Click here to load reader

Czyste środowisko Czyste powietrZe - 185.33.37.71185.33.37.71/.../uploads/2018/02/SMOG_SCENARIUSZE_IV-VIII_D.pdf · a nie do nabywania tylko wiedzy biernej – przydatnej jedynie

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Czyste środowisko Czyste powietrZe -...

Czyste rodowisko

Czyste powietrZe

scenariusZe do realizacji zaj

szkoa podstawowa

klasa iV-Viii

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

2 str. 3 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe. Scenariusze dla klas 4-8 SP. Scenariusze warsztatw dla uczniw.

Opracowanie: dr Rafa Jakubowski, Mirosaw o, Zuzanna TaraszkiewiczProjekt i skad: Anna Tyrakowska

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

2 str. 3 str.

Lekcyjne projekty naukowe LPN. Eksperyment pedagogiczny w edukacji przyrodniczej

Lekcyjne projekty naukowe realizowane na przedmiotach uznawanych przez uczniw jako najtrudniejsze, mog nie tylko rozbudzi zain-teresowania naukowe, ale take mog sta si rdem autentycznej satysfakcji poznawczej.

W polskich szkoach przez wiele lat dominowa paradygmat przekazu twardej wiedzy i sprawdzania jej poprzez testy, sprawdziany egzaminy. Uwaano, e pobudza to dziaalno intelektualn uczniw. Naleaoby zastanowi si, czy to rzeczywicie waciwy paradygmat? Tym bardziej, e ponad szedziesit lat temu Wincenty Oko zwrci uwag, e rwnie wana w rozwoju ucznia jest sfera emocjonalna oraz praktyczna1. Z kolei profesor Czesaw Kupisiewicz mwi o zachcaniu uczniw do zdobywania wiedzy czynnej, bdcej nieodzownym warunkiem wykonywania czynnoci nowych, a nie do nabywania tylko wiedzy biernej przydatnej jedynie przy udzielaniu odpowiedzi na zadane z zewntrz pytania2.

Podczas pracy z uczniami w Gimnazjum Publicznym w Gorzycach Wielkich zaobserwowaem, e na lekcjach z przedmiotw przyrodniczych najwiksz efektywno edukacyjn osiga si, wyzwalajc w podopiecznych rado uczenia si rzeczy nowych. Warunkiem niezbdnym jest jednak satysfakcja pynca z praktycznego wykorzystania wiedzy.

Co wpyno na zmian postaw uczniw niechtnych do nauki w zaangaowanych emocjonalnie? Co sprawio, e zaczli odczuwa flow, czyli przyjem-no pync z oddania si konkretnym dziaaniom?

Aby odpowiedzie na te pytania posuono si autorsk metod ksztacenia przyrodniczego, opart na lekcyjnym projekcie naukowym (LPN).

Co to s lekcyjne projekty naukowe LPN?

Zajcia wykorzystujce metod ksztacenia przyrodniczego LPN polegaj na stawianiu pytania problemowego w nauczaniu sformuowanego przez Johna Deweya i nowych technologii w ksztaceniu przez wspomnianego wyej profesora Cz. Kupisiewicza. Maj one przede wszystkim mobilizowa uczniw do aktywnego udziau w realizacji projektu, uczy krytycznego mylenia podczas sprawdzania hipotez oraz budowa poczucie satysfakcji pyncej z nastawienia na wasny rozwj.

Zaprojektowane lekcje z wykorzystaniem LPN wzorowane byy na karcie pracy Marka Piotrowskiego z Akademii Uczniowskiej oraz modelu 5E, pro-mowanego przez NASA. Przygotowano schemat karty LPN, ktra nakazuje stosowanie metody naukowej poprzez stawianie pyta badawczych, formuowanie i sprawdzanie hipotez oraz okrelanie wiadomoci uczenia si przez uczniw. Metoda ta moe by stosowana na zwyczajnej lekcji z przedmiotw przyrodniczych jako praca grupowa lub indywidualna. Podczas bada uczniowie realizuj kolejno nastpujce po sobie zadania i polece-nia oraz wykonuj dowiadczenia. Preferowana jest praca w grupie, po zakoczeniu ktrej nastpuje prezentacja rezultatw oraz dyskusja nad danym problemem badawczym i ocen projektu na forum klasy.

Poniej przedstawiono kart pracy dla uczniw wedug cyklu 5E: 1. Zainteresuj i zaangauj si 2. Zbadaj 3. Wyjanij 4. Rozwi 5. Oce, czego si nauczye?

Okrel zakres tematycznyA. Temat w formie pytania badawczego lub problemowego, na ktre odpowied ma da dowiadczenie

A1. Podstawowe pojcia:

ZbadajB. Hipoteza odpowied na pytanie badawcze

B1. Opis dowiadczenia (napisz, jakie dowiadczenie przeprowadzi, aby potwierdzi lub obali zaproponowan przez Ciebie odpowied na pytanie badawcze hipotez)

B2. Przebieg dowiadczenia (opisz kolejne etapy, jakie s niezbdne do wykonania dowiadczenia; okrel potrzeby materialne i bhp)

Instrukcja

Bhp

1. W. Oko, Podstawy wyksztacenia oglnego, Nasza Ksigarnia, Warszawa 1967.2. Cz. Kupisiewicz, O efektywnoci nauczania problemowego, PWN, Warszawa 1965.

4 str. 5 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

WyjanijC. Zmienne wystpujce w dowiadczeniu:

1. Jak zmienn/wielko bdziemy zmienia? (zmienna niezalena)

2. Jak zmienn/wielko bdziemy mierzy obserwowa? (zmienna zalena)

3. Czego w naszym eksperymencie nie bdziemy zmienia, ale kontrolowa? (zmienne kontrolne)

C1. Odnoniki literaturowe

RozwiD. Uczniowska dokumentacja dowiadczenia (wyniki pomiarw, tabelki, rysunki, obliczenia)

D1. Wnioski z dowiadczenia

Czy wyniki dowiadczenia potwierdzaj hipotez? TAK NIE Uzasadnij wypowied

Oce, czego si nauczye?E. PodsumowanieNauczyam/Nauczyem si, e:

Dokocz zdania:

Zaciekawio mnie................................................................................................................................................................................................................... Udao mi si........................................................................................................................................................................................................................... Chciaabym/Chciabym wiedzie wicej................................................................................................................................................................................ Zauwayem rwnie ............................................................................................................................................................................................................

