Click here to load reader

Charakterystyka chemiczna węglowodorów bituminów

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Charakterystyka chemiczna węglowodorów bituminów

Sfosfor14041513580_0001.tifU1KD 543 ;547. Bill! :soo.S'll!.,3 +552.5'19.2 : 5 .732/. 733. 3 :550.94 :li5C!o. 001.00 (-433-l11 :4381-i191.:2)
Charakterystyka chemiczna wglowodorów bituminów labilnych z utworów syluru
WSTP
Jak wiadomo, poszukiwania zó ropy naftowej, a szczególnie zó wystpujcych na duych gbokociach, opieraj si w znacznym stop­ niu na powizaniu wiadomoci z dziedziny geologii oraz danych geochemii naftowej. Jest to spowodowane przyjtym powszechnie zaoeniem, e tworzenie si zó ropy nastpuje w sprzyjajcych warunkach na drodze akumulacji jej la.owych iloci rozproszonych w skaach.
Stosujc cay zespó bada geologicznych dy si do ustalenia miejsc akumulacji ropy, co wizane jest cile z okreleniem istnienia warun­ ków dla migracji w badanych obszarach, a take z ustaleniem jej kie­ runków. Na podstawie wyników bada ostatnich lat wykazano, e szcze­ gólnie duo danych istotnych dla waciwego prowadzenia prac poszu­ kiwawczych mog dostarczy badania chemiczne poszukiwanej substan­ cji we wszystkich formach jej przemian, tj. od materiau wyjciowego a do kocowego produktu, jakim jest ropa naftowa. Badania chemiczne maj m. in. na celu stwierdzenie, czy i w jakim stopniu wystpuje podo­ biestwo pomidzy ladowymi ilociami substancji organicznej w ska­ ach a rop naftow, a take czy ta cz substancji organicznej, która moe by uznana za zblion wzgldnie identyczn z rop naftow, ma mono przemieszczania si w porowatym rodowisku skalnym.
Ropa naftowa, a w jeszcze wikszym stopniu rozproszona substancja organiczna stanowi skomplikowan mieszanin bardzo wielu zwizków chemicznych. Utrudnia to ogromnie ich badanie i porównywanie i zmu­ sza do stosowania daleko idcych uproszcze. Poniewa naj ogólniejsz charakterystyk ropy naftowej mona uzyska przez okrelanie zawar­ toci trzech podstawowych grup skadników, tj. olejów, ywic i asfalte­ nów, t wanie drog obiera si czsto równie dla charakteryzowania ladowej substancji organicznej. lPierwszym krokiem prowadzcym w tym kierunku jest wydzielenie z caej masy organicznej tej jej czci, która zawiera wymienione wyej skadniki grupowe, analogiczne do skadników rop. Substancj t, zwan bituminami uzyskuje si przez ekstrahowanie ska rozpuszczalnikami organicznymi. W zalenoci od
58 BM"bara Gandek:
uytego rozpuszczalnika otrzymuje si bituminy zawierajce róne iloci poszczególnych skadników grupowych. Regu jest: im aktywniejszy rozpuszczalnik, tym wicej znajduje si w bituminach wysokoczstecz­ kowych ywic i asfaltenów. Rodzaj i ewentualna kolejno (przy wielo­ stopniowej ekstrakcji) rozpuszczalników uzalenione s od celów, jakim maj suy badania. Inne postpowanie stosowane bdzie w przypad­ ku rozwizywania problemu migracji ropy naftowej, inne przy pracach nad jej genez.
