of 31 /31
diagnostyka obrazowa w onkologii jaka metoda? – u kogo? – kiedy ? Barbara Bobek-Billewicz Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy 9 – 11 . 08. 2017

Diagnostyka obrazowa w onkologii jaka metoda? – u kogo ... fileultrasonografia (usg) klasyczne ( B – mode) - / + opcje dopplerowskie – naczynia elastografia – sztywność tkanki

Embed Size (px)

Text of Diagnostyka obrazowa w onkologii jaka metoda? – u kogo ... fileultrasonografia (usg) klasyczne ( B...

diagnostyka obrazowa w onkologii jaka metoda? u kogo? kiedy ?

Barbara Bobek-Billewicz

Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy 9 11 . 08. 2017

mimozami jesie si zaczyna

leczenie chorych na nowotwory zaczyna si od radiologii i diagnostyki obrazowej

i dalszy zwizek diagnostyki obrazowej i onkologii jest trway (bardzo!) , bliski (bardzo !)

cho nie zawsze idylliczny

28 grudnia 1895 Wilhelm Konrad Roentgen opublikowa pierwszy artyku o odkryciu

promieniowania X ( rentgenowskiego)

Narodzia si diagnostyka obrazowa

metody obrazowania

promieniowanie X (rentgenowskie) rodek kontrastujcy doylny - jodowy klasyczna radiologia ( cyfrowa lub analogowa) rentgenografia (zdjcia rtg) , urografia skopia (przewietlenie) angiografia

mammografia (MG) ( cyfrowa lub analogowa + tomosynteza (DBT digital breast tomosynthesis) + MG ze rodkiem kontrastujcym ( dwuenergetyczna, spektralna MG)

tomografia komputerowa (TK, CT) + ew. wieloenergetyczno ( DECT dual energy CT)

rezonans magnetyczny (MRI) wiele bada w jednym rodek kontrastujcy doylny gadolinowy (Gd gadolin) klasyczne obrazowanie MR angiografia MR z / bez rodka kontrastujcego obrazowanie czynnociowe , molekularne * zalene od dyfuzji architektura tkanki * unaczynienie tkanki, (neo)angiogeneza, perfuzja * mapowanie mzgu (fMRI) kory i drg istoty biaej

* spektroskopia MR (1HMRS) metabolity/zwizki chemiczne

ultrasonografia (usg) klasyczne ( B mode)

- / + opcje dopplerowskie naczynia elastografia sztywno tkanki rodek kontrastujcy

medycyna nuklearna (MN) obrazowanie emisyjne Izotop ( rdo promieniowania )

- / + biologicznie aktywna substancja a waciwie dzi

metody hybrydowe SPECT CT PET - CT ; PET - MR

MULTI MODALITY IMAGING

X-ray TK

RTG ; MMG

angio (multiparametric) MR

PET ; SPECT

usg

pacjent

jeden rodzaj badania (jedna modalno) bywa niewystarczajca

nie moe odpowiedzie na wszystkie pytania

Kiedy zlecam badanie obrazowe to na jakie pytania oczekuj odpowiedzi??

diagnostyka obrazowa wykryj zobacz

scharakteryzuj : co to jest ? nowotwr czy nie nowotwr ?

czasem / czsto konieczna biopsja zawsze pod kontrol metod obrazowych !!!

korelacja wyniku biopsji z obrazem !!!

jeeli nowotwr

- punkt wyjcia

- zaawansowanie

miejscowe: wielko, granice , stosunek do ssiednich narzdw .

przerzuty : * do wzw chonnych , * odlege obrazowanie caego ciaa

- planowanie zabiegu chirurgicznego

- planowanie radioterapii cisa wsppraca radioterapeuty i radiologa konieczna

- ocena odpowiedzi na leczenie / skutecznoci leczenia , rozpoznawanie wznowy

- po leczeniu badania jak metod ? Jak czsto ? Jak dugo ?