E1. Praca domowa

Dodatkowe komentarze dla osb pragncych skorzysta z Waszego pomysu na dowiadczenie

Propozycje LPN z nauk przyrodniczych

Metoda LPN z nauk przyrodniczych ma ograniczenia. Nie wszystkie programowe zagadnienia uda si w ni wpisa, dlatego nie mona pracowa propo- nowan metod LPN przez cay czas. Wystarczy jednak, e kilka lekcji w semestrze bdzie przeprowadzonych w zaprezentowany sposb, by zmieni nastawienie uczniw do nauczanego przedmiotu.

Bardzo wiele emocji wrd uczniach wzbudzia na przykad realizacja zadania praktycznego: jak zrobi bezpieczne opakowanie na jajko zrzucane z II pitra? Oywion dyskusj wywoao kolejne dowiadczenie: ile kropli zmieci si na 5 groszach? Ciekawym zadaniem okazao si take badanie ruchu cia otoczeniu i ich matematyczny opis (pomiary przemieszczania si rowerzysty na duszym dystansie) oraz konstruowanie modelu rakiety wodnej.Podczas pracy metod LPN zauwaalnie byo ogromne zaangaowanie emocjonalne i praktyczne uczniw, a take autentyczne dowiadczenie radoci poznawczej, ktre jest kluczem do efektywnoci edukacyjnej.

Rado uczenia si w badaniach i praktyce pedagogicznej

Rado uczenia si i rado chodzenia do szkoy byy objte Programem Midzynarodowej Oceny Umiejtnoci Uczniw(PISA). Badania te w wikszoci krajw, w ktrych prowadzono badania wykazay dodatni korelacj midzy wynikami testw a radoci uczenia si, z wyjtkiem, np. Korei i Japonii. Pol- ska naley wedug bada PISA3, opublikowanych w 2012 roku, do siedmiu krajw, w ktrych najmniej uczniw czuje si dobrze w szkole (68,4% uczniw szczliwych w szkole). Najwiksz rado z chodzenia do szkoy deklaruj Indonezyjczycy (95,7% uczniw) i Albaczycy (94%), a najmniejsz ucznio-wie z Korei (tylko 60,4%) i Czech (63%). rednia krajw OECD w tych badaniach wyniosa 80%.

3. OECD (2013), PISA 2012 Results: Ready to Learn Students Engagement, Drive and Self-Beliefs (Volume III), PISA, OECD Publishing.http://dx.doi.org/10.1787/9789264201170-en, Source: OECD, PISA 2012 Database, Table III.2.3a. 12 http://dx.doi.org/10.1787/888932963787.

4 str. 5 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Wykorzystujc m.in. te badania, wan przesank w realizacji tego projektu byo, aby uczniowie objcie programem mogli odczuwa bezporedni satysfakcj z uczenia si. Po pierwsze niezawodnym sposobem byo polecenie uczniom, aby zajli si wytworzeniem rnych produktw projektowych, ktrych funkcjonowanie bd mogli sprawdzi w praktyce. Dziki temu dostrzeg zwizek uczenia si z realnym yciem. Po drugie naley pamita, aby stwarza sytuacje dydaktyczne, w ktrych uczniowie zaczn samodzielnie odkrywa zalenoci midzy zjawiskami, a nie tylko przyjmowa je za udowodniony przez kogo pewnik.

Propozycje skierowano do nauczycieli, aby podejmujc wyzwania edukacyjne, zwaali nie tylko na skuteczno dydaktyczn, ale w rwnym stopniu liczyli si z efektywnoci pedagogiczn wyzwalaniem radoci uczenia si.

Czy w procesie nauczania oszukujemy uczniw?

Zbigniew Pietrasiski uwaa, e: Czynno uczenia si zwykle nie jest sama przez si nagrod, lecz rodkiem do osigania odlegych celw yciowych, upodabnia j do pracy zawodowej, uprawianej nie z zamiowania, lecz z musu4. Natomiast widzia szans dla uczniw w efektach realizacyjnych, ktre mog wpywa dodatnio na wyniki nauki, gdy s nimi, na przykad produkty uyteczne dla innych, dajce uczniowi bezporedni satysfakcj i ch do dalszej nauki, nie mwic ju o efektach w postaci lepszego przygotowania do praktycznego wykorzystania wiedzy5.

Wykorzystujc dowiadczenia zawodowe dotyczce profesjonalnego nauczania w szkole, mona stwierdzi, e podobnie jak doroli, ktrzy nie widz koniecznoci pracy, podobnie uczniowie nie widz potrzeby uczenia si. Dlatego konieczne jest, aby gromadzenie wiedzy podczas uczenia si nie byo najwaniejsze, lecz zmiana postawy (J. Dewey). Ponadto naley zwrci uwag na efekty realizacyjne (produkty uczenia si) i wiedz czynn, a nie tylko na efekty ksztacce.

O zmianie celw nauczania pisali midzy innymi S. Rassekh i G. Vaideanu, ktrzy uwaaj, e tradycyjna forma (triada) ulega ewolucji. Zaproponowali, e zamiast preferowanego przez lata w programach edukacyjnych dotychczasowego ukadu (wiadomoci, umiejtnoci, postawy i kompetencje), jako pierwsze uzna postawy i kompetencje, ktre wi si z nowymi potrzebami edukacyjnymi6. Znaczenie postaw w edukacji trafnie wyrazi w 1938 roku John Dewey, wedug ktrego bardzo wan postaw uczniw, ktr powinno si w nich uksztatowa, to jest ich pragnienie uczenia si7.

Z. Gubaski w wykadzie autorskim stwierdzi, e Wspczesny czowiek yje w szybko zmieniajcym si, naturalnym, technicznymi spoecznym oto- czeniu. My, nauczyciele, musimy edukowa modych ludzi dla wiata nieznanego nam w praktycznych szczegach. Ma to nowe i powane konsek-wencje dla edukacji. Celem szkoy nie moe by tylko reprodukcja spoeczestwa. My musimy przygotowa mod generacj do ycia w tej nieznanej sytuacji, do oceniania swojego rodowiska, do przewidywania i ksztatowania przyszoci. Fizyka (a za ni inne nauki cise) oferuje skuteczn strategi dla orientacji w nieznanym rodowisku i dla przewidywania przyszoci. Konsekwencje tego s takie, e cel nauczania tych przedmiotw nie moe ogranicza si do przekazywania tylko wiedzy faktycznej. Gwnym celem musi by przekazywanie rodkw i sposobw orientacji8.

