Cilt: 1, Say¤±: 1, Bahar 2014 - 8 G£¼n£¼m£¼zde Benedict Anderson¢â‚¬â„¢la £¶zde¥le¥en hayali cemaatler

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Cilt: 1, Say¤±: 1, Bahar 2014 - 8 G£¼n£¼m£¼zde...

  • KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

    İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

    Cilt: 1, Sayı: 1, Bahar 2014

    KARADENİZ TECHNICAL UNIVERSITY

    JOURNAL OF THE FACULTY OF DIVINITY

    Volume: 1, Issue: 1, Spring 2014

  • Türkiye’de Dinî Rekabet ve Spritüel Özün Seküler Form Üzerinden Mücadelesi: Sahaja Yoga Örneği*

    Bayram SEVİNÇ**

    Öz

    Dünyada son dönemlerde yaşanan yapısal dönüşümlerden sonra dinî ve spritüel akım ve gruplar sayı ve tür olarak artmış, aralarındaki ilişki formu eskiye oranla önemli derecede farklılaşmıştır. Bu bağlamda dinî hareket ve gruplar arasındaki ilişkiyi şekillen- diren makro faktörler olarak küreselleşme, postmodernite ve yeni dini hareketler öne çık- mıştır. Bu üç faktör, dünyanın durum, anlam evreni ve faillik açısından önemli derecede farklılaştığını ifade etmektedir. Yaşanan dönüşüm, Türkiye’deki dinî alanı da etkilemiş, üç makro faktörün yanı sıra iç dinamiklerin de etkisiyle yapısal farklılaşmalar yaşanmıştır. Bu değişimlerin de etkisiyle dinî ve spritüel gruplar arasında rekabetin öne çıktığı ve bir iktidar mücadelesinin söz konusu olduğu gözlenmektedir. Mücadelede bulunan gruplar bazen doğrudan bazen de dolaylı olarak rekabet halindedirler. Dinin rekabete açılması, aynı zamanda bireyin tercih özgürlüğü ve dinî grupların bu özgürlük karşısında çaba gös- termesi zorunluluğu anlamına da gelir. Böylece dinî ve spritüel akım ve gruplar taraftar kazanmak için hem bireyi ikna etme hem de alternatiflerle rekabet etme bağlamında ha- reket etmektedirler. Bu hareket, modern dönemin mantığına uygun bir şekilde rasyonel ve bürokratik örgütlenme üzerinden yapılmaktadır. Dahası bazı gruplar spritüel özü sekü- ler formda sunarak modern örgütlenmeyi farklı bir seçenek üzerinden inşa etmektedirler. Bunlardan öne çıkan ve üniversiteler başta olmak üzere birçok kurumda etkinlik gösteren Sahaja Yoga Hareketi dikkat çekmektedir. Bu makalede, Sahaja Yoga 1998-2008 yılları ara- sında Türkiye’deki mücadelesi bağlamında tartışılmaktadır.

    Anahtar Kelimeler: Sahaja Yoga, Din ve Rekabet, Türkiye’de Dinî Gruplar, Yeni Dinî Hareketler.

    Abstract

    Religious Rivalry in Turkey and the Struggle of Spiritual Substance through Secular Form: The Case of Sahaja Yoga

    After the structural transformations that has been lived in the world recently, the number and types of religious groups and spiritual movements has increased, and compa-

    * Bu makale yazarın doktora çalışmasından üretilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr., Karadeniz Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, bse-

    vinc@ktu.edu.tr

  • 106 )

    Bayram Sevinç

    red to the past the relationship form between them has been differed significantly. In this context, globalization, post modernity, and the new religious movements has come to the fore as macro factors shaping relationship between religious movements and groups. The- se three factors mean that the world has differed significantly in terms of the situation, the meaning universe and the agency. The transformation has also affected the religious field in Turkey, and structural differences have been experienced due to the internal dynamics besides the three macro factors. It is observed that also by the effect of these changes the competition among religious and spiritual groups came to the fore, and a power struggle is concerned. Groups who are struggling are in competition sometimes directly and so- metimes indirectly. Opening religion to the competition also means individual’s freedom of choice and the obligation of religious groups to effort in the face of this freedom. Thus, religious and spiritual movements and groups are acting in the context of persuading in- dividual as well as competing against alternatives. This movement is carried out via a rational and bureaucratic organization in accordance with the logic of the modern era. Furthermore, some groups construct the modern organization through a different option by offering the spiritual essence via a secular form. Of these, Sahaja Yoga Movement is no- teworthy by being prominent and active in many institutions mainly in universities. In this paper, Sahaja Yoga is discussed in the context of its struggle in Turkey during 1998-2008.

    Keywords: Sahaja Yoga, Religion and Rivalry, Religious Groups in Turkey, New Reli- gious Movements.