- leczenie radiologia zabiegowa i interwencyjna : embolizacje, ablacje, drenae

A take - skutki uboczne leczenia / lekw - powikania - inne choroby jeeli nie nowotwr jaka choroba

It should be obvious that radiotherapy planning is completely dependent on diagnostic imaging N G. Burnet 2004

promieniowanie X (rentgenowskie) rodek kontrastujcy doylny - jodowy klasyczna radiologia ( cyfrowa lub

analogowa) rentgenografia (zdjcia rtg) , urografia skopia (przewietlenie) angiografia

Grudzie 1895

Anna Bertha i Konrad Roentgen

tomografia komputerowa (TK, CT)

podstawowa metoda obrazowania w wikszoci obszarw anatomicznych i chorb bardzo czsto 1. krok diagnostyczny

rodek kontrastujcy doylny - jodowy

1972

4,5 min

promieniowanie X (rentgenowskie)

Obecnie jedna akwizycja (np. klatki piersiowej) kilka sekund cae badanie kilka minut kilka tysicy obrazw opisanie ( z porwnaniem) min 30 min

http://radiographics.rsnajnls.org/content/vol20/issue1/images/large/g00ja03g9x.jpeghttp://radiographics.rsnajnls.org/content/vol24/suppl_1/images/large/g04oc21g03a.jpeg

Spektralna (dual energy) tomografia komputerowa DECT

Obrazy konwencjonalne (klasyczne TK)

+ mapy monoenergetyczne 40 200 keV

lepsza ocena wzmocnienia kontrastowego redukcja artefaktw od metalu lepsza charakterystka zmian , lepsze rnicowanie zmian agodnych i zoliwych

mapy gstoci jodu ilociowa ocena wzmocnienia kontrastowego Z effective maps pomagaj w ocenie wzmocnienia kontrastowego wirtualne obrazy bez kontrastu redukcja dawki promieniowania

poprawa czuoci i specyficznoci atwiej zobaczy - ryzyko bdu detekcji * lepsza charakterystyka - ryzyko bdu interpretacji

fMRI

DWI

Badania MR * wszystkie okolice anatomiczne i narzdy, ogromna wikszo chorb od anatomii / morfologii badania czynnociowe, mikrostruktura tkanki, metabolity (obrazowanie molekularne) charakterystyka tkanki MR >>>> CT

wzmocnienie kontrastowe

droga pena wskazwek i informacji ale i puapek

rodek kontrastujcy - po co? wicej (zmian) zobaczy lepiej (widoczne zmiany) scharakteryzowa wikszo bada TK i MR u chorych onkologicznych z doylnym rodkiem kontrastujcym - promieniowanie rentgenowskie jodowe rodki kontrastujce - MR - gadolinowe rodki kontrastujce - usg

dziaania niepodane nie zwizane z nerkami zwizane z nerkami (nefropatia pokontrastowa )

wzmocnienie kontrastowe (CE)

TAK CE (+)

JAK ??

morfologia

wzmocnienia

kontrastowego

dynamika

wzmocnienia

kontrastowego

zmiana masa nieprawidowy obszar / struktura

NIE CE (-)

zewntrzmzgowo

/ zewntrzrdzeniowo

praktycznie

nowotwr

wyjtek npl

ubogokomrkowe

wewntrzmzgowo /

wewntrzrdzeniowo *

nie wyklucza npl nawet o

wysokim stopniu zoliwoci

ocena perfuzji rCBV

strzykawka automatyczna !!!

perfuzja konieczna w neuroonkologii

DECT Widoczne wzmocnienie kontrastowe niewidoczne w klasycznej TK

obraz metabolizmu

PET : PET/CT ; PET/MR dystrybucja radiofarmaceutyku w organizmie

rak rdzeniasty tarczycy przerzuty do wtroby

18 F DOPA PET 18F FDG PET

wykrycie nowotworu w PET zaley od : poziomu metabolizmu radiofarmaceutyku przez nowotwr wielkoci guza (obecnie rozdzielczo ok.5 -10 mm = 100 mln 1mld komrek) poziomu metabolizmu radiofarmaceutyku ta zmiana / to

astrocytoma WHO II rak luzowy jelita grubego przerzuty do otrzewnej

18F

FDG

PET Otto Heinrich Warburg

obrazowanie caego ciaa

Scyntygrafia , SPECT , PET /CT ; PET/MR

MR (whole body MR)

CT

PET/CT NaF

TK

MR DWI

MR T1-w Angio MR

PET / CT FDG

TK

stopie zaawansowania nowotworu

Rembrandt van Rijn Hendrickje Stoffels

James S. Olson Raphael. La Fornarina. 1520.

rak piersi

Rembrand Hendrickje Stoffels 1654

tzw. papirus Edwina Smitha XVII wieku p.n.e. - kopia starszego,

datowanego na ok. 2500 p.n.e. tekstu autorstwa Imhotepa.

