CO2-Beleid Ketenanalyse Energie Efficient BUP

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of CO2-Beleid Ketenanalyse Energie Efficient BUP

  • Energie Efficint Basis Uur Patroon

    Keteninitiatief Scope 3 emissies

    Energie efficinte spoorinfrastructuur

    17 november 2014- Versie 1.0

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    1/16

    Inhoudsopgave

    1 Scope en afbakening 4

    2 Beschrijving keten 7

    3 Ketenpartners 8

    4 Analyse (van energie effecten) 9 4.1 Huidige verdeling van rijtijdspeling 9 4.2 Het effect van de huidige spelingsverdeling 10

    4.2.1. Effect op uitvoerbaarheid 10 4.2.2. Effect op energieverbruik 11 4.2.3. Effect op veiligheid 12

    5 Reductie maatregelen 14 5.1 Planning 14

    5.1.1. Tools: DONNA naar delen van minuten 14 5.1.2. Tools: tractie-tool 14 5.1.3. Beheersing 14 5.1.4. STS passages 14

    5.2 Samenvatting maatregelen 14

    Colofon 16

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    2/16

    Inleiding

    Per 1 december 2009 is door ProRail de CO2-prestatieladder ingevoerd, een instrument

    om de CO2-uitstoot van opdrachtnemers terug te dringen en de uitstoot van de sector te

    verminderen. Zelf wil ProRail ook invulling geven aan de eisen van deze

    prestatieladder. Als onderdeel van de eisen voor het bereiken van niveau 4 en 5 van

    deze CO2-prestatieladder dient ProRail scope 3 emissies in kaart te brengen (eis 4A

    handboek SKAO1) en dient uit deze scope 3 emissies tenminste 2 analyses van GHG-

    genererende ketens van activiteiten te maken (eis 4A11). Scope 3 emissies zijn emissies

    van andere ketenpartners waar ProRail met haar activiteiten invloed op heeft.

    Movares is een erkend en onafhankelijk kennisinstituut (eis 4A31) en heeft een

    ketenanalyse Energie efficint Basis Uur Patroon samen met ProRail uitgevoerd voor

    scope 3 CO2 emissies. Een Basis Uur Patroon bepaalt voor een groot deel de trein

    efficintie. Trein efficintie is de grootste CO2 emissiebron van ProRail2.

    Deze analyse is gericht op de keten van processen en activiteiten die leiden tot een

    energie zuinig BUP (Basis Uur Patroon) met gereduceerde CO2 uitstoot. Het BUP

    vormt de basis voor de dienstregeling die de treinen iedere dag rijden. Dit document

    beschrijft de ketenanalyse conform de eisen van het GHG protocol3. De uitgevoerde

    stappen in de analyse zijn:

    In kaart brengen van de keten

    Identificeren partners in de keten

    Kwantificeren van de CO2-emissie van de keten

    Formuleren van reductiemaatregelen (eis 4B)

    Bij het ontwerp van een BUP wordt speling opgenomen bovenop de kale (minimale)

    rijtijd. Door deze rijtijdspeling kunnen variaties worden opvangen en daarmee

    vertragingen worden beperkt. Als tijdens een treinrit de beschikbare speling niet nodig

    is voor punctualiteit, kan de speling worden benut voor energiezuinig rijden (EZR): het

    laten uitrollen van de trein. EZR is een programma van de vervoerder NSR waarmee

    machinisten door het uitrollen van de treinen het tractie-energie verbruik verminderen.

    Een energie efficint BUP heeft de rijtijdspeling zoveel mogelijk verspreid zodat

    zoveel mogelijk uitgerold kan worden. Deze keten analyse streeft naar rijtijdspeling die

    dusdanig is verdeeld in het BUP dat deze zowel uitvoerbaarheid, punctualiteit als

    energiezuinig rijden faciliteert en daarmee de CO2 uitstoot reduceert.

    Leeswijzer

    Eerst bakenen we de keten af die we analyseren (hoofdstuk 1) waarna we de schakels

    van de keten beschrijven (hoofdstuk 2) met de bijbehorende ketenpartners (hoofdstuk

    3). Daarna analyseren we de energie en CO2 effecten in de keten (hoofdstuk 4) en de

    mogelijke energie reductie maatregelen (hoofdstuk 5).

    1 Handboek CO2-Prestatieladder 2.2, stichting SKAO, 4 april 2014 2 Dominantie analyse scope 3 ProRail, Juli 2014. 3 Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard, World Resources Institute and World Business Council of Sustainable Development, September 2011

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    3/16

    Verantwoording

    De beschrijving van de keten voor een energie efficint BUP en de bijbehorende

    kengetallen zijn opgesteld met medewerking van Wouter Ludwig en Vincent Weeda

    (ProRail/VL PAB), Klaas Hofstra en Michiel Vromans (ProRail V&D),Gerben

    Scheepmaker (NS Logistiek Nieuwbouw), Ralph Luijt en Freddy Franke (NSR), Paul

    van der Voort en Jelle van Luipen (ProRail/innovatie).