    Atıf: Bayram Sevinç, “Türkiye’de Dinî Rekabet ve Spritüel Özün Seküler Form Üze- rinden Mücadelesi: Sahaja Yoga Örneği” KTÜİFD, c. 1, sy. 1, Bahar/2014, s. 105-158

  • 107 )

    Türkiye'de Dinî Rekabet ve Spritüel Özün Seküler Form Üzerinden Mücadelesi: Sahaja Yoga Örneği

    Giriş

    Türkiye’de son çeyrek yüzyılda meydana gelen yapısal ve kültürel değişimler dinin toplumsal ontolojideki varlığını etkilediği gibi özelde dinî gruplar arasındaki süreçler düzleminde de yeni ilişkisel formları söz konusu etmiştir. 1983 sonrasında meydana gelen değişimlerin (hu- kuksal düzenlemeler, iletişim teknolojileri, küreselleşme vb. boyutlarıy- la) dinin toplumsal ontolojide yeniden konumlanışı ve bu yeni durumda her dinî sistemin kendi öz varlığını koruma ve yaygınlaştırma çabalarının görüldüğü rekabet sürecinin açıklanması, din sosyolojisinin aktüel ilgisi açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda dinî gruplar arasındaki ikti- dar mücadelesinin rekabet olgusu çerçevesinde irdelenmesi, dolayısıyla küreselleşmeyle gelen ve Türk toplum yapısının yeni formunu biçim- lendiren makro etmenlerin yerel arenada nasıl ve ne düzeyde fonksiyon gördüklerini ve bunun sonuçları çerçevesinde dinî rekabet olgusunu so- runsallaştırma gereği söz konusu olmuştur.

    Türkiye’de dinî etkileşim formunu biçimlendiren süreç yapıları, kü- reselleşme, dinî çeşitlilik ve dinî çoğul(cu)luk gibi günümüz dünyasında tartışmaların merkezinde yer alan birimlerin Türkiye’deki yansımaları, özelde İslâm’ın bu yeni bağlamda var olma tarzı ve meydan okuma ve ce- vap verme süreci, yeni bir portre sunmaktadır. Küreselleşmenin getirdiği yaşam biçiminde dinlere yeni rekabet koşulları ve rakipler sunulmuştur. İslâm’ın hem küresel düzlemdeki var olma biçimi hem de bu küresel res- min etkisinin de faal olduğu Türkiye’de var olma tarzı ve diğer dinlerle olan ilişkisi, din sosyolojisinin açıklaması gereken güncel konularından- dır. Küresel düzeydeki değişimlerin toplum yapıları üzerindeki etkisi ise sosyal arenanın serbest piyasa fonksiyonelliği çerçevesinde işlemesine neden olan bir dinamik olarak ele alınacaktır.

    Makalenin temel argümantasyonu, günümüzde dini sistemlerin yo- ğun bir rekabet sürecine katılım gerekliliği yaşadığıdır. Bu, yani dinin re- kabete açıldığı iddiası; bütün dinsel sistemlerin birbirlerine rakip olması- nı, aynı arenada ve aynı kitleye rekabet çerçevesinde hitap etmeyi, kendi varlığını diğerlerinin rakip atılımlarını da göğüsleyerek ortaya koymayı ve sürdürmeyi, kendi öğretisindeki hakikat anlayışını rekabet ortamının sorgulayıcılığında savunmayı ifade eder. Bununla ilgili olarak yeni toplum yapısının makro düzeyde getirdiği farklı formla beraber Türkiye yerelin- de meydana gelen değişimlerin oluşturduğu güncel görünümün İslâm’a

  • 108 )

    sunduğu yaşam formatı, metin için bir düzlem teşkil etmektedir. Reka- bet olgusu burada yalnızca Türkiye bağlamında ele alınsa da bu sürecin dinamikleri olarak dinin toplumsal ontolojideki varlığı, küreselleşme, dinî çoğul(cu)luk, Avrupa Birliği gibi rekabet ortamı birimlerinin Türkiye bağlamında gördüğü fonksiyon, açıklayıcı makro faktörler olarak dikkate alınmaktadır. Dinin rekabete açılmasıyla birlikte belirgin dinî gruplar (ve sistemler) mücadelenin yoğunluğunu hissederken bu aşikâr rekabetin yanında bir de Sahaja Yoga gibi spritüel öz taşıyan ama seküler formda sunum yapan bazı aktörler de söz konusudur. Dahası bütün aktörlerin modern dönemin failliğinde etkin olması dolayısıyla modern toplumsal ve organizasyonel örgütlenme mantık ve formunun etkisinde olduğu göz- lenmektedir. Bu çerçevede ele alınacak olan Sahaja Yoga hareketi, 1998- 2008 yılları arasındaki hareketleri üzerinden analiz edilecektir.

    1. Toplumsal Süreçler ve Dinî Rekabet

    a. Toplumsal ve Toplumsal Süreçler

    Süreçler, toplumsal sistemin düzenlenme mantığını sunan yapı- lanmaları ifade ettiği gibi bireyin toplumda bulunma tarzının konum- landırılmasını da içerir. Özünde toplum, bireylerin davranışları boyunca yapılanan süreçlerin bütünü çerçevesinde işler. Toplum, süreçlere göre yapısallaşırken süreçler de bireylerin davranış ve tutumları yoluyla şekil- lenir. Bireyler ve gruplar arasındaki iletişim ve etkileşim, sosyal hayatın özsuyudur. Sosyal süreç ise rol ve statü ilişkilerinden ötedir; yani bir kav- ga esnasında bulunan iki taraf arasındaki ilişki, rol ve statü ilişkisinden ötede bir şeydir. Ötekilerin statü ve rollerinin varlığı, bireyinkine anlam ve işlev katar. Bu rol sahiplerinin iletişim ve etkileşiminin oluşturduğu sosyal ilişki, “İçinde sosyal işlevin yerine getirilmesinde iki veya daha çok kişinin yer aldığı tüm tanınabilir, yinelenebilir, sosyal etkileşim örüntüle- rine işaret eder.”1

    Sosyologlar son zamanlarda süreçlerden çok, derinlemesine