przedszkolnego, ale zgodnie z obowizujcymi aktami prawnymi jest integraln czci

    realizowanego programu wychowania przedszkolnego oraz podstaw dziaa wspierajcych

    rozwj dzieci i ich przygotowanie do szkoy. Dziki diagnozie moliwa jest indywidualizacja

    pracy z dziemi zgodnie z ich potrzebami.

    Diagnoza dojrzaoci i gotowoci szkolnej w praktyce pedagogicznej i psychologicznej

    w Polsce zawsze suya wyrwnywaniu szans dzieci z problemami rozwojowymi

    lub rodowiskowymi. Diagnozie towarzyszyy rne rozwizania praktyczne w zakresie metod

    ksztacenia dzieci o zrnicowanych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych. Obecna

    reforma programowa i diagnoza przedszkolna ma umoliwi wszystkim piciolatkom dobre

    przygotowanie do nauki w szkole, a szeciolatkom w I klasie uatwi podjcie roli ucznia

    i zapewni dobre efekty ksztacenia.

    Analiza przygotowania dzieci do nauki w szkole jest zadaniem nauczycieli zgodnie

    z rozporzdzeniem1 ministra edukacji narodowej w sprawie podstawy programowej. Zadanie

    to zostao okrelone jako prowadzenie obserwacji pedagogicznych majcych

    na celu poznanie moliwoci i potrzeb rozwojowych dzieci oraz przeprowadzenie analizy

    gotowoci dziecka do podjcia nauki w szkole. Rozporzdzenie2 ministra edukacji

    narodowej w sprawie dopuszczania do uytku w szkole programw i podrcznikw nakada

    na dyrektora przedszkola lub szkoy zadanie zatwierdzenia programu wychowania

    przedszkolnego i metody diagnozy wybranych do realizacji przez nauczyciela. Wane treci,

    ktre powinny zosta opisane w programie wychowania przedszkolnego, to, obok metody

    1 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23.12.2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

    ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17). 2 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8. 06. 2009 r. w sprawie dopuszczania do uytku w szkole programw wychowania

    przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 89, poz. 730).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    3

    diagnozy, take sposoby osigania celw ksztacenia i wychowania z uwzgldnieniem

    indywidualizacji pracy w zalenoci od potrzeb i moliwoci dzieci.

    Nauczyciel zapewni dzieciom wiksze szanse edukacyjne i wesprze ich rozwj osobowy, jeeli

    kade z nich otrzyma zgodne ze swoimi potrzebami, wane, pozytywne i rnorodne

    dowiadczenia. U dzieci w wieku przedszkolnym wan rol peni dowiadczanie, aktywno,

    podejmowanie inicjatywy oraz samodzielno, ktre wzmacniaj poczucie wasnej wartoci.

    Wana jest cigo w edukacji, moliwo nawizania przez dziecko do tego, co ju wie

    i potrafi, zaspokajanie jego ciekawoci i budzenie zainteresowa. Uczeniu si sprzyja te

    wspdziaanie z innymi dziemi, tworzenie wsplnoty. Powysze prawidowoci rozwoju

    dzieci s uzasadnieniem potrzeby indywidualizowania procesu wychowania i edukacji

    oraz stosowania aktywnych metod pracy. Wnioski nauczyciela z obserwacji

    przeprowadzonych w bezporednim kontakcie z dzieckiem, w naturalnym otoczeniu mog

    by przekazane rodzicom, a w razie potrzeby pogbionej diagnozy zwizanej ze specjalnymi

    potrzebami edukacyjnymi take specjalistom z poradni psychologiczno-pedagogicznej.

    Zadaniem nauczycieli jest opracowanie indywidualnego programu wspomagania

    i korygowania rozwoju dziecka, ktry bdzie realizowany w roku poprzedzajcym

    rozpoczcie nauki w szkole podstawowej przy wsparciu specjalistw.

    W prezentowanych materiaach edukacyjnych dla nauczycieli wychowania przedszkolnego,

    w pierwszym rozdziale przedstawiamy zadania nauczycieli zwizane z obszarem diagnozy

    przedszkolnej. Omawiamy zagadnienia dotyczce prowadzenia obserwacji i analizy

    gotowoci dzieci do podjcia nauki w szkole, wyboru metod diagnozy oraz sposobu

    przekazywania rodzicom informacji o zachowaniu i umiejtnociach dzieci. Podkrelamy

    wag etycznych aspektw diagnozy maego dziecka.

    Drugi rozdzia materiaw edukacyjnych powicony jest zagadnieniom dotyczcym

    wspierania fizycznego i psychospoecznego rozwoju wszystkich dzieci

    oraz indywidualizowania pracy z nimi. Przyblia take nauczycielom zasady pracy z dziemi

    ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wynikajce z rozporzdzenia o organizowaniu

    i udzielaniu pomocy psychologicznej i pedagogicznej3.

    3 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkoach i placwkach (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1487).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    4

    W trzecim rozdziale zamieszczamy artykuy pracownikw naukowych Wydziau Pedagogiki

    UW w Warszawie na temat osigni rozwojowych szeciolatkw i metod pracy

    z szeciolatkami w I klasie. Oba tematy zostay bardzo przystpnie opracowane z myl

    o nauczycielach praktykach. Sdzimy, e zainteresuj one take rodzicw.

    Czwarty rozdzia zawiera materiay, ktre s przydatne dla nauczycieli w kontaktach

    z rodzicami. Mog by one wykorzystane zarwno podczas spotka indywidualnych jak

    i zebra z rodzicami przedszkolakw. Zawieraj one informacje dotyczce rozwoju dzieci

    i ich przygotowania do szkoy oraz prezentuj odpowiedzi na najczciej zadawane przez

    rodzicw pytania.

    W publikowanych materiaach edukacyjnych przypominamy take Skal Gotowoci

    Edukacyjnej Piciolatkw (SGE-5), arkusz obserwacyjny wraz z podrcznikiem, przygotowane

    na potrzeby diagnozy przedszkolnej i opublikowane w 2010 r. Zamieszczamy rwnie

    prezentacj Ocena gotowoci szkolnej piciolatkw, majc nadziej, e uatwi ona

    nauczycielom prac samoksztaceniow i dobre poznanie zagadnie diagnozy przedszkolnej.

    Materiay edukacyjne, ktre publikujemy opracowa zesp pracownikw ORE

    z Wydziaw: Rozwoju Szk i Placwek, Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych, Wychowania

    i Profilaktyki oraz Zespou ds. Promocji Zdrowia w Szkole.

    2. Diagnoza przedszkolna

    W pierwszym rozdziale materiaw edukacyjnych przedstawimy zadania nauczyciela

    zwizane z obszarem diagnozy przedszkolnej. Diagnoza przedszkolna jest okrelana jako

    analiza i ocena gotowoci szkolnej dzieci na podstawie przeprowadzonych obserwacji

    pedagogicznych. Zgodnie z zaoeniami reformy programowej jest to zadanie nauczycieli

    wychowania przedszkolnego, ktre dotyczy take przygotowania piciolatkw

    do rozpoczcia nauki w I klasie szkoy podstawowej.

    Przypomnimy podstawy prawne diagnozy przedszkolnej, omwimy kolejno zagadnienia

    dotyczce prowadzenia obserwacji, analizy gotowoci dzieci do podjcia nauki w szkole

    oraz wyboru metody diagnozy. Przedstawimy korzystny dla budowania dobrych relacji

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    5

    sposb przekazywania rodzicom informacji o zachowaniach i umiejtnociach dzieci.

    Zwrcimy take uwag na wybrane etyczne aspekty diagnozy maego dziecka.

    2.1. Diagnoza przedszkolna jako zadanie nauczycieli

    Z obowizujcych aktw prawnych, ustawy o systemie owiaty4 i rozporzdze ministra

    edukacji narodowej wynikaj ponisze zadania nauczyciela dotyczce diagnozy

    przedszkolnej:

    1. Wybranie programu wychowania przedszkolnego, opracowanie wasnego lub mody-

    fikowanie programu innych autorw.5

    Program powinien zawiera propozycj metody diagnozy i sposobu osigania celw

    ksztacenia i wychowania, z uwzgldnieniem indywidualizacji pracy w zalenoci

    od potrzeb i moliwoci dzieci).

    2. Prowadzenie i dokumentowanie obserwacji pedagogicznych dzieci oraz ich analiza

    i podsumowanie w padzierniku/listopadzie, a po raz drugi w kwietniu w roku szkolnym

    poprzedzajcym rozpoczcie nauki w szkole podstawowej.6

    Zadaniem nauczycieli jest prowadzenie obserwacji pedagogicznych majcych na celu

    poznanie potrzeb i moliwoci rozwojowych dzieci oraz opracowanie indywidualnego

    programu wspomagania i korygowania rozwoju dziecka, ktry bdzie realizowany

    w roku szkolnym poprzedzajcym rozpoczcie nauki w szkole podstawowej.

    3. Przekazanie rodzicom informacji o gotowoci dziecka do podjcia nauki w szkole

    podstawowej wedug okrelonego wzoru.7

    Informacja o gotowoci dziecka do podjcia nauki w szkole podstawowej" jest wydawana

    rodzicom, ktrzy samodzielnie mog zdecydowa o przekazaniu jej szkole, w ktrej dziecko

    rozpocznie nauk, jeli uznaj, e zawarte w niej uwagi mog pomc w dalszej pracy

    z dzieckiem oraz wspomaganiu jego rozwoju. Informacja nie jest wiadectwem ukoczenia

    przedszkola czy oddziau przedszkolnego. Jest ona podsumowaniem pracy z dzieckiem,

    4 Ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie Ustawy o Systemie Owiaty oraz o zmianie niektrych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 56, poz. 458). 5 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8.06.2009 r. w sprawie dopuszczania do uytku w szkole programw wychowania przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 89. poz. 730). 6 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23.12. 2008r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

    ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz.17). 7 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28.05.2010 r. w sprawie wiadectw, dyplomw pastwowych i innych drukw szkolnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 97, 624).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    6

    opisujcym opanowanie podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Wskazuje

    rwnie obszary, w ktrych dziecko potrzebuje wsparcia w kolejnym etapie ksztacenia

    ze wzgldu na swoje uzdolnienia lub trudnoci.

    2.2. Prowadzenie obserwacji

    Obserwacja polega na zbieraniu danych na drodze spostrzee Powszechnie stosuje si j

    w bardziej lub mniej usystematyzowany sposb. Jako metoda diagnostyczna, polega

    na wiadomym, planowym i celowym spostrzeganiu, rejestrowaniu i gromadzeniu danych

    o zachowaniu czowieka, sytuacjach i zdarzeniach. Na potrzeby diagnozy gotowoci dziecka

    do podjcia nauki w szkole warto przeprowadzi zaplanowan, ukierunkowan obserwacj.

    Istotne jest, aby obserwacja przyszego ucznia obejmowaa wszystkie najwaniejsze obszary

    aktywnoci dziecka w przedszkolu.

    Cele diagnozy przedszkolnej

    Przypomnijmy, e diagnoza przedszkolna ma na celu poznanie indywidualnych potrzeb

    i moliwoci dzieci oraz przeprowadzenie analizy stopnia ich gotowoci do nauki w szkole.