Dla przyszej, nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki kraju musimy ksztatowa w modych ludziach odpowiednie umiejtnoci w sferze nauki i nowych technologii. Dlatego wane jest, by wspiera ksztatowanie postaw i kompetencji kluczowych dla funkcjonowania w XXI wieku, tj.: umiejtnoci kryty-cznego mylenia, twrczego rozwizywania problemw i pracy zespoowej.

Rektor Uniwersytetu Jagielloskiego, profesor Wojciech Nowak w wywiadzie dla Onet.pl stwierdzi, e Przyjmujc na studia modych ludzi w takiej liczbie jak teraz, my ich oszukujemy9. Dodam wicej, oszukujemy uczniw i studentw nie nauczajc ich najwaniejszych umiejtnoci (i kompetencji XXI w.), jakimi s mylenie naukowe i krytyczne. Ksztatowanie mylenia krytycznego i kreatywnego wydaje si by najwaniejsz umiejtnoci XXI w., a ucznio- wie i nauczyciele powinni by tego wiadomi.

System edukacji w Polsce nie nada za potrzebami wspczesnego rynku pracy. Wskazana byaby zmiana sposobu nauczania i uczenia si oraz podjcie dziaa najpierw w formie eksperymentu, a potem wprowadzania zmian w skali oglnopolskiej (www.kopernik.org.pl). W Polsce poziom kapitau spoecznego jest dramatycznie niski. Wyraa si to brakiem zaufania do ludzi i instytucji, niechci do organizowania si i dziaania na rzecz dobra wsplnego. Kapita spoeczny rozumiany jest jako potencja spoecznego zaufania, wsppracy, samoorganizacji i wzajemnej pomocy obywateli. W stosunku do innych krajw Polska ma jeden z najniszych wskanikw uoglnionego zaufania do innych ludzi. Takie zaufanie wyraa okoo 10%, podczas gdy w krajach skandynawskich wskanik ten osiga okoo 70%10. Polacy nie maj te zaufania do instytucji publicznych, przy czym najbardziej nieufni s ludzie modzi11.

W Strategii rozwoju kapitau spoecznego zapisano, e Dalszy rozwj Polski nie bdzie moliwy bez wzrostu zaufania midzy ludmi, autentycznej aktywnoci obywatelskiej, rozwoju umiejtnoci wsppracy i komunikowania, wzmocnienia poczucia tosamoci, wspierania potencjau kulturowego i kreatywnoci12. System edukacyjny w obecnej postaci promuje skrajny indywidualizm. Tymczasem wanie poprzez edukacj mona budowa postaw zaufania, umiejtno wsppracy w zrnicowanych rodowiskach oraz ch dziaania na rzecz dobra wsplnego.

Czym s umiejtnoci XXI wieku?

P21 (Partnerstwo na rzecz Umiejtnoci XXI wieku grupa korporacji wsppracujcych z Departamentem Edukacji Stanw Zjednoczonych w 2002 r.) stworzyo ramy, ktre okrelaj kluczowe umiejtnoci uczniw wspierajce dojcie do edukacyjnego sukcesu. W oparciu o ich kategoryzacj i definicj zostao zidentyfikowane dziesi umiejtnoci XXI wieku, w czterech grupach:

4. Z. Pietrasiski, Wstp do czynnociowej teorii ksztacenia umysu, [w:] Studia nad teori czynnoci ludzkich, I. Kurcz, J. Reykowski (red.), PWN, Warszawa 1975, s. 199200. 5. Tame, s. 193.6. I. Wojnar, Kulturowy wymiar edukacji jako szansa i alternatywa, [w:] Szkoa i pedagogika w dobie przeomu, T. Lewowicki, S. Mieszalski, M.S. Szymaski (red.), Wyd. Akademickie ak, Warszawa 1995, s. 58.7. J. Dewey, My Pedagogic Creed, School Journal nr 54/1897.8. Z. Gubaski, Szkoa dawniej i dzi, wykad autorski w Ostrowie Wielkopolskim dla OTN.9. Wywiad Dawida Serafina z prof. W. Nowakiem udzielony dla Onet.pl z dnia 30.09.2016 r.10. J. Czapiski, T. Panek, Diagnoza spoeczna 2006, Warszawa 2006.11. Badania Centrum Badania Opinii Spoecznej 2007.12. Strategia rozwoju kapitau spoecznego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 30 czerwiec 2010 r.

6 str. 7 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

1. Sposoby mylenia: kreatywno i innowacyjno, mylenie krytyczne, rozwizywanie problemw, podejmowanie decyzji, nauka uczenia si, wielokulturowo.

2. Sposoby pracy: komunikacja, wsppraca (praca zespoowa).

3. Narzdzia do pracy: wymiana informacji, znajomo ICT.

4. ycie w wiecie: obywatelstwo lokalne i globalne, ycie i kariera, odpowiedzialno spoeczna, w tym wiadomo i kompetencje kulturowe.

Istot tych umiejtnoci jest wsppraca, komunikacja, kreatywno i innowacyjno oraz krytyczne mylenie.

Reasumujc, podczas nauczania naley zwraca uwag na postawy uczniw i zaproponowa, m.in. take sposoby pracy, aby nauka nie bya dla nich przymusem, tylko pobudzaa do samodzielnego uczenia si, aby najwaniejsze nie byo gromadzenie wiedzy, lecz zmiana postawy. eby uczniowie w uczeniu osigali rado, a nie czuli jedynie przymusu do uczenia si umiejtnoci, ktre wedug nich s nieprzydatne w przyszym yciu. Uczmy ich tak, by umieli krytycznie myle, rwnie o nas.

Przykadem prostych lekcji (z debatamidyskusjami na lekcji) z myleniem krytycznym bya przeprowadzona debata uczniw z Gimnazjum nr 2 w Ostrze- szowie podczas powtrki z kinematyki i dynamiki, w ktrych zastosowano metod szeciu mylcych kapeluszy de Bono z pytaniami badawczymi: energia jdrowa szansa czy zagroenie? czy poduszki powietrzne s potrzebne w samochodzie?

Uczniw podzielono na sze grup. Kada reprezentowaa inny sposb widzenia. Grupa niebieska uczniw moderowaa i kierowaa debat. Najpierw grupa biaa przedstawia oglne wiadomoci dotyczce poduszek powietrznych. Nastpnie wybrana grupa ta ukazaa same zalety. W odpowiedzi grupa czarna wyliczaa same wady. Emocjonalna grupa czerwona, ze somianym zapaem, wychwalaa i jednoczenie gania uywanie poduszek w sa- mochodach, natomiast grupa zielona innowatorw przedstawia najnowsze technologie jeszcze niestosowane do zabezpiecze przed wypadkami. Kocow rol debaty podja grupa niebieska, podsumowujc dyskusj stwierdzia, e zarwno poduszki powietrzne wspomagaj bezpieczestwo, jak rwnie zagraaj bezpieczestwu.