:Przy rozpatrywaniu zagadnie dotyczcych ustalania kierunków mi­ gracji i miejsc akumulacji zó ropy gówne zainteresowanie kieruje si na t cz bituminów, która ma zdolno przemieszczania si w skaach, tj. na tzw. bituminy labilne. Umownie zostao przyjte, e bituminami labilnymi nazywa si substancj ekstrahowan ze ska chloroformem, jak­ kolwiek w wielu przypadkach ekstrakt ten zawiera znikome iloci skad­ nika olejowego, decydujcego o zdolnociach migracyjnych. To zastrze­ enie stworzyo konieczno dalszego badania bituminów ekstrahowanych chloroformem, polegajcego zwykle na okrelaniu w nich zawartoci trzech wymienionych ju wyej sadników grupowych. Po przeprowadze­ niu tych bada mona wstpnie porównywa bituminy z rop naftow, zakadajc e podobiestwo to jest tym wiksze, im wyszy jest udzia skadnika olejowego w badanej próbce. Uzyskane przy tym--wyniki naley jednak traktowa bardzo ostronie, gdy ilociowe porównywanie zawar­ toci olejów bituminów i rop moe doprowadzi do bdnych wniosków.
Oleje wydzielane z rop naftowych w gównej swej masie zawieraj róne typy wglowodorów, natomiast oleje uzyskiwane przy pomocy tych samych metod z bituminów obok czsto maej iloci wglowodorów maj jako podstawowy skadnik niskoczsteczkowe ich pochodne. Konieczne jest wic dalsze ucilanie bada, polegajce na ustalaniu iloci wglowo­ dorów zawartych w wydzielanych olejach i w miar moliwoci na okre­ laniu ich budowy.
Znajc struktur chemiczn wglowodorów znajdujcych si w bitu­ minach ladowych oraz w ropach naftowych wystpujcych na badanym obszarze, mona okreli istniejce midzy nimi zalenoci. Z kolei dane o ilociowych stosunkach zachodzcych midzy wglowodorami a ca po­ zosta mas substancji organicznej w skaach pozwalaj ustali, czy istnie­ je fizyczno-chemiczne prawdopodobiestwo wystpienia zjawiska migracji (G. T. Philippi, 1965). Dopiero taki zespó informacji stanowi moe istot­ n pomoc w caoksztacie prac geologicznych przy poszukiwaniu zó ropy naftowej.
Naszkicowany wyej tok prac przy badaniu substancji organicznej re­ alizowany jest zalenie od zakresu prowadzonych poszukiwa, a w duej mierze take od moliwoci technicznych. Najwikszy nacisk pooony jest na ogó na szybkie, masowe oznaczenia, pozwalajce na wstpne roz­ poznanie zagadnienia. [)o tego typu bada zaliczy mona oznaczenia' ilociowe substancji organicznej oraz bituminów labilnych i ewentualnie ich skadu grupowego. Oznaczenia zawartoci wglowodorów w bitumi­ nach i ich budowy chemicznej jako bardziej skomplikowane i wymagaj­ ce specjalnego przygotowania, jakkolwiek wane, wykonywane s raczej rzadko i tylko dla maej iloci specjalnie dobranych próbek.
Charakterystyka 'chemlCZIl'a wglowodorów bituminów labilny-ch ... 59
Bardzo istotn. trudnoci przy badaniu ladowej substancji organicz­ nej jest brak uzgodnionej i jednolitej metodyki analitycznej. Kady niemal orodek naukowy wypracowuje wasne metody, co uniemoliwia czsto­ kro wizanie i porównywanie wyników. {Przy badaniu iloci i budowy wglowodorów, wobec stosunkowo cisego sprecyzowania chemicznego badanych zwizków, stosowanie rónych metod analitycznych nie prze­ krela monoci porównywania wyników.
\Prowadzone w Instytucie Geologicznym prace nad wyznaczeniem ob­ szarów perspektywicznych dla ropy naftowej w osadach paleozoicznych i mezozoicznych uwzgldniaj w moliwie szerokim zakresie badania che­ miczne substancji organicznej. Poniewa za jedn z najbardziej perspek­ tywicznych, z geologicznego punktu widzenia, serii skalnych uznane zo­ stay osady starszego paleozoiku, zalegajce obszar Niu !Polskiego, na nich wanie skoncentrowano wspomniane badania. Prowadzone s tu masowe oznaczenia zawartoci substancji organicznej !(Cora), kwasów hu­ musowych oraz bituminów labilnych i ich skadu grupowego. Wykrycie w tych skaach (wiercenie Ktrzyn) ropy naftowej umoliwio bezpored­ nie porównanie wglowodorów .zawartych w bituminach z wglowodo­ rami ropy. Pierwsze badania w tym zakresie przeprowadzone zostay dla próbek pochodzcych z utworów kambru, ordowiku i syluru. !Niej przed­ stawiony zostanie wycinek tych prac dotyczcy utworów syluru z kilku wierce rodkowej i pónocnej !Polski, rónicych si zarówno wyksztace­ niem facjalnym, jak ca póniejsz histori geologiczn.
