Click here to load reader

Bab 3 Tamadun Melayu Teras Tamadun Malaysia

  • View
    365

  • Download
    10

Embed Size (px)

Text of Bab 3 Tamadun Melayu Teras Tamadun Malaysia

BAB 3

TAMADUN MELAYU: TERAS TAMADUN MALAYSIA

2.0 PENGENALAN

Tamadun Melayu adalah satu tamadun yang telah lama bertapak di rantau Asia Tenggara. Tamadun ini telah berkembang dari kebudayaan orang Melayu, yang tergolong dalam kumpulan penduduk asal rantau ini (Ahmad Hakimi 1998, 2006; Nik Hassan Suhaimi 1994; 1999). Perkembangan kebudayaan Melayu dari zaman batu lama (paleolitik) sehingga kepada kemunculan tamadun Melayu terawal di rantau ini adalah satu perbincangan yang begitu panjang sekali dan tidak akan dibincangkan dalam penulisan ini. Sebaliknya, perbincangan dalam kertas ini lebih tertumpu kepada bukti-bukti kewujudan tamadun Melayu yang awal dan bagaimana tamadun Melayu memainkan peranan yang penting dalam pembentukan tamadun Malaysia.

Tamadun Melayu adalah satu konsep yang kompleks. Ianya tidak boleh disamakan dengan konsep-konsep yang lain seperti ras, kebudayaan, dan bahasa. Keempat-empat konsep di atas merujuk kepada perkara-perkara yang berbeza dan pada waktu yang sama mempunyai pertalian yang begitu rapat sekali antara satu sama lain. Sebagai contoh, bahasa Melayu tidak semestinya dituturkan oleh orang-orang yang datangnya dari ras dan kebudayaan yang sama. Di Malaysia, terdapat beberapa kumpulan etnik yang berbeza yang boleh bertutur dalam bahasa Melayu. Pada waktu yang sama, ada terdapat orang-orang Melayu yang boleh bertutur dalam bahasa-bahasa yang lain seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Perbincangan lanjut tentang keempat-empat konsep di atas akan dibincangkan di bawah ini.

Tamadun Melayu telah mengalami proses perkembangan yang lama dan melalui beberapa manifestasi yang berbeza. Manifestasi-manifestasi ini penting dalam pembentukan tamadun Melayu. Penerimaan agama Islam sebagai asas tamadun Melayu merupakan perkembangan yang paling penting dan membentuk sebuah tamadun Melayu Islam yang cemerlang, gemilang, dan terbilang.

Tamadun Melayu merujuk kepada sebuah tamadun yang dibentuk oleh sekelompok manusia yang secara luasnya digolongkan sebagai kumpulan orang Melayu, tertumpu kepada suatu wilayah di Asia Tenggara yang dikenali dengan pelbagai nama seperti gugusan Kepulauan Melayu (Malay Archipelago), gugusan Kepulauan Melayu-Indonesia, Nusantara, Alam Melayu, dan Tanah Jawi. Dua perkara penting yang mewarnai tamadun wilayah ini ialah bahasa Melayu, yang menjadi bahasa perhubungan luas (lingua franca) di seluruh kawasan ini, dan agama Islam yang menjadi pelengkap kepada pembentukan tamadun Melayu.

3.0.1Konsep MelayuSebelum perbincangan tentang konsep Melayu boleh dimulakan, terdapat beberapa istilah atau konsep asas yang perlu diperjelaskan terlebih dahulu. Konsep-konsep ini adalah seperti masyarakat, dan kumpulan etnik. Masyarakat hanyalah merujuk kepada satu kumpulan manusia. Kumpulan etnik merujuk kepada satu kumpulan manusia yang terdiri daripada satu kebudayaan.

Istilah Melayu sebenarnya boleh merujuk kepada tiga perkara yang berbeza, iaitu ras (gentetik atau biologi), kebudayaan, dan bahasa. Ras adalah satu istilah yang digunakan dalam bidang biologi dan merujuk kepada satu kumpulan genetik yang mempunyai ciri-ciri fizikal yang hampir sama. Apabila istilah Ras Melayu digunakan, ianya hanya merujuk kepada kumpulan orang Melayu yang boleh diasingkan daripada kumpulan lain dari segi ciri-ciri fizikal luaran dan kebudayaannya. Dalam kerangka pemikiran bidