of 222 /222
Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra; Direnç türlerini tan›yabilecek, Multimetre ile direnç de¤eri okuyabilecek, Direnç de¤erini belirleyen renk kodlar›n› tan›yabilecek, De¤iflik direnç de¤erlerini belirleyebilecek, Breadboard kullanabilecek, Dirençler ve breadboard kullanarak devre kurabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. ‹çindekiler • Direnç Direnç Türleri Direnç Renk Kodlar› Direnç De¤erinin Belirlenmesi • Breadboard Anahtar Kavramlar Amaçlar›m›z Devre Analizi Laboratuvar› • G‹R‹fi GÜVENL‹K ÖNLEMLER‹ TEOR‹K B‹LG‹ D‹RENÇ TÜRLER‹ DENEYDE KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER DENEY DÜZENE/‹N‹N KURULMASI DENEY‹N YAPILIfiI VER‹LER VE HESAPLAMALAR DENEY SONUÇLARININ DE/ERLEND‹R‹LMES‹ BU DENEY S‹ZE NE KAZANDIRDI? 1 DEVRE ANAL‹Z‹ LABORATUVARI Direnç De¤erlerinin Belirlenmesi ve Breadboard ‹le Devre Kurma

Devre Analizi Laboratuvarı

  • Author
    hakan

  • View
    268

  • Download
    11

Embed Size (px)

Text of Devre Analizi Laboratuvarı

  • Bu niteyi tamamladktan sonra;Diren trlerini tanyabilecek,Multimetre ile diren deeri okuyabilecek,Diren deerini belirleyen renk kodlarn tanyabilecek,Deiflik diren deerlerini belirleyebilecek,Breadboard kullanabilecek,Direnler ve breadboard kullanarak devre kurabilecekbilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

    indekiler

    Diren Diren Trleri Diren Renk Kodlar

    Diren Deerinin Belirlenmesi Breadboard

    Anahtar Kavramlar

    Amalarmz

    NNNNNN

    Devre AnaliziLaboratuvar

    GRfi GVENLK NLEMLER TEORK BLG DREN TRLER DENEYDE KULLANILAN ARA

    VE GERELER DENEY DZENENN

    KURULMASI DENEYN YAPILIfiI VERLER VE HESAPLAMALAR DENEY SONULARININ

    DEERLENDRLMES BU DENEY SZE NE

    KAZANDIRDI?

    1DEVRE ANALZ LABORATUVARI

    Diren DeerlerininBelirlenmesi veBreadboard le DevreKurma

  • GRfiDiren kelimesi genel olarak bir gce karfl direnme olarak tanmlanabilir. Diren-ler elektronikte sk kullanlan en basit devre elemanlardr. Elektriksel devrelerdeakm ve gerilim dflrc grevi yaparlar. Devrede herhangi bir noktadaki gerili-mi veya herhangi bir noktadan geen akm dflrmek iin direnler kullanlr. Buamala seri, parallel ve seri-paralel karflk olmak zere flekilde balanrlar.Elektrik enerjisi diren zerinde s enerjisine dnflerek harcanr. Direncin deerikadar gc de nemlidir. Diren zerinde toplad enerjiyi sya evirerek etrafayayabilecek gte olmaldr. Aksi takdirde diren zerindeki s artar. Sonuta di-ren deerinde deiflme olabilir ve hatta diren yanabilir. Direnler devrede R harfi ile gsterilir ve birimi ohm dur (omega diye okunur).

    Bir direncin deeri iki farkl yntem kullanlarak bulunabilir. Bir multimetre(ohmmetre) yardmyla verilen bir direncin deeri llebilir. Dier bir yntem isediren zerindeki renk bandlarn renk kodlar tablosu yardm ile yorumlayarakdiren deerini belirlemektir.

    Breadboard (bredbord diye okunur), zerinde devre elemanlarn birlefltirip birdevre oluflturulabilen alettir. Breadboard zerindeki kk balant noktalar (de-likler) yardm ile bir devre kurulup gerekli lmler yaplabilir.

    Diren DeerlerininBelirlenmesi ve Breadboard

    le Devre Kurma

    Resim 1.1

    Direnler

  • GVENLK NLEMLERLaboratuvar alflanlarnn kendileri ve dier alflanlarn gvenlii iin laboratuvargvenlik kurallarna uymas ok nemlidir. Laboratuvar gvenlii, alflma alannagre farkl nceliklerde ele alnabilir. Burada alflma alan elektrik laboratuvar ol-duundan afladaki gvenlik nlemlerine dikkat ve zen gsterilmelidir.

    Elektrik laboratuvarnda alflmaya bafllamadan nce, laboratuvardaki g-revliler rencilere bir tehlike annda laboratuvardaki elektrii kesecek anaelektrik panosunun yerini ve elektrik enerjisinin nasl kesileceini retme-lidirler.

    Laboratuvar grevlileri rencilere herhangi bir kaza annda gerekiyorsa it-faiyeye ve salk grevlilerine nasl ulaflabilecekleri hakknda bilgi vermeli-dir. TFAYEye 110, HIZIR ACL SERVSe 112 ve POLSe 155 numaral te-lefonlardan dorudan ve herhangi bir cret demeden ulafllabilir.

    Giyim eflyalar, anta ve kitap gibi malzemeler alflma masas zerine kon-mamaldr.

    renciler laboratuvara yapacaklar deneyi alflarak gelmelidirler. Labora-tuvarda kullanacaklar cihazlar hakknda n bilgiye sahip olmaldrlar.

    renciler laboratuvar grevlilerinin yapt uyarlar dikkate almal ve uy-gulamaldr.

    Laboratuvar cihazlarnn yerleri laboratuvar sorumlusundan izin almadandeifltirilmemeli ve malzemeler laboratuvardan dflar karlmamaldr.

    Laboratuvar alflmas tamamlandktan sonra alflma masas temiz ve d-zenli braklmaldr.

    Laboratuvara yiyecek ve iecek maddesi kesinlikle getirilmemelidir. Laboratuvarda kesinlikle slak elle alfllmamaldr. Laboratuvarda baflkalarnnda alflt dflnlerek grlt yaplmamaldr. Direnleri breadboard zerine yerlefltirirken tellerin ele batmamas iin pens

    kullanlmas nerilir. Kablo balantlar yaplrken yaltlmfl blgelerden tutulmaldr. Deney es-

    nasnda cihazlarn kablolarna taklmamak iin, kablolarn dzenli yerleflti-rilmesine dikkat edilmeli, alflma masasndan sarkmamalarna zen gste-rilmelidir.

    Devre balantlar tamamlandktan sonra mutlaka kontrol edilmelidir. Ge-rektii taktirde laboratuvar grevlisinden yardm istenmelidir.

    Balantlarn tam doru olduundan emin olduktan sonra gerekli lmleryaplmaldr.

    Laboratuvarda herhangi bir tehlike ile karfllafltnzda TFAYEyi 110, HIZIR ACL SER-VSni 112 veya POLSi 155 numaral telefonlardan arayabilirsiniz.

    TEORK BLG

    Multimetre KullanmMultimetre elektriksel olarak ok eflitli lmler yapabilen bir cihazdr. Bir multi-metre kullanarak akm, diren, indktans, sa ve voltaj (gerilim, potansiyel fark)gibi eflitli lmler yaplabilir. Multimetre genel olarak ekran, kadran ve kfl u-lar olmak zere ksmdan oluflur (fiekil 1.1). Ekran zerinde yaplan lmn

    4 Devre Anal iz i Laboratuvar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

  • sonucu grlr. Multimetrenin krmz ve siyah olmak zere iki probu vardr. Kr-mz prob (+) kutbu, siyah prob (-) kutbu ifade etmektedir. Bu iki probun balan-t ular llecek nicelie bal olarak uygun kfl ularna balanr. Multimetreekrannda (-) deer okunuyorsa, problarn ters tutulduu anlafllmaldr.

    Kademe anahtar (dmesi) dairesel olarak hareket ettirilerek llmek iste-nen nicelie gre ayarlanr. Kadran zerinde akm A, diren , indktans H, saF ve voltaj V ile gsterilmifltir. Diren deerini lmek iin kademe anahtar ka-demesine getirilmelidir. Multimetre diren deeri belirlemek amacyla kullanld-nda ohmmetre olarak adlandrlr. ka-demesinde ohm, kiloohm vemegaohm mertebesinde diren de-erleri llebilir. fiekil 1.2de gsteri-len lm kademeleri 400, 4K, 40K,400K, 4000K, 40M ve 4000M mertebe-sindedir. Diren deeri llrken n-celikle kademe anahtar en yksek de-ere (4000 M mertebesi) ayarlanr.Bu kademede diren deeri okunam-yorsa kademe anahtar daha kk de-ere evrilerek diren deeri belirle-nir. llen diren deerinin K mer-tebesinde olmas durumunda ekrandaK harfi ve M seviyesinde olmas durumunda ekranda diren deeri ile birlikteM harfi grlr.

    51. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    fiekil 1.1

    Ekran

    Kadran

    Kademeanahtar

    kflular

    Multimetre

    fiekil 1.2

    Multimetre(ohmmetre) Direnlm Kademesi ()

  • Akm ve voltaj lmleri iin multimetrenin A ve V kademelerini kullanmakgerekir (fiekil 1.3). Multimetre akm okumak zere ayarlandnda ampermetre,voltaj okumak iin ayarlandnda voltmetre adn alr. AC akm lmek iin ac-dcdmesi basl olmaldr. Kademe anahtar ise akm kademesine ayarlanmaldr.Benzer flekilde ac voltaj lmek iin ac-dc dmesi basl iken kademe anahtarvoltaj kademesinde olmaldr. Her iki durumda da ekranda AC uyars grlr. DCakm veya voltaj lm yapmak iin ac-dc dmesi kapal konumda iken akm ve-ya voltaj kademesi ayarlanr. Bu durumda ise ekranda DC uyars grlr.

    Multimetreyi lm yaplacak devre elemanna balamak iin prob ad veri-len krmz ve siyah renkli balant kablolar multimetrenin kfl ularna (yuvala-rna) balanr. Cihazn drt adet kfl ucu vardr. lm yaplacak nicelie gredoru kfl ularnn kullanlmas gerekir. Siyah renkli balant kablosu her zamanCOM isimli kfl ucuna, krmz renkli kablo ise llecek nicelie gre uygunkfl ucuna balanmaldr. Akm lm amper mertebesinde yaplacaksa krm-z balant kablosu 1 numaral kfl ucuna, akm miliamper mertebesinde ise 2numaral kfl ucuna balanmaldr. Siyah balant kablosunun balanaca kflucu 3 numaral utur. Diren ve voltaj lm iin krmz balant kablosu 4 nu-maral kfla balanmaldr (fiekil 1.4).

    Multimetre ile lm yaparken kadrann uygun kademede olmasna dikkat edilmelidir.Balant kablolarnn doru kfl ularna balanmas ok nemlidir. Akm kademesi sei-lip kfl ular voltaj kfllarna balanrsa, bu durumda multimetrenin sigortas atabilir.Ardarda yaplan farkl niceliklerin lm srasnda balant kablolarnn yerleri sk skkontrol edilmeli ve varsa hata dzeltilmelidir.

    6 Devre Anal iz i Laboratuvar

    ac-dc lmayarlamadmesi

    voltaj lmkademesi

    akm lmkademesi

    fiekil 1.3

    Multimetre Akm veVoltaj Kademeleri

    1 2 3 4

    fiekil 1.4

    Multimetre kflUlar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P K T A P

    T

  • Multimetreyi diren deeri lmek iin (ohmmetre) kullanmak gerektiinde krmz prob4 numaral kfl ucuna, siyah prob 3 numaral kfl ucuna taklmaldr. Kademe anahtarise kademesine evrilmelidir.

    DREN TRLERDirenler kullanm amalarna gre sabit ve deiflken diren olmak zere iki gru-ba ayrlr.