CZC DOWIADaZA!~A
!Próbki do bada pobrane zostay z siedmiu punktów wystpowania syluru: Lborka, Wejherowa (wyniesienie eby), Paska, iBartoszyc, Go­ dapi (synek:liza nadbatycka), Tuszcza (strefa warszawska obnienia brze­ nego) i Kaplonosów ('obnienie nadbuaskie 1). W punktach tych osady syluru róni si znacznie zarówno miszoci, jak wyksztaceniem lito­ logicznym.
Rozwój syluru na Niu Polskim stanowi odrbne geologiczne zagad­ nienie i przekracza daleko ramy przedstawionej pracy, majcej w zasa­ dzie charakter chemiczny. !Nie wchodzc wic w te zagadnienia, a biorc pod uwag jedynie zrónicowanie litologiczne osadów syluru i ogóln budow geologiczn wymienionych jednostek, mona przyj, e prze­ miany substancji organicznej rozproszonej w skaach miay w kadej z wymienionych jednostek geologicznych, a by moe, w kadym z ba­ danych punktów odmienny charakter. Podobnie i procesy mig~acyjne uwarunkowane byy rónymi czynnikami p. Calikowski, inf. ustna). Ba­ dania chemiczne powinny wykaza, w jakim stopniu rónice te wpyny na jako i ilo wglowodorów wystpujcych w skaach.
!Na podstawie wykonanych wczeniej w Laboratorium Ska Bitumicz­ nych analiz seryjnych wytypowano w kadym z wierce jedn, wzgld­ nie kilka I(zalenie od miszoci osadów) próbek, z których przez ekstrak­ cj chloroformow uzyskano bituminy labilne. Dalszym etapem pracy byo rozdzielenie ekstraktów na trzy podstawowe skadniki grupowe -
1 JledJnostkl. geologiczne wg S. SOlrol:ow:skl.ego i J. Zlnloski -(1'1158).
60 BarbaTaGOiIldek
oleje, ywice i asfalteny - metod chromatograficzn (B. Gondek, praca w przygotowaniu do druku). Z uzyskanych w ten sposób olejów wydzie­ lono nastpnie wglowodory. !Posuono si przy tym równie rozdziaem chromatograficznym. Jako adsorbent suy aktywowany el krzemionko­ wy, jako eluenty kolejno: n-pentan, benzen i mieszanka etanol - chlo­ roform (1 :>1).
Jak wykazaa analiza elementarna, we frakcji wymywanej pentanem uzyskiwano ca ilo wglowodorów zawartych wolejach, frakcje na­ stpne natomiast zawieray jedynie pochodrie wglowodorów o stosunko­ wo wysokiej domieszce hetero-atomów. iWyniki obu rozdziaów chromato­ graficznych przedstawia tab. 1.
Tabela 1 Oznaczenie jakociowe bituminów labilnych syluru
Skad grupowy Wglowodory % Otwór Nr
oleje
I I wiertniczy próbki ywice I asfalteny w bitu- w % % % minach olejach
Lbork l 51 19 30 40 78 Lbork 2 51 23 26 36 70 Wejherowo l 72 20 8 35 48 Pask 1 60 11 29 20 33 Pask 2 75 14 11 50 66 Pask 3 81 14 5 51 63 Pask 4 85 10 5 53 62 Tuszcz l 63 31 6 32 51 Tuszcz 2 66 27 7 34 52 Tuszcz 3 58 25 17 29 50 Bartoszyce l 48 43 9 21 43 Bartoszyce 2 62 24 14 29 47 Godap l 83 15 2 32 38 Kaplonosy l 69 19 12 32 47
I Ktrzyn (ropa) l 97 2 l - 89
iPowysze zestawienie wyników potwierdza omawiane we wstpie spo­ strzeenie, e w tzw. bituminach labilnych zawarto wglowodorów bywa czasami bardzo niska.i w zwizku z tym ich labilny charakter moe by uwaany w wielu przypadkach za dyskusyjny.