Dr Rafa Jakubowski nauczyciel Gimnazjum Publicznego w Gorzycach Wielkich, pomysodawca i wsprealizator z Sabin Frankiewiczi Magorzat Taraszkiewicz eksperymentu pedagogicznego Rado uczenia si rzeczy nowych. Karty pracy i artyku dostpne on-line na www.zabawkifizyczne.pl w zakadce Fizyka Publikacje.

6 str. 7 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

SCENARIUSZ 1: Jak zbada zanieczyszczenie powietrza

w mojej okolicy?

PRZEBIEG:

Zadanie przed zajciami Uczniowie jako prac domow maj poczyni obserwacje najbliszej okolicy pod wzgldem wystpowania organizmw porastajcych pnie drzew, gazki, ciany budynkw, kamienie, itd. Przed wypraw uczniw powiedzmy im, e to mog by porosty. Na lekcj projektow maj przynie zdjcia lub filmy, na ktrych takie organizmy zauwayli.

W trakcie obserwacji wypeniaj ULPN z pytaniem badawczym, hipotez, przeprowadzon obserwacj (dowiadczeniem) i wnioskami z obserwacji a take z uwzgldnieniem, czego si tak naprawd nauczyli.

ULPN (Zacznik)

Lekcja skada si z dwch czci analizy zadania domowego czci obserwacyjnej i waciwej na ktrej prezentowane s rezultaty pracy badawczej i wyoona zostanie teoria na temat bioindykacji i skali porostowej oraz projekcja filmu.

Bioindykacja: porosty s najlepszym biologicznym wskanikiem stanu sanitarnego powietrza. Wykorzystuje si je jako naturalne wskaniki (markery) zanieczyszcze powietrza takimi zwizkami jak tlenki azotu czy dwutlenek siarki.

W wyniku destrukcyjnej dziaalnoci czowieka (zanieczyszczenie powietrza, wycinanie drzew, eksploatacja z wapiennych, bazaltw i gazw narzu-towych, wydeptywanie muraw wysokogrskich, zbieractwo dla celw ozdobnych, rodki chemiczne stosowane w rolnictwie), od kilkunastu lat obserwuje si narastajce tempo wymierania porostw. Na podstawie rozporzdzenia Ministra rodowiska z dnia 9 padziernika 2014 r. powstaa lista chronionych porostw w Polsce. Dziaania majce na celu ochron stanowisk porostw to jedyny sposb na ratowanie tych organizmw przed wyginiciem, gdy nie mona ich hodowa w ogrodach botanicznych.

Skala porostowa

Wymieranie plech porostowych jest pierwszym sygnaem pojawienia si niebezpieczestwa zagraajcego innym organizmom. Najbardziej wraliwe s porosty krzaczkowate - wymieraj nawet przy niewielkiej iloci gazowych trucizn w powietrzu. Odporniejsze s porosty listkowate. Natomiast najbardziej odporne s porosty skorupiaste. Analizujc dany obszar (miasto, wie, region) pod wzgldem obecnoci porostw mona wyznaczy rejony o rnym stopniu zanieczyszczenia. Suy do tego skala porostowa.

Strefy wystpowania porostw:

Strefa bezporostowa (pustynia porostowa) strefa zagroona; cakowity brak gatunkw krzaczkowatych i listkowatych. Mog wystpowa glony, ewentualnie - porosty skorupiaste. Powietrze mocno zanieczyszczone.

Strefa walki strefa ograniczonej wegetacji porostw; brak gatunkw krzaczkowatych, plechy listkowate s rozwinite, ale nie zajmuj tak duej po- wierzchni jak w strefie czystej. Porosty skorupiaste rozwinite prawidowo. Powietrze rednio zanieczyszczone.

Porosty jako biowskaniki

Metoda: Uproszczony Lekcyjny Projekt Naukowy LPN

Porosty wykorzystuje si do oceny stopnia zanieczyszczenia powietrza.

Praca uczniw metod projektw polega rozwizaniu problemu w jaki sposb wykorzystuje si porosty do badania zanieczyszczenia powietrza, a nastpnie podkreleniu i uwiadomieniu uczniom, e w badaniach bierze si pod uwag porosty nadrzewne oraz rodzaj plechy.

Uczniowie po zakoczeniu projektu powinni wiedzie, istnienie ktrego rodzaju porostw moe wiadczy o bardzo czystym powietrzu? Pozwlmy uczniom na postawienie hipotez i wsplne poszukiwanie na nie odpowiedzi. Nastpnie odwoajmy si do ich obserwacji w terenie. Poszukajmy co tak naprawd zagraa czystoci powietrza w naszej okolicy: (dymy z kominw, ruch uliczny, pobliskie zakady przemysowe itd.)?

Niech uczniowie wska rodzaj porostw, ktry wystpowa na drzewach w najwikszych ilociach?

Czy na badanym terenie jaki rodzaj porostw nie wystpowa w ogle?

8 str. 9 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Strefa normalnej wegetacji (strefa czysta) wystpuj nadrzewne gatunki krzaczkowate, listkowate i skorupiaste; maj normalnie rozwinite plechy, zajmuj cae powierzchnie drzewa. Powietrze czyste.

Projekcja filmu z youtube

https://youtu.be/qk9kQeH-hLk

Po projekcji uczniowie w 5 grupach odpowiadaj na pytania badawcze:Jak rol peni porosty w przyrodzie? Na jakich obszarach mona spotka porosty? Na czym polega eksperyment naukowcw z Europejskiej Agencji Kosmicznej? Co to znaczy, e porosty s organizmami pionierskimi? Jakie inne funkcje peni w przyrodzie porosty?

PODSUMOWANIE I OMWIENIE:

Jako podsumowanie nauczyciel ustala z uczniami - w jakim celu i w jakiej skali to badanie byo zrealizowane (Klasy? Szkoy? Najbliszej okolicy?) - Spisanie Portfolio z bada wraz harmonogram dziaa, ktry nastpi (kto co robi i kiedy).