    Zgromadzone informacje i wnioski z analizy maj pomc:

    rodzicom w poznaniu stanu gotowoci dziecka do podjcia nauki w szkole i wspieraniu

    jego rozwoju,

    nauczycielom w opracowaniu indywidualnego programu wspomagania i korygowania

    rozwoju dziecka,

    pracownikom poradni psychologiczno-pedagogicznej w pogbieniu, w razie potrzeby,

    diagnozy zwizanej ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi dziecka.

    Obserwacja jako metoda diagnostyczna

    Nauczyciele przedszkola korzystaj z obserwacji w codziennej pracy. Przygldaj

    si zachowaniu dzieci, zapamituj a niekiedy notuj, w jaki sposb poszczeglne z nich

    reaguj w rnych sytuacjach, jak si bawi, mwi i wygldaj danego dnia, w jakim s

    nastroju. Dostrzegaj, czym dzieci s zainteresowane, co potrafi i jak kontaktuj

    si z innymi dziemi i z dorosymi.

    Obserwacja jest bardzo uytecznym sposobem zbierania informacji. Daje bowiem moliwo

    uwzgldnienia sytuacyjnego kontekstu wystpienia danego zachowania.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    7

    Na przykad kiedy nauczyciel obserwuje:

    dziecko, ktre czsto angauje si w konflikty z rwienikami, ma szans zebra

    informacje dotyczce roli, jak przyjmuje obserwowane dziecko (czy czciej jest

    sprawc, czy ofiar);

    uczestnikw konfliktu, moe zauway, czy w konflikcie bior udzia rne dzieci,

    czy zawsze te same;

    zdarzenia poprzedzajce konflikt, moe lepiej rozumie jego przyczyny (np. niepoyczenie

    zabawki, nieprzestrzeganie kolejnoci);

    okolicznoci konfliktu, to dostrzee, w jakich warunkach dziecko czciej angauje

    si w sytuacje konfliktowe.

    W zalenoci od kontekstu zachowanie dziecka moe mie rne znaczenie. Interpretacja

    zachowania powinna wic uwzgldnia wszystkie czynniki zewntrzne oraz te zwizane

    z osob dziecka np. jego stan emocjonalny.

    Trafno, rzetelno i obiektywizm obserwacji

    Nauczyciel przedszkola przyjmujcy rol obserwatora powinien zna prawidowoci rozwoju

    dzieci w wieku przedszkolnym, techniki obserwacyjne i wybrane przez siebie narzdzie

    obserwacji. Wiedza o potrzebach rozwojowych dzieci, ich osigniciach i trudnociach

    pozwala ukierunkowa uwag obserwatora, zaplanowa cele obserwacji i je realizowa.

    Warto take, aby przed przystpieniem do obserwacji nauczyciel okreli kategorie

    porzdkowania i sposb analizy danych.

    Obserwacja powinna by przeprowadzona rzetelnie i obiektywnie. Oznacza to,

    e obserwator prowadzi dokadny, fotograficzny zapis rzeczywistoci. Nie kieruje si

    wasnymi przekonaniami czy emocjami, unika interpretowania i oceniania podczas

    prowadzenia obserwacji, podporzdkowuje si celom obserwacji a nie zaspokajaniu wasnej

    doranej ciekawoci.

    Autentyczne zainteresowanie osob dziecka i jego przeyciami, ch zrozumienia jego

    potrzeb i wspierania jego rozwoju s czynnikami wpywajcymi na trafno prowadzonej

    obserwacji. Pomocn cech obserwatora jest spostrzegawczo, ktra umoliwia

    rejestrowanie w krtkim czasie duej liczby wanych elementw dotyczcych

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    8

    obserwowanego zdarzenia lub aktywnoci dziecka, zwrcenie uwagi na istotne szczegy

    (np. postawa ciaa, mimika dziecka).

    Etapy prowadzenia obserwacji

    Przypomnijmy, e pierwszy etap obserwacji polega na dokadnym opisie rzeczywistoci.

    Jednym z podstawowych bdw, ktre mona popeni na tym etapie jest zbyt wczesna

    interpretacja. Prba wyjaniania zachowa dziecka jeszcze w trakcie zbierania danych moe

    prowadzi do utraty obiektywizmu. Nauczyciel moe wwczas postrzega dalsze zdarzenia

    przez pryzmat przedwczenie wycignitych wnioskw.

    Etap zbierania informacji jest bardzo wany dla pniejszego wnioskowania. W przypadku,

    gdy spostrzeenia s powierzchowne lub stronnicze, trudno oczekiwa, e wnioski

    wycignite po zakoczeniu obserwacji bd prawidowe. Do takich znieksztace moe

    doprowadzi faworyzowanie niektrych dzieci, wybircze pomijanie pewnych zdarze jako

    mao istotnych, a take nadmierne poleganie na wasnej pamici (np. nieprowadzenie

    na bieco notatek).

    Drugim etapem jest interpretacja wynikw obserwacji. Trafnej interpretacji sprzyja

    pogbianie wiedzy o prawidowociach rozwojowych wieku przedszkolnego, refleksja,

    rozwijanie umiejtnoci powizania tego, co si aktualnie dzieje z przeszymi

    dowiadczeniami dziecka. Warto przy tym korzysta nie tylko z wasnych dowiadcze,

    ale te z konsultacji ze wsppracownikami i specjalistami.

    Terminy podsumowania obserwacji

    Zgodnie z obowizujcymi rozporzdzeniami nauczyciele przedszkola maj obowizek

    prowadzenia obserwacji i dokonywania analizy gotowoci szkolnej piciolatkw na pocztku

    roku szkolnego poprzedzajcego rozpoczcie przez dziecko nauki w szkole.

    Wstpna obserwacja na potrzeby analizy gotowoci szkolnej powinna by przeprowadzona

    w padzierniku/listopadzie. Jest to dogodny czas na poznanie dzieci, ich zdolnoci

    i trudnoci, dotychczasowych dowiadcze, zainteresowa i umiejtnoci. Wczeniej, we

    wrzeniu, dzieci przystosowuj si do nowych warunkw i mog w tym czasie zachowywa

    si w nietypowy dla siebie sposb. Okres adaptacji, szczeglnie dla dzieci, ktre nie chodziy

    do przedszkola, moe by trudny.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    9

    Ponowna obserwacja, zgodnie z rozporzdzeniem w sprawie wiadectw, dyplomw

    pastwowych i innych drukw szkolnych, powinna by przeprowadzona przed kocem

    kwietnia danego roku szkolnego, aby moliwe byo przekazanie rodzicom informacji

    o wynikach analizy gotowoci szkolnej przed zakoczeniem rekrutacji do szk i przedszkoli.

    Do roku 2014 rodzice mog podj decyzj o dalszej edukacji swojego szecioletniego

    dziecka.

    Dwukrotne podsumowanie obserwacji ma uzasadnienie merytoryczne pozwala

    na porwnanie wynikw obu obserwacji po upywie kilku miesicy, podczas ktrych

    podejmowane s przez nauczyciela oddziaywania wspierajce rozwj dziecka. Umoliwia

    to oszacowanie dynamiki rozwoju dziecka i jego postpw w rnych obszarach aktywnoci

    poznawczej i spoecznej.

    2.3. Analiza gotowoci do nauki w szkole

    Analiza gotowoci do nauki w szkole suy wskazaniu tych zachowa i umiejtnoci dziecka,

    ktre bd sprzyja nauce w szkole oraz tych, ktre nauk w szkole utrudni. Celem analizy

    jest wskazanie umiejtnoci, ktre trzeba rozwin, usprawni oraz takich, na ktrych mona

    oprze wspieranie rozwoju dziecka.

    Wiele umiejtnoci wanych dla nauki w szkole pojawia si u dzieci ju w wieku

    przedszkolnym. Dzieci opanowuj podstawowe sprawnoci i nawyki ruchowe, s na og

    zaradne i samodzielne w zakresie czynnoci samoobsugowych, posuguj si myleniem

    przyczynowo-skutkowym, porzdkowaniem i klasyfikowaniem rnych obiektw, maj

    umiejtnoci porozumiewania si i wspdziaania z dorosymi i rwienikami. Z wiekiem

    zyskuj wytrzymao i odporno na fizyczny i intelektualny wysiek, w ich aktywnoci

    pojawiaj si obok zabawy nowe formy: nauka i praca, wreszcie osigaj gotowo

    psychomotoryczn, sownikowo-pojciow i emocjonalno-motywacyjn do opanowania

    mowy pisanej.8

    Proponujemy, aby nauczyciel, analizujc dane z przeprowadzonej obserwacji, stara

    si odpowiedzie na pytanie, co uatwi, a co utrudni dziecku nauk w szkole. Wskazanie

    8 Brzeziska A., Burtowy M., Psychopedagogiczne problemy edukacji przedszkolnej, UAM, Pozna 1992.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    10

    umiejtnoci, ktre trzeba usprawni, i zainteresowa, ktre warto rozwija, oraz mocnych

    stron dziecka, na ktrych mona oprze wspomaganie jego rozwoju i edukacji, to pierwszy

    poziom analizy danych.

    Drugi poziom analizy polega na grupowaniu danych z obserwacji dotyczcych zachowania,

    umiejtnoci i zainteresowa w oglniejsze kategorie odnoszce si np. do wybranej teorii

    rozwoju. Wyniki obserwacji mona take odnie do kategorii zwizanych z praktyk

    pedagogiczn np. do treci podstawy programowej lub do kategorii uzyskanych w drodze

    bada empirycznych np. podskal w Skali Gotowoci Edukacyjnej Piciolatkw (SGE-5).

    Na bardziej zaawansowanym poziomie analiza gotowoci szkolnej dziecka moe polega

    na prbie wyjanienia, zinterpretowania wynikw obserwacji. Wyjania, tumaczy

    wystpienie danego zachowania i kompetencji lub ich brak mona poprzez wykazanie ich

    zwizku z dotychczasowymi dowiadczeniami dziecka lub przez okrelenie, jak funkcj peni

    dane zachowanie w yciu dziecka, w jego relacjach z otoczeniem. Przydatna bdzie tu wiedza

    nauczyciela o rozwoju dzieci (fizycznym, ruchowym, emocjonalnym i spoecznym) i jego

    rodowiskowych uwarunkowaniach, a take wraliwo nauczyciela, jego zdolno

    do odczytania znaczenia zachowania dziecka i zrozumienia jego przey.

    2.4. Wybr metody i narzdzi diagnozy

    Metoda diagnozy przedszkolnej to sposb zbierania, opracowywania, analizy i interpretacji

    danych sucy ocenie przygotowania dzieci do nauki w szkole. Arkusze obserwacyjne

    to narzdzia diagnozy. Mog by one standaryzowane lub niestandaryzowane.

    Zgodnie z obowizujcymi aktami prawnymi nauczyciel moe wybra program wychowania

    przedszkolnego, stworzy wasny lub modyfikowa program innych autorw. Podobnie moe

    stosowa opracowan przez siebie i wsppracownikw metod diagnozy przedszkolnej

    lub wybra metod i narzdzia z coraz bogatszej oferty wydawniczej. W tym drugim

    przypadku warto zadba o zachowanie spjnoci midzy realizowanym programem

    wychowania przedszkolnego a metod diagnozy.

    Zgodnie z przyjtymi standardami diagnozy pedagogicznej opis metody powinien zawiera

    informacj o:

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    11

    zaoeniach, celu, zakresie;

    warunkach stosowania;

    sposobie zbierania i analizowania informacji;

    reguach interpretowania wynikw ze wzgldu na moliwo:

    - sformuowania propozycji dziaa wspierajcych rozwj dziecka,

    - okrelenia pozytywnych czynnikw (zasobw dziecka i otoczenia) dla osigania

    gotowoci do nauki w szkole;

    - indywidualizowania pracy z dzieckiem.