!Zgodnie z zaoeniami pracy badania szczegóowe przeprowadzone zo­ stay jedynie dla wydzielonych wglowodorów. iZnikoma ilo uzyskanych wglowodorów utrudnia w znacznym stopniu zastosowanie szerszego wachlarza oznacze, mimo e we wszystkich niemal wypadkach ekstra­ howano due (5-16 kg) próbki ska. Ograniczono si wic do oznaczenia wspóczynnika zaamania wiata (n~), procentowej zawartoci wgla i wodoru (!l/o C i O/oH) metod Kumpana oraz ciaru czsteczkowego ('M) metod izotermicznej destylacji (M. I. Gerber, I. G. Dermanowa i in., 1i9611). Analogiczne badania wykonano dla wglowodorów wydzielonych z ropy naftowej. Wyniki wymienionych oznacze? podano w tab. 2.
Oharakterystyka chemiczna wglO'W'OdOTÓW ljHu:rnirrlów labi'lnych ... 61
Tabela 2
I M
I C% I H% IC%:H% nD
Lbork l 1,4797 347 83,5 12,8 5,7 Lbork 2 1,4782 358 86,0 15,1 6,6 Wejherowo 1 1,4881 325 82,9 14,1 5,8 Pask 1 1,4965 302 84,6 12,6 6,7 Pask 2 1,5002 396 84,8 12,7 6,7 Pask 3 1,4993 331 85,1 12,9 6,9 Pask 4 1,4992 380 86,3 13,0 6,7 Tuszcz 1 1,4972 290 86,2 12,8 6,3 Tuszcz 2 1,4916 287 85,5 13,7 6,2 Tuszcz 3 1,4990 272 83,8 12,7 6,9 Bartoszyce l 1,5225 304 83,8 11,0 7,6 Bartoszyce 2 1,5250 339 84,5 12,8 7,4 Godap l 1,5256 358 84,4 11,5 7,4 Kaplonosy 1 1,5300 291 85,3 12,5 6,8 -- Ktrzyn (ropa) l 1,4620 350 85,4 14,6 5,8
Uzyskane wyniki przydatne s do przeprowadzania porówna mi­ dzy poszczególnymi próbkami a rop naftow. Uatwieniem tych porówna s równie wykresy przedstawione na fig . .1 i 2.
Jak wida z wykresu (fig. 1), charakter chemiczny badanych wglowo­ dorów jest w odniesieniu do poszczególnych próbek wyranie róny. W".. glowodory ropy naftowej zawieraj niemal wycznie zwizki parafino­ we. W wglowodorach bituminów notuje si natomiast we wszystkich prawie przypadkach przewag naftenów lub aromatów typu benzenu. Jedynie w próbkach z Lborka i Wejherowa wystpuje jeszcze przewa­ ga wglowodorów parafinowych. W próbkach z iPaska, Tuszcza i Kaplo­ nosów gówn rol zdaj si odgrywa nafteny, przy czym zaznacza si ju pewna domieszka wglowodorów aromatycznych. W próbkach z Bar­ toszyc i Godapi stwierdzi mona z kolei obecno wglowodorów o wik­ szej iloci skondensowanych piercieni.
Bardzo charakterystyczny obraz zalenoci midzy wglowodorami z rónych próbek a rop naftow przedstawia wykres 2 (fig. 2). (Mona tu wyranie wydzieli trzy odrbne pola: - pole lece najbliej punk­ tu wyznaczonego dla wglowodorów ropy obejmuje próbki z Lborka i Wejherowa, w drugim, bardziej oddalonym, le punkty odpowiada­ jce próbkom z !Paska i Tuszcza, a najbardziej oddalone pole obej­ muje wglowodory z próbek Bartoszyc, Godapi i Kaplonosów.
