Click here to load reader

Candide as Gaeilge

  • View
    403

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Seo aistriúchán a dheineas sna seachtóidí ar leabhar Voltaire "Candide". Bhaineas féin a lán pléisiúir as an aistriúchán a dhéanamh agus tá súil agam go dtabharfaidh sé spórt don té a léifidh.Alan Mac an Bhaird 2011

Text of Candide as Gaeilge

VOLTAIRE CANDIDE

Alan Mac an Bhaird a aistrigh n bhFraincis

RAMHRT leabhar ann a mhaireann toisc gur scthn ar linn a dair. N mr a lamh chun teacht ar meon na linne sin. T leabhar eile ann a mhaireann toisc gur scthn ar an duine, p duine . N mr a lamh chun teacht orainn fin mar dhaoine, mar ainmhithe sisialta. T fo-leabhar ann, agus is beag at, nach mr a lamh ar an d chis. Ina measc so at Candide. Duine fordhaonna ab ea Franois-Marie Arouet (1694-1778) a bhaist Voltaire air fin. Duine a linne fin agus a shocha fin ab ea . Bh saol fada aige agus lena linn is beag iad na himeachta poilitila n sisialta n raibh mar aige iontu ar shl igin. T carn bhalmhr scrbhinn fanta againn ina dhiaidh chun sin a chruth. Is beag a litear a bhformhr inniu agus, chun na frinne a r, n mr an chailliint . T a leithid le fil go flirseach na ln peanna eile de chuid na hocht haoise dag. N mar sin do Chandide, fach, a scrobhadh i 1759 nuair a bh a dhthain den tsaol feicthe ag Voltaire chun cpla focal ar fnamh a r faoi. Dla a ln sroibreacha, nl s fada ach t s mr. Ms mian leat fachaint conas a bh Iarthar na hEorpa san ocht haois dag laistiar den stair phoilitiil "oifigiil", seo agat go gairid gonta. Ms mian leat fachaint conas a bhon na daoine mar aonaid shisialta - inn, inniu agus (m mhairimd) amireach - seo agat iad. Nuair a cuireadh cras daonlaitheach na hInde ar ceal le dana, sular thuit cirtn na cinsireachta ar an bpreas, mhol duine de cheannair na freasra do na mic linn Voltaire a lamh ionnas n cuirfeadh bolscaireacht an stit dallamullg orthu. Nl aon dabht n gurbh Candide an leabhar a raibh s ag smaoineamh air. Ms ea, norbh aon bhrag an chaint sin uaidhe. N dcha gur chir aon leithscal a ghabhil as leagan Gaeilge an leabhair seo a sholthar. Sa chad dul sos, nl a leithid le fil i measc fhoilseachin na Gaeilge agus ms mall ann is mithid. Sa tarna hit, is deacair teacht ar leagan Barla de fi amhin agus na leaganacha at i gcl, sean-aistrichin is ea iad n hoireann do litheoir an lae inniu ar a ln ciseanna (cinsireacht gan admhil ina measc). N gheobhaidh m mo leithscal ach le Voltaire ar eagla go mbeadh feall danta agam air dem neamhthoil agus

i gan fhios dom fin. Baile tha Cliath, Eanir 1976.

CANDIDE n AN DCHASLACHTarna aistri Ghearminis an dochtir Ralph leis na haguisn a fuarthas thos i bpca an dochtra nuair a cailleadh i Minden i mbliain an ghrsta 1759