    Korzystne jest, jeeli wybrana metoda uwzgldnia specyfik diagnozy maego dziecka.

    Powinna zatem opiera si na obserwacji zachowania oraz wypowiedzi dzieci w naturalnych

    warunkach, w zrnicowanych sytuacjach ycia przedszkolnego. Metoda powinna

    uwzgldnia aktywno dziecka w wanych dla osigania gotowoci szkolnej obszarach,

    takich jak podejmowanie zada, kontakty spoeczne i odporno emocjonalna obok

    czynnoci poznawczych i sprawnoci psychomotorycznej.

    Warto tu podkreli, e nauczyciel moe stosowa inne ni obserwacja metody w tym

    rozmow z rodzicami, analiz rysunkw i prac dziecka czy prby eksperymentalne. Inne

    metody, narzdzia i techniki diagnozy nauczyciel moe stosowa z pocztkiem roku

    szkolnego w padzierniku/listopadzie, a inne w kwietniu, kiedy diagnoza jest

    podsumowaniem kilkumiesicznego pobytu dziecka w przedszkolu.

    2.5. Przekazywanie informacji rodzicom

    Udzielanie rodzicom informacji dotyczcej gotowoci dziecka do nauki w szkole,

    to podsumowanie relacji, ktra rozpoczyna si wczeniej od zapoznawania rodzicw z prac

    przedszkola, z programem, pojciem i metodami oceny gotowoci do nauki w szkole.

    Zgodnie z zalecanymi warunkami realizacji podstawy programowej wychowania

    przedszkolnego nauczyciel powinien:

    zachca rodzicw do wspdecydowania w sprawach przedszkola lub szkoy

    systematycznie informowa o zadaniach wychowawczych i ksztaccych realizowanych

    w przedszkolu;

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    12

    wcza rodzicw w proces nabywania przez dziecko okrelonych wiadomoci

    i umiejtnoci;

    informowa rodzicw o sukcesach i kopotach ich dzieci, a take wcza ich

    do wspierania osigni rozwojowych dzieci i agodzenia trudnoci, na jakie natrafiaj;

    przekazywa wyniki dokonanych obserwacji po to, aby pomc rodzicom w uzyskaniu

    wiedzy o funkcjonowaniu dziecka w okrelonych warunkach.

    Od tego, na ile rodzic zaufa nauczycielowi, e prowadzona przez niego obserwacja bdzie

    suy wspomaganiu rozwoju dzieci (nie za segregowaniu ich na lepsze i gorsze), w duym

    stopniu zaley to, w jaki sposb bdzie on przyjmowa przekazywane przez nauczyciela

    informacje.

    Rodzic powinien mie szans wysucha informacji w spokoju, skupieniu. Dlatego wane

    jest przygotowanie spotkania. Warto zadba o czas i miejsce rozmowy. Dobrze jest

    poinformowa rodzicw o tym, co bdzie celem spotkania i jak dugo bdzie ono trwao.

    Nie naley prowadzi rozmowy w drzwiach sali, kiedy za plecami czekaj inni rodzice,

    ale stworzy, zgodnie z moliwociami, warunki do dyskretnej rozmowy. Przekazywanie

    rodzicom informacji wycznie w formie pisemnej nie suy budowaniu dobrych relacji.

    Na wstpie rozmowy warto przypomnie dobre dowiadczenia dotyczce kontaktu

    z dzieckiem. Przystpujc do omawiania wynikw obserwacji, warto skoncentrowa si

    na spostrzeeniach, na opisaniu konkretnych zachowa i dziaa dziecka. Jeeli zaley nam

    na zmianie jakiego zachowania, to warto powiedzie, jakie korzyci odniesie dziecko z tej

    zmiany i okreli, opisa stan podany. Warto rwnie wyjani rodzicom dlaczego

    z punktu widzenia gotowoci szkolnej dana umiejtno lub dane zachowanie s podane

    (np. jeli dziecko potrafi wskaza na kartce kierunki gra, d, lewo, prawo, to znaczy, e ma

    orientacj w przestrzeni, a jest to umiejtno konieczna w trakcie nauki pisania

    m.in. do rnicowania liter o podobnym wygldzie np. d, b, p, q, u, n). Nauczyciel moe

    podzieli si z rodzicami pomysami, jakie zabawy mog by pomocne w ksztatowaniu danej

    umiejtnoci. Rodzice powinni zosta wysuchani. Dua cz dowiadcze dziecka jest

    przecie zwizana bezporednio z domem rodzinnym i najbliszymi, znaczcymi osobami.

    Informacje, ktre rodzice mog wnie do rozmowy stanowi cenne uzupenienie obserwacji

    nauczyciela. W pracy z dzieckiem nie mona pomija jego dowiadcze i systemu wartoci

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    13

    uznawanego w rodowisku rodzinnym. Warunkiem zaufania jest przekonanie rodzicw,

    e zamiarem nauczyciela jest stworzenie wsplnie z nimi jak najlepszych warunkw rozwoju

    dla dziecka oraz opracowanie oferty zaj zgodnej z potrzebami, zainteresowaniami

    i moliwociami dziecka.

    Warto, aby nauczyciel stosowa oglne zasady przekazywania informacji zwrotnej,

    aby opisywa sytuacje, zachowanie, a nie ocenia osoby (tj. mwi: Ania zazwyczaj pacze,

    kiedy sytuacja wok niej si zmienia, np. kiedy zmieniamy sal, wychodzimy na podwrko,

    przyjeda teatrzyk zamiast: Ania jest paczliwym dzieckiem). Podczas jednego spotkania

    warto jest przekaza tak liczb informacji, ktr rodzic bdzie w stanie spoytkowa.

    Dlatego z przekazywaniem informacji nauczyciel nie musi zwleka a do zakoczenia

    obserwacji niektre informacje moe przekazywa rodzicowi w trakcie jej trwania. Rodzic

    nie czuje si wtedy zagubiony, dostaje mniejsze dawki" informacji, ktre wykorzysta

    w codziennym yciu (np. jeli problem polega na tym, e dziecko unika sytuacji i zada

    wymagajcych samodzielnoci, rodzic moe zwrci baczniejsz uwag na to, by go nie

    wyrcza, lecz zachca, a potem chwali, wzmacnia, nagradza za samodzielne wykonanie

    jakiej czynnoci lub rozwizanie problemu).

    Wane jest, aby rozmwca wynis maksymaln korzy z rozmowy, by rodzic czu,

    e nauczyciel jest jego sojusznikiem w tworzeniu dziecku dobrych warunkw rozwoju.

    To, w jaki sposb rodzic przyjmie informacj na temat gotowoci swojego dziecka do nauki

    w szkole, czy potraktuje j jako wan i pomocn w podjciu waciwej decyzji, zaley nie

    tylko od samej informacji, ale take od klimatu zaufania i wsppracy w przedszkolu.

    2.6. Etyczne aspekty diagnozy maego dziecka

    W rozwaaniach o diagnozie przedszkolnej nie moe zabrakn refleksji nad jej

    podstawowym celem, jakim jest dobro dziecka i zwikszenie jego szans edukacyjnych,

    a w dalszej perspektywie yciowych. Wan zasad diagnozy jest interpretowanie zdarze

    z udziaem dziecka ze wzgldu na ich znaczenie dla jego rozwoju, a nie ze wzgldu

    np. na kopoty wychowawcze, jakie sprawia swoim zachowaniem. Wane jest okazywanie

    dziecku szacunku i podmiotowe traktowanie jego osoby, uwzgldnianie jego potrzeby

    aktywnoci i samodzielnoci, otwarte komunikowanie naszych zamierze. Nie wolno celowo

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    14

    na potrzeby obserwacji stwarza sytuacji trudnych dla dziecka ani nakania je do dziaa,

    ktrych wykonania odmawia. W obserwacji, opisie i analizie wynikw nie mona pomin

    uczuciowych potrzeb dziecka. W diagnozie ukierunkowanej na wspieranie rozwoju trzeba

    wymieni te cechy dziecka i te elementy jego rodowiska, na ktrych mona oprze

    oddziaywania korygujce.

    Troska nauczyciela o dziecko i trafno diagnozy wyraa si take w wiadomym unikaniu

    uoglnie i ujemnych ocen dzieci oraz ich rodzicw, ktre mog naruszy wzajemne zaufanie

    i utrudni wczenie rodziny w program wspierania rozwoju dziecka.

    Kompetencje nauczyciela, podobnie jak kompetencje psychologa czy innych specjalistw,

    powinny wyznacza zakres i gboko" diagnozy. Naley take pamita, e analiza

    przygotowana przez nauczyciela nie moe zawiera danych objtych tajemnic lekarsk

    czy psychologiczn, takich jak np. rozpoznanie choroby i wyniki bada psychologicznych,

    nawet jeeli nauczyciel zosta obdarzony zaufaniem przez rodzicw.

    Wskazaniem do konsultacji ze specjalist, pracownikiem poradni psychologiczno-

    pedagogicznej, jest:

    widoczny u dziecka brak poczucia bezpieczestwa i przeduony okres adaptacji

    do przedszkola,

    aktualna, powana choroba somatyczna,

    obserwowany brak gotowoci szkolnej w kilku obszarach aktywnoci dziecka, w tym braki

    zwizane z rozwojem psychomotorycznym i umiejtnoci komunikowania si.

    Zaproszenie specjalisty do wsppracy nie oznacza zakoczenia dziaa nauczyciela.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    15

    3. Wspomaganie rozwoju i edukacji dzieci

    3.1 Troska o psychospoeczne i fizyczne zdrowie dzieci Katarzyna Stpniak

    Czas poprzedzajcy pjcie dziecka do szkoy to okres bogaty w rnorodne, inspirujce

    dowiadczenia indywidualne i grupowe. To wany czas dla wspomagania oglnego rozwoju

    dziecka zgodnie z jego moliwociami i zasobami.

    Pomylny przebieg procesu przygotowywania dzieci do pjcia do szkoy nie zaley wycznie

    od stopnia ich rozwoju poznawczego i zapewnianej stymulacji. Gotowo szkolna ma rwnie

    wany aspekt spoeczno-emocjonalny. Poziom rozwoju w tym obszarze, decyduje

    o samodzielnoci, zaradnoci, atwoci nawizywania kontaktw, umiejtnoci

    wspdziaania, podejmowania zada i ponoszenia odpowiedzialnoci. Posiadanie tych

    umiejtnoci i ich rozwj maj kluczowe znaczenie w procesie adaptacji w szkole.

    Kompetencje spoeczno-emocjonalne dzieci maj znacznie wikszy wpyw, ni si

    powszechnie sdzi, na ich sukces szkolny i yciowy.

    Nabywanie umiejtnoci radzenia sobie ze zmianami, nowymi i trudnymi sytuacjami, a take

    dbao o prawidowy rozwj fizyczny, su przygotowaniu dziecka do wanej zmiany w jego

    yciu, jak jest przejcie z przedszkola do szkoy.

    Roczne przygotowanie przedszkolne powinno suy wspieraniu zdrowia psychospoecznego

    i fizycznego dzieci, a w tym szczeglnie ksztatowaniu umiejtnoci psychospoecznych,

    przygotowaniu dzieci do zmiany i wzmocnieniu rozwoju ruchowego.