Uzupenieniem przedstawionych bada jest analiza spektrofotome­ tryczna w podczerwieni (fig. 3). Krzywe absorpcji pozwalaj - z jed­ nej strony - rozszerzy wiadomoci o skadzie chemicznym badanych w­ glowodorów, z drugiej za - umoliwiaj przeprowadzenie bezporedniej korelacji midzy bituminami a rop naftow (8. S. Gejro, 1'963).
62 Baorbara Gondek
CnH2n-TO °r-,,--'l.+---+----+--CnH2n-s 6t==:·:·~CiiW==r====1====lr==cnH2n CnH2n-2 ~oo 300 400 soo 600
1\1) 1 @ 2 ® J o .5 ® 6 • 7 ~ 8
700 M
FJg. 1. Pll'iZlYtrlJa:le!nto ~a W.gillqw!otdJolrÓw iStrucVUJraJl 'OOllIllPos.i:1UQn ()(f h~lroca,rlbons
J. - rqpa, 2 - Lb(X['\k, 3 - lWejherlQlW;Q, 4 - Pa,sk, 5 - Tuszcz, 6 - Bam.oszY'ce, 7 - GOllda.p, 8 - Ka:pdOIlJosy III - CTUdle ·001, 2 - Lbork, 3 - W'ejheI'lOW'o, 4 - PaSk, 5 - Tuszcz, 6 - Ball",toszyce, 7 - Gtoda«l, 8 - Katplcmosy
Przebieg krzywych absorpcji w zbadanych próbkach z Wejherowa, Paska, Tuszcza, Kaplonosów i ropy naftowej jest typowy dla takich ugrupowa wglowodorów, w których przewaaj alkany (maksima
0'H 8
5~~----~--~--~~--~--~--~~--~-- 1.47 1,48 1.49 1,50 1.51 1,52 \53 n20 1.46
D O' @2 @J o~ • .5 06 87 ~8
F'ig. 2. Za/lIeIiJnJOI imliid~ Ski!aidlem e11~ 'a 'W1S1p16iCl~'ikliIem :zJa'attntaalJia ,W,~attla w WgjllOWlotdlOtrlaJCIh
[l)epE!iIlldmlae ibebweieln! eilIetrnmtiairy ~ amid o:ietfirlruc.t\i)otrr m­ idtex iln hyldirtotCfat1'\bolllS OlbjlalnJilelllliia 'jlalk na jj]g. 1 Ex;pI~a;nJa.1ljJcJlnlS as on Fitg. 1
absorpcji przy czstotliwociach 29;62cm-1, 29,2·6 cm-i, 2853 cm-i. 1470 cm-i, 138'3 cm-i i 712'6 cm-i). Zaznacza si równie w wielu przy­ padkach obecno wglowodorów aromatycznych typu benzenu (maksi­ ma absorpcji przy czstotliwociach 16:10 cm-i, 1,1'3'0 cm-i, 75.0 cm-i).
OharaJlrlerystyka 'chemiczna wglowodorów Mum:i!ll6w lab~InY'ch ... 63
"'" "'"' .... .... ~1f'1
t(T)zyh-;opd
./ r-
Obserwuje si jednak znaczne rónice w iloci aromatów znajdujcych si w poszczególnych próbkach. Sabo zarysoWujce si w wglowodo­ rach z Tuszcza i Kaplonosów pasmo przy czstotliwoci 1'71'5 cm-1 wska­ zuje na niewielk domieszk pochodnych typu karbonylowego. W tych dwóch próbkach obserwuje si te wyrane zwikszenie iloci wglowo­ dorów aromatycznych.