    Sabit Direnler: Sabit diren deerleri gerektiren uygulamalarda tercih edilirler.Bu tr direnlerin hassasiyetleri yksektir. Direnler yapldklar maddeye gre gruba ayrlr.

    Karbon Direnler: Toz haldeki karbona eflitli deerler elde etmek iin katkmaddesi ilave edilerek retilir. Toleranslar yksektir, en dflk %5 olarak salana-bilir. Karbon direnler byk deerli direnlerin yaplmasna uygundur. En yaygnkullanlan diren eflitidir. Bu tr direnlerin deerleri renk bandlar ile zerinekodlanmfltr. Deerleri kullanldka zamanla deiflebilen direnlerdir.

    Film Direnler: Bir seramik ubuk zerine elektrik akmna karfl diren gs-teren bir maddenin kaplanmasyla elde edilirler. Toleranslar % 0,1dir. Film di-renlerin; karbon film, metal film ve metal oksit film direnler olmak zere e-flidi bulunur. Film direnler dflk tolerans deerleri ve yksek kararllklar nede-niyle hasssas elektronik devrelerde tercih edilirler.

    Tel Direnler: Toleranslar %1den kktr ve zamanla deer deifltirmezler.Kk deerli direnlerin yaplmasna uygundurlar. Gl olmalar nedeniyle di-erlerine stnlk salarlar. Tel direnlerin deerleri zerlerinde yazldr.

    Deiflken Direnler: Bu tip direnler devrede akm ve gerilim ayarlayc olarakkullanlr. Hareket ettirilebilen ortak ular yardm ile deerleri deifltirilebilen di-renlerdir. Potansiyometre ve trimpot en sk kullanlan trleridir.

    Potansiyometre: Diren deeri dairesel olarak dndrlebilen bir mil ile de-ifltirilebilen direnlerdir. fiekil 1.5te grld gibi potansiyometrelerin ba-caklar vardr. stteki siyah ubuu dairesel olarak saa sola evirerek diren de-eri deifltirilir.

    fiekil 1.6da ise potansiyometrelerin flematik gsterimi verilmifltir. a ve b ularsabit deere sahiptir. c ucu ise deiflken deerlidir. Ortadaki c ucu dier ikisi ara-snda hareket eder. a ucu ile c ucu arasndaki diren azaldka b ile c ucu arasn-daki diren deeri artar.

    71. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre KurmaS O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    Saa veya soladndrlerekdiren deerideifltirilir

    ac

    b

    fiekil 1.5 fiekil 1.6

    Potansiyometre

    a b

    c

    Potansiyometreninfiematik Gsterimi

  • Trimpot: Trimpotlarn alflma prensibipotansiyometreler ile ayndr. Tek farklar di-ren deerlerinin bir tornavida yardmyla s-tndeki vidann dndrlmesiyle deifltirilme-sidir (fiekil 1.7). Devrede diren deerinin sksk deifltirilmesinin gerekmedii durumlardatercih edilirler.

    Diren Deerinin Belirlenmesi

    Multimetre le Diren Deeri lm

    Multimetre devrede diren okumak iin kullanldnda ohmmetre adn alr ve

    sembol ile gsterilir. Direncin deerinin okunabilmesi

    iin ohmmetre dirence fiekil 1.8deki gibi paralel balanr.

    fiekil 1.9da diren deeri okumaya hazr bir ohmmetre grlmektedir. Kadran kademesine ayarlanmfltr. Kademe 40 k mertebesine getirildiinden ekrandak yazs grlmektedir. llecek diren deeri bu deerden kkse, kademeanahtar saat ibresinin dnfl ynnn tersi ynde dndrlr. Eer diren dee-ri daha bykse kademe anahtar saat ibresi dnfl ynnde evrilmelidir.

    8 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 1.7

    Trimpot

    R

    fiekil 1.8 fiekil 1.9

    OhmmetreninDirence ParalelOlarakBalanmas

    Diren DeeriOkumaya HazrOhmmetre

  • fiekil 1.10da ohmmetre ile diren deeri lm grlmektedir.

    Diren deeri asla devreye voltaj uyguland zaman llmemelidir. Aksi takdirde yksekakm nedeniyle multimetre zarar grr. Devreye voltaj uygulanmflsa herhangi bir diren-cin deerini lmek iin ncelikle direncin bir ucu devreden karlmal ve lm bu ifl-lemden sonra yaplmaldr.

    Ohmmetrenin ve COM kfl ularna balanmfl problar potansiyometre-nin srasyla a-c ve b-c ularna fiekil 1.11de grld gibi temas ettirilir. Byleceohmmetre kullanarak potansiyometrenin diren deeri fiekil 1.12deki gibi llr.

    91. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    fiekil 1.10

    Ohmmetre ileDiren Deerilm

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 1.11

    Potansiyometrenina-c ve b-c UlarAras DirenDeerinin lm

    fiekil 1.12

    OhmmetredenPotansiyometreninDiren DeerininOkunmas

  • Potansiyometrenin diren deerinin okunmas iin ohmmetre fiekil 1.13teki gi-bi potansiyometrenin a-b ularna balanarak lm yaplrsa hatal sonu verir.

    Diren Renk Kodlar le Diren Deerinin BelirlenmesiBir direncin deerini belirlemenin bir dier yolu, diren zerinde renk band de-nilen renkli fleritlerden yararlanmaktadr. Direnlerin deerine bal olarak zerin-de deiflik sayda renk band bulunur. Elektrik devresi kurarken kullanlan diren-ler ounlukla drt veya befl renk bandl direnlerdir. fiekil 1.14 ve fiekil 1.15te s-rasyla drt renk bandl ve befl renk bandl direnlerin flematik gsterimi verilmifltir.

    fiekil 1.16da direnler ve zerlerindeki renk bandlar grlmektedir.

    10 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 1.13

    Hatal DirenDeeri lm

    1. Band 2. Band

    arpan Tolerans

    fiekil 1.14

    Drt Renk BandlDirencin fiematikGsterimi

    1. Band 3. Band

    arpan Tolerans2. Band

    fiekil 1.15

    Befl Renk BandlDirencin fiematikGsterimi

  • Direncin zerinde bulunan her rengin rakamsal bir karfll vardr. Tablo 1deher bir renk bandnn rakamsal karfllklar grlmektedir. Tablo 1.1de verilen ra-kamsal karfllklar,

    Drt renk bandl diren iin

    Befl renk bandl diren iin

    formllerinde yerine konularak diren deerleri kolayca bulunabilir.Bir direncin tolerans deeri hata payn yani direncin alabilecei maksimum ve

    minimum deeri gsterir. Direncin tolerans deeri ne kadar dflkse, kararll o ka-dar yksek olur. Bu nedenle hassas devrelerde tolerans dflk direnler tercih edilir.

    1 2 4x 5R 3=

    111. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    fiekil 1.16

    Direnler ve RenkBandlar

    RENK1. band 2. band 3. band arpan Tolerans

    1 2 3 4 5

    Siyah

    Kahverengi

    Krmz

    Turuncu

    Sar

    Yeflil

    Mavi

    Mor

    Gri

    Beyaz

    Altn Rengi

    Gmfl Rengi

    Renksiz

    0

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    ----

    ----

    ----

    0

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    ----

    ----

    ----

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    ----

    ----

    ----

    0

    101

    ----

    %1

    %2

    ----

    ----

    %0,5

    %0,25

    %0,1

    %0,05

    ----

    %5

    %10

    %20

    102

    103

    104

    105

    106

    107

    ----

    ----

    10-1

    10-2

    ----

    Tablo 1.1Diren Renk Kodlar

    1 2 4x 5R =

  • 27 %10 ve 22 M %10 diren deerlerinin renk kodlarn yaznz.

    Tablo 1.2de drt renk bandl ve befl renk bandl direnler iin rnekler verilmifltir.

    fiekildeki gibi zerindeki renk bandlar srasyla

    Beyaz-Kahverengi-Krmz-Altn olan direncin deeri nedir?

    fiekildeki gibi zerindeki renk bandlar srasyla

    Mavi-Krmz-Siyah-Altn olan direncin deeri nedir?

    www.biltek.tubitak.gov.tr

    Renk kodunun aklda tutulmas iin kolay bir yol olarak SOKAKTA SAYAMAMGB kelimelerinden faydalanlr.

    SOKAKTA SAYAMAM GB kelimeleri aralarnda boflluk braklmadan yazld-nda kelimelerde bulunan sesli harfler karlp geriye kalan sessiz harfler dikka-te alnr. Sessiz harfler ile renkler alfabetik sra dikkate alnarak efllefltirilir. Bu ku-rala gre Kahverengi , Krmz renkten nce ve Mavi renkte Mor renktennce gelir. Renklerin karflsna 0dan 9a kadar karfllk gelen rakamlar yazlr.Renklerin kolayca aklda kalabilmesi iin kullanlacak bilgiler Tablo 1.3teverilmifltir.

    Hangi rengin 1. renk olduuna karar vermek rencilerin zorlandklar bir konudur. o-unlukla 1. renk band kenara daha yakndr ve hata pay (tolerans) band dier renkbandlarndan biraz daha uzaktr.

    12 Devre Anal iz i Laboratuvar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    1

    Tablo 1.2Diren RenkKodlarndan DirenDeeri Belirlemernekleri

    Renk bandlar Renk BandlarNmerik Deeri

    DirenDeeri

    MaksimumDirenDeeri

    MinimumDirenDeeriRenk

    Mavi-Mavi-Siyah-Gmfl6 6 100 %10 66 72,6 59,4

    Kahverengi- Siyah- Kahverengi-

    Gmfl

    10 101 %10 100 110 90

    Kahverengi-Siyah-Siyah-Kahverengi

    Kahverengi

    100 101 %1 1k 1,01 k 990

    Turuncu-Turuncu-Krmz-Krmz

    Kahverengi

    332 102 %1 33,2 k 33,532 k 32,868 k

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    2

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    3

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

  • Breadboard ve KullanmBreadboard deiflik devre elemanlarn biraraya getirip devre kurmak iin en pra-tik yoldur. Breadboard diren, kondansatr gibi devre elemanlar ve kablolarnbalanaca kk delikler ile g kayna gibidevre elemanlarnn balanabilecei balantnoktalarndan oluflmaktadr (fiekil 1.17).

    fiekil 1.18de ise breadboardun genel gr-nm verilmifltir. Mavi izginin sa ve solundakiksmlar birbiriyle balantl deildir. Karmaflkdevreler kurulurken her iki ksmdan yararlanla-bilir. Devreye voltaj uygulanmas gerektiindefiekil 1.17de grlen yeflil, krmz ve siyah ba-lant noktalar kullanlr. Krmz izgi ile belirti-len blge iin balant noktalarnn birbirleriyleiliflkisi fiekil 1.19da gsterilmifltir.

    131. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    Tablo 1.3Renk Kodlar inPratik Tablo

    RENK RAKAM

    S (Siyah)

    O

    K (Kahverengi)

    A

    K (Krmz)

    T (Turuncu)

    S (Sar)

    Y (Yeflil)

    M (Mavi)

    M (Mor)

    G (Gri)

    B (Beyaz)

    A

    A

    A

    A

    0

    ----------

    ----------

    1

    2

    3

    ----------

    4

    ----------

    5

    ----------

    6

    ----------

    7

    8

    ----------

    9

    ----------

    fiekil 1.17

    Breadboard GKayna BalantNoktalar

  • fiekil 1.19da bir breadboard zerindeki delikler grlmektedir. Breadboardzerinde mavi izginin alt ve st ksmlar birbiriyle iliflkili deildir. Krmz ile gs-terilen beflli dfley noktalar birbirleriyle balantldr. Elektriksel olarak ayn nokta-y temsil ederler. Siyah izgi ile gsterilen iki yatay nokta arasnda ise balant yok-tur. Her bir stundaki befl balant noktas birbiriyle ortak iken, ayn satrdaki ba-lant noktalarnn birbirleriyle iliflkisi yoktur. Yeflil izgi ile belirtilen yirmibeflli grupise birbiriyle balantl noktalardr.