Opis 48 przypadkw chorb leczonych chirurgicznie w tym 8 chorb piersi

7 to najpewniej stany zapalne piersi 1- najpewniej rak piersi

Pozycja nr 45 to nowotwr piersi: Jeeli badasz chorego, ktry ma na piersi napczniae guzy i okazuje si, e jest ich kilka; jeeli pooysz mu na piersiach do i

wyczujesz, e owe guzy s zimne, nie towarzyszy im gorczka, nie wykazuj

ziarnistoci, nie zawieraj pynu, nie wycieka z nich, a jednak w dotyku s wypuke, s

niczym ciasno zwinite pcienne opatrunki powiniene rzec: Oto przypadek

napczniaych guzw . W kolumnie leczenie napisano - brak.

Pierwszy opis raka piersi w historii 2500 3000 pne

przez tysiclecia jedynym sposobem wykrycia raka piersi byo badanie palpacyjne ; zacignicie skry ; owrzodzenie

I przez tysiclecia susznym byo

stwierdzenie Hipokratesa :

rak piersi jest chorob nieuleczaln

Robert L. Egan lekarz radiolog i inynier

ojciec mammografii 1960

Wilhelm Konrad Roentgen -

8.11.1895 promienie X

Albert Salomon (chirurg) II dekada XX w

ok. 3000 RTG amputowanych piersi,

uwidoczni mikrozwapnienia, zobaczy

cie raka. Metod nazwa mammografi

https://www.google.pl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjhrfavx-vKAhUMMJoKHbCUBisQjRwIBw&url=https://www.nde-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/discoveryxrays.htm&psig=AFQjCNHw6LXg7IZqdxNp54Dhj3yZ9P1MNA&ust=1455137398736944

diagnostyka obrazowa piersi diagnostyczny zawrt gowy

Mammografia + DBT + CESM

Usg + doppler + elastografia + CE

MR

http://www.google.pl/url?sa=i&rct=j&q=&esrc=s&source=images&cd=&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjq3K__7uXKAhUBEywKHZfSAAgQjRwIBw&url=http://blog.pclab.pl/eryk.piast/Szerokopasmowy.zawr%C3%B3t.g%C5%82owy,112&psig=AFQjCNG06_W6_824QiHyZ1BtctKVsBRIrQ&ust=1454941776022828

promieniowanie X (rentgenowskie)

mammografia (MG) ( cyfrowa lub analogowa + tomosynteza (DBT digital breast tomosynthesis) + MG z jodowym rodkiem kontrastujcym ( dwuenergetyczna, spektralna MG CESM))

diagnostyka obrazowa piersi nowy algorytm w nowej rzeczywistoci

DBT eliminuje nakadanie si tkanek - warstwy gruboci 1mm ; syntentic view zamiast? 2DMG dawka promieniowania : jedna projekcja DBT = max. 2 projekcje MMG

* wykluczenia wieloogniskowoci / wielomiejscowoci ( typ 3 i 4 wg ACR) ?? Lepiej MR CESM?

u kogo ? kiedy ? zamiast zdj celowanych z uciskiem i innych projekcji

(zagszczenia, zaburzenia architektury, po leczeniu oszczdzajcym)

skryning ?

mammografia i usg

= standard , podstawa

1. krok

mammografia spektralna (dwuenergetyczna + jodowy rodek kontrastowy)

mammografia cyfrowa z doylnym podaniem jodowego rodka kontrastowego

Najmodsza z metod diagnostyki obrazowej piersi od 2011

kiedy ? u kogo?