64 Ba!l"bara Gcmdek .
Obserwujc ogólny przebieg krzywych mona wydzieli, jak to po- ' dano na wykresie 3, dwa ich typy. Pierwszy grupuje próbki z Wejhe­ rowa, Paska i ropy naftowej, drugi - próbki z Tuszcza i Kaplonosów. Mona wic zgodnie z prac IS. S. Gejro przyj, e wglowodory Wej­ herowa i Paska wykazuj podobiestwo do badanej ropy naftowej, na­ tomiast wglowodory z Tuszcza i Kaplonosów maj charakter zdecy­ dowanie odmienny.
Tabela 3
Bituminy I Wglowodory % Otwór Nr
J
Wglowodory
% Corg
Lbork 1 0,002 0,0008 0,62 0,0013 Lbork 2 0,002 0,0007 1,15 0,0006 Wejherowo 1 0,006 0,0021 0,29 0,0072 Pask 1 0,116 0,0352 1,03 0,0341 Pask 2 0,050 0,0250 0,57 0,0430 Pask 3 0,088 0,0449 . 1,92 0,0233 Pask 4 0,259 0,1373 1,79 0,0769 TIuszcz 1 0,081 0,0258 0,88 0,0294 TIuszcz 2 0,101 0,0343 0,83 0,0413 Tuszcz 3 0,116 0,0336 0,71 0,0473 Bartoszyce 1 0,054 0,0113 1,35 0,0084 Bartoszyce 2 0,079 0,0229 0,90 0,0254 Godap 1 0,092 0,0294 1,77 0,0166 Kaplonosy 1 0,051 0,0163 0,85 0,0191
Teraz, gdy znany jest ju ogólny charakter chemiczny wglowodo­ rów, celowe wydaje si rozpatrzenie moliwoci wystpowania migra­ cji w badanych punktach. W rozwaaniach tych, zgodnie z zaoeniami G. T. IPhilippiego (196'5), przyjmuje si, e zdolno przemieszczania si wglowodorów w porowatym orodku skalnym okrelana jest midzy innymi prawami adsorpcji. Zdolnoci adsorpcyjne skay, w której po­ wierzchnia porów pokryta jest warstewk wody, s znikome - alkanów nie adsorbuje ona zupenie, a aromaty w bardzo maym stopniu. Rol ad­ sorbenta odgrywa w tym przypadku gównie rozproszona substancja organiczna, posiadajca due iloci grup hydrofobnych, które - z jed­ nej strony - zapobiegaj zwilaniu substancji organicznej przez wod, a z drugiej - adsorbuj ze znaczn si mogce migrowa wglowo­ dory. G . . T. Philippi przyjmuje, e migracja wglowodorów nastpi mo­ e dopiero wówczas, gdy wszystkie aktywne centra substancji organicz­ nej zostan wysycone przez wglowodory. Dla okrelenia stopnia wysy­ cenia wprowadza on wspóczynnik podajcy zaleno pomidzy iloci wglowodorów a iloci substancji organicznej w skale. Na drodze ba­ da wartoci tego wspóczynnika, w warunkach naturalnych, ustalona
ChaTakte:rystyka oehemi.czn'a wglowoclor6w b1tuminów labilnych ... 65
zostaa warto graniczna, poniej której migracja nie moe przebiega. Warto ta w zalenoci od typu skay wynosi od 0,'030 do 0,1'2'0. Wiel­ koci wspóczynnika migracji dla zbadanych próbek syluru podano w tab. 3.
Na podstawie danych przytoczonych w tab. ·3 mona stwierdzi, e w przebadanych skaach z Lborka, Wejherowa, Bartoszyc, Godapi i Kaplonosów nie istnieje obecnie moliwo migracji wglowodorów w orodku porowatym, gdy wielko oznaczonego wspóczynnika ley poniej dolnej granicy okrelajcej wysycenie sorbcyjne substancji or­ ganicznej. rw próbkach z Tuszcza i Paska wartoci tego wspóczynnika le natomiast zdecydowanie ponad doln granic wysycenia centrów ak­ tywnych substancji organicznej. 'W zwizku z tym mona uwaa, e w obszarach reprezentowanych. przez wiercenia !Pask i Tuszcz, a szcze­ gólnie przez wiercenie Pask zjawisko migracji wglowodorów w skali umoliwiajcej ich akumulacj nie jest wykluczone.