    Delikler, devre elemanlarnn balanaca noktalardr. Mavi izginin alt ve s-tndeki delikler genellikle devre elemanlarnn balant noktalardr. Yeflil izgi ilebelirtilen noktalar ise daha ok besleme ve toprak balantlar iin kullanlr. Mavi

    14 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 1.18

    Breadboard

    fiekil 1.19

    BreadboardzerindekiBalantNoktalarnnGsterimi

  • izginin alt ve stnde bulunan dfleynoktalarn birbiriyle balants yoktur.fiekil 1.20de ise breadboardun i yap-s ve fiekil 1.19daki krmz, mavi, siyahve yeflil renkli kesikli izgi ile belirtilmiflbalant noktalarnn yerleri gsterilmifl-tir. fiekil 1.21de balantl olan ve ol-mayan noktalar aka grlmektedir.

    fiekil 1.21de breadboard zerinde numaralandrlmfl noktalardan hangileri birbirleriyledorudan balantldr?

    Direnci breadboard zerinde deliklere yerlefltirebilmek iin diren bacaklarnnuygun flekilde kvrlmas gerekir. Devrenin yerleflimine gre gerekirse diren ba-caklarnn boyu kesilerek ksaltlabilir (fiekil 1.22).

    151. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    fiekil 1.20

    Breadbordun Yaps

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    4

    fiekil 1.21

    1

    2 3

    4 5

    6

    78

    rnek BalantGsterimi

    fiekil 1.22

    DirenBacaklarnnKesilmesi

  • Deerleri renk kodlar yardmyla veya ohmmetre ile belirlenmifl direnler kul-lanlarak seri ve paralel bal basit devreler oluflturulabilir. fiekil 1.23te seri baldirenlerden oluflan devre flemas verilmiflir.

    Seri bal drt diren iin breadboardzerinde kurulabilecek devre fiekil 1.24tegrlmektedir. Seri bal direnlerin or-tak ular breadboard zerinde birbiriylebalantl befl dfley delikten uygun olan-larna yerlefltirilerek devre oluflturulmufl-tur. Dfley olarak ayn srada olmak koflu-luyla bofl delikler kullanlabilir. ki diren-cin seri balanabilmesi iin ortak ularnabaflka hibir diren balanmamaldr. R1,R2 , R3 ve R4 direnlerinin ortak ular

    fiekil 1.24te krmz kesikli izgi ile belirtil-mifltir. Dikkat edilirse iki direncin birbiriyle balanan ortak ularna baflka direnbalanmamfltr. Bu kural gznnde bulundurarak breadboard zerinde farkl fle-killerde seri bal diren ieren devreler kurulabilir.

    Breadboard zerinde kurduunuz devrelere laboratuvar grevlisinin kontrol dflnda ke-sinlikle voltaj uygulamaynz.

    fiekil 1.25te seri bal direnlere voltaj uygulanabilmesi iin breadboard zerin-de yaplmas gereken balantlar gsterilmifltir.

    16 Devre Anal iz i Laboratuvar

    R3

    R4

    R2R1

    fiekil 1.23

    Seri BalDirenlerinfiematik Gsterimi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 1.24

    Breadboardzerinde Seri BalDirenler

    fiekil 1.25

    Seri Bal DevreyeVoltaj Uygulanmasin YaplmasGereken BalantGsterimi

  • fiekil 1.26da paralel bal direncin flematik gsterimi verilmifltir. fiekil 1.27de direncin breadboard zerinde paralel balanmas grlmektedir.

    fiekil 1.28de paralel bal direnlere voltaj uygulanabilmesi iin breadboardzerinde yaplmas gereken balantlar gsterilmifltir.

    fiekil 1.29da seri-paralel karflk bal direnlerden oluflan bir devrenin flematikgsterimi verilmifltir.

    171. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    R1

    R2

    R3

    fiekil 1.26 fiekil 1.27

    Parallel Bal Direnlerin fiematik Gsterimi Breadboard zerinde Paralel Bal Direnler

    fiekil 1.28

    Paralel BalDevreye VoltajUygulanmas inYaplmas GerekenBalant Gsterimi

    fiekil 1.29

    R1

    R2

    R3

    R5

    R4

    Seri-Paralel KarflkBal Devreninfiematik Gsterimi

  • fiekil 1.29daki flematik gsterimi verilen devrenin breadboard zerindeki yer-leflimi fiekil 1.30da gsterilmifltir.

    Seri-paralel karflk bal direnler iin dier bir balant rneinin flematik gs-terimi fiekil 1.31de verilmifltir.

    fiekil 1.31deki devrenin breadboard zerindeki balants fiekil 1.32deki gibidir.

    DENEYDE KULLANILAN ARA VE GERELER Direnler Multimetre (Ohmmetre) Breadboard

    DENEY DZENENN KURULMASIBu deneyde multimetre ohmmetre olarak kullanlacandan ncelikle cihaz ze-rinde gerekli ayarlamalar yaplmaldr. Bu amala ncelikle multimetrenin probla-

    18 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 1.30

    Seri-Paralel KarflkBal DirenlerinBreadboardzerineYerlefltirilmesi

    R1

    R3

    R4

    R2

    fiekil 1.31

    Seri-Paralel KarflkBal Devreninfiematik Gsterimi

    fiekil 1.32

    Seri-Paralel KarflkBal Direnler

  • rnn fiekil 1.4te grlen 3 ve 4 numaral kfl ularna balanmfl olmas gerekir.Ayrca kademe anahtar da fiekil 1.2deki gibi kademesine ayarlanmaldr.

    DENEYN YAPILIfiI 1. izelge 1.1.de renk bandlar verilen drt direncin deerlerini Tablo 1.1den

    yararlanarak okuyunuz . Tolerans deerlerinden yararlanarak direnlerinmaksimum ve minimum deerlerini hesaplaynz. Bulduunuz deerleri i-zelge 1.1e kaydediniz.

    2. Renk kodlarna gre deerlerini belirlediiniz bu direnlerin deerleriniohmmetre ile okuyup kontrol ediniz ve izelge 1.2ye kaydediniz.

    3. fiekil 1.33teki devreyi izelge 1.1de deerlerini belirlediiniz drt farkl di-renci kullanarak breadboard zerinde kurunuz. Kurduunuz devreyi grev-liye kontrol ettiriniz.

    4. R1=100 , R2=1,8 k ve R3=750 direnlerini renk kodlarndan yararlana-rak bulunuz. Bu direnleri kullanarak fiekil 1.34teki devreyi breadboardzerinde kurunuz. Kurduunuz devreyi grevliye kontrol ettiriniz.

    5. Size verilen direnlerden renk bandlar yardmyla ya da ohmmetre ile oku-yarak R1=100 , R2=220 , R3=470 , R4=680 , R5=1k, R6=2,2 k veR7=4,7 kluk direnleri ayrnz. Bu yedi direnci kullanarak fiekil 1.35tekidevreyi kurunuz. Kurduunuz devreyi grevliye kontrol ettiriniz.

    191. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    fiekil 1.33

    R3

    R4

    R2R1 Seri Bal Direnler

    fiekil 1.34

    R1 R2 R3

    Paralel BalDirenler

  • VERLER VE HESAPLAMALAR1. Renk bandlarna gre okuduunuz direnlerin deerlerini izelge 1.1e kay-

    dediniz.

    20 Devre Anal iz i Laboratuvar

    R1

    R3

    R2

    R4

    R5

    R6R7

    fiekil 1.35

    Seri-Paralel KarflkBal Devre

    izelge 1.1eflitli DirenlerinDeerlerinin RenkKodlarna GreBelirlenmesi

    Renk bandlar Renk BandlarNmerik Deer

    1 2 3 4 5

    DirenDeeri

    MaksimumDirenDeeri

    MinimumDirenDeeri

    Renk1 2 3 4 5

    Mor-Yeflil-Kahverengi-Altn

    Kahverengi- Gri-Krmz-Altn

    Mavi-Gri-Kahverengi-Turuncu

    Kahverengi

    Krmz-Krmz-Sar-Altn

  • 2. Ohmmetre ile okuduunuz diren deerlerini izelge 1.2ye kaydediniz.

    DENEY SONULARININ DEERLENDRLMESOhmmetre ile diren deeri okurken nelere dikkat edilmelidir?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

    izelge 1.2de bulduunuz deerleri karfllafltrnz. Bir direncin renk bandlar-na gre belirlediiniz deeri ile ohmmetre ile okuduunuz deer arasnda fark var-sa sebebi ne olabilir?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

    BU DENEY SZE NE KAZANDIRDI?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

    211. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    Renk Kodlarna Gre Diren Deeri R () Multimetre le Okunan Diren Deeri R () izelge 1.2Renk KodlarnaGre BelirlenenDirenDeerlerininOhmmetre lellmesi

  • 22 Devre Anal iz i Laboratuvar

    Diren devrede akm ve gerilim dflrc grevi yapar.Diren birimi ohm ()dur. Bir direncin deeri iki fark-l yntemle belirlenebilir. Birinci yntemde multimetrekullanlr. Multimetre kullanarak diren deeri l-mnde multimetre dirence paralel balanr. Multimetre-nin drt adet kfl ucu vardr. Multimetrenin balantkablolarna prob ad verilir. Diren lm iin siyahprob COM, krmz prob ise V kflna balanma-ldr. Balantlar uygun flekilde yaptktan sonra multi-metre dirence paralel balanr. Multimetrenin kadrann-dan uygun kademe seilerek diren deeri okunur.kinci yntem ise direnler zerinde bulunan renk band-larndan yararlanarak deer belirlemedir. Bu amalarenk kodlar tablosu kullanlr.Direnler kullanm amalarna gre sabit ve deiflkendiren olmak zere iki gruba ayrlr. Sabit direnler, ya-pldklar maddeye gre e ayrlr. Karbon direnlertoz haldeki karbona katk maddesi ilave edilerek eldeedilir. Toleranslar en dflk (%5) olan direnlerdir. De-erleri zerlerindeki renk bandlarndan belirlenir. Za-manla deerleri deiflir. Film direnler bir seramik u-buk zerine elektrik akmna karfl diren gsteren birmaddenin kaplanmasyla elde edilirler. Toleranslar% 0,1dir. Film direnlerin; karbon film, metal film vemetal oksit film direnler olmak zere eflidi bulu-nur. Film direnler dflk tolerans deerleri ve yksekkararllklar nedeniyle hasssas elektronik devrelerdetercih edilirler. Tel direnler zamanla deer deifltir-mezler. Toleranslar %1den kktr. Kk deerlidirenlerin yaplmasna uygundurlar. Tel direnlerindeerleri zerlerinde yazldr. Kullanm amalarna g-re dier bir diren tr deiflken direnlerdir. Bu tip di-renler devrede akm ve gerilim ayarlayc olarak kulla-nlr. Hareket ettirilebilen ortak ular yardm ile deer-leri deifltirilebilen direnlerdir. Potansiyometre ve trim-pot en sk kullanlan trleridir.