    Ksztatowanie umiejtnoci psychospoecznych w praktyce przedszkolnej

    Przedszkole i szkoa to, po rodowisku rodzinnym, najwaniejsze otoczenie, ktre

    bezporednio i dugotrwale oddziauje na dziecko. Klimat spoeczny oraz warunki fizyczne

    w tych placwkach maj znaczcy wpyw na spoeczny i emocjonalny rozwj dzieci, na ich

    zdrowie. W przedszkolu dziecko zaczyna uczy si funkcjonowania w grupie, wystpuje

    w nowej roli, poznaje zadania, przywileje i obowizki z ni zwizane.

    Obowizujca obecnie podstawa programowa wychowania przedszkolnego podaje jako

    jeden z celw wychowania przedszkolnego rozwijanie umiejtnoci spoecznych u dzieci,

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    16

    ktre s niezbdne w poprawnych relacjach z dziemi i dorosymi oraz ksztatowanie u dzieci

    odpornoci emocjonalnej koniecznej do racjonalnego radzenia sobie w nowych i trudnych

    sytuacjach ().

    Do potrzebnych w codziennym yciu umiejtnoci psychospoecznych, ktre umoliwiaj

    dobre samopoczucie, satysfakcjonujce relacje midzyludzkie i zachowania sprzyjajce

    zdrowiu zalicza si m.in.:

    umiejtno podejmowania decyzji i rozwizywania problemw,

    twrcze i krytyczne mylenie,

    skuteczne porozumiewanie si i utrzymywanie dobrych relacji interpersonalnych,

    samowiadomo i empati,

    radzenie sobie z emocjami czynnikami wywoujcymi stres.

    Pobyt w przedszkolu daje wiele moliwoci i okazji do wspierania rozwoju tych umiejtnoci.

    Dzieci nieustannie wchodz w interakcje z innymi osobami rwienikami i dorosymi

    w rnych okolicznociach i sytuacjach. Poprzez relacje z innymi, a take poprzez sposb,

    w jaki dziecko odbiera otaczajcy go wiat ksztatuje si jego przekonanie o sobie. Sposb

    funkcjonowania dzieci w relacjach z innymi ma znaczcy wpyw na ich samoocen i dalszy

    rozwj umiejtnoci psychospoecznych.

    Wanym elementem pracy wychowawczej w przedszkolu jest tworzenie sytuacji (mog

    to by zabawy i inne formy aktywnoci), ktre pozwol dzieciom na poradzenie sobie

    z trudnociami, dadz moliwo dokonywania wyborw czy te samodzielnego

    rozwizywania pojawiajcego si konfliktu. Sprzyjaj temu omawianie zaistniaych sytuacji

    w grupie, odgrywanie scenek, rozmowy o bohaterach bajek i opowiada.

    Dzieci maj atwo wymylania rnych rozwiza alternatywnych np.: podczas prb

    rozwizywania konfliktw. Mog podawa rnorodne pomysy rozwizania danego

    problemu. Warto przekaza im, e kady czowiek ma prawo stosowa swoje sposoby

    radzenia sobie z trudnociami takie, ktre uwaa za dobre, ale podczas ich rozwizywania nie

    wolno nikogo krzywdzi.

    Wikszo dzieci ma osobiste dowiadczenia w radzeniu sobie z yciowymi, codziennymi

    przeciwnociami. Z dowiadcze tych wynikaj stosowane przez nie sposoby postpowania

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    17

    w trudnych sytuacjach Sposoby radzenia sobie mog by rozmaite i warto w grupie

    przedszkolnej stwarza takie sytuacje, podczas ktrych dzieci bd mogy je wykorzystywa,

    sprawdza. Jeli bd znay du ilo skutecznych sposobw radzenia sobie w sytuacji

    trudnej, np.: sprawdz swoj gotowo i umiejtno proszenia innych o pomoc, bd

    umiay znale jej rozwizanie satysfakcjonujce dla siebie i innych.

    Nauczyciel ma szans obserwowania dzieci w rnorodnych sytuacjach w cigu caego dnia

    zaj. To, w jakim stopniu dane dziecko radzi sobie z konkretnymi sytuacjami, daje

    moliwo indywidualizowania udzielanego wsparcia. Zachcanie dzieci do samodzielnoci

    daje im moliwo testowania, sprawdzania siebie i swoich reakcji w rnych sytuacjach.

    Czas pobytu w przedszkolu jest kluczowy dla ksztatowania postawy dziecka wobec siebie

    i wiata. Dziki wsparciu nauczycieli moe sta si okazj do pokonywania wyzwa

    i sprawdzania siebie. Dlatego istotne wydaje si rozwijanie i wspieranie w dzieciach ich

    poczucia kompetencji, zaufania we wasne siy i inspirowania, podsycania dziecicej

    ciekawoci. Jeeli dzieci we wczesnym dziecistwie bd miay stworzone moliwoci, aby

    nauczy si, jak radzi sobie z trudnociami, jak postpowa, kiedy pojawiaj si problemy,

    jak radzi sobie ze zmian, bd mogy korzysta z tych zasobw i rozwija je w dalszym

    yciu.

    Radzenie sobie ze zmian

    Umiejtno radzenia sobie ze zmian jest bardzo wan umiejtnoci psychospoeczn,

    ktra ma znaczcy wpyw na zdrowie psychiczne kadego czowieka. Dziki czstemu

    konfrontowaniu si, przechodzeniu przez zmian, stopniowo ksztatuj si umiejtnoci

    radzenia sobie. Dzieci, w porwnaniu z osobami dorosymi, maj mniejsze dowiadczenie

    yciowe, a zatem mniejsz umiejtno przewidywania zmian i ich skutkw. Rozpoczcie

    nauki w szkole jest dla nich sytuacj zupenie now, najczciej brak im wyobraenia

    o tym, jak ona przebiegnie. Jednoczenie ma ona charakter powszechny dla wszystkich

    dzieci, niezalenie od rnic w ich zdolnoci adaptowania si do nowych sytuacji.

    Od najwczeniejszych lat dzieci dowiadczaj rnorodnych zmian, ktre s nieodcznym

    elementem ycia. Kada zmiana moe mie pozytywne i negatywne skutki w zalenoci

    od wczeniejszych dowiadcze dzieci, od emocji, jakie jej towarzysz oraz od wsparcia

    udzielonego przez wane dla dziecka osoby.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    18

    Kady rodzaj zmiany ma prawo powodowa niepokj u dzieci. Dla ich prawidowego rozwoju

    wana jest stabilizacja, powtarzalno, rytuay. Dlatego niezmiernie wanym elementem

    rocznej pracy z przedszkolakami jest waciwe przygotowanie ich do znaczcej zmiany w ich

    yciu, jak jest przejcie do szkoy.

    W zalenoci od indywidualnych umiejtnoci i zasobw, dzieci bardzo rnie adaptuj si

    do nowej sytuacji. Pjcie do szkoy moe by przez niektre dzieci spostrzegane jako trudne,

    bez wzgldu na korzyci, jakie w przyszoci przyniesie. Wiele dzieci spostrzega jednak

    pjcie do szkoy, jako ciekaw przygod, dowiadczenie czego nowego. Zadaniem

    nauczycieli przedszkola jest przygotowanie dzieci do wanej zmiany, jak jest przekroczenie

    progu szkoy i to od nich w duej mierze zaley, z jakim nastawieniem dzieci rozpoczn

    kolejny etap edukacyjny.

    Pobyt dzieci w przedszkolu suy rozwijaniu umiejtnoci radzenia sobie ze zmianami.

    W codziennym yciu przedszkolnym zdarza si wiele sytuacji, ktre mona wykorzysta

    do ksztatowania tych umiejtnoci np.: wczenie do grupy nowych dzieci, zmiana

    nauczyciela, zmiana sali, nowe obowizki. Przeywanie zmian pozwala dzieciom dojrzewa,

    rozwija si i czu si silniejszymi. Warto podejmowa z dziemi temat zmian. Sprzyjaj temu

    nie tylko sytuacje w przedszkolu, ale take zmiany towarzyszce dzieciom w yciu rodzinnym

    np.: przeprowadzka, pojawienie si rodzestwa. Moe by to okazja do inicjowania rozmw

    o dobrych i zych stronach zmiany. Czsto si zdarza, e jedna zmiana ma rwnoczenie

    dobre i ze oblicze. Przykadowo, jeli roniemy, jestemy coraz starsi mamy coraz wicej

    przywilejw, ale rwnie przybywa nam obowizkw.

    Przygotowaniem do rozpoczcia nauki w szkole powinno by take wiczenie

    odpowiedzialnoci i obowizkowoci u dzieci. Przydatne mog okaza si rnorodne formy

    ksztatowania tych umiejtnoci w codziennym yciu przedszkola m.in. polecanie dzieciom,

    aby przynosiy z domu konkretne przedmioty np.: zwizane z tematem planowanych zaj.

    Regularne praktykowanie takich zada domowych pozwoli na ksztatowanie pniejszego

    nawyku odrabiania prac domowych w szkole, wiczenie pamici i koncentracji uwagi.

    Przygotowujc dzieci do radzenia sobie ze zmianami, warto zwrci uwag na rozrnianie

    i wyraanie emocji, ktre im nieodcznie towarzysz. Zdarza si, e nazywanie emocji moe

    by dla nich trudne. Warto rozwija t umiejtno i rozszerza zasb sw okrelajcych

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    19

    odczucia i emocje. Pomocne bdzie tu odgrywanie scenek, czytanie opowiada i rozmowy

    z dziemi na temat ich uczu zwizanych z rnymi wydarzeniami.

    Ponadto warto zorganizowa wycieczk do pobliskiej szkoy podstawowej lub do szkoy,

    ktra wsppracuje z przedszkolem bd wybiera si do niej najwiksza liczba dzieci.

    Poznanie szkoy, obejrzenie jej bdzie miao szczeglne znaczenie dla dzieci, ktre nie maj

    starszego rodzestwa. Pomoe im to w przejciu przez zmian, gdy rozpoczcie nauki

    w szkole nie powinno by wypraw w nieznane.

    Pomocne w oswajaniu dzieci ze zmianami jest take obserwowanie i opisywanie zmian, ktre

    otaczaj nas w wiecie, przyrodzie, tego, co zmienia si stale wok nas, co zmienia

    si szybko, wolno, co pozostaje niezmienne.

    Znaczenie aktywnoci fizycznej dla zdrowia dzieci

    Aktywno ruchowa wywiera znaczcy wpyw na caociowy rozwj dziecka, na sfer

    rozwoju fizycznego, spoecznego i emocjonalnego. Dziki ruchowi oraz odpowiednio

    dobranemu wysikowi dziecko moe prawidowo si rozwija i wzrasta. Wiek przedszkolny

    i modszy wiek szkolny to okres bardzo dynamicznego rozwoju motorycznego.

    Rozwj motoryczny dziecka w tym okresie charakteryzuje si:

    siln potrzeb ruchu, godem ruchu,

    opanowywaniem nowych schematw ruchowych i ich kombinacji,

    wzrostem refleksyjnoci, celowoci i ekonomii ruchw,

    szybkim rozwojem maej motoryki.