PODSUMOWANIE WYNIKÓW BADA
Na podstawie bada wglowodorów w bituminach labilnych i zale-­ nooci pomidzy ilOOciami . tych wglowodorów a iloci substancji orga- nicznej w skale mona stwierdzi, co nastpuje: . .
1. We wszystkich próbkach bituminów labilnych wystpuj wglo­ wodory, natomiast iloci ich s róne.
'2. Analiza chemiczna wykazaa, e wglowodory bituminów w sto­ sunku do wglowodorów ropy naftowej zawieraj zwikszon ilo naf­ tenów i aromatów. W wglowodorach bituminów wystpuje wyrane zrónicowanie chemiczne w próbkach z poszczególnych wierce', nato­ miast w obrbie jednego wiercenia próbki wykazuj jedynie nieznacz­ ne odchylenia. Wglowodory ropy naftowej maj bardzo wysok zawar­ to parafinów i stosunkowo mao naftenów. W próbkach z Lborka i Wejherowa gównym skadnikiem wglowodorów s równie zwizki parafinowe z domieszk naftenów. W próbkach z !Paska i Tuszcza zmniejsza si ilo parafinów na korzy wglowodorów naftenowych i pojawiaj niewielkie iloci jednopiercieniowych wglowodorów aro­ matycznych. W pozostaych próbkach wystpuj znaczniejsze domieszki aromatycznych wzgldnie naftenowych ukadów o kilku skondensowa­ nych piercieniach.
Najwyszy stopie zmetanizowania maj wic próbki z Lborka i !Wej­ herowa, nieco mniejszy wglowodory z 'Paska i Tuszcza, a zdecydowa­ nie niski próbki z Bartoszyc, Godapi i Kaplonosów.
3. Badania spektrofotometryczne w podczerwieni day potwierdze­ nie wyników uzyskanych innymi metodami, a równoczenie przy porów­ naniu ogólnego przebiegu krzywych absorpcji wykazay, e próbki z Wej­ herowa i Paska maj przebieg podobny do ropy naftowej z Ktrzyna. Próbki z Tuszcza i Kaplonosów maj natomiast charakter odmiennv. Dla pozostaych próbek, tj. dla wglowodorów z Lborka, Bartoszyc i Godapi oznaczenia nie mogy by wykonane.
4. Okrelenie zalenoci ilociowej midzy wglowodorami a substan­ cj organiczn rozproszon w skaach daje podstaw do stwierdzenia, e , KlwaoI'tanik Geol ogJ1czmy - 5
66 Barbara .Gondek
w obrbie Lborka, Wejherowa, Bartoszyc, Godapi i Kaplonosów nie moe obecnie zachodzi zjawisko migracji poprzez pory skalne. Moliwo taka nie jest jednak wykluczona dla ska z Paska i Tuszcza.
Na podstawie powyszych stwierdze mona uznai: za prawdopodob­ ne, e wglowodory zbadanych próbek syluru z Lborka, Wejherowa i IPaska maj genetyczny zwizek z rop naftow z syluru Ktrzyna, z tym e w przypadku Lborka i Wejherowa, gdzie moliwo migracji obecnie nie istnieje, zachodziy - by moe - bezporednie powiza­ nia w okresach czynnych procesów migracyjnych (wniosek ten wypro­ wadzi na podstawie przesanek geologicznych i geochemicznych J. Cali­ kowski, 1966). Istnienie takiego bezporedniego powizania w \Pasku nie jest wykluczone z punktu widzenia praw fizyczno-chemicznych.
Wglowodory pochodzce z próbek wiercenia Tuszcz, jakkolwiek maj stosunkowo duy stopie zmetanizowania i nie mona w nich jedno­ znacznie wykluczy moliwoci migracji, nie wykazuj tego typu po­ wiza z przebadan rop.