przed leczeniem - ocena rozlegoci ; wieloogniskowo / wielomiejscowo ? MR vs CESM

ocena odpowiedzi na neoadjuwantow chemioterapi ? MR vs CESM

* rnicowanie zmian agodnych i zoliwych ? MR vs CESM

Dawka promieniowania : MMG + ok.20%

Jodowy rodek kontrastujcy

rozpoznawanie raka : czuo / > 90% ; swoisto 80 % ; NPV > 90% - bardziej skuteczna ni MG i MG +usg

mae grupy, do niedawna jeden producent

CESM

MRI najbardziej czua (>98%)

najbardziej specyficzna (>85-90%) metoda wykrywania raka

piersi

ale warunkiem bardzo dobra nie zawsze atwa do uzyskania jako

diagnostyka obrazowa piersi nowy algorytm w nowej rzeczywistoci

Chora KD 62

Przerzuty w wch pachowych po stronie prawej. Przerzuty do koci

Chora KD 62

PP PL

MMG rozproszone mikrozwapnienia nie tworzce skupisk. DBT bz ; Usg bz

Invasive carcinoma NST G3

Chora : BJ 84

LCC

RCC RMLO

PL rak inwazyjny NST G2

LMLO

guzy orodkowego ukadu nerwowego (wewntrzczaszkowe, wewntrzkanaowe )

mzg mpMR mpMR mpMR -/+ PET ; -/+ TK rdze krgowy MR

Obrazowanie odgrywa szczegln rol w neuroonkologii:

biopsje zmian w mzgu obarczone wikszym ryzykiem ni innych narzdw

biopsja czci zmian w mzgu , praktycznie wszystkich w rdzeniu niemoliwa do wykonania

guzy czsto niejednorodne histopatologicznie badanie mpMR celem wskazania miejsca

do biopsji ; niezgodno obrazu z wynikiem hp

operacja neurochirurgiczna max. usunicie guza + min./brak ubytkw neurologicznych

mapowanie kory mzgowej + mapowanie drg istoty biaej przed zabiegiem

T1 T2 T2 FLAIR T1CM DWI b 1000 ADC

Glejak wielopostaciowy

(GBM) WHO IV

guz mzgu - wieloparametryczne badanie MR (mpMR) * min. 3 paszczyzny * morfologia + obrazowanie czynnociowe + spektroskopia

rCBV PWI CM Obrazowanie neoangiogenezy unaczynienia / perfuzji nowotworu

* PWI MR egzogenny rodek kontrastujcy

* DCE MR egzogenny rodek kontrastujcy

* ASL bez podawania rodka kontrastujcego

fMRI (BOLD) = obrazowanie mzgu w czasie pracy

Sunaert 2007

W neuroonkologii lateralizacja mowy

mapowanie kory mzgowej i drg istoty biaej

f MRI orodki mowy

mapowanie kory mzgowej i drg istoty biaej

najkrtsza droga do guza nie zawsze jest drog najlepsz

JAKO BADA !!!!!!!!!!!!!!! lekarze radiolodzy-technicy-pielgniarki-fizycy * jako sprztu poprawno metodyki poprawno wykonania (staranno)

* dobr metody sekwencji jako akwizycji ale i ich liczba (CZAS!!)

* wzmocnienie kontrastowe - jak i ile rodka kontrastujcego poda , tylko tak/nie zwykle za mao!!!

* analiza i opis badania : lekarz stacja diagnostyczna z odpowiednim oprogramowaniem + dane

kliniczne

Jako to doskonao, ktrej nie da si osign, lecz do ktrej trzeba uporczywie zda.

Lao Tsu, Zota Ksiga

wieloparametryczne badania MR !!! wielofazowe badania TK !!

Gwne bdy przy analizie / opisie bada obrazowych

1. bd detekcji pomagaj : systemy CAD , podwjny odczyt

2. bd interpretacji pomagaj : wiedza , dowiadczenie , poprzednie

badania najlepszy przyjaciel radiologa, rozszerzenie wykonanego

badania, badanie kontrolne

czasem na podstawie jednego badania bez obserwacji w czasie nie

mona postawi rozpoznania

dzikuj