    O tworzenie warunkw do zaspokajania potrzeby ruchu u dzieci powinni zadba zarwno

    rodzice, jak i nauczyciele. Skutki niedostatkw w aktywnoci fizycznej dzieci w wieku

    przedszkolnym to:

    niezaspokojenie wanej potrzeby biologicznej dziecka,

    wczesne wyganicie spontanicznej aktywnoci fizycznej,

    niewykorzystanie okresu korzystnego dla rozwoju wszechstronnych umiejtnoci

    ruchowych,

    wystpowanie ryzyka otyoci, zaburze ukadu ruchu.

    zniechcenie do uczestnictwa w lekcjach wychowania fizycznego w szkole.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    20

    Obowizujca podstawa programowa wychowania przedszkolnego zaleca przeznaczenie

    co najmniej jednej pitej czasu w rozliczeniu tygodniowym na rnorodn, swobodn

    aktywno fizyczn na wieym powietrzu: w ogrodzie, na boisku, na spacerze.

    Stwarzanie warunkw dla rnorodnej aktywnoci fizycznej dzieci w przedszkolu przynosi

    wiele korzyci take w obszarze ich rozwoju spoecznego i emocjonalnego. Udzia dzieci

    w grach i zabawach sportowych wspomaga ksztatowanie rnorodnych umiejtnoci takich,

    jak np.: radzenie sobie z porak, przegran, zdrowa rywalizacja, komunikacja

    interpersonalna, rozwizywanie konfliktw, umiejtno wsppracy w grupie, integracja

    wok wsplnego celu itp.

    Swobodna zabawa dzieci jest najbardziej naturaln i jednoczenie najskuteczniejsz metod

    uczenia si i nauczania. Organizujc nauk poprzez zabaw, nauczyciel pozwala dzieciom na

    samodzielne dowiadczanie, poprzez co ma okazj dostrzec i obserwowa kade dziecko

    i wspiera jego indywidualny rozwj.

    Obserwacja umoliwia bezporednie poznawanie zachowa dzieci, ich wypowiedzi i reakcji

    w naturalnych warunkach, pozwala na uzyskiwanie systematycznej informacji o dzieciach,

    ich rozwoju i postpach, uatwia zaplanowanie kierunkw pracy wspierajcej.

    Roczne przygotowanie przedszkolne do edukacji w szkole jest bardzo wanym okresem

    w yciu dzieci, a i nauczycielom stwarza okazje do samodoskonalenia i dostarcza wiele

    satysfakcji. Spdzaj oni ze swoimi wychowankami wiele godzin, co daje moliwo

    wspierania ich rozwoju, wyrwnywania szans edukacyjnych take poprzez dbao

    o wszystkie aspekty ich zdrowia. Dobre samopoczucie i oglny dobrostan dziecka ma

    kluczowy wpyw na przebieg procesu adaptacji w szkole.

    3.2. Indywidualizacja pracy z dzieckiem w przedszkolu Katarzyna Stepniak

    Cele i zaoenia indywidualizacji pracy z dziemi

    Nauczyciele wychowania przedszkolnego wiedz, e w swojej grupie napotkaj dzieci

    o rnych potrzebach, moliwociach, zrnicowanym poziomie wiadomoci i umiejtnoci.

    Nawet w grupie dzieci z jednego rocznika widoczne s takie rnice. Rozbienoci

    w poziomie rozwoju midzy poszczeglnymi dziemi mog by naprawd znaczne. Jest

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    21

    to naturalnym efektem nierwnomiernego tempa w dojrzewaniu poszczeglnych funkcji

    organizmu a czasem dysharmonii rozwojowych, na co ma wpyw wiele rnorodnych

    czynnikw.

    Indywidualizacja polega na organizowaniu pracy nauczyciela w sposb uwzgldniajcy fakt

    wystpowania rnic midzy dziemi, take w tym samym wieku, w zakresie poziomu

    rozwoju rnorodnych funkcji, zdolnoci, umiejtnoci, zainteresowa itp. Dotyczy

    to rwnie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym dzieci szczeglnie

    uzdolnionych oraz wolniej si rozwijajcych. Celem indywidualizacji jest wyrwnanie szans

    edukacyjnych dzieci i zapobieganie pniejszym niepowodzeniom szkolnym poprzez

    stworzenie warunkw do wszechstronnego rozwoju. Indywidualizacja dziaa edukacyjnych

    to:

    dostosowanie aktywnoci dzieci i zada edukacyjnych do ich moliwoci,

    tworzenie warunkw do penego wykorzystania tych moliwoci,

    wspieranie rozwoju tych moliwoci.

    Zadaniem nauczyciela jest rozpoznawanie i wykorzystywanie potencjau dziecka

    dla pokonywania jego deficytw, wyrwnywania ewentualnych niedostatkw w rnych

    sferach rozwojowych. Istotne jest wykorzystywanie indywidualnych waciwoci, zasobw

    wychowanka, co prowadzi do zwikszania jego moliwoci jako osoby.

    Diagnoza jako podstawa indywidualizacji

    Wszelkie formy indywidualizacji czy to dotyczce wszystkich dzieci, czy te dzieci

    ze specjalnymi potrzebami powinny bazowa na wnikliwym i uwanym poznaniu potrzeb

    i moliwoci. Nieodzowna jest wic tutaj uwana obserwacja zachowa i reakcji dziecka

    w rnych sytuacjach. Szczeglnie cenne mog okaza si obserwacje czynione

    w naturalnych warunkach, podczas codziennych czynnoci w grupie, podczas zabawy,

    posikw, wycieczek. Wnikliwe obserwowanie przedszkolaka, w tym jego sprawnoci

    psychoruchowej, odpornoci emocjonalnej, funkcjonowania w grupie rwieniczej jest

    niezbdne do wyznaczania celw oddziaywa wychowawczych w odniesieniu do caej grupy

    i kadego z osobna. Wiedza o dziecku jest pocztkiem drogi do poszukiwania oraz wyboru

    metod i form pracy.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    22

    Zatem jeli nauczyciel planuje wprowadzenie jakiej aktywnoci, zabawy, gry, powinien

    odpowiedzie sobie na pytania:

    1. Jakie cele mog zosta osignite dziki tej aktywnoci? Jakie umiejtnoci mog naby,

    wiczy, rozwija dzieci?

    2. Jak wiedz i umiejtnoci powinny posiada dzieci, eby mogy uczestniczy

    w danej aktywnoci?

    3. Jaki jest potencja dziecka, ktry moe by przydatny podczas tej aktywnoci, a jakie jego

    deficyty mog przeszkodzi w udziale?

    4. W jaki sposb powinna zosta sformuowana instrukcja, polecenie, aby udzia dziecka

    w danej aktywnoci by moliwy i owocny?

    Aby mc odpowiedzie na te pytania nauczyciel musi dobrze pozna kade dziecko. Naley

    podkreli, i celem wyrwnywania szans edukacyjnych nie jest stworzenie szablonu,

    do ktrego bdzie mona dopasowa kade dziecko. Pewnego rodzaju drogowskaz do pracy

    dla nauczyciela stanowi mog wskazywane przez psychologi rozwojow etapy

    i prawidowoci rozwojowe. Jednake istotne jest przede wszystkim ocenianie

    indywidualnych umiejtnoci. Tylko wwczas zyskamy peen obraz, bez porwna z innymi

    dziemi. I wwczas bdzie moliwe zaplanowanie indywidualnego sposobu pracy z danym

    dzieckiem. Jeli nauczyciel pozwoli kademu z nich na osiganie sukcesu na miar jego

    moliwoci wwczas ma ono szans na zrobienie rozwojowego kroku do przodu. Dziecko

    ze specjalnymi potrzebami ma prawo odnajdywa wasne miejsce w spoecznoci, w ktrej

    przebywa, a nauczyciel na terenie przedszkola jest t osob, ktra tworzy odpowiednie

    ku temu warunki.

    Indywidualizacja pracy w grupie piciolatkw

    Podstawow form aktywnoci dzieci w wieku przedszkolnym jest zabawa. Zabawa jest

    dla nich najbardziej naturaln, a jednoczenie najskuteczniejsz metod uczenia si. Dlatego

    warto umoliwi dzieciom zdobywanie nowych dowiadcze i umiejtnoci, poszerzanie

    wiedzy o wiecie i o sobie poprzez zabaw. W zabawie dzieci mog uczy si poprzez

    dziaanie a jednoczenie przeywa rado i odnosi sukcesy. Zalet tej formy aktywnoci jest

    jednoczesne angaowanie kilku zmysw, dobrowolno i czerpanie przyjemnoci z dziaania.

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    23

    Ponadto, dzieci angaujc si w zabaw, s aktywne, co pozwala nauczycielowi dostrzega

    kade z nich. Obserwacja zabawy pozwala mu na poznanie:

    stosunku dziecka do siebie i otaczajcego wiata,

    umiejtnoci spoecznych i emocjonalnych dziecka,

    sposobu radzenia sobie w nowych i trudnych sytuacjach,

    stopnia samodzielnoci,

    umiejtnoci komunikacyjnych,

    funkcjonowania dziecka w sytuacji zadaniowej,

    umiejtnoci poznawczych.

    Zabawa poza szans na obserwowanie i poznawanie dzieci stwarza liczne moliwoci

    indywidualizowania pracy z nimi. Praca w duej grupie pozwala na wykorzystanie wielu

    zabaw, ktre stworz moliwo kademu dziecku na zaistnienie w najlepszej dla siebie roli

    i pozycji. Nauczyciel moe przyjmowa rol koordynatora (dobiera trudno zada i rodzaj

    aktywnoci) albo moe pozwoli dzieciom na swobodny dobr zada.

    Nauczyciel moe zaproponowa dzieciom prac w grupach. W zalenoci od potrzeb, moe

    czy dzieci w grupy jednorodne (o podobnej sprawnoci, o podobnych zainteresowaniach)

    wwczas ma szans zrnicowa zadania dla poszczeglnych grup pod wzgldem stopnia

    trudnoci, moliwoci dzieci i ich zainteresowa. Daje to szans kademu dziecku

    i zespoowi osign sukces. Wwczas istnieje te przestrze na zwikszanie trudnoci zada

    dla poszczeglnych grup, co pozwala rozwija umiejtnoci wszystkim dzieciom.

    Nauczyciel moe rwnie poczy dzieci w grupy mieszane wwczas mog one

    wykonywa rne zadania w ramach jednego zespou, wsppracujc oraz uczc si

    wzajemnie, osigajc wsplny, zespoowy sukces. W takiej sytuacji

    w kadej grupie powinny znajdowa si osoby o niszym i wyszym poziomie danej

    umiejtnoci. Ten sposb doboru do pracy w grupie jest czsto wykorzystywany przy

    wykonywaniu prac plastycznych i technicznych, przygotowywaniu scenek dramowych.

    Jeli pragniemy zadba o stworzenie odpowiednich warunkw do rozwoju kademu dziecku,

    wane jest, aby wyposay przedszkole w zabawki i pomoce o rnym stopniu trudnoci,

    a nie jedynie takie, ktre wydaj si odpowiednie, dopasowane dla danego wieku.