    Farkl devre elemanlarn biraraya getirerek devre kur-mann en basit yolu breadboard kullanmaktr. Bread-board zerinde ok sayda delik bulunur. Bu deliklerdevre elemanlarnn birbirine balanmasn salayanbalant noktalardr. Breadboard zerindeki dfley yer-lefltirilmifl her befl nokta birbiriyle balantldr. Yanya-na yatay noktalarn ise birbirleriyle balants yoktur.Kenarlarda bulunan yirmibeflerli grup halindeki delik-ler birbirleriyle balantldr. Diren deeri asla devrede gerilim olduu zaman l-lmemelidir. Aksi taktirde yksek akm nedeniyle mul-timetre zarar grr. Devredeki herhangi bir direncindeeri llmek istendiinde ncelikle direncin bir ucudevreden karlmal ve lm bu ifllemden sonra yapl-maldr.

    zet

  • 231. nite - Di ren Deer in in Bel i r lenmesi ve Breadboard le Devre Kurma

    1. 1,5 M %5 deerindeki diren iin renk kodlarafladakilerden hangisidir?

    a. Kahverengi-Yeflil-Mavi-Gmflb. Kahverengi-Yeflil-Yeflil-Altnc. Krmz-Yeflil-Sar-Yeflild. Turuncu-Kahverengi-Yeflil-Altne. Kahverengi-Kahverengi-Yeflil-Mor

    2. 22 M %10 deerindeki diren iin renk kodlarafladakilerden hangisidir?

    a. Krmz-Krmz-Yeflil-Gmflb. Krmz-Krmz-Turuncu-Gric. Krmz-Sar-Yeflil-Gmfld. Krmz-Krmz-Mavi-Gmfle. Krmz-Mavi-Turuncu-Altn

    3. 875 %20 deerindeki diren iin renk kodlarafladakilerden hangisidir?

    a. Gri-Mor-Yeflil-Siyahb. Gri-Mor-Yeflil-Kahverengic. Gri-Mor-Yeflil-Krmzd. Mavi-Mavi-Yeflil-Krmze. Mor-Mavi-Yeflil-Kahverengi

    4. Krmz- Krmz- Yeflil- Gmfl renk koduna sahipdirencin deeri afladakilerden hangisidir?

    a. 22 %5b. 220 %10c. 22 k %20d. 2,2 M %10e. 22 M %5

    5. Krmz- Mor- Mavi renk koduna sahip direncindeeri afladakilerden hangisidir?

    a. 270 %20b. 2,7 k %20c. 27 k %10d. 2,7 M %5e. 27 M %20

    6. Gri-Beyaz-Altn-Gmfl renk koduna sahip diren-cin deeri afladakilerden hangisidir?

    a. 8,9 %10b. 89 %5c. 890 %20d. 89 k %10e. 8,9 M %20

    7. Beyaz- Kahverengi- Siyah- Turuncu-Kahverengirenk koduna sahip direncin deeri afladakilerden han-gisidir?

    a. 8 %20b. 91 k %5c. 910 k %1d. 9,1 M %1e. 800 M %0,5

    8. Turuncu- Mor- Yeflil- Yeflil- Kahverengi renk ko-duna sahip direncin deeri afladakilerden hangisidir?

    a. 37,5 %1b. 375 %1c. 37,5 k %20d. 37,5 M %1e. 375 M %1

    9. Krmz- Krmz- Siyah- Turuncu- Krmz renk ko-duna sahip direncin deeri afladakilerden hangisidir?

    a. 220 %1b. 2,2 k %1c. 220 k %2d. 2,2 M %2e. 220 M %1

    10.Kahverengi- Siyah- Siyah- Kahverengi-Kahverengirenk koduna sahip direncin deeri afladakilerden han-gisidir?

    a. 10 %0,5b. 100 %2c. 1 k %1d. 10 k %1e. 10 M %1

    Kendimizi Snayalm

  • 24 Devre Anal iz i Laboratuvar

    1. b Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    2. d Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    3. a Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    4. d Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    5. e Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    6. a Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    7. c Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    8. d Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    9. c Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    10. c Yantnz yanlfl ise Diren Renk Kodlarkonusunu yeniden gzden geiriniz.

    Sra Sizde Yant AnahtarSra Sizde 1

    27 %10 : Krmz-Mor-Siyah-Gmfl22 M %10: Krmz-Krmz-Mavi-Gmfl.

    Sra Sizde 2

    9,1 k %5

    Sra Sizde 3

    62 %5 ve 56 k %5

    Sra Sizde 4

    1, 6, 7 ve 8 numaral balantlar breadboard iindedorudan baldr.

    Boylestad, R.L. (1999). Introductory Circuit Analysis,9th Edition, Prentice Hall.

    Yazc, N. (2002). Experiments in DC Circuits forPhysicists, Gaziantep niversitesi.

    Yararlanlan nternet Adresleriwww.biltek.tubitak.gov.trwww.robotiksistem.com

    Kendimizi Snayalm Yant Anahtar Yararlanlan Kaynaklar

  • Bu niteyi tamamladktan sonra;Diren deerlerini okuyabilecek,Bir diren zerinden voltaj ve akm deeri okuyabilecek,Direnleri seri, paralel ve karflk balayarak devre kurabilecek,Devrenin efldeer diren deerini hesaplayabilecek,bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.

    indekiler

    Efldeer Diren Seri Bal Devre Paralel Bal Devre

    Voltmetre Ampermetre

    Anahtar Kavramlar

    Amalarmz

    NNNN

    Devre AnaliziLaboratuvar

    GRfi GVENLK NLEMLER TEORK BLG DENEYDE KULLANILAN ARA VE

    GERELER DENEY DZENENN

    KURULMASI VE DENEYN YAPILIfiI

    DENEY SONULARININDEERLENDRLMES

    BU DENEY SZE NE KAZANDIRDI?

    Efldeer Diren,Voltaj ve Akmlm

    2DEVRE ANALZ LABORATUVARI

  • GRfiEnerji retim, iletim ve datm ifllemlerinde elektronik cihazlar olduka nemliparalardr. Elektronik cihazlarn temelini elektrik devreleri oluflturmaktadr. Elek-trik devreleri diren, kondansatr ve indktr gibi temel elemanlardan oluflmakta-dr. Bu elemanlarn eflitli tasarmlar, elektrik devreleri ve cihazlar meydana getir-mektedir.

    Bu nitede elektrik devrelerinin temelini oluflturan direnlerin deiflik kombi-nasyonlarla balanarak oluflturduklar temel elektrik devrelerinin analizi yaplacak-tr. Bu analizde direnlerin seri, paralel veya hem seri hem de paralel balanarakoluflturduklar devreler incelenecektir. Devreler incelenirken devrelerin efldeerdirenleri hesaplanacak ve direnler bir breadboard zerine yerlefltirilerek seri veparalel devreler kurulacaktr. Bu devrelerin efldeer direnleri bir multimetre yar-dmyla belirlenecektir. Devrelerde dinler zerindeki voltaj ve akm deerleriOhm yasas yardmyla belirlenecektir. Devredeki direnler zerindeki gerilim (po-tansiyel fark, voltaj) ve akm deerleri multimetreden okunarak belirlenecektir.

    Elektrik devresini analiz ederken kullanlan lm ara ve gerelerin kullanm-lar da olduka nemlidir. Elektrik devre analizinde kullanlan temel lm ara vegereleri voltmetre, ampermetre ve ohmmetredir. Bu cihazlarn kullanm konu-sundaki temel bilgileri bu nitede bulabilirsiniz.

    Burada reneceiniz bilgileri laboratuvarda deneyerek, bilgileri pekifltirmeyealflacaksnz. Verilen bilgiler flnda herhangi bir elektrik devresindeki direnle-rin balanma flekillerini ve buna gre devrenin efldeer direncini veya istenilen birefldeer diren deerine ulaflmak iin, direnlerin seri veya paralel balanmasnngrebileceksiniz, gerilim ve akm deerlerini lebileceksiniz.

    GVENLK NLEMLERBulunduumuz her ortamda ok eflitli tehlikelerle veya kazalarla karfl karflya ka-labilmekteyiz. zellikle alfltmz ortamlarda tehlike veya kazalarla daha fazlakarfllaflmaktayz. Yaptmz alflmalarda dikkatsizce davranmamz nedeniyle teh-likelerle yz yze kalmaktayz.

    Bulunduumuz ortamda tehlikelere karfl dikkatli ve gvenlik nlemleri ala-rak alflmalyz. Bulunduumuz ortamlar alflma yerleri, okullardaki labo-ratuvarlar veya atlyeler olduunda hem renciler olarak hem de grevli-ler olarak gvenlik nlemlerini en st seviyede tutma zorunluluu vardr.

    Efldeer Diren, Voltaj veAkm lm

  • Eer alflanlar veya grevliler kendi gvenlikleri iin dikkatli davranrlarsa,bulunduklar ortamn gvenliini de salamfl olacaklardr.

    Elektrik laboratuvarnda alflmaya bafllamadan nce, laboratuvardaki g-revliler rencilere bir tehlike annda laboratuvardaki elektrii kesecekana elektrik panosunun yerini ve elektrik enerjisinin nasl kesileceini -retmelidirler.

    rencilere, herhangi bir kaza annda itfaiyeye, salk grevlilerine ve okul-da bulunan grevlilere nasl haber verecekleri konusunda bilgi verilmelidir.lkemizde TFAYEye 110, HIZIR ACL SERVSne 112 ve POLSe 155 nu-maral telefonlardan kolayca ve cretsiz haber verilebilmektedir. Bu telefonnumaralarnn akldan karlmamas ok nemlidir.

    Bir tehlike annda lkemizde herhangi bir telefondan TFAYEyi 110, HIZIR ACL SERV-Sni 112 veya POLSi 155 numaral telefonlardan arayabilirsiniz.

    Gvenli bir ortamda deney yapabilmek iin, grevliler gvenlik nlemlerinedikkat ederken renciler de nce kendi gvenliklerini sonra da kullanacaklar la-boratuvarn, deney ara ve gerelerin gvenliinin salanmasndan sorumludurlar.Bu ayn zamanda vatandafllk grevimizdir.

    TEORK BLGBir elektrik devresini oluflturan temel elemanlardan biri de direntir. Bir elektrikdevresinin diren deerini bir tek direnle salamak teknolojik olarak her zamanmmkn olmayabilir. rnein devrede 10 luk bir diren kullanacaksanz, bunukolayca piyasadan bulup kullanabilirsiniz. rnein 51 luk bir dirence ihtiyacnzolduunda bunu piyasadan bulamazsnz, bunun yerine 50 luk ve 1 luk di-renleri bulabilirsiniz. Bu durumda yaplacak ifl 50 luk ve1 luk direnleri ylebir deerlendirelim ki 51 luk diren deerini elde edelim. Direnleri eflitli flekil-lerde balayarak devredeki istenilen diren deerini elde edebiliriz.

    Direnleri seri balama veya paralel balama ifllemleriyle istenilen diren dee-rine ulaflabiliriz. Dier taraftan seri ve paralel balamann birlikte olduu karmaflkbir elektrik devresi ile de istenilen diren deerini elde edebiliriz.

    Efldeer DirenBir elektrik devresini analiz etmeye efldeer diren kavramn tanmlayarak baflla-yalm. Birden fazla dirence sahip bir devredeki btn direnlerin yerine geecektek bir diren deeri hesaplanr ki buna biz efldeer diren diyoruz. Efldeer di-ren devredeki direnlerin balant flekline gre hesaplanmfl tek bir diren dee-ridir. Baflka bir deyiflle direnlerin seri veya paralel balanma flekillerine gre he-saplanmfl diren deeridir. Bu durumda direnlerin bir devreyi olufltururken naslbalandklar efldeer direncin hesaplanmas bakmndan nemli olmaktadr.

    Efldeer diren ile ilgili Elektrik Devre Analizi ders kitabnza bakabilirsiniz.

    Birden fazla dirence sahip bir devredeki btn direnlerin yerine geecek tek bir direndeeri hesaplanr. Bu deer efldeer diren olarak adlandrlr.

    28 Devre Anal iz i Laboratuvar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

  • Seri veya paralel bal diren devresinde efldeer direncin hesaplanmas devre-nin tanmlanmas asndan nemlidir. ncelikle yaplmas gereken devrede di-renlerin seri veya paralel bal olduklarn belirlemek ve direnlerin balant fle-killerine gre efldeer diren deerlerini hesaplamaktr.