CAIBIDIL 1 ina n-instear conas a tgadh Candide i gcaislen lainn agus conas a cuireadh amach as .Sa Veistfil, i gcaislen bharn uasal Thunder-ten-tronckh, bh buachaill g dr thug an ndr scoth na mbasanna simhe. D'fhgair a aghaidh a anam. Bh tuiscint cuosach ceart aige agus spioraid forshimpl - b'shin an chis, gan dabht, gur baisteadh Candide air. Bh tuairim ag searbhnta cronna an t gur mhac le deirfir an bharin uasail agus le duine uasal macnta de na comharsain n raibh an inon uasal ssta a phsadh toisc nr irigh leis ach aon cheann dag is tr fichid de cheathrna uaisleachta a theaspint agus go raibh an mid eile d ghinealach imithe le sruth na haoise. Bh an barn uasal ar na tiarna ba mh cumhacht sa Veistfil, mar bh doras agus fuinneoga ina chaislen. Bh a halla mr faoi thaipis, fi amhin. In am gtair dhanadh s conairt de mhadra a chlis, maoir laisce de bhuachaill a stbla agus siplneach de viocire an tsridbhaile. Bhodh gach inne ag gairmeadh "tiarna uasal" d agus ag gire nuair a dhanadh s greann. Bh suas le tr chad go leith de phint mhechain i gcile uasal an bharin agus anamheas uirthi d bharr. Thadh s i mbun chram an t le dnit a chuireadh lena measlacht. Bh a hinon Cunegonde seacht mbliana dag d'aois agus dathil, r, ramhar, blasta. Darf gurbh fhi an barn a mhac, ar gach sl. B' oracal an t an teagascir Pangloss agus d'isteadh Candide beag lena theagasc sd le dearn a aoise agus a ndir. Bhodh Pangloss ag mineadh na cosmeolaochta metifisicila diagasla. Chruthaodh s ar fheabhas n bonn aon ifeacht gan chis agus, s seo an saol is fearr de na saolta inbheithe, gurbh caislen an bharin uasail an caislen ab ille agus gurbh an banbharn uasal an banbharn ab fhearr de na banbharin inbheithe. "Agus t s lirithe," a deireadh s, "n fadfadh na ruda a bheith ar aon tsl eile. cumadh gach inn le haon chuspir amhin, n folir n gurb an cuspir is fearr. Chonn sibh go maith gur cumadh na srnacha le spacla iompar: agus t spacla againn. Is lir gur cuireadh na cosa ar bun le bheith cldaithe: t agus stoca againn. Dealbhaodh na clocha le gearradh chun caislein a thgaint: t agus caislen forlainn ag an tiarna uasal. Is cir an listn is fearr a bheith ag an mbarn is m sa cheantar agus, deineadh na muca le n-ithe, ithimd muiceoil cheann ceann na bliana. D bhr

sin, an t a dirt go mbonn gach aon rud go maith, is mr an tseafid a dirt s. Ba chra a r go mbonn gach aon rud ar fheabhas." Chuireadh Candide cluas air agus chreideadh le neart simplochta, mar cheap s go raibh an inon uasal Cunegonde forlainn, bodh is n raibh s riamh de mhisneach aige r li. Chonclidigh s gurbh cad chim an tsonais duine bhreith ina bharn Thunder-ten-tronckh, gurbh an tarna cim duine a bheith ina hinon uasal Cunegonde, gurbh an tr cim n fin fheiscint gach aon l agus gurbh an ceathr cim n isteacht leis an mistir Pangloss, an fealsamh ba mh sa phroibhinse agus, d bhr sin, ar an saol. L d raibh Cunegonde ag silid in aice leis an gcaislen, sa choill bheag a dtugaids an Phirc uirthi, chonaic s an dochtir Pangloss i measc na gcraobhacha ag tabhairt rang fisice praicticila do chailn aimsire a mthar, cailn donn anadheas anashbhialta. bh an inon uasal Cunegonde anathugtha don eolas, d'fhach s gan chorra ar na trialacha iolracha ar a raibh s ina fnn. Chonaic s go soilir rasn imleor an dochtra, na hifeachta agus na ciseanna, agus d'fhill ar a sla agus ln mothchin, smaoint agus tnth eolais, ag smaoineamh li fin go bhfadfadh s bheith ina rasn imleor ag Candide g agus go bhfadfadh seisean bheith ina rasn imleor aici fin. Le linn d filleadh ar an gcaislen, casadh Candide uirthi. Las s. Las agus Candide. Bheannaigh s d le guth mchta agus labhair Candide li gan tabhairt faoi ndeara cad a bh r aige. L arna mhireach, tar is an dnnir, nuair a bhothas ag ir n mbord, casadh Cunegonde agus Candide ar a chile laistiar de scthln igin. Thuit ciarsir Chunegonde. Phioc Candide suas . Gan smaoineamh ghlac s a lmh. Gan smaoineamh thug an t-gnach pg do limh an chailn ig le scoth bromhaire, corraitheachta agus grsta. Casadh a mbeola ar a chile, las a sile, chrith a ngline. Tharla don bharn uasal imeacht in aice leis an scthln. Nochtadh d an chis seo agus an t-ifeacht d. Agus chuir s Candide as an gcaislen le neart cic sa tin. Thuit Cunegonde i laig agus n tisce thinig s chuici fin n fuair s sceilp chile uasal an bharin. Agus bh gach aon rud tr chile sa chaislen ab fhearr agus ab aoibhinne de na caislein inbheithe.