    Wwczas dziecko moe zgodnie z wasnymi moliwociami wybra atwiejsze lub trudniejsze

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    24

    ukadanki, wspina si po niszej lub wyszej drabince itd. Jeli dziecko ma trudnoci

    z ukadaniem puzzli przeznaczonych dla dzieci picioletnich, tylko wwczas ma szans

    sprawdzi si w tego typu aktywnoci, jeli na pocztek wicze bdzie miao do dyspozycji

    ukadanki prostsze, przeznaczone dla dzieci modszych. W miar moliwoci naley rwnie

    da dzieciom swobod wybierania zabawek. Nie zwalnia to nauczyciela od zachcania

    poszczeglnych dzieci do podejmowania wyzwa, natomiast stwarza naturalne warunki

    do stopniowania trudnoci stawianych przed dzieckiem.

    Warto rwnie wcza wszystkie dzieci w wybrane zadania, ktre su rozwojowi dziecka

    ze specjalnymi potrzebami, a rwnoczenie mog by atrakcyjne dla caej grupy np. jeli

    nauczyciel ma w grupie dziecko wymagajce wicze logopedycznych polegajcych

    na gimnastyce jzyka, moe w nich uczestniczy caa grupa. Jeli nauczyciel zaplanowa

    zajcia dotyczce poznawania owocw, to wszystkie dzieci mog je prbowa rozpoznawa

    za pomoc dotyku, zapachu, smaku, a nie tylko wzroku. W tak zorganizowanej sytuacji

    dziecko sabo widzce ma szans dowiadcza wiata wraz ze swoimi rwienikami

    w podobny sposb, a widzcy rwienicy maj szans rozwija i integrowa swoj

    wraliwo sensoryczn. Tego typu praktyki nie powoduj dodatkowego naznaczania,

    etykietowania dzieci z rnorodnymi problemami.

    Warto jeszcze wspomnie, e udzia nauczyciela w zabawie moe stanowi czynnik

    zwikszajcy motywacj dziecka do wchodzenia w okrelony rodzaj aktywnoci

    i pokonywania trudnoci. W zwizku z tym jednym ze sposobw indywidualizowania moe

    by zapraszanie przez nauczyciela poszczeglnych dzieci do okrelonych rodzajw zabawy

    lub wczanie si na zasadach partnera zabawy w aktywnoci zaproponowane przez dzieci.

    W tych sytuacjach nauczyciel musi zachowa ostrono, aby jego obecno nie blokowaa

    spontanicznej zabawy przedszkolakw.

    Bardzo wane jest zbudowanie motywacji, wyrobienie pozytywnego stosunku do wyzwania,

    ktre stawiamy przed dzieckiem ze specjalnymi potrzebami. Nauczyciel moe to osign

    poprzez aktywizowanie, docenianie wysikw (zauwaanie kadej prby rozwizania zadania,

    choby droga rozwizania nie bya najatwiejsza lub nie zakoczya si sukcesem), zachcanie

    do podejmowania kolejnych prb, chwalenie (docenianie tego, co dziecko umie i co udao

    mu si osign, a nie wskazywanie bdw). Jak wida z powyszych rozwaa istnieje wiele

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    25

    moliwoci indywidualizowania pracy z dziemi, w tym take ze specjalnymi potrzebami

    w toku codziennych zaj w grupie piciolatkw.

    Prawo dziecka do nauki zgodnie z indywidualnymi potrzebami i moliwociami

    Prawo dziecka do indywidualizacji ksztacenia i wychowania zostao zapisane

    w obowizujcych dokumentach prawnych. Zgodnie z rozporzdzeniem w sprawie

    dopuszczania do uytku w szkole programw wychowania przedszkolnego9 nauczyciel jest

    zobowizany do wybrania programu wychowania przedszkolnego, opracowania wasnego

    lub modyfikowania programu innych autorw. Zaproponowany przez nauczyciela program

    powinien by dostosowany do potrzeb i moliwoci dzieci, dla ktrych jest przeznaczony.

    Kady program powinien, midzy innymi, zawiera:

    metody przeprowadzania analizy gotowoci dziecka do podjcia nauki w szkole,

    szczegowe cele ksztacenia i wychowania oraz sposoby ich osigania

    z uwzgldnieniem moliwoci indywidualizacji pracy w zalenoci od potrzeb

    i moliwoci dzieci.

    Moliwo indywidualizowania pracy w wyniku modyfikacji programu stanowi zatem jeden

    z warunkw dopuszczenia programu do uytku szkolnego przez dyrektora przedszkola.

    W rozporzdzeniu w sprawie podstawy programowej10 zapisano, e wyniki diagnozy

    przedszkolnej nauczyciel moe wykorzysta do opracowania indywidualnego programu

    wspomagania i korygowania rozwoju dziecka, ktry bdzie realizowany w roku

    poprzedzajcym rozpoczcie nauki w szkole podstawowej.

    Wynika z tego, jak wana jest obserwacja, diagnoza, ocena rozwojowych i edukacyjnych

    potrzeb dla moliwoci opracowania sposobu indywidualizowania dziaa z konkretnym

    dzieckiem. Dobrze przeprowadzona diagnoza powinna pokaza te obszary funkcjonowania

    dziecka, ktre wymagaj dziaa wspierajcych, korygujcych i stymulujcych. Zadaniem

    nauczycieli jest nastpnie opracowanie planu dziaa dostosowanych do rozwojowych

    i edukacyjnych potrzeb dziecka.

    9 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8.06.2009 r. w sprawie dopuszczania do uytku w szkole programw wychowania przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 89, poz. 730). 10 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23.12.2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    26

    Plan dziaa moe dotyczy nieduych zmian w sposobie pracy, w doborze konkretnych

    wicze, gier, zabaw, ktre bd sprzyjay rozwojowi umiejtnoci dziecka tak, jak to

    opisano. Nie mona jednak wykluczy sytuacji, gdy w grupie znajdzie si dziecko wymagajce

    dodatkowego, specjalistycznego wsparcia. Tak bdzie w przypadku stwierdzenia uzdolnie

    dziecka albo deficytw czy opnie rozwojowych. Wwczas zarwno dziecko, jak i jego

    rodzice oraz nauczyciele mog skorzysta z pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

    Potrzebne mog by wtedy modyfikacje programu wychowania przedszkolnego i dodatkowe

    zajcia.

    Wsparcie specjalisty nie powinno w miar moliwoci zastpowa kontaktu z grup

    rwienicz. Warto wic dooy wszelkich stara, aby dzieci otrzymyway kompleksow

    pomoc w naturalnym dla ich wieku rodowisku. Naley zadba o systematyczn realizacj

    programu zaj i o to, aby w wiczenia wczyli si w rodowisku domowym take rodzice

    na tyle, na ile to moliwe. Niezmiernie istotne jest przeformuowanie sposobu postrzegania

    dziecka z wynajdywania saboci i brakw na dostrzeganie postpw.

    3.3. Wspomaganie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

    Katarzyna Leniewska

    Indywidualizowanie pracy z dziemi w przedszkolu i szkole jest elementem codziennej pracy

    kadego nauczyciela. Rozporzdzenie dotyczce oceniania11 wskazuje, e nauczyciel jest

    obowizany indywidualizowa prac z uczniem na obowizkowych i dodatkowych zajciach

    edukacyjnych, odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz moliwoci

    psychofizycznych ucznia. Wynika z tego, e nauczyciel jest zobligowany w taki sposb

    dobiera program wychowania przedszkolnego, by by on odpowiedni do potrzeb

    i moliwoci dzieci w prowadzonej przez niego grupie przedszkolnej oraz realizowa

    go z uwzgldnieniem moliwoci indywidualizacji pracy12.

    Jednak z du doz prawdopodobiestwa mona powiedzie, e w kadej grupie

    przedszkolnej pojawi si dzieci, ktre bd wymaga szczeglnej uwagi i wsparcia. S to

    11 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. sprawie warunkw i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniw i suchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianw i egzaminw w szkoach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 83, poz. 562, z pn. zm.). 12Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie dopuszczania do uytku w szkole programw wychowania przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. z 2009 r. Nr 89, poz.730).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    27

    dzieci, ktrych funkcjonowanie z jakiego powodu znacznie rni si (in plus i in minus)

    od funkcjonowania innych dzieci. W tej grupie mog si znale np. dzieci o przyspieszonym

    rozwoju, szczeglnie uzdolnione, dzieci z deficytami, zaburzeniami, opnieniami w rnych

    sferach rozwoju, dzieci, u ktrych wyniki diagnozy przedszkolnej wskazuj na niski stopie

    przygotowania do nauki w szkole, dzieci z niepenosprawnoci i inne.

    Zazwyczaj w takich przypadkach wanym elementem oddziaywa bdzie przeprowadzenie

    pogbionej diagnozy dziecka i odpowiednie zmodyfikowanie realizowanego programu

    adekwatnie do rozpoznanych potrzeb i moliwoci dziecka. W takiej sytuacji zadaniem

    nauczycieli przedszkolnych jest wdraanie indywidualnych programw wspomagania

    i korygowania rozwoju13.

    Zmiany zwizane z organizowaniem i udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej

    w przedszkolach, szkoach i placwkach zostay wprowadzone w 2010 r. W rozporzdzeniu14

    wskazano grupy dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, opisano proces

    rozpoznawania specjalnych potrzeb edukacyjnych i moliwoci psychofizycznych dzieci

    oraz planowania, udzielania i oceny efektywnoci udzielanego wsparcia. Pomoc

    psychologiczno-pedagogiczna, w wietle nowych uwarunkowa prawnych, jest

    to zindywidualizowane wsparcie udzielane potrzebujcemu uczniowi, w oparciu o rzetelne

    rozpoznanie potrzeb edukacyjnych i rozwojowych oraz moliwoci psychofizycznych danego

    ucznia. Polega ona na dostosowaniu warunkw, form, sposobw i metod pracy

    na obowizkowych i dodatkowych zajciach, co pozwala dziecku maksymalnie

    wykorzystywa i rozwija posiadany potencja. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna

    ma suy optymalizacji oddziaywa dydaktyczno-wychowawczych i opiekuczych tak,

    aby dzieci mogy osiga sukcesy edukacyjne i przygotowa si do samodzielnego ycia

    w spoeczestwie.

    W niniejszym rozdziale znajdziecie Pastwo prb odpowiedzi na pytanie, jak wspomaga

    dziecko ze specjalnymi potrzebami w przedszkolu, uwzgldniajc obowizujce przepisy

    wynikajce z ronych aktw prawnych.

    13Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziaw przedszkolnych w szkoach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, Zacznik nr 1 do Rozporzdzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz ksztacenia oglnego w poszczeglnych typach szk (Dz. U. 2009 r. Nr 4, poz. 17). 14 Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkoach i placwkach (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1487).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    28

    Rozpoznanie specjalnych potrzeb edukacyjnych

    Na rok przed rozpoczciem nauki w I klasie, po okresie adaptacji do nowych warunkw,

    dziecko jest poddane obserwacji pedagogicznej, ktra suy dokonaniu analizy gotowoci

    szkolnej. Diagnoza przedszkolna moe by pomocna w identyfikowaniu tych dzieci, ktre

    wymagaj pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Nauczyciele, rodzice, specjalici i inne

    osoby mog zainicjowa udzielanie dziecku pomocy psychologiczno-pedagogicznej przez cay

    okres obowizkowego przygotowania przedszkolnego i potem nauki w szkole.

    Niekiedy specjalne potrzeby edukacyjne dziecka zostaj rozpoznane przez rodzicw

    i specjalistw ju wczeniej. Na podstawie pogbionej diagnozy nauczyciele otrzymuj

    wane informacje o dziecku, diagnoz i zalecenia specjalistw w postaci dokumentu

    wydanego przez poradni psychologiczno-pedagogiczn:

    orzeczenia o potrzebie ksztacenia specjalnego,

    orzeczenia o potrzebie rocznego indywidualnego przygotowania przedszkolnego,

    opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub innej opinii.