    Seri Bal Bir Diren Devresinde Efldeer DirenSeri bal bir diren devresi, direnlerin ardflk balanmasyla oluflturulur. fiekil2.1de farkl deerlerde adet diren verilmifltir.

    fiekilde verilen direnler ardflk balanarak seri diren devresi breadboard(bredbord diye okunur) zerinde kurulmufltur (fiekil 2.2). fiekil zerinde sar kesik-li izgiler, direnlerin birbirine baland noktalar gstermektedir.

    Seri bal bir diren devresi, direnlerin ardflk balanmasyla kurulur.

    fiekil 2.2de verilen breadboard zerindeki seri bal diren devresinin elektrikdevresindeki gsterimi ise fiekil 2.3te verilmifltir.

    fiekil 2.3te verilen seri bal devrenin efldeer direnci,

    Refl=R1 + R2 + R3

    olarak hesaplanr. Eer devrede ok sayda (n tane) seri bal diren bulunuyorsabu durumda devrenin efldeer direnci,

    Refl=R1 + R2 + R3 + ... + Rn (2.1)

    ifadesiyle hesaplanr. Eflitlikten de anlafllaca zere, bir elektrik devresinde katane seri bal diren varsa bunlarn deerlerinin toplam seri bal direnlerin efl-deer direncini vermektedir. Bunu rnekle pekifltirelim.

    292. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.1

    a) R1 a) R2 a) R3

    Farkl Deerlerde Adet Diren

    fiekil 2.2

    R1

    R2

    R3

    Breadboardzerinde KurulanSeri Bal DirenDevresi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 2.3

    R1 R2 R3Seri Bal DirenDevresinin ElektrikDevresindekiGsterimi

  • fiekil 2.4.te R1=10 , R2=15 ve R3=3 direnleri ile seri bal diren devresi olufl-turulmufltur. Bu devrenin efldeer diren deerini hesaplaynz.

    zm: Eflitlik (2.1) kullanlarak devrenin efldeer direnci,

    Refl= R1 + R2 + R3Refl= 10 +15 +3 Refl= 28

    olarak hesaplanr.

    fiekil 2.5te verilen seri bal diren devresinde efldeer direnci hesaplaynz.

    Seri bal diren devresi ile ilgili olarak Elektrik Devre Analizi ders kitabna bakabilirsiniz.

    Paralel Bal Bir Diren Devresinde Efldeer DirenBir elektrik devresinde istenilen diren deerini elde etmek iin kullanlan dierbalama flekli paralel balamadr. fiekil 2.6da farkl diren verilmifl ve bu di-renlerle breadboard zerinde paralel bal devre oluflturulmufltur. fiekilden degrld gibi, paralel balama direnlerin kollar (ular) ayr ayr dier direnle-rin kollaryla birlefltirilerek oluflturulmufltur. fiekil zerinde kesikli izgilerle diren-lerin balant noktalar gsterilmifltir. Direnlerin her iki ucu kendi aralarnda ba-lanarak paralel bal diren devresi oluflturulmufltur.

    30 Devre Anal iz i Laboratuvar

    R N E K

    R1=10 =15 =3R2 R3

    fiekil 2.4

    Seri Bal DirenDevresi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    1

    R1=100 =50 =15R2 R3

    fiekil 2.5

    Seri Bal DirenDevresi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    R1

    R2

    R3

    fiekil 2.6

    Farkl DeerdeDiren ve BuDirenlerleBreadboardzerindeOluflturulanParalel BalDiren Devresi

  • fiekil 2.7de breadboard zerinde olufl-turulan paralel bal diren devresininelektrik devresindeki flematik grnmverilmifltir. R1, R2 ve R3 direnlerinden olu-flan paralel bal devrenin efldeer direnci,

    olarak hesaplanr. Devrede ok sayda pa-ralel bal diren varsa bu durumda eflde-er diren,

    (2.2)

    olarak hesaplanr. Burada n devredeki paralel bal diren saysn gsterir. Yuka-rda yazlan eflitlie gre, paralel bal devrede efldeer diren, diren deerlerinintersleri alnarak toplanr ve kan sonucun tersi alnarak hesaplanr.

    Paralel bal diren devresi ile ilgili olarak Elektrik Devre Analizi ders kitabna bakabi-lirsiniz.

    Paralel balama, direnlerin ular ayr ayr dier direnlerin ularyla birlefltirilerekoluflturulur.

    fiekil 2.8de R1=15 , R2=5 ve R3=22 direnleri ile oluflturulan paralel bal di-ren devresi grlmektedir. Bu devrenin efldeer diren deerini hesaplaynz.

    zm:

    Eflitlik 2.2 kullanlarak devrenin efldeer direnci;

    Paralel bal devrenin efldeer direnci 3,2 olarak hesaplanr.

    fiekil 2.9da verilen paralel bal diren devresinde efldeer direnci hesaplaynz.

    1 115

    15

    122

    1 5151650

    1650515

    3 2

    R

    R

    R

    e

    e

    e

    = + +

    =

    = =

    ,

    1 1 1 1 1

    1 2 3R R R R Re= + + + +...

    n

    1 1 1 1

    1 2 3R R R Re= + +

    312. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.7

    R1

    R2

    R3

    Paralel Bal Diren Devresi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    R N E K

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    2

  • G KaynaG kayna bir elektrik devresine voltaj ve akm salayan cihazlardr. G kay-naklar ac (alternative current) alternatif akm ve voltaj, dc (direct current) doruakm ve voltaj salayabilen elektrikli cihazlardr.

    AC - DC akm ve voltaj ile ilgili olarak Elektrik Devre Analizi ve Elektrik Enerjisi leti-mi ve Datm ders kitaplarnza bakabilirsiniz.

    fiekil 2.10da dc akm-voltaj salayabilen g kayna gsterilmifltir. G kayna-nn blmlerini aflada sralayalm.

    1) POWER dmesi cihaz ama (ON) vekapama (OFF) iin kullanlr

    2) (+) Pozitif ve (-) negatif utan dc voltajkfl alnr. GND kfl ucu topraklamaiin kullanlr.

    3) VOLTAGE voltaj ayar dmelerini gs-terir.C.V. lambas cihaz aldnda yeflil flkyanar.COARSE dmesi ile voltaj deerini hz-l bir flekilde arttrabilirsiniz.FINE dmesi ile voltaj deerini yavaflbir flekilde arttrabilirsiniz.

    4) CURRENT akm ayar dmelerini gs-terir.

    COARSE dmesi ile akm deerini hzl bir flekilde arttrabilirsiniz.FINE dmesi ile akm deerini yavafl bir flekilde arttrabilirsiniz.G kayna voltaj kontrolndeyken (CV) LED yeflil ve akm snrlama kontro-

    lndeyken (CC) LED krmz yanar. G kaynandan ekilen akm ayarlanan akmdeerini getii zaman (CC) LED krmz yanar ve akm snrlama sistemi voltaj de-erini dflrerek akm ayarlanan deerde snrlar. Bu durumda akm ayar uygunmiktarda arttrlrsa krmz flk sner, (CV) LED tekrar yeflil yanar ve voltaj arttr-m salanr.

    32 Devre Anal iz i Laboratuvar

    R1=2

    R2=4

    R3=6

    fiekil 2.8

    FarklDirentenOluflanParalel BalDirenDevresi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    1

    34

    2

    fiekil 2.10

    DC G Kayna

    R1=15

    R2=5

    R3=22

    FarklDirentenOluflanParalel BalDiren Devresi

    fiekil 2.9

  • Bu g kayna ile bir elektrik devresine 0-30 V dc voltaj ve 0-3 A dc akm sa-lanabilmektedir.

    Bir Diren Devresinde Gerilim ve Akmn llmesiBir diren devresinin elektrik cihaz olarak kullanlabilmesi, devreye gerilim uygu-lanmas ve devre elemanlarnn zerinden elektrik akmnn gemesiyle mmkn-dr. Ohm yasasna gre bir diren zerine gerilim uygulandnda devre eleman-lar zerinden diren deerine bal olarak bir akm geer. Devrede geen akmlavoltaj arasndaki matematiksel ifade,

    V= I R (2.3)

    eflitlii ile verilir. Burada V devredeki R direnci zerine uygulanan gerilimi ve I di-ren zerinden geen elektrik akm fliddetini gsterir.

    Bir diren devresinde gerilim ve akm ile ilgili olarak Elektrik Devre Analizi ders kitab-na bakabilirsiniz.

    Elektrik cihaznn alflabilmesi iin devredebulunan elemanlar zerine uygulanan geriliminveya elemanlar zerinden geen akmn bilinmesinemlidir. Devredeki diren zerindeki gerilimiveya daha genel bir ifadeyle herhangi bir elemanzerindeki gerilimi voltmetre yardmyla leriz.Diren zerindeki gerilimi okuduumuz cihazavoltmetre ad verilir. Diren zerindeki gerilimiokuyabilmek iin voltmetre diren zerine paralelolarak balanmaldr.

    Bir diren zerindeki gerilim, voltmetrenin o diren zerine paralel balanmasyla l-lr.

    fiekil 2.11den de grlecei gibi voltmetre R direnci zerine paralel olarak ba-lanmfltr. Bu durumda voltmetrenin okuyaca gerilim deeri, R direnci zerinde-ki gerilim deeri olacaktr. Bir elektrik diren devresinde harfi ile devreyi besle-yen pil, ak sembolize edilir. Bu cihazlara ksaca g kayna denir. fiekilde dik-kat eken dier bir nokta I akm g kaynann pozitif ucundan kp diren ze-rinden geerek negatif uca gelmektedir. Akmn pozitif utan, diren zerinden ge-erek, negatif uca gelmesi devreyi tamamlama olarak adlandrlr. Bir diren ze-rindeki gerilimi okumak iin voltmetrenin pozitif ucunun (krmz) g kaynannpozitif ucuna, voltmetrenin negatif (siyah) ucunun da g kaynann negatif ucu-na dokundurulduuna dikkat edelim.

    Bir diren devresinde akm, g kaynann pozitif ucundan negatif ucuna doru direnzerinden geerek devreyi tamamlar.

    332. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 2.11

    V

    + -1

    R

    VoltmetreninElektrikDevresindekifiematik Gsterimi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

  • Devredeki diren zerinden geen akmnbelirlenmesi Ohm Yasasndan da grleceizere diren zerindeki gerilim ile dorudanilgilidir. Bu durumda diren zerinden geenakm belirleyelim. Bir diren zerinden ge-en akm ampermetre yardmyla okunur.Akm len cihaza ampermetre diyoruz. Ge-rilim belirleme ynteminden farkl olarak di-ren zerinden geen akm ampermetrenindirence seri balanmasyla llr.

    fiekil 2.12de diren zerinden geen ak-m belirlemek iin ampermetrenin devreyeseri olarak baland grlmektedir.

    Bir diren zerinden geen akm lmek iin ampermetre dirence seri balanr.

    fiekilden de grlecei zere, ampermetrenin pozitif ucu (krmz) g kaynannpozitif ucuna, ampermetrenin negatif ucu (siyah) direncin bir ucuna balanmfltr.

    Seri Bal Diren Devresinde Gerilim ve Akm DeerlerininMultimetre le OkunmasBir diren devresinde herhangi bir diren zerindeki gerilim voltmetreyle ve di-renten geen akmn ampermetreyle lleceini daha nce sylemifltik. Ancakbu ifllem iin ounlukla voltaj, akm, ohm veya kapasitans gibi deerlerin lle-bildii multimetreler kullanlr. Multimetreler ayr ayr lmler iin ok sayda ci-haz kullanma zorunluluundan bizleri kurtarr. Biz de diren, gerilim ve akm de-erlerini lerken multimetreden yararlanacaz. Multimetre ile diren deerleriniokuma alflmalar I. nitede ayrntl olarak yaplmflt. Bu konuda daha genifl bil-gi edinmek iin I. nite tekrar okunmaldr.