[Prace nad genez i migracj ropy naftowej i bituminów prowadzone s dla rónych okresów i rónych jednostek geologicznych. Uzyskanie wikszej iloci materiau porównawczego pozwoli, by moe, na dalsze pogbienie wiedzy o powstawaniu ropy naftowej i procesach jej migra­ cji, stworzy take podstawy do przeprowadzenia szybszej i dokadniejszej oceny perspektyw ropononoci przewiercanych serii skalnych.
Zakad Zó Hopy i Gazu IrurtYTtU(f;u Gewo.g>iczneg o W~,rszawa, ul. Ralkawiecka 4 Nadiesano dnia Ie kwletWa 19Y 11".
PISMIENNlCTWO
CALI;I«)WSKI J. ~19(5) - Rola ska syluru syneklizy perybatyckiej w powstawaniu a.-0PG" n:alfoorwe,j li ~ej aUmJmuWa,(;ji. ArCih. bit. GOOil. '(lIllBISlZY!llJO!Pis). War­ ISlzaJW1a,.
GOINDEK B. (]pra(m w ~gotdwaniu do telJrUkiu) - QpraOOWianie 1SIZyib!k!ie;j metody ozna.cz:ania d-akocdowJetgJo Ibit11m.ialów !dla <C~~ pro!fli[lQIWoam.i:a próIbeI!t Ska IZ rw.reroo qpiOrowycll.
PH!I[IjlPPI iG. T. «119m) - On t'he ideptJh, time la:nJdmelClhani'am: oIf petJrolJ..elUlm genera­ tion. 'Goo'ClhliIIIl/. OomnOlchdm. Ada, 29, Illlr 9. IOx!fOro.
S~ :S., ZNOOKO J. 'el95'Bj - Atlas geo1JQgiC!Z!ly 'PId!slm. TaIllLie'a, 7. Mapa telktoni<CZIla lPOIlsilci. IWYlCi. Geol. 'Wl!ll'SIZaw-a.
rE:A:po C. C. (1963) - reOXKMH'ieCKHe 0c06eHHOCT.It Beclrre:it 1'H:Ma.Bo-lle'lopcKo:it IIpOBBJIU[H
no KHclIpaKpacBbIM cne:KTpaM n0rJ10~eBIDl; reoXHM. C60PHllX, N2 8. JIeBllBI'Pa,n:.
rEPJiEP M. H., AEPMAHOBA H. r., .J1ICTKOBA T. M., CTPlrAJIEBA H. B. (1961)­ Onpe,ll,eJIeBHe MOJlexyroqmoro BeCa HecllTlIBhIX MaceJl MeTO,n:OM H30repMll'reCKo:it
,l(H~. reoXHM. COOpBlIX, .IIi! 7. JIe~.
stres71c21enie 67
ID OTJIOiKEllllMCHJIYPA Pe3lOMe
KOTOPbIX BCTPe'laIOTCJI B OTJ1mKeHWIX cHJtypa CeOOPHOB: H IJ;eRTPaJ1bHoil: ilOJ1bIDH, a TaIOKe yrJIe­
BO,D.OpO,n;OB He4lm, BblJIBJ1eHHoil: Ha 3TOil: TeppHTopIDl B OTJ1olKeHWIX ,n;peBHero nane030JI.
KOMUJIeKC aHaJIH30B BKJ1lO'lalI onpe,n;eJleHHe co,n;eplKllHHJI yrJIepo,n;a ]I. BO,n;opo,n;a, onpe,n;e­
J1eHHe nOKa3ateJ1JI npeJ10MJ1eHIDI, BeJllrliHHLI MOJle><YJ1JIpHoro Beca H HCCJte,n;OBaHIDI lI.Hq,paxpac­
HbIX cneKTPOB (q,Hr. 1-3). B pe3YJ1bTaTe aHalIlI.3a noJty'ieHHbIX ,n;aHHbIX 6:&1Jlo YCTaHOBJ.eHo, 'lTO
yrJ1eBo,n;opo,l(bI 6HTYMOB no CpaBHeHHlO C yrJ1eBOp;opo,n;aMll. Heq,m CO,D.eplKlLT…