KONTYNUACJA ZAJ/WARIANTY/KOMENTARZ: Nauczyciel oczywicie oferuje pomoc uczniom jeli bdzie taka potrzeba (moe zaoferowa materiay zawarte w kolejnych scenariuszach tej czci). Kolejne kroki to (1) opracowanie ULPN przez zesp nr 1, (2) realizacja badania przez zespoy nr 1, 2, 3, 4, 5 (3) opracowanie wynikw przez zesp nr 3, (4) prezentacja wynikw bada przez zesp nr 4. Jeeli badanie bdzie przeprowadzone w caej szkole zespoy nr 2 i 3 powinny zosta wzmocnione o innych uczniw.

Metodyka pracy to mini projekt edukacyjny, tym samym doskonalone s rozmaite umiejtnoci i kompetencje uniwersalnie przydatne we wszystkich sytuacjach zawodowych. Zaczniki:1. ULPN 2. Karta do oceny zanieczyszczenia powietrza za pomoc porostw (www.scenariuszelekcji.edu.pl)3. Skala porostowa (wikipedia)

Zacznik 1: Uproszczony lekcyjny projekt naukowy (ULPN)

Imi i nazwisko: klasa:

Pytanie badawcze Hipoteza Dowiadczenie Wnioski

Temat w formie pytania badawczego lub problemowego, na ktre ma da odpowied dowiadczenie lub obserwacja.

Hipoteza Odpowied na pytanie badawcze.

Opis dowiadczenia lub obserwacji. Celem dowiadczenia lub obserwacji jest sprawdzenie zweryfikowanie poprawnoci twojej odpowiedzi na pytanie badawcze.

Materiay:

Przebieg dowiadczenia:

8 str. 9 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Wnioski z dowiadczenia. Potwierd lub obal postawion hipotez

Oce czego si nauczye?

Nauczyam / Nauczyem si:

Dokocz zdania:

Zaciekawio mnie ...................................................................................................................................................................................................................

Udao mi si ..........................................................................................................................................................................................................................

Chciaabym/ Chciabym wiedzie wicej ..............................................................................................................................................................................

Zauwayem rwnie .............................................................................................................................................................................................................

Zacznik 2: Karta do oceny zanieczyszczenia powietrza za pomoc porostw

1. Data obserwacji i miejscowo:

.............................................................................................................. 2. Rodzaj terenu: a) osiedle (bloki) b) osiedle (domki jednorodzinne) c) park d) przydroe e) las f) wie g) teren przemysowy h) inne

POROSTY SKORUPIASTE POROSTY LISTKOWATE POROSTY KRZACZKOWATE

10 str. 11 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

4. Przeanalizuj wybrany obszar pod wzgldem obecnoci porostw i dokonaj oceny stopnia zanieczyszczenia powietrza. Wnioski:

Strefa Zdjcia Zdjcia Stenie g SO2/m3 Opis

I

II

III

IV

V

VI

VII

kora Goa Glony na korze

Misecznica proszkowata Liszajec szary

Paznokietnik ostrygowy Zotorost cienny

Pustuka pcherzykowata Tarczownica bruzdkowana

Mklik otrbiasty Mkla tarniowa

Brodaczka zwyczajna Pucnik modry

Granicznik pucnik Odnoyca jesionowa

170

170-100

100-70

70-50

50-40

40-30

10 str. 11 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

SCENARIUSZ 2: Badamy zanieczyszczenia powietrza i tworzymy map najbliszej okolicy.

Krtki opis metodyczny dla nauczyciela z odniesieniem do PP

Ju w preambule i na poziomie wymaga oglnych dla II etapu edukacyjnego wida jak w trakcie realizacji zaj dla uczniw klas IV-VIII SP na temat smogu (co to jest smog, jak zapobiega powstawaniu smogu, wpyw smogu na zdrowie czowieka i rodowisko naturalne, jak si zabezpiecza przed smogiem) moemy nie tylko realizowa hasa PP, ale rwnie wykorzysta PP do wzmocnienia celw realizowanych na lekcjach o zanieczyszczeniu powietrza. Oto fragmenty PP, ktre to potwierdzaj:

PrzyrodaNadrzdnym celem przedmiotu przyroda w klasie IV jest przyblienie uczniowi najbliszego otoczenia, stworzenie moliwoci poznania skadnikw kra-jobrazu i zalenoci zachodzcych w przyrodzie. Obszarem dziaania powinna by przede wszystkim okolica szkoy i miejsca zamieszkania. Osignicie tego celu odbywa si przez obserwacj, badanie, dowiadczanie i komunikowanie si z innymi. Dziaania prowadzone przez ucznia powinny by przez niego dokumentowane w postaci opisu, fotografii lub rysunku.

BiologiaNauczanie biologii w szkole podstawowej ma na celu rozwijanie u uczniw chci poznawania wiata, ksztatowanie u nich waciwej postawy wobec przyrody i rodowiska. Czowiek jako integralna cz tego wiata powinien pozna podstawy jego funkcjonowania. O tym traktujtreci dotyczce rnorodnoci biologicznej i rodowiska przyrodniczego, a take ich ochrony.// Aby zrozumie istot nauki o yciu, nieodzowna jest take wiedza praktyczna. Stawianie pyta oraz wyszukiwanie odpowiedzi, zgodnie z metod naukow, wymaga od ucznia nabycia szeregu umiejtnoci takich jak analizowanie rnorodnych rde informacji, planowanie i przeprowadzanie prostych dowiadcze oraz obserwacji w szkole i w terenie.

FizykaWyzwaniem dla szkolnej fizyki jest dostarczanie uczniom narzdzi poznawania przyrody, prowadzenie do rozumienia jej podstawowych prawidowoci i umoliwianie korzystania ze zdobytej wiedzy i rozwinitych umiejtnoci.// W zadania szkoy i jej funkcj wychowawcz wpisuj si:1) rozbudzanie zainteresowania zjawiskami otaczajcego wiata;2) ksztatowanie ciekawoci poznawczej przejawiajcej si w formuowaniu pyta i szukaniu odpowiedzi z wykorzystaniem metodologii badawczej;3) wyrabianie nawyku poszerzania wiedzy, korzystania z materiaw rdowych i bezpiecznego eksperymentowania;5) wykorzystywanie elementw metodologii badawczej do zdobywania i weryfikowania informacji;6) ksztatowanie podstaw rozumowania naukowego obejmujcego rozpoznawanie zagadnie naukowych, wyjanianie zjawisk fizycznych w sposb naukowy, interpretowanie oraz wykorzystywanie wynikw i dowodw naukowych;8) ksztatowanie kompetencji kluczowych: wiedzy, umiejtnoci oraz postaw jako staych elementw rozwoju jednostki i spoeczestwa;