    Informacje te ukierunkowuj obserwacj nauczycieli, a po jej przeprowadzeniu uatwiaj

    opracowanie programu wspierania edukacji i rozwoju dziecka.

    Z przepisw prawa wynika, e kade dziecko posiadajce orzeczenie o potrzebie ksztacenia

    specjalnego powinno nie rzadziej ni raz w roku szkolnym zosta poddane okresowej

    wielospecjalistycznej ocenie funkcjonowania15 prowadzonej przez zesp zoony

    z nauczycieli i specjalistw we wsppracy z rodzicami. W zwizku z t regulacj diagnoza

    przedszkolna powinna sta si elementem wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania

    dziecka.

    Planowanie

    Dla wszystkich dzieci wymagajcych wsparcia dyrektor przedszkola powouje zespoy,

    ktrych zadaniem jest planowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej i jej

    koordynowanie. W skad zespou wchodz nauczyciele oraz specjalici pracujcy z dzieckiem.

    15Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunkw organizowania ksztacenia, wychowania i opieki dla dzieci i modziey niepenosprawnych oraz niedostosowanych spoecznie w przedszkolach, szkoach i oddziaach oglnodostpnych lub integracyjnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1490); Rozporzdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunkw organizowania ksztacenia, wychowania i opieki dla dzieci i modziey niepenosprawnych oraz niedostosowanych spoecznie w specjalnych przedszkolach, szkoach i oddziaach oraz w orodkach (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1489).

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    29

    Zesp ma obowizek wsppracowa z rodzicami dziecka. Rodzic ma moliwo (a nie

    obowizek) brania udziau w pracach zespou. Dlatego w przepisach rozporzdzenia mwi si

    o prawie rodzicw do uczestnictwa w pracach zespou i obowizku dyrektora zawiadomienia

    i zaproszenia rodzicw na takie spotkania. Jest to rwnoznaczne z prawem rodzica

    do wspdecydowania i partnerskiej wsppracy z pozostaymi czonkami zespou. Dyrektor

    jest rwnie zobligowany powiadamia rodzica na pimie o ustalonych formach, sposobach

    i okresach pomocy, ktra bdzie udzielana dziecku.

    Powoanie zespow nie ma by tylko zabiegiem formalnym. Praca zespoowa ma suy

    zwikszeniu efektywnoci pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku poprzez

    ustalenie spjnych i kompatybilnych oddziaywa przedszkola i rodziny. Zakada si,

    e proponowane nowe rozwizania pozwol na szybkie i efektywne zareagowanie

    na potrzeby dziecka i objcie go skutecznym wsparciem w przedszkolu, a nastpnie

    kontynuacj podjtych dziaa na kolejnych etapach edukacyjnych.

    Moe by tak, e zesp zosta powoany wczeniej, ni rozpoczto prowadzenie diagnozy

    przedszkolnej (dzieci, ktre jako 3-4-5-latki zostay zidentyfikowane jako dzieci

    ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi). Wwczas zesp kontynuuje swoje prace,

    a analiza gotowoci szkolnej dostarcza kolejnych informacji o funkcjonowaniu dziecka.

    W takim przypadku dodatkowo powinny zosta wzite pod uwag wyniki oceny

    efektywnoci pomocy psychologiczno-pedagogicznej dotychczas udzielonej dziecku znajd

    si tam cenne wskazwki i zalecenia do planowania dalszej pracy.

    Dzieci, ktre posiadaj orzeczenie lub opini wydan przez poradni psychologiczno-

    pedagogiczn powinny zosta objte pomoc psychologiczno-pedagogiczn niezwocznie

    po dostarczeniu przez rodzica tego dokumentu. W ich przypadku obserwacja i analiza

    gotowoci szkolnej bdzie dodatkowym materiaem informujcym o funkcjonowaniu dziecka

    w rnych zadaniach i sytuacjach edukacyjnych i yciowych. W obydwu przypadkach wane

    jest, aby w planowaniu pomocy wzi pod uwag zalecenia zawarte w dokumentach

    przygotowanych przez poradni (orzeczenie, opinia).

    W przypadku dzieci, ktrych specjalne potrzeby zostan spostrzeone dopiero w trakcie

    przeprowadzania obserwacji i analizy gotowoci szkolnej dziecka, obowizkiem dyrektora

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    30

    przedszkola jest wdroy proces udzielania pomocy niezwocznie po uzyskaniu

    od nauczyciela informacji o takiej potrzebie.

    Etap planowania pracy jest cile zwizany z prowadzeniem dokumentacji dziecka.

    Dla dziecka, ktre ma orzeczenie o potrzebie ksztacenia specjalnego, zesp opracowuje

    indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Dla dziecka, ktre ma orzeczenie

    o potrzebie rocznego indywidualnego przygotowania przedszkolnego, opini poradni

    lub w przedszkolu zostao zidentyfikowane jako potrzebujce pomocy psychologiczno-

    pedagogicznej zesp opracowuje kart indywidualnych potrzeb ucznia i plan dziaa

    wspierajcych. Nie ma potrzeby opracowywania dodatkowo odrbnego dokumentu

    stanowicego indywidualny program wspomagania i korygowania rozwoju. Prawo

    nie precyzuje, w jaki sposb w program ma wyglda. Wane jest, aby informacje o dziecku

    nie byy rozproszone, a dokumentacja nie powielaa si bez potrzeby. Dlatego wystarczy

    w dokumentach zwizanych z udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej zaznaczy,

    e zawieraj one indywidualny program wspomagania i korygowania rozwoju, a w treci

    zawrze informacje, ktre dziaania su korygowaniu, a ktre wspomaganiu rozwoju

    dziecka.

    Warto przyjrze si nieco bliej, w jaki sposb prowadzone jest wsparcie dzieci posiadajcych

    opini o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju. Jeli dziecko posiadajce taki

    dokument zaczyna uczszcza do przedszkola, wwczas dyrektor ma obowizek

    zorganizowa dla niego pomoc psychologiczno-pedagogiczn. Nie wyklucza to

    kontynuowania dziaa podejmowanych dotychczas przez zesp ds. wczesnego

    wspomagania rozwoju, wynikajcych z opinii. Pomoc w przedszkolu moe wyglda rnie

    i zalee bdzie od potrzeb dziecka ujtych w dokumencie poradni, ktry rodzice zo

    w przedszkolu. W przypadku, gdy dziecko posiada opini poradni (nie ma rwnoczenie

    orzeczenia o potrzebie ksztacenia specjalnego), wwczas powoany zesp, planujc

    dla dziecka pomoc, zakada kart indywidualnych potrzeb ucznia oraz opracowuje plan

    dziaa wspierajcych.

    Ale jest te druga moliwo. Jeli rodzic wystpi do poradni psychologiczno-pedagogicznej

    z wnioskiem o wydanie orzeczenia o potrzebie ksztacenia specjalnego, wwczas

    w oparciu o to orzeczenie, w przedszkolu zostanie przeprowadzona wielospecjalistyczna

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    31

    ocena funkcjonowania dziecka i opracowany indywidualny program edukacyjno-

    terapeutyczny. Warto, eby rodzic podj taki krok, poniewa ze wspomnianym orzeczeniem

    wie si dodatkowe finansowanie zaj dla dziecka w przedszkolu (wagi subwencji

    owiatowych opisywane s kadego roku w rozporzdzeniu ministra edukacji narodowej

    w sprawie sposobu podziau czci owiatowej subwencji oglnej dla jednostek samorzdu

    terytorialnego).

    Konstrukcja dokumentw zwizanych z udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej

    wymusza sformuowanie celw. Im cele s bardziej operacyjnie sformuowane, tym

    wiksze prawdopodobiestwo, e wszystkie osoby zaangaowane w proces wspierania

    dziecka bd wiadome tego, co naprawd chcemy osign (jakiego postpu spodziewamy

    si w okrelonym czasie). Mamy zatem wiksza szans, e unikniemy planowania zbyt

    wysokich lub zbyt niskich osigni. I wanie do tego potrzebne jest rzetelne rozpoznanie

    potrzeb i moliwoci dziecka. Precyzyjne sformuowanie celw pozwala ponadto trafnie

    oceni, czy udao nam si osign cel. Jeli sformuujemy cel zbyt oglnie, np. Poprawa

    motoryki maej dziecka, trudno nam bdzie okreli, jaki postp uznamy

    za satysfakcjonujcy. Jeli natomiast cel zoperacjonalizujemy, np. Dziecko podczas

    powtrzonej obserwacji pedagogicznej (kwiecie) potrafi wyci figury paskie /kwadrat,

    koo, trjkt/ po narysowanym ladzie, wwczas zyskujemy wskazwki do obserwacji

    i mamy okrelone kryterium sukcesu.

    Okrelenie celw, do ktrych dymy, jest rwnoznaczne z wytyczeniem kierunkw pracy.

    To z kolei uatwia ustalenie, jakie dziaania bd podejmowane w ramach codziennych zaj

    (zmiana sposobw pracy, koniecznych dostosowa i modyfikacji programu realizowanego

    w grupie przedszkolnej do potrzeb i moliwoci danego dziecka), jak rwnie zaplanowanie

    dziaa w ramach zaj dodatkowych. Owe dodatkowe zajcia mog by finansowane

    z dodatkowych rodkw. Jeli na podstawie danych zebranych w poprzednim roku szkolnym

    nie udao si przewidzie wszystkich potrzeb w tym zakresie, dyrektor przedszkola moe

    zoy aneks do arkusza organizacji przedszkola.

    Realizacja

    Etap realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej to w istocie wdroenie tych dziaa,

    ktre wynikaj z podstawy programowej oraz ktre wynikaj z indywidualnej dokumentacji

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    32

    dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Jeli pomoc zostaa waciwie

    zaplanowana, kada z osb zaangaowanych w proces wspierania dziecka nauczyciele,

    specjalici, a take rodzice powinna mie jasno, jakie zadania przed ni stoj. Jest to

    zatem bardziej etap odpowiedzialnoci indywidualnej ni pracy zespoowej. Na tym etapie

    osob spinajc cao oddziaywa jest osoba koordynatora, ktry zosta powoany

    przez dyrektora.

    Przed nauczycielami stoi nieatwe zadanie realizowania przyjtego programu wychowania

    przedszkolnego w sposb zindywidualizowany, by dziecko mogo osign wiedz

    i umiejtnoci, ktre zostay opisane w wymogach podstawy programowej oraz by mogo

    w sposb satysfakcjonujcy podj rol ucznia. Bdzie to zatem oznaczao konieczno

    odpowiedniego doboru metod pracy i zabaw edukacyjnych, modyfikacj niektrych zada,

    przygotowanie adekwatnych do moliwoci dziecka kart pracy itd. Wicej informacji

    o indywidualizacji pracy znajdziecie Pastwo w rozdziale Indywidualizacja pracy z dzieckiem

    w przedszkolu. Warto jednak pamita, e moe si zdarzy, i pomimo podejmowanych

    przez wszystkie strony wysikw, dziecko nie osignie gotowoci do podjcia nauki w klasie

    pierwszej. Wwczas warto rozway decyzj o odroczeniu realizacji obowizku szkolnego

    dziecka.