    Seri bal diren devresinde sras ile efldeerdirenci, direnler zerindeki gerilimi ve diren-lerden geen akm deerlerini okuyalm. Bu ifl-lemler iin kullanacamz multimetre fiekil2.13te verilmifltir.

    fiekil 2.13te verilen multimetre resmi bl-geye ayrlmfltr. Sar blge multimetrenin dijitalekrann gstermektedir. Ekranda lm yaplanniceliklerin deerlerini gstermektedir. rneinllen deerin doru gerilim (DC) ve bykl-nn (0.00 V) olduu ekran zerinde grnr.Siyah blgede multimetre ile okunacak voltajkademeleri grlmektedir. Kolayca dnebilenve zerinde ok iflareti bulunan KADEME ANAH-TARI yardmyla okunmak istenilen voltaj deeriayarlanr. Bu blgede okunabilecek voltaj deer-lerinin 400 mV ile 1000 V arasnda deifltii g-rlmektedir. Okunacak gerilim deeri (DC) veyadeiflken gerilim (AC) olabilir. Bu durumda ya-

    34 Devre Anal iz i Laboratuvar

    + -

    1

    R

    A

    fiekil 2.12

    AmpermetreninElektrikDevresindekifiematik Gsterimi

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E Tfiekil 2.13

    Multimetre

  • pacamz lme gre iflaretli dmeye baslarak dc ve ac lm yap-lr. Krmz blgede multimetre kfl ularnn bulunduu yuvalar grlmektedir.Yaplacak diren, gerilim veya akm lmlerine gre kfl problarn ilgili yuvayatakmak gerekir. rnein krmz probun ucunu V yuvasna, siyah probun ucunuCOM yuvasna takarak sadece gerilim ve diren lmleri yapabiliriz. Burada kr-mz u pozitif ucu, siyah u ise negatif ucu temsil eder.

    Voltmetre diren zerine paralel balanarak diren zerindeki voltaj okunur.

    Voltmetre ile seri bal diren devresin-deki direnlerin zerindeki gerilim deerle-rinin llmesini inceleyelim. fiekil 2.14teR1, R2 ve R3 direnlerinden oluflan seri ba-l diren devresi verilmifltir. Devredeki di-renlere kadar gerilim uygulanmaktadr.R1 direnci zerindeki gerilimi lmek iinvoltmetre R1 direnci zerine paralel balan-mfltr. Bu durumda R1 direnci zerindenllen gerilim,

    V1=IR1

    olarak verilir.R2 direnci zerindeki gerilim lme iflle-

    mi benzer flekilde yaplr (fiekil 2.15). Volt-metreden llen gerilim deeri R2 iin

    V2=IR2

    olarak verilir.R3 direnci zerindeki gerilimi lme iflle-

    mi de benzer flekilde yaplr (fiekil 2.16). Volt-metreden llen gerilim deeri R3 iin

    V3=IR3

    olarak verilir. Devredeki elemanlar zerin-deki toplam gerilim her bir diren zerinde-ki gerilim deerlerinin toplamna eflittir ve

    =V1+V2+V3veya

    =IR1+IR2+IR3 =I(R1+R2+R3) =IRefl

    olarak ifade edilir.

    352. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 2.14

    + -1

    V

    R1 R2 R3

    + - + - + -

    R1 Direncizerindeki Gerilimin Voltmetrele lm

    fiekil 2.15

    + -1

    V

    R1 R2 R3

    R2 Direnci zerindeki Gerilimin Voltmetrele lm

    fiekil 2.16

    + -1

    V

    R1 R2 R3

    R3 Direnci zerindeki Gerilimin Voltmetrele lm

  • Devredeki direnlerin zerindeki ge-rilimin voltmetreyle lmnn flematikgrnm fiekil 2.17de verilmifltir. Volt-metrede llen gerilim deeri ayn za-manda Refl zerindeki gerilim deeridir.Eflitlikten de grld gibi seri bal di-ren devresi zerindeki gerilim deerleritoplam devredeki toplam gerilim dee-rine eflittir. Devrede seri bal direnlerok sayda ise devredeki toplam gerilimgenel olarak

    =I(R1+R2+R3+...+Rn) (2.4)

    eflitlii ile ifade edilir. Eflitlikteki n deeri devredeki diren saysn gsterir.Elektrik devresindeki bir diren zerin-

    den geen akm belirlerken multimetre am-permetre olarak kullanlr. Multimetreninampermetre olarak kullanlmas, voltmetreolarak kullanlmasndan biraz farkldr. Am-permetre olarak kullanlacak multimetre ci-haznn kadran ve balant yuvalar fiekil2.18de verilmifltir. Multimetre ampermetreolarak kullanlacaksa KADEME ANAHTARI(hareketli dme) zerindeki ok sar blge-de uygun akm deerini gstermelidir. Bublgede 400 mAe ve 10 Ae kadar akm de-erlerinin okunabildii grlmektedir. Ayr-ca multimetrenin siyah probu COM yuvas-na ve eer llecek akm deeri 400 mAekadar ise krmz prob mA yuvasna veyallecek akm deeri 10 Ae kadar bir de-erde ise 10 A yuvasna taklmaldr. Multi-metre zerindeki bu dzenlemeler yapld-

    nda cihaz ampermetre olarak kullanlabilir. Devredeki diren zerinden geenakm lmek iin ampermetre devreye seri balanmaldr.

    Ampermetre diren devresine seri balanr.

    Ampermetre ile seri bal diren devresindeki direnlerin zerinden geenakm deerlerinin llmesini inceleyelim. fiekil 2.19da R1, R2 ve R3 direnlerin-den oluflan seri bal diren devresi verilmifltir. Devredeki direnlere kadar geri-lim uygulanmakta ve ana koldan I akm gemektedir. Dikkat edildiinde her birdiren zerinden ayn I akm geer. Seri bal devrede her bir eleman zerindengeen akm ayndr. Elemanlar zerinden geen akm lmek iin ampermetrenindevreye seri balandn gryoruz. Bu durumda ampermetreden llecek akmdeeri,

    36 Devre Anal iz i Laboratuvar

    + -1

    V

    R1 R2 R3

    fiekil 2.17

    Seri Bal DirenDevresinde, EfldeerDiren zerindekiGerilimin lm

    fiekil 2.18

    AmpermetreninKadran veBalant Yuvalar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

  • ile verilir. Devrede seri bal n tane di-ren olmas durumunda ampermetrede l-lecek akm deeri,

    olarak verilir.

    Seri bal diren devresinde, her bir diren zerinden geen akm deeri ayndr.

    Paralel Bal Diren Devresinde Voltaj ve Akm DeerlerininMultimetre le llmesifiekil 2.20de R1, R2 ve R3 direnlerinden oluflan paralel bal devre verilmifltir.Devre zerindeki gerilim deerini okuyalm.

    Devredeki elemanlar g kayna ilebeslenmektedir. Ana koldan geen I ak-mnn paralel bal diren kollar zerin-den I1, I2 ve I3 akmlarna blnd g-rlmektedir. Devre zerindeki a, c, e, gnoktalar ile voltmetrenin pozitif ucu (kr-mz) ve nin art ucu ayn gerilim deeri-ne eflittir. Dier taraftan b, d, f, h noktala-r ile voltmetrenin eksi ucu (siyah) ve nineksi ucu ayn gerilim deerine eflittir. Bu-radan paralel bal devrede direnler ze-rindeki gerilim deerleri birbirine eflit ol-duu sonucu kar. Paralel bal devrededirenler zerindeki gerilim ifadesi,

    V1=V2=V3

    olarak verilir. Paralel bal diren says n tane ise her bir diren zerindeki geri-lim birbirine eflittir.

    V1=V2=V3...=Vn (2.5)

    Devredeki direnler ayn zamanda g kaynana da paralel bal olduundan,

    =V1=V2=V3...=Vnolarak ifade edilir. Bu durumda paralel bal direnler zerinden voltmetre ile l-lecek gerilim deerleri birbirine eflit olacaktr.

    I =R

    e

    I =R R R R

    1 2 3+ + + +... n

    I =R R R

    1 2 3+ +

    372. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.19

    + -1

    R1 R2 R3

    A

    Seri Bal DirenDevresindeAmpermetre ileAkm lm

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    fiekil 2.20

    I1

    + -I

    R1

    R2

    R3

    b

    I2

    I3

    d

    f

    h

    a

    c

    e

    g

    V Paralel BalDiren DevresindeVoltmetre ileGerilim lm

  • Paralel bal bir diren devresinde gerilim ve akm ile ilgili olarak Elektrik Devre Anali-zi ders kitabna bakabilirsiniz.

    Akmn kollara ayrld paralel bal di-ren devresinde her bir koldaki akm de-erlerini ampermetre ile lelim. R1 direncizerinden geen akm lmek iin amper-metre bu dirence seri olarak balanr (fiekil2.21). Bu durumda ampermetrenin leceiakm deeri I1 olacaktr. I1 akm,

    olarak verilir.

    R2 direnci zerinden geen akm llmek istendiinde benzer flekilde amper-metre R2 direncinin bulunduu kola seri balanr (fiekil 2.22a). R2 direnci zerin-den geen I2 akm,

    olarak verilir.R3 direnci zerinden geen akm llmek istendiinde benzer flekilde amper-

    metre R3 direncinin bulunduu kola seri balanr (fiekil 2.22b). Bu durumda R3 di-rencinden geen I3 akm,

    olarak verilir.

    I =R3 3

    I =R2 2

    I =R1 1

    38 Devre Anal iz i Laboratuvar

    S O R U

    D K K A T

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    SIRA S ZDE

    S O R U

    DfiNEL M

    D K K A T

    SIRA S ZDE SIRA S ZDE

    AMALARIMIZAMALARIMIZ N NK T A P

    T E L E V Z Y O N

    K T A P

    T E L E V Z Y O N

    N T E R N E T N T E R N E T

    I1

    + -I

    R1

    R2

    R3

    I2

    I3

    b

    d

    f

    h

    a

    c

    e

    g

    A

    fiekil 2.21

    R1 Direncizerinden GeenI1 AkmnnAmpermetre ilellmesi

    I1

    + -I

    R1

    R2

    R3

    I2

    I3

    I1

    + -I

    R1

    R2

    R3

    I2

    I3

    A

    A

    (a) (b)

    fiekil 2.22

    R2 (a) ve R3 (b)Direnlerizerinden GeenAkmlarnAmpermetre ilellmesi

  • Ana koldan geen akm da benzer fle-kilde llecektir (fiekil 2.23). Ampermet-re g kayna ile akmn kollara ayrlddm noktas arasna seri olarak bala-nr ve ana koldan geen I akm,

    olarak llr. Burada devrenin efldeerdirencine dikkat edilmelidir.

    Paralel bal devrede ana koldan ge-en akm direnlerin bulunduu kollardaakmlara blndn grebilmekteyiz.Blnen akmlarn toplam ana koldan ge-en akma eflit olduundan I akm,

    I=I1+I2+I3

    olarak hesaplanr. Devredeki paralel bal diren says n tane ise I akm,

    I=I1+I2+I3+...+In (2.6)

    ifadesiyle verilir. Devrede bulunan n tane paralel diren zerindeki gerilimler bir-birine eflit olduundan ana koldan geen I akm Ohm Yasasna gre,

    olarak ifade edilir.

    DENEYDE KULLANILAN ARA VE GERELER

    Deneyde kullanacamz ara ve gereler aflada listelenmifltir.1. DC g kayna...................................................................................... 1 adet2. Multimetre............................................................................................... 1 adet3. 50 cm uzunluunda krmz ve mavi g kayna balant kablosu... 2 adet

    I =R R R R

    1 2 3 n

    + + + ...