Na poziomie wymaga szczegowych zawartych w PP dla II etapu edukacyjnego wida jak wiele konkretnych celw i zagadnie moemy prbowa osign w trakcie realizacji zaj dla uczniw klas IV-VIII SP na temat smogu (co to jest smog, jak zapobiega powstawaniu smogu, wpyw smogu na zdrowie czowieka i rodowisko naturalne, ja si zabezpiecza przed smogiem). Oczywicie nie musimy osiga wszystkich celw (wymaga szczegowych nawet jest to niewskazane) moemy wybra kilka konkretnych wymaga i na nich si skoncentrowa . Tematyka lekcji o smogu jest bardzo szeroka i obejmuje zagadnienia, ktre w PP mona znale praktycznie we wszystkich przedmiotach przyrodni- czych: przyrodzie, biologii, chemii, geografii, fizyce oraz dodatkowo w informatyce, technice i narzdziach jakie oferuje matematyka. Z tego powodu lekcje o smogu stwarzaj due moliwoci korelacji midzyprzedmiotowej i wsplnej realizacji tych lekcji przez kilku nauczycieli szczeglnie przy stoso- waniu metody projektu.

WANE POJCIA np.

Powietrze mieszanina gazw: azotu, tlenu, dwutlenku wgla i pary wodnej, ktra tworz powok wok Ziemi, czyli atmosfer ziemsk. Jest niewi- doczne, czyli bezbarwne; mona je spra i moe si rozpra, dostosowuje si do ksztatu zamknitego naczynia, w ktrym je umieszczamy (wyko-rzystujemy to, pompujc balon, pik lub dtk koa rowerowego); mona zmienia jego temperatur, czyli ogrzewa lub ozibia, podczas ogrzewania powietrze rozszerza si, a podczas ozibiania kurczy si. W powietrzu jest te para wodna (woda w stanie gazowym), jej ilo moe si zmienia, mwi si wtedy o zmianie wilgotnoci powietrza.

Smog unoszca si w powietrzu mieszanina pary wodnej, sadzy, pyw, niespalonej benzyny i ropy oraz gazw, np. tlenkw wgla, siarki i azotu.Jego rdem s spaliny samochodowe oraz dymy z piecw. Nazwa pochodzi od ang. Smoke- dym oraz fog- mga i powstaa w Wielkiej Brytanii, gdzie po raz pierwszy zauwaono, e smog moe zabija. Gdy w powietrzu unosz si zanieczyszczenia: dymy, pyy, spaliny. Jeeli pojawia si mga, to taka mieszanina tworzy smog. Jest on bardzo grony dla ludzi i innych organizmw ywych.

12 str. 13 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Tlen (O2) gaz, ktry jest skadnikiem powietrza (okoo 21% w powietrzu atmosferycznym). Jest niezbdny do ycia ludzi, zwierzt i rolin. Zuywany jest podczas spalania paliw gazowych (gaz ziemny - metan lub z butli gazowych), ciekych (ropa naftowa, olej opaowy, benzyna) i staych (wgiel kami-enny, brunatny, drewno i torf).

Dwutlenek siarki (tlenek siarki (IV) SO2) Dwutlenek siarki jest bezbarwnym, bardzo silnie toksycznym gazem o duszcym zapachu. Dugotrwae oddychanie powietrzem z zawartoci dwutlenku siarki, nawet w niskich steniach, powoduje uszkodzenie drg oddechowych, prowadzce do nie- ytw oskrzeli.

Azot gwny skadnik powietrza, jednak nie odgrywa adnej roli w oddychaniu. Azot jest gazem bezbarwnym, bez smaku i zapachu. Nie podtrzymuje palenia i sabo rozpuszcza si w wodzie. Azot jest pierwiastkiem mao aktywnym chemicznie. Tlenki azotu powstajce w procesach przemysowych s niepodanymi skadnikami atmosfery ziemskiej. W poczeniu z wod daj kwane deszcze.

Dwutlenek wgla (tlenek wgla ( IV) CO2) bezbarwny gaz (skada si z tlenu i wgla), ktry jest potrzebny rolinom do wytwarzania pokarmu w procesie fotosyntezy. W duych ilociach jest szkodliwy dla ludzi i zwierzt.

Zanieczyszczenia powietrza o zanieczyszczeniu moemy powiedzie, gdy w skadzie powietrza obecne s gazy, ciecze i ciaa stae nie bdce jego naturalnymi skadnikami lub te wystpujce w steniach nieodpowiadajcych naturalnemu skadowi atmosfery ziemskiej. S one zarazem najbardziej niebezpiecznym rodzajem zanieczyszcze, gdy nie da si ich ograniczy do okrelonego obszaru. Z uwagi na swoj mobilno maj moliwo skaenia obszarw na duych odlegociach.

Dwutlenek azotu (tlenek azotu (IV) NO2) gaz o barwie brunatnej i duszcej woni. Toksyczne dziaanie dwutlenku azotu polega na ograniczaniu do- tlenienia organizmu. Obcia on zdolnoci obronne ustroju na infekcje bakteryjne, dziaa dranico na oczy i drogi oddechowe, jest przyczyn zaburze w oddychaniu, powoduje choroby alergiczne, m.in. astm - szczeglnie u dzieci mieszkajcych w miastach naraonych na smog. Dwutlenek azotu miejscowo drani spojwki oraz luzwki i moe prowadzi do intensywnego podranienia drg oddechowych oraz puc.

Ozon (O3) zwizek chemiczny, ktry zaliczany jest do zanieczyszcze wtrnych powietrza atmosferycznego. Tlenki azotu s wspodpowiedzialne za smog fotochemiczny oraz podwyszon zawarto ozonu w atmosferze. Moe on zmniejszy wydolno puc, pogbia astm i inne choroby puc. Moe take powodowa skrcenie dugoci ycia.

Py zawieszony ang. Particulate Matter, skrt PM, to drobne czsteczki swobodnie unoszce si w powietrzu. Mog by pochodzenia natural-nego np. py mineralny, aerozol morski, popioy wulkaniczne itp., mog rwnie stanowi produkt dziaalnoci czowieka. Do tej grupy nale np. drobne czsteczki sadzy powstajce w procesie spalania wgla lub innych paliw. Py bardzo drobny, o rednicach czstek poniej 2,5 powoduje due zagroenie zdrowotne, poniewa ze wzgldu na niewielkie rozmiary czstek moe przenika do najgbszych czci ukadu oddechowego, do pcherzykw pucnych i dalej do krwiobiegu.