    Podstawow kwesti zwizan z odraczaniem realizacji obowizku szkolnego dziecka jest to,

    czy istnieje istotna przyczyna, dla ktrej warto to zrobi. Zgodnie z art. 16 ustawy o systemie

    owiaty decyzj o odroczeniu realizacji obowizku szkolnego dziecka (niezalenie od tego,

    w jakim przedszkolu dziecko realizuje obowizkowe roczne przygotowanie przedszkolne)

    podejmuje dyrektor publicznej szkoy podstawowej, w obwodzie ktrej dziecko mieszka,

    po zasigniciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. Decyzj o odroczeniu dyrektor

    moe podj jedynie w uzasadnionych przypadkach.

    Najprostsz drog, by dyrektor mg uzyska stosowne informacje od poradni jest zoenie

    przez rodzicw wniosku do poradni psychologiczno-pedagogicznej o wydanie opinii

    w sprawie odroczenia rozpoczcia speniania obowizku szkolnego przez dziecko.

    Pracownicy poradni na podstawie diagnozy i po zbadaniu dziecka oceniaj, czy zachodzi

    potrzeba skorzystania z moliwoci odroczenia. Niejednokrotnie fakt objcia dziecka

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    33

    ksztaceniem specjalnym, zwizane z tym dostosowania i indywidualizacja pracy, jest

    wystarczajcym wsparciem dla niego w procesie edukacji.

    Warto przy tym pamita, e kada sytuacja wyduania procesu edukacji dziecka (bd to

    w postaci odroczenia, bd te w postaci wyduenia etapu edukacyjnego) nie jest obojtna

    dla jego funkcjonowania w szkole i procesu ksztacenia.

    Istotne jest zatem, aby przede wszystkim rodzice, poradnia i wreszcie ostatecznie

    podejmujcy decyzj dyrektor szkoy mieli na uwadze dobro dziecka w caej perspektywie

    jego edukacji, a nie tylko w perspektywie jednego roku.

    Ocena efektywnoci

    Rozporzdzenia reguluj tryb prowadzenia ewaluacji. Okrelaj mianowicie, e za kadym

    razem, kiedy koczy si okres udzielania jakiej formy pomocy, zesp powinien dokona

    analizy skutecznoci i efektywnoci danej formy. Natomiast raz w roku przed

    opracowaniem arkusza organizacji szkoy powinien dokona caociowej analizy pomocy

    udzielonej uczniowi w danym roku szkolnym.

    Jest jeszcze jedna cieka oceny efektywnoci pomocy. Zesp jest zobligowany

    do dokonania analizy skutecznoci danej formy przed upywem wyznaczonego

    przez dyrektora okresu udzielania pomocy w tej formie w sytuacji, gdy zwrci si

    do dyrektora z takim wnioskiem:

    rodzic,

    nauczyciel prowadzcy zajcia dydaktyczno-wyrwnawcze,

    nauczyciel prowadzcy zajcia specjalistyczne,

    wychowawca klasy terapeutycznej.

    W przypadku uczniw z orzeczeniem o potrzebie ksztacenia specjalnego rozporzdzenie

    dodatkowo dookrela, e zesp, nie rzadziej ni raz w roku szkolnym, dokonuje okresowej

    wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzgldniajc okresow ocen

    efektywnoci udzielonej mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. To stanowi podstaw

    do planowania dalszej pomocy dziecku.

    Ewaluacja efektw pracy suy ponownemu przyjrzeniu si sytuacji ucznia i jego potrzebom,

    zweryfikowaniu, ktre dziaania mona uzna za skuteczne i warto je kontynuowa

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    34

    na dalszych etapach pracy, ktre nie przyniosy oczekiwanych efektw, a jakich dziaa

    zaniechano. Na tej podstawie mona ponownie spojrze na potrzeby dziecka i zastanowi si

    nad tym, jakiego rodzaju dostosowa i wsparcia dziecko bdzie potrzebowao w przyszoci.

    Podsumowanie

    Kady nauczyciel, jako osoba bdca w staym kontakcie z dziemi, jest odpowiedzialny

    za indywidualizowanie pracy z nimi. Indywidualizacja ta polega na tworzeniu warunkw

    optymalnego rozwoju dla dzieci, zgodnych z ich potrzebami i moliwociami.

    Prawdopodobnie w kadej grupie przedszkolnej znajdzie si dziecko ze specjalnymi

    potrzebami. Intencj wprowadzonych w prawie zmian byo doprowadzenie do sytuacji,

    w ktrej te dzieci bd wczenie identyfikowane i otrzymaj natychmiastow pomoc. Wane

    jest, by ta pomoc bya kompleksowa, by wszelkie dziaania zwizane z pomoc

    psychologiczno-pedagogiczn uwzgldniay indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne

    dzieci oraz ich indywidualne moliwoci psychofizyczne oraz eby pomoc bya udzielana jak

    najbliej dziecka, w jego naturalnym rodowisku.

    4. Dzieci u progu szkoy

    4.1. Osignicia rozwojowe szeciolatka dr Aleksandra Piotrowska

    (Wydzia Pedagogiki UW)

    Aby dziecko z sukcesem mogo rozpocz funkcjonowanie w nowej dla siebie roli, musi

    osign odpowiedni do tej roli poziom rozwoju. Tak byo przy rozpoczynaniu kariery

    przedszkolaka, tak jest i przy pocztkach edukacji szkolnej. Dziecko musi osign dojrzao

    czy te gotowo szkoln. Oznacza to konieczno prezentowania takiego poziom rozwoju

    we wszystkich sferach, jaki umoliwia sprostanie wymaganiom i oczekiwaniom szkoy.

    Zwrmy uwag na trzy wane sprawy. Pierwsza dotyczy sfer rozwoju. Aby dziecko uzna za

    dojrzae do szkoy nie wystarczy, e potrafi np. czyta, liczy do 20, ma duo wiedzy

    (a szczegami z ycia dinozaurw imponuje wszystkim na rodzinnych zgromadzeniach),

    buduje pikne, zoone zdania. Dziecko musi take umie si samo ubra i rozebra, da rad

    przeniesieniu tornistra z szatni do klasy, umie dogada si z innymi dziemi, zgodnie bawi

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    35

    si z nimi, czasem pogodzi si z porak (bo nie zawsze bdzie przecie najlepsze...),

    spakowa, kiedy trzeba wszystkie swoje przybory i niczego nie zostawi na awce. Krtko

    mwic, musi osign dojrzao nie tylko w zakresie intelektu, ale take

    w pozostaych sferach rozwoju: fizycznego, emocjonalnego, spoecznego.

    A stosunkowo czsto psychologowie i pedagodzy sygnalizuj, e dzieci bardzo sprawne

    poznawczo, intelektualnie, bywaj jednoczenie zadziwiajco niedojrzae emocjonalnie

    i spoecznie (np. wybuchaj paczem po otrzymaniu od nauczycielki uwagi krytycznej

    czy obraaj si, jeli praca innego dziecka zostanie wyej oceniona).

    Po drugie, jeli gotowo szkolna oznacza dostosowanie poziomu rozwoju dziecka

    do wymaga szkoy, to wane s nie tylko kompetencje dziecka, ale i stawiane mu przez

    szko wymagania! Chyba nie wszyscy rodzice uwiadamiaj sobie, e oczekiwania szkoy

    wobec 6-latkw s inne ni te, ktre formuowano jeszcze dwa trzy lata temu, kiedy progi

    szkolne przekraczay tylko dzieci 7-letnie. A zatem to take szkoa dostosowuje si

    do moliwoci dziecka przychodzcego do pierwszej klasy. Reforma edukacji wie si nie

    tylko z obnieniem wieku progu szkolnego, ale take ze zmian programu nauczania

    i dostosowuje go do wieku (i tym samym poziomu rozwoju) dzieci o rok modszych.

    Przykadowo w starym programie oczekiwano, e dzieci rozpoczynajce pierwsz klas znaj

    wszystkie litery, a zgodnie z nowym programem literki wprowadza si dopiero

    w szkole, w pierwszej klasie. Nie jest, zatem tak, e dawne wymagania (dostosowane

    do poziomu siedmiolatkw) stawia si teraz przed szeciolatkami.

    Ale wany jest take trzeci aspekt dojrzaoci szkolnej: dzieci w tym samym wieku nie

    prezentuj takiego samego poziomu dojrzaoci! Pomidzy rozwijajcymi si jednostkami

    istniej oprcz podobiestw take liczne rnice. Rne tempo rozwoju poszczeglnych

    dzieci prowadzi do tego, e w jednej awce mog zasi obok siebie szeciolatki, ktrych

    wiek chronologiczny jest, co prawda taki sam, ale jeden z nich prezentuje poziom rozwoju

    charakterystyczny dla dziecka niemal omioletniego, a drugi dla niespena piciolatka.

    Oczywicie nie jest to zjawisko specyficzne tylko dla szeciolatkw siedmiolatki

    czy dziesiciolatki take rni si znacznie od siebie poziomem rozwoju. Rnice mog

    dotyczy nie tylko atwo zauwaalnych wzrostu czy wagi, siy mini, ale take sprawnoci

    mylenia, spostrzegania, koncentrowania si, umiejtnoci radzenia sobie z trudnociami,

  • Diagnoza przedszkolna i wspomaganie dzieci w osiganiu gotowoci do nauki w szkole.

    Materiay edukacyjne dla nauczycieli wychowania przedszkolnego

    36

    ze zoci czy z rozczarowaniem. Doda trzeba, e zrnicowanie tempa rozwoju jest norm,

    ma charakter powszechny, a wynika zarwno z odmiennych warunkw rodowiskowo-

    wychowawczych, stymulujcych albo opniajcych rozwj, ale take z indywidualnych cech

    i waciwoci dziecka. I tutaj ogromna rola nauczycieli przedszkola (czy oddziau

    przedszkolnego dla piciolatkw prowadzonego w szkole). W oparciu o dugotrwa

    obserwacj dziecka w trakcie rnych zaj i sytuacji oraz w oparciu o prowadzone

    z uyciem rnych technik postpowanie diagnozujce aktualny poziom rozwoju kadego

    dziecka w grupie mog by oni najlepszymi doradcami rodzicw, przed ktrymi jeszcze przez

    dwa lata stoi podjcie decyzji, gdzie ich dzieci spdz najbliszy rok.

    Po rozwaeniu kwestii gotowoci szkolnej przyjrzyjmy si nieco dokadniej, kim jest

    szeciolatek, jaki poziom rozwoju osign, co potrafi. Przeanalizujmy jego osignicia

    i kompetencje we wszystkich sferach: w rozwoju fizycznym i ruchowym, poznawczym

    (intelektualnym), emocjonalnym i spoeczno-moralnym.

    Rozwj fizyczny jest u szeciolatka (w porwnaniu z pocztkiem wieku przedszkolnego)

    bardzo zaawansowany. W porwnaniu z modszym przedszkolakiem dziecko smukleje,

    zmniejsza si ilo typowej dla malucha tkanki tuszczowej, zauwaalnie wyduaj si nogi,

    a zamiast wypukego dziecicego brzuszka pojawia si bardziej dorosy tuw o ksztacie

    trjkta zwrconego podstaw ku grze. O dojrzewaniu organizmu wiadczy take

    wydajniejsza praca serca i puc.

    Zaawansowane s, cho wci nieza