    I =R

    e

    392. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.23

    I1

    + -I

    R1

    R2

    R3

    I2

    I3

    A

    Ana Koldan GeenAkmnAmpermetre ilellmesi

    fiekil 2.24

    (2)(1)

    (3)

    (5) (6)

    (7)

    (4)

    DeneydeKullanlan Ara veGereler

  • 4. Siyah ve krmz multimetre balant problar...................................... 2 adet5. Breadboard............................................................................................... 1 adet6. eflitli deerlerdeki direnler.................................................................7. Kargaburun ve yankeski........................................................................ 2 adetDeneye bafllamadan nce yukarda listelenen ve fiekil 2.24te gsterilen ara

    ve gerelerin tam olduunu kontrol ediniz.

    DENEY DZENENN KURULMASI VE DENEYN YAPILIfiI

    Diren Deerinin MultimetreYardmyla llmesi470 , 1 k ve 2,2 kluk direnlerin de-erlerini multimetreyle okumak iin nce470 luk direnci breadboard zerine fie-kil 2.25te grld gibi taknz. Direndeerini okumak iin multimetreyi kulla-nacaz.

    Multimetre problarn multimetrenin V yuva-sna krmz prob ve COM yuvasna siyah probolacak flekilde taknz. Multimetrenin dnebilenanahtarn blgesine ayarlaynz (fiekil 2.26). Budurumda multimetre ohmmetre grevini grecek-tir. Ohmmetrenin problarn direncin kollar zeri-ne fiekil 2.25te grld gibi dokundurarakohmmetrenin ekranndan direncin tam deeriniokuyabilirsiniz. Bu ifllemleri 1 k (fiekil 2.27a) ve2,2 kluk (fiekil 2.27b) direnlere uygulayarakltnz diren deerlerini izelge 2.1de veri-len yerlere yaznz. Eer ohmmetre ekranndanherhangi bir deer okuyamyorsanz ohmmetre-nin zerindeki dnebilen anahtar byk veya k-k ohm deerlerine evirerek diren deerininokunmasn salaynz. lmleri tamamlayncaohmmetreyi kapatnz.

    40 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 2.25

    470 luk DirenDeerininOhmmetre ileBelirlenmesi

    fiekil 2.26

    Ohmmetre OlarakAyarlanmflMultimetre

    (a) (b)

    fiekil 2.27

    1 kluk (a) ve 2,2kluk (b) DirenDeerlerininOhmmetre ilellmesi

  • Seri Bal Devrede Efldeer Diren2,2 k, 470 ve 1 kluk direnleri kullanarak breadboard zerinde fiekil 2.28degsterildii gibi seri bal devreyi kurunuz.

    Breadboard zerinde kurulan devrede, direnlerin balant noktalar sar kesik-li izgilerle gsterilmifltir. Seri bal bu devrenin efldeer direncini ohmmetre ileokumak iin ohmmetrenin pozitif ucunu (krmz prob) 2,2 kluk direncin ucuna(krmz kesikli izgi) ve ohmmetrenin negatif ucunu (siyah prob) 1 kluk diren-cin ucuna (siyah kesikli izgi) dokundurunuz (fiekil 2.28). Ohmmetre ekranndanokuyacanz diren deeri bu seri bal devrenin efldeer direnci olacaktr. Bu de-eri izelge 2.2ye yaznz. lmleri tamamlaynca ohmmetreyi kapatnz.

    Paralel Bal Devrede Efldeer Diren2,2 k, 1 k ve 470 luk direnleri kullanarak breadboard zerinde fiekil 2.29dagsterildii gibi paralel bal devreyi kurunuz.

    412. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    izelge 2.1Ohmmetre ilellen DirenDeerleri

    Direnler R1 R2 R3ONAY

    (Grevli tarafndan onaylanacak)

    Size verilen 470 1 k 2,2 k

    llen

    fiekil 2.28

    Seri Bal DevredeOhmmetre ileEfldeer Direnlm

    Diren llen deer Hesaplanan deerONAY

    (Grevli tarafndan onaylanacak)

    Refl

    izelge 2.2Ohmmetre ilellen Seri BalDevrenin EfldeerDirenci

    fiekil 2.29

    Paralel BalDevrede Ohmmetreile Efldeer Direnlm

  • Breadboard zerinde kurulan devrede, direnlerin balant noktalar sar kesikliizgilerle gsterilmifltir. Paralel bal bu devrenin efldeer direncini ohmmetre ileokumak iin, ohmmetrenin problarn flekilde grld gibi direnlerin ularnadokundurunuz. Ohmmetre ekranndan okuyacanz diren deeri bu paralel baldevrenin efldeer direnci olacaktr. Bu deeri izelge 2.3e yaznz. lmleri ta-mamlaynca ohmmetreyi kapatnz.

    Bir Diren zerindeki Gerilim Deerinin Voltmetre le llmesiBreadboard zerine bir diren (2,2 k, 1 k veya 470 ) taknz. Direncin ula-rndan izoleli telleri breadboard zerindeki pozitif (krmz) ve negatif (yeflil) yuva-lara balaynz. G kaynan balant kablolar yardmyla breadboarda balay-nz. Bu ifllem iin krmz g kablosunun bir ucunu g kaynann krmz yuva-sna ve dier ucunu breadboardun krmz kfl ucuna taknz. Mavi g kablosu-nun bir ucunu g kaynann siyah yuvasna ve dier ucunu breadboardun yeflilkfl ucuna taknz. Yapmfl olduunuz bu balanty deneyinizin tm aflamalarn-da kullanmak zere koruyunuz. G kaynann AMA KAPAMA dmesinin ka-pal konumda (OFF) olduunu kontrol ederek kablosunu prize taknz. G kay-nan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerindeki VOLTA-GE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz. Multimet-reyi dc gerilim (voltaj) okumak iin ayarlaynz ve voltmetre olarak kullanma ha-zr hale getiriniz. G kaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kflvoltajn 2 Va ayarlaynz. 2 Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsi-niz (fiekil 2.30). Voltmetrenin problarnn iletken ularna plak elle dokunmaks-zn iletken ular 2,2 kluk diren zerine dokundurunuz (fiekil 2.30). Voltmetre-nin ekranndan okuyacanz deer 2,2 kluk diren zerindeki gerilim deeriolacaktr. fiekil 2.31de 2,2 k, 1 k ve 470 diren zerinden gerilim okuma ifl-lemlerinin elektrik devresindeki flematik grnm verilmifltir. 1 kluk ve 470luk direnler iin de ayn ifllemleri uygulaynz ve gerilim deerlerini izelge2.4e yaznz. lmleri tamamlaynca voltmetreyi ve g kaynan VOLTAGEdmesinden 0 V deerine ayarlayarak kapatnz.

    42 Devre Anal iz i Laboratuvar

    Diren llen deer Hesaplanan deerONAY

    (Grevli tarafndan onaylanacak)

    Refl

    izelge 2.3Ohmmetre ilellen ParalelBal DevreninEfldeer Direnci

    fiekil 2.30

    Diren zerindekiGerilmin Voltmetreile lm

  • Bir Diren zerinden Geen Akm Deerinin Ampermetre le llmesiDiren zerinden geen akm belirlemek iin fiekil 2.32de eflitli direnlere seribalanan ampermetrenin diren devresindeki flematik grnm verilmifltir. Budiren devrelerini kurarak direnler zerinden geen akmlar okuyalm.

    G kaynann kapal (OFF) olup olmadn kontrol ediniz. Breadboard ze-rine 2,2 kluk bir diren taknz. Direncin ularndan birine izoleli tellerden biri-ni balaynz (fiekil 2.33). Multimetreyi dc akm okuma konumuna uygun hale ge-tiriniz. Bu durumda multimetre ampermetre grevi yapacaktr. Ampermetrenin po-zitif ucu (mA yuvasndaki prob) breadboardun pozitif yuvasna (krmz) ve am-permetrenin negatif ucu 2,2 kluk direncin bofltaki ucuna dokundurulduundaampermetre 2,2 kluk dirence seri balanmfl olacaktr. Bylece 2,2 kluk di-ren zerinden geen akm ampermetreden okunabilecektir (fiekil 2.34).

    G kaynan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerinde-ki VOLTAGE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz.G kaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kfl voltajn 2 Va ayar-laynz. 2 Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsiniz (fiekil 2.34).

    432. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.31

    I1

    V

    R1=2,2 k

    =2 VI2

    V

    R2=1k

    =2 VI3

    V

    R3=470

    =2 V

    VoltmetreninDiren DevresineBalanma fiekli

    Diren Gerilim llen deerONAY

    (Grevli tarafndan onaylanacak)

    470 V1

    1 k V22,2 k V3

    izelge 2.4eflitli Direnlerzerinden OkunanGerilim Deerleri

    fiekil 2.32

    I1

    R1=2,2k

    =2V

    R2=1k

    =2V

    R3=470

    =2V

    I2 I3

    A A A

    AmpermetreninDiren DevresineBalanma fiekli

  • Ampermetre problarnn iletken ularna plak elle dokunmakszn krmzprobu g kaynann krmz ucundan gelen balant teli ucuna ve siyah renkliprobun ucunu 2,2 kluk direncin boflta kalan ucuna dokundurunuz (fiekil 2.34).

    Ampermetrenin ekranndan okuyacanz deer 2,2 kluk diren zerindengeen akm deeri olacaktr. 1 kluk ve 470 luk direnler iin de ayn ifllem-leri uygulaynz ve akm deerlerini izelge 2.5e yaznz. lmleri tamamlayn-ca ampermetreyi ve g kaynan VOLTAGE dmesinden 0 V deerine ayarla-yarak kapatnz.

    44 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 2.33

    AmpermetreninDiren DevresineSeri Balanmas

    fiekil 2.34

    Diren zerindenGeen Akmnllmesi

    Diren Akm llen deer ONAY (Grevli tarafndan onaylanacak)

    2,2 k I1

    1 k I2

    470 k I3

    izelge 2.5eflitli Direnlerzerinden GeenAkm OkunanGerilim Deerleri

  • Seri Bal Devrede Direnler zerindeki Gerilimin llmesiSeri bal diren devresinde, direnler zerindeki gerilimi belirlemek iin diren-ler zerine balanan voltmetrenin elektrik devresindeki flematik grnm fiekil2.35te verilmifltir. Bu diren devrelerini kurarak direnler zerindeki gerilimleriokuyalm.

    G kaynann kapal (OFF) olup olmadn kontrol ediniz. Direnleri fiekil2.36da grld gibi breadboard zerine taknz. 2,2 kluk direnci balant te-li ile breadboard zerindeki krmz yuvaya balaynz. 1 kluk direnci dier ba-lant teli ile breadboard zerindeki yeflil yuvaya balaynz. Krmz ve siyah kesik-li izgilerle direnlerin g kaynana balant noktalar ve sar kesik izgilerle di-renlerin birbirlerine balant noktalar gsterilmifltir.

    452. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.35

    V

    R1 R2 R3

    1=2 V

    (a) 2,2k luk diren iin

    V

    R1 R2 R3

    1=2 V

    (b) 1k luk diren iin

    V

    R1 R2 R3

    1=2 V

    (c) 470 luk diren iin

    V

    R1 R2 R3

    1=2 V

    (d) Efldeer diren iin

    (a-d). Seri BalDiren DevresindeVoltmetreninDirenlereBalanma fiekli

    fiekil 2.36

    Seri Bal DirenDevresindeDirenlerzerindekiGeriliminllmesi

  • Multimetreyi dc gerilim okuma konumuna uygun hale getiriniz. Bu durumdamultimetre voltmetre grevi yapacaktr. Voltmetrenin pozitif ucu 2,2 kluk direnile g kaynann baland noktaya (krmz kesikli izgi), voltmetrenin negatifucu 2,2 kluk direncin dier ucuna (siyah kesikli izgi) dokundurulduunda volt-metre diren zerine paralel balanmfl olacak ve voltmetre 2,2 kluk diren ze-rindeki gerilimi lebilecektir (fiekil 2.36).