Przebieg 2x45 minut

STRESZCZENIE: Umieszczamy na parapecie za oknem rur do odkurzacza podczon do odkurzacza, na ktrej umieszczamy wacik kosmetyczny szczelnie przyklejony tam klejc (najlepiej szar). Nastpnie wczaj na 5 minut odkurzacz. Po wyczeniu odkurzacza zdejmuj wacik i przyklejaj do przygotowanej przez nauczyciela tabeli (przykadowa tabela w zaczniku 1). Uczniowie prbuj okreli skd wziy si zanieczyszczenia na tamach i okrelaj wpyw czasu ekspozycji.

Teraz stawiamy pytania Co to jest smog? i Skd si bierze smog?. W tej czci lekcji naley uczniom uwiadomi, e na jako powietrza, a co za tym idzie na stan rodowiska naturalnego i zdrowie ludzi bardzo duy wpyw ma dziaalno czowieka. Uczniowie w maych grupach wyszukuj w Internecie informacje (infografik) na temat smogu i jego rdach i po wydrukowaniu naklejaj na pusty plakat zatytuowany SMOG I JEGO RDA.Nastpnie po wyszukaniu w Internecie informacji (infografik) na temat wpywu zanieczyszcze powietrza na zdrowie czowieka i ich wydrukowaniu infografiki przyklejaj na pustym plakacie pod hasem SMOG A ZDROWIE CZOWIEKA.

Najwaniejszym elementem lekcji jest przeprowadzenie przez uczniw samodzielnych bada (dowiadczenie z odkurzaczem), a nastpnie scalenie wynikw bada (bardzo wany element pracy zespoowej i osignicie celu wsplnego, w ktrym kady z uczniw ma swj udzia) i wycignicie wnioskw z bada oraz decyzja o kontynuowaniu bada. Ciekawa moe by prba odpowiedzi na pytanie: Jakie czynniki mogy zakci badanie, a jakie mogy zosta nieuwzgldnione? Np. czy wszystkie odkurzacze wcigaj przez 5 minut tyle samo powietrza? Zapewne, aby wyniki byy bardziej porwnywalne, uczniowie powinni uywa dokadnie takich samych odkurzaczy!!!

Uczniowie (w razie koniecznoci przy pomocy nauczyciela) drukuj map najbliszej okolicy, tak aby obja szko i miejsca zamieszkania wszystkich uczniw i przyklejaj do niej fotografie swoich wacikw w miejscach zamieszkania z jednego wybranego dnia.

12 str. 13 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Korzystaj z plakatw i mapy mona zorganizowa w szkole, w urzdzie gminy lub miasta wystaw dla mieszkacw i radnych, aby zwrci uwag na konieczno walki ze smogiem.

CEL

CZAS

KOMPETENCJE KLUCZOWE

Kompetencje dodatkowe

METODA

MATERIAY i POMOCE

ZASTOSOWANIE

Uwiadomienie uczennicom/uczniom wystpowania zjawiska zanieczyszczenia powietrza smogu i jego niebezpieczestwa dla zdrowia czowieka

Do 2 x 45 min

Krytyczne mylenie, kreatywno, rozwizywanie problemw.

Indywidualna, grupowa, praca w maych grupach, dyskusja. badawcza eksperymenty, mini projekt

Odkurzacz, waciki kosmetyczne, tama klejca (szara), papier np. pakowy format A1 lub A0, kartki papieru A5 lub A6, tama dwustronna, komputery z dostpem do Internetu i moliwoci drukowania, lupa lub mikroskop.

Praca metod mini projektu.Opracowanie plakatw informacyjnych o powietrzu i smogu i ich prezentacja

1 2 3 4 5 6 7 8

Zadanie przed zajciami (co najmniej 7 dni przed lekcj w szkole)

1. Wczeniej w domu proponujemy uczniom wykona dowiadczenie: maj umieci na parapecie za oknem rur do odkurzacza podczon do od- kurzacza, na ktrej umieszczamy wacik kosmetyczny szczelnie przyklejony tam klejc (najlepiej szar). Nastpnie wczaj na 5 minut odkurzacz. Po wyczeniu odkurzacza zdejmuj wacik i przyklejaj do przygotowanej przez nauczyciela tabeli (przykadowa tabela w zaczniku 1). Oczywicie ustalamy z uczniami przez ile dni (od 3 do 7) i o ktrej godzinie maj wykonywa badania. Ze wzgldu na bezpieczestwo uczniw naley w instrukcji zwrci uwag na konieczno obecnoci rodzicw przy wykonywania bada (niektrzy uczniowie mog mieszka na wyszych pitrach).

2. Wyszukiwanie w Internecie informacji (infografik, tabel diagramw) na temat smogu i wpywu zanieczyszcze powietrza na zdrowie czowieka.

PRZEBIEG:

1. Nauczyciel przedstawia cel zaj, planowane dowiadczenia i dziaania, opracowanie wynikw dowiadcze i ich omwienia w postaci tabel i map. 2. Podzia klasy grupy 2-4 osobowe. Wykonanie dowiadcze w grupach i ich wsplne omwienie. 3. Na podstawie wyszukanych informacji w Internecie (w grupach) wykonanie plakatw (fragmenty plakatu w grupach, cao wsplnie) SMOG I JEGO RDA.4. Na podstawie wyszukanych informacji dyskusja na temat wpywu smogu i wpywu zanieczyszcze powietrza na zdrowie czowieka i wydrukowane infografik oraz umieszczenie ich na pustym plakacie pod hasem SMOG A ZDROWIE CZOWIEKA.5. Omwienie wynikw bada zanieczyszczenia powietrza przeprowadzonych przez uczniw. Wycignicie wnioskw i wyszukanie rde ewentu- alnych zanieczyszcze. Odpowied na pytanie: Jakie czynniki mogy zakci badanie, a jakie mogy zosta nieuwzgldnione? Mona te zapropo- nowa uczniom obejrzenie zanieczyszcze na wacikach za pomoc lupy lub mikroskopu i krtki opis co widzimy.6. Podsumowanie zaj i odpowied na pytania: Co to jest smog? Czy smog ma wpyw na zdrowie czowieka? Czy powietrze w naszej okolicy jest zanie- czyszczone? Na podstawie wykonanych przez uczniw plakatw, wynikw bada i mapy zanieczyszczenia powietrza.

PODSUMOWANIE I OMWIENIE:

Jako podsumowanie nauczyciel ustala z uczniami - czy i w jakiej skali to uczniowie zaprezentuj efekty pracy (na forum szkoy, w lokalnej prasie, w Internecie, na spotkaniu z rodzicami, na spotkaniu z radnymi itd., - harmonogram dziaa (kto? co? robi i kiedy?). - uczniowie w kadym zespole ustalaj kto bdzie szefem zespou - wykonywanie przez uczniw fotografii do ewentualnej prezentacji.