    Naast consultatie van bovengenoemde experts binnen en buiten ProRail is gebruik

    gemaakt van verschillende interne documenten van ProRail. De exacte

    bronvermeldingen kunnen worden teruggevonden in de rapportage. Alle informatie is

    direct van belanghebbenden verkregen behalve als dit anders staat aangegeven in de

    bronvermelding.

    De hele analyse is gereviewd volgens het vier ogen principe door Diederik Verheul

    (Manager duurzaamheid Movares).

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    4/16

    1 Scope en afbakening

    ProRail heeft in haar Meerjarenplan Duurzaamheid van 2013 concrete CO2

    reductiedoelstellingen gesteld.

    ProRail wil jaarlijks 65 kton CO2 in de spoorketen besparen ten opzichte van 2010.

    Hiervan betreft 15 kton aan CO2 reductie maatregelen in de keten tussen 2010 en

    2020, door middel van invloed op het tractie-energieverbruik en materiaalverbruik in

    de spoorketen.

    (Meerjarenplan Duurzaamheid, 2013).

    Uit de CO2 voetafdruk van het Nederlandse spoor (zie grafiek hieronder) blijkt dat het

    energieverbruik van de trein verreweg de grootste CO2 veroorzaker (75%) is van het

    spoorsysteem.

    Bron: CO2 voetafdruk Nederlandse spoorketen, Railforum, 3 februari 2011

    Figuur 1.1, CO2 veroorzakers spoorsysteem (gram CO2 per reizigerskilometer)

    In 2014 heeft ProRail een dominantie analyse laten uitvoeren welke systemen en

    processen van ProRail de bron zijn van de grootste emissies van het spoorsysteem4.

    Hieronder volgt een top 20 van de meest dominante emissiebronnen voor ProRail. Het

    treinverkeer is de grootste verbruiker van energie in het spoorsysteem en zorgt daarmee

    voor de grootste CO2 emissie. In de top 20 wordt onderscheid gemaakt in de

    transportverliezen van de elektriciteit die aan treinen wordt geleverd (netverlies) en het

    verbruik van de trein zelf (energieverbruik trein). Bovenaan staat de trein efficiency

    met een bijdrage van 18,54% . Trein efficiency is hierbij de hoeveelheid energie die

    gemiddeld nodig is om 1 ton over 1 km spoor te verplaatsen.

    4 Dominantie analyse scope 3 ProRail, juli 2014, EDMS-#3642180

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    5/16

    Tabel 1.1, Top 20 dominante emissiebronnen

    ProRail heeft invloed op het energieverbruik en de bijbehorende efficiency van de

    treinen via verschillende lagen van het spoorsysteem. Op basis van de huidige

    infrastructuur, treinen en dienstregeling hoort bij elke laag een ketenproces:

    Infrastructuur De wijze waarop de infrastructuur wordt ontworpen. Via bijvoorbeeld het

    ontwerp van wissels en bogen ontstaan snelheidsbeperkingen, die effect

    hebben op het energieverbruik van de trein.

    Planning De wijze waarop (gegeven de aanwezige infrastructuur) de treinbewegingen

    worden gepland. Dit heeft invloed op energieverbruik, bijvoorbeeld via de

    ruimte die de dienstregeling biedt voor uitrollen.

    Be- en bijsturing De wijze waarop, gegeven de infrastructuur en de dienstregeling, be- en

    bijsturing plaatsvindt. Bijvoorbeeld het inleggen van conflictvrije treinpaden

    heeft invloed op het wel/niet remmen en dus op het energieverbruik.

    Informatie voor machinist De wijze waarop informatie wordt verschaft aan machinisten en informatie-

    uitwisseling plaatsvindt tussen machinist en verkeersleiding. Bijvoorbeeld

    contextinformatie en snelheidsadviezen aan de machinist faciliteren

    energiezuinig rijden.

    Deze ketenanalyse richt zich op de invloed die ProRail heeft op het tractie-

    energieverbruik via de planning (de tweede laag). Het energieverbruik van de trein

  • A40-AWE-KA-1400078 / Proj.nr. RM002653 / Vrijgegeven / Versie 1.0 / 17 november 2014

    Divisie Ruimte, Mobiliteit en Infra/ Afdeling Regio: Regio Noordoost

    6/16

    wordt onderverdeeld in tractieverbruik en hulpverbruik. Met tractie wordt het

    aandrijfmechanisme van de trein bedoeld en met hulpverbruik wordt bijvoorbeeld

    verwarming en airconditioning bedoeld. ProRail heeft geen invloed op het

    hulpverbruik van de trein, hulpverbruik valt daarom buiten de scope van deze keten

    analyse.

    De meeste tractie-energie is nodig voor het op het snelheid brengen van een trein

    (aanzetten), het overwinnen van de rijweerstand en energie transportverlies. Een

    grove schatting geeft aan dat ca. 60% van de tractie-energie naar de rijweerstand gaat,

    30% nodig is voor het aanzetten en 10% verloren gaat