    G kaynan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerindekiVOLTAGE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz. Gkaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kfl voltajn 2 Va ayarlaynz. 2Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsiniz. Voltmetrenin problarn 2,2kluk diren zerine dokundurarak bu diren zerindeki gerilimi okuyunuz (V1).Ayn lmleri srasyla 1 kluk ve 470 luk direnler zerinden alnz (V2, V3). Volt-metrenin problarn efldeer diren zerine dokundurarak gerilim deerini lnz.Bu deer efldeer diren zerindeki gerilim veya devre zerindeki gerilim (VT ) ola-caktr (fiekil 2.35d). llen V1, V2, V3 ve VT gerilim deerlerini izelge 2.6ya yaznz.lmleri tamamlaynca voltmetreyi ve g kaynan VOLTAGE dmesinden 0 Vdeerine ayarlayarak kapatnz.

    Seri Bal Devrede Direnler zerinden Geen Akmn llmesiSeri bal diren devresindeki direnler zerinden geen akm belirlemek iin fie-kil 2.37de eflitli direnlere seri balanan ampermetrenin diren devresindeki fle-matik grnm verilmifltir. Bu diren devresini kurarak direnler zerinden ge-en akmlar okuyalm.

    G kaynann kapal (OFF) olup ol-madn kontrol ediniz. Bir balant teli-nin bir ucunu breadboard zerindeki kr-mz yuvaya dier ucunu breadboard ze-rinde herhangi bir noktaya balaynz.Direnleri fiekil 2.38ada grld gibibreadboard zerine taknz. 2,2 klukdirencin bir ucunun boflta brakldnadikkat ediniz. Balant teli yardmyla 470luk direncin ucunu breadboard ze-rindeki yeflil yuvaya balaynz. Amper-

    metrenin pozitif ucu breadboard zerindeki balant telinin bir ucuna negatif ucu2,2 kluk direncin boflta kalan ucuna balanacaktr. Ampermetre seri bal di-renler zerinden geen akm lecektir.

    G kaynan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerinde-ki VOLTAGE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz.G kaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kfl voltajn 2 Va ayar-laynz. 2 Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsiniz.

    46 Devre Anal iz i Laboratuvar

    Direnler Gerilim llen deerONAY

    (Grevli tarafndan onaylanacak)

    2,2 k V1 1 k

    1 k V2

    470 V3

    Refl VT

    izelge 2.6eflitli Direnlerzerinden OkunanGerilim Deerleri

    R1 R2 R3

    1

    =2V

    A

    fiekil 2.37

    Seri Bal DirenDevresindeAmpermetreninDevreye Balanmafiekli

  • Multimetreyi akm okuma konumuna uygun hale getiriniz. Bu durumda multi-metre ampermetre grevi yapacaktr. Ampermetrenin krmz probunu balant te-linin ucuna ve ampermetrenin siyah probunun ucunu 2,2 kluk direncin bofltakalan ucuna dokundurunuz (fiekil 2.38b). Ampermetreden okuyacanz akm se-ri bal diren devresinden geen akm deeri olacaktr. Bu akm ayn zamanda se-ri bal devrenin efldeer direnci zerinden geen akmdr. ltnz akm de-erlerini izelge 2.7ye yaznz. lmleri tamamlaynca ampermetreyi ve g kay-nan VOLTAGE dmesinden 0 V deerine ayarlayarak kapatnz.

    Paralel Bal Devrede Direnler zerindeki Gerilimin llmesiParalel bal diren devresinde direnler zerinde-ki gerilimi belirlemek iin direnler zerine bala-nan voltmetrenin elektrik devresindeki flematik ola-rak grnm fiekil 2.39da verilmifltir. Bu direndevresini kurarak direnler zerindeki gerilimleriokuyalm.

    G kaynann kapal (OFF) olup olmadnkontrol ediniz. Direnleri fiekil 2.40da grldgibi birbirine paralel olarak breadboard zerine ta-knz. Paralel bal direnlerin bir ucunu krmzbalant telinin ucuna ve boflta kalan ucunu dierbalant telinin ucuna balaynz. Diren, krmzbalant teli ve voltmetrenin pozitif ucunun birbiri-ne dokunduu nokta krmz kesikli izgi ile gste-rilmifltir. Direnlerin dier ular yeflil balant telive voltmetrenin negatif ucunun birbirine temas ettii hat siyah kesikli izgi ilegsterilmifltir.

    472. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.38

    (a) (b)

    a) ve b) Seri BalDiren Devresindeeflitli Direnlerzerinden GeenAkmn llmesi

    Direnler Akm llen deerONAY (Grevli

    tarafndan onaylanacak)

    2,2 k, 1 k ve 470 I

    izelge 2.7eflitli Direnlerzerinden GeenAkm Deeri

    fiekil 2.39

    =2 V

    I1

    I2

    I3

    R1

    R2

    R3

    V

    I

    Paralel BalDiren DevresindeVoltmetreninBalanma fiekli

  • Multimetreyi dc gerilim okuma konumuna uygun hale getiriniz. Bu durumdamultimetre voltmetre grevi yapacaktr. Voltmetrenin pozitif ucunun direnlerinbir ucuna (krmz kesikli izgi) ve negatif ucunun direnlerin dier ucuna dokun-durulmas voltmetrenin direnler zerine paralel balanmasn salayacaktr. Volt-metreden okunacak gerilim deeri direnler zerinden veya efldeer diren ze-rinden okunan gerilim deeri olacaktr.

    G kaynan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerinde-ki VOLTAGE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz.G kaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kfl voltajn 2 Va ayarla-ynz. 2 Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsiniz. Voltmetrenin prob-larn direnler zerine dokundurarak (fiekil 2.40) direnler zerindeki gerilimiokuyunuz. Bu deer efldeer diren zerinden okunan gerilim deeri ile ayn de-erdir. Direnler zerinden okuduunuz gerilim deerlerini izelge 2.8e yaznz.lmleri tamamlaynca voltmetreyi ve g kaynan VOLTAGE dmesinden 0V deerine ayarlayarak kapatnz.

    Paralel Bal Devrede Direnler zerinden Geen AkmnllmesiParalel bal diren devresinde, direnler zerinden geen akmlar belirlemek iindirenlere seri balanan ampermetrenin elektrik devresindeki flematik olarak g-rnm fiekil 2.41de verilmifltir. Bu diren devrelerini kurarak direnler zerindengeen akmlar okuyalm.

    48 Devre Anal iz i Laboratuvar

    fiekil 2.40

    Paralel BalDevrede Direnlerzerinden Gerilimllmesi

    Diren Gerilim llen deer ONAY (Grevli tarafndan onaylanacak)

    2,2 k, 1 k, 470 k ve

    ReflV

    izelge 2.8Paralel BalDirenler zerindellen Gerilim

  • G kaynann kapal (OFF) olup olmadn kontrol ediniz. Balant telinin birucunu breadboard zerindeki krmz yuvaya, dier ucunu breadboard zerindeki k-k yuvalardan birine taknz. Baflka bir balant telinin bir ucunu breadboard zerin-deki yeflil yuvaya, dier ucunu breadbord zerinde kk yuvalardan birine taknz.Balant tellerinin breadboard zerindeki ular arasna 2,2 k, 1 k ve 470 luk di-renleri kullanarak fiekil 2.42a-ddeki gibi paralel bal devreyi kurunuz. Multimetreyiakm okuma konumuna uygun hale getiriniz. Bu durumda multimetre ampermetre g-revi yapacaktr. Ampermetreyi dirence balamadan nce fiekil 2.42adaki gibi direnularndan (2,2 kluk) birini bofla kartnz. Bu uca ampermetrenin negatif ucunu (si-yah), ampermetrenin pozitif ucunu (krmz) ise dier iki direncin ucuna dokundu-runuz. Bu durumda ampermetre R1 (2,2 k) direncine seri balanmfl olacaktr.

    492. nite - Efldeer Di ren, Vol ta j ve Akm lm

    fiekil 2.41

    =2 V

    I1

    I2

    I3

    R1

    R2

    R3

    A

    I=2 V

    I1

    I2

    I3

    R1

    R2

    R3

    A

    I

    =2 V

    I1

    I2

    I3

    R1

    R2

    R3

    I=2 V

    I1

    I2

    I3

    R1

    R2

    R3

    I

    (a) (b)

    (c) (d)

    A

    A

    (a-d). Paralel BalDiren DevresindeAmpermetreninBalanma fiekilleri

    fiekil 2.42

    (a) 2 k luk diren (b) 1 k luk diren

    (c) 470 luk diren (d) Ana kol

    Paralel BalDevrede Direnler(a-c) ve AnaKoldan (d) GeenAkmlarn lm

  • G kaynan POWER (ON) dmesine basarak anz. G kayna zerinde-ki VOLTAGE ve CURRENT dmelerini hareket ettirerek voltaj sfra ayarlaynz.G kaynann VOLTAGE dmesini yavafla evirerek kfl voltajn 2 Va ayarla-ynz. 2 Vluk gerilimi g kaynann ekranndan grebilirsiniz. Ampermetredenokuyacanz akm paralel bal devredeki R1 direnci zerinden geen akm dee-ri olacaktr. Benzer ifllemler 1 k ve 470 luk direnler iin de yaplarak bu diren-ler zerinden geen akmlar llebilir. Bu ifllemi yaparken zerinden lm alna-cak direncin bir ucunun bofla karldna dikkat ediniz (fiekil 2.42 a-d). lt-nz akm deerlerini izelge 2.9a yaznz. lmleri tamamlaynca ampermetreyive g kaynan VOLTAGE dmesinden 0 V deerine ayarlayarak kapatnz.

    DENEY SONULARININ DEERLENDRLMES

    Diren Deerinin Multimetre Yardmyla llmesiSize verilen diren deerlerini ltnz diren deerleri ile karfllafltrdnzdane grdnz?............................................................................................................................................................................................................................................................

    Seri Bal Devrede Efldeer DirenSeri bal diren devresinde ltnz Refl deeri ile hesaplanan Refl deerini kar-fllafltrnz.........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Paralel Bal Devrede Efldeer DirenParalel bal diren devresinde ltnz Refl deeri ile hesaplanan Refl deerinikarfllafltrnz.........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Bir Diren zerindeki Gerilim Deerinin Voltmetre le llmesiVerilen her bir diren zerine ayr ayr 2 V uyguladnz. Direnler zerinden lt-nz gerilim deerleri hakknda ne syleyebilirsiniz? Aklaynz...............................................................................................................................................................................................................................................................

    50 Devre Anal iz i Laboratuvar

    Direnler Akm llen deerONAY (Grevli

    tarafndan onaylanacak)

    2,2 k I1

    1 k I2

    470 I3

    Refl IT

    izelge 2.9Paralel Bal eflitliDirenler zerindenllen Akmlar

  • Bir Diren zerinden Geen Akm Deerinin Ampermetre le llmesiVerilen her bir diren zerine ayr ayr 2 V uyguladnz. Direnler zerinden geenakm deerleri hakknda ne syleyebilirsiniz? Aklaynz.........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Seri Bal Devrede Direnler zerindeki Gerilimin llmesiSeri bal direnler zerinden ltnz gerilimler ile efldeer diren zerindenltnz gerilim arasnda nasl bir bant var? ........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Seri Bal Devrede Direnler zerinden Geen Akmn llmesiSeri bal direnler zerinden geen akm ile efldeer diren zerinden ltnzgerilim arasnda nasl bir bant var? ........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Seri bal devrede ltnz VT ile devreden geen I akmn oranlarsanz sonu hakknda dflncelerinizi yaznz.........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Paralel Bal Devrede Direnler zerindeki Gerilimin llmesiParalel bal devrede ltnz gerilimler arasnda nasl bir iliflki var?........................................................................................................................................................................................................................................................................

    Paralel Bal Devrede Direnler zerinden Geen AkmnllmesiParalel bal devrede ltnz akmlar ile ana koldan geen akm arasnda na-sl bir bant var?..........................................................................................................................................................................................................