14 str. 15 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

KONTYNUACJA ZAJ/WARIANTY/KOMENTARZ:

1. Nauczyciel oczywicie oferuje pomoc uczniom jeli bdzie taka potrzeba (pomc uczniom w opracowaniu mapy zanieczyszcze powietrza). 2. Kontynuacja zaj moe polega na dokonaniu bardziej szczegowej analizy wynikw pomiarw, np. jak zaley stopie zanieczyszczenia powietrza od wysokoci (pitra), od pory dnia, od pory roku (w tym przypadku badani naleaoby przeprowadzi latem, jesieni, zim i wiosn), od warunkw atmosferycznych. 3. Kontynuacja zaj moe polega na opracowaniu kolejnych tematw Jak walczy ze smogiem?, Jak si zabezpieczy przed smogiem? i zorga-nizowaniu wystawy Zanieczyszczenia powietrza w naszej okolicy. 4. Metodyka pracy to mini projekt edukacyjne w postaci dowiadcze uczniowskich z zastosowaniem metody naukowej. Przy zastosowaniu tych metod doskonalone s u uczniw rozmaite umiejtnoci i kompetencje kluczowe i uniwersalnie przydatne we wszystkich sytuacjach zawodowych.

Bibliografia:

1. https://www.chillizet.pl/News/Polska/Tomasz-Rozek-za-pomoca-odkurzacza-ujawnia-prawde-o-powietrzu-w-Polsce-Moze-byc-jeszcze- gorzej-3153 2. https://www.gdansk.wios.gov.pl/wios/aktualnosci/23-a2015/295-tajemnicze-definicje-zwiazane-z-ochrona-powietrza.html 3. https://powietrze.uni.wroc.pl 4. https://www.edukator.pl/powietrze-woda-gleba,3416.html

14 str. 15 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

Zaczniki:1. Przykadowa tabela dla uczniw

Miejsce badania zanieczyszczenia powietrza:

Miejscowo .................... Ulica ..................................................... Pitro (wysoko) ...

Data Dzie /Miesic /Rok Godzina Miejsce na wklejenie wacika

16 str. 17 str.

cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii cZyste rodowisko - cZyste powietrZe / scenariusze dla klas iV-Viii

SCENARIUSZ 3: LAGOM

PRZEBIEG:

1. Skojarzenia. Prosimy aby uczniowie odoyli telefony i inne urzdzenia multimedialne. Na tablicy umieszczamy sowo LAGOM. Co ono moe znaczy? Z jakim krajem si kojarzy? Czy jest tym samym co hygge?

Wszystkie skojarzenia umieszczamy na tablicy (przydadz si do tego te, samoprzylepne karteczki)

Po chwili zdejmujemy te karteczki, ktre s najdalej od waciwego znaczenia napisanego sowa.

2. Po kolei odkrywamy przez uczniami pochodzenie i znaczenie LAGOM

(Wczeniej przygotowujemy do tego informacje spisane na kartkach, przyczepiamy je do tablicy, tak aby uczniowie ich nie widzieli, dopiero mwic odkrywamy co jest na kartce).

LAGOM TO:

- Szwedzkie sowo, ktre czyta si (wym. /la:gom/ LUB laa-gom)- jest ono kontrpropozycj dla duskiego hyge - w wolnym tumaczeniu oznacza nie za duo, nie za mao, tak akurat- gdy zapytamy Szweda jaki ma samochd moe okreli go jako lagom czyli w sam raz; gdy zapytamy ile zarabia odpowiadajc lagom bdzie mia na myli, e zarabia tyle, ile trzeba, ale te nie opywa w zbdne luksusy- lagom to rodzaj filozofii yciowej oddajcej skandynawsk niech do przesady i umiowanie tego , co skromne, proste i praktyczne- Lagom za spraw szwedzkiego lekarza dr Bertil Marklunda dotaro te do obszaru zdrowia. Wedug Marklunda dbanie o dobre zdrowie i wietn kon- dycj trwajc do pnej staroci wynika z prostych nawykw i maych zmian- Lagom to filozofia rwnowagi midzy prac a odpoczynkiem oraz zasada wprowadzania konsekwentnie maych, prostych zmian. Lagom = tyle wystarczy

Wicej na ten temat: https://pl.wikipedia.org/wiki/Lagom3. Dzielimy uczniw na grupy. Kada z grup dostaje duy karton papieru. Na rodku pisze sowo lagom. Prosimy uczniw, aby

OBSZARY YCIA W JAKICH MONA ZADBA O LAGOM(podpowiadamy: ycie towarzyskie, sen, komputery, media spoecznociowe, zakupy, przedmioty, poywienie, zdrowie, przyja, kosmetyki itd. itp. )Podchodzc do stolikw pomagamy wybra uczniom jeden z wymienionych obszarw. (Rol prowadzcego jest zadba, by omawiane obszary nie powielay si).

Jeli uwaamy, e trudno bdzie wybra uczniom proponujemy nastpujce obszary ycia:- ruch- odpoczynek i regeneracja- zdrowie i odywiania- optymizm- towarzystwo

4. Poradnik lagom co mog poradzi innym, aby zachowa rwnowag i umiar w wybranym przeze mnie obszarze. Wymylamy minimum 10 przyka- dw, mog by szalone. Forma zaprezentowania dowolna (czas na przygotowanie prac 15 minut)

5. Prezentacje prac.

6. Lagom po Polsku. Szukamy sposobw jak nazwa ten nurt, eby nie korzysta z obcobrzmicego sowa lagom. Prosimy uczniw o wypisywanie propozycji na maych karteczkach samoprzylepnych, umieszczamy je na tablicy. Przygldamy si efektom. Jeli uda si wybra 2-3 propozycje spord podanych , zostawiamy tylko je. Jeli nie zostaj wszystkie.

7. Lagom to take recycling.

Co mog zrobi jako uytkownik telefonu?http://ulicaekologiczna.pl/technologie/telefony-komorkowe-dla-ekoentuzjastow

8 . A co jeszcze mog zrobi?

A moe recyclingowy hotel dla pszcz? Tego na pewno jeszcze nie robie

http://m.greenpeace.org/poland/pl/high/co-robimy/Chronimy-pszczoly/Hotele-dla-dzikich-zapylaczy/

W ramach przygotowania wykonujemy z uczniami hotele dla pszcz wg umieszczonego wyej poradnika.