CAIBIDIL 2 ina n-instear cad a deineadh de Chandide i measc na mBulgireachArna dhbirt chroch Pharrthais, shil Candide go ceann i bhfad gan aon chur amach aige c raibh s ag gabhil ach ag gol, ag ard a dh shil chun na spire, ndri go minic ar togha na gcaislen mar a raibh togha na mbanbharinn. Chodail s gan shuipar i lr goirt, idir dh iomaire. Bh s ag cur shneachta go trom. L arna mhireach tharraing Candide a chorp reoite go dt an baile mr drbh ainm Waldberg Hoff-trarbkdikdorff agus gan phingin rua, ag fil bhis den ocras agus den tuirse. Stad s go brnach ag dorach tigh sta. Beirt fhear a raibh culaith ghorm orthu a thug faoi ndeara . "Fach, a bhuachaill," arsa duine acu, "sin gnach anois at danta go maith agus an airde igeantach sroiste aige."

Dhruideadar le Candide agus thugadar cuireadh go deabhasach d dnnar a chaitheamh ina dteannta. "A dhaoine uaisle," arsa Candide leo go clnta cthail, "is mr an onir a dhanann sibh dom ach nl aon rud agam le dol as mo chuid." "A dhuine maith," arsa duine de na culaith gorma, "an t a mbonn do chuma air agus do bhua aige, n dholann s in aonchor. N fuil cig troithe agus tr hrlaigh d'airde ionnat?" "T, a dhaoine uaisle, sin m'airde," a dirt s ag umhl dibh. "Suigh isteach ag an mbord, a dhuine uasail," ar siadsan, "n hamhin dolfaimd as do chuid ach n leigfimd go deo go mbeadh do leithid d'fhear gan airgead. T na daoine danta le chabhair a thabhairt d chile." "T an ceart agat," arsa Candide, "sin an rud a deireadh an duine uasal Pangloss liom riamh agus chm go maith go mbonn gach aon rud ar fheabhas." D'iarradar air cpla scilling a thgaint. Thg s iad agus theastaigh uaidh admhil a dhanamh. Nor glacadh leis an admhil agus suodh isteach. "N fuil gr mr agat do ...." " t," ar seisean, "t gr mr agam don inon uasal Cunegonde." "N hea," arsa duine de na daoine uaisle, "timd ag fiafra dot n fuil gr mr agat do r na mBulgireach?" "Diabhal aon ghr," ar seisean, "mar n fhaca riamh ." "Conas sin? S an r is taitneamha ar an saol agus n folir a shlinte l." "lfad agus filte, a dhaoine uaisle," ar seisean. Agus d'l. "T go maith," at siadsan, "t t id thaca, id chosantir agus id laoch ag na Bulgirigh feasta. T t'fhoirtin danta agus do ghlir cinnte." Cuireadh laincide ar a chosa gan mhoill agus tugadh go dt an reisimint . Cuireadh air iomp ar dheis, an tslat ard, an tslat a chur sos, lu ar a ghrua, lmhach, an choiscim a dhbailt - agus tugadh trocha buille slaite d. L arna mhireach dhein s an drileil beaginn nos fearr agus n bhfuair ach fiche buille. Amanathar nor tugadh d ach deich gcinn agus cheap a chompnaigh gurbh iontach an mac mthar . Bh Candide ar mire agus nor thuig go fill canathaobh ar laoch . L bre earraigh rith leis imeacht ag silid, ag sil dreach roimhe amach, mar cheap s gur phribhlid na ndaoine , chomh maith leis na beithgh, a gcosa sid ar a suaimhneas. N raibh s dulta dh lig gur thinig ceathrar laoch eile aniar aduaidh air, a cheangail agus a thug leo isteach sa phrosn . Iarraidh air go dlisteanach c acu ab fhearr leis sciirseil fhil s huaire dag is fiche n reisimint go lir n dh philar dhag fhil sa cheann d'aon lmhach. Bh fuar aige a r go mbonn an toil saor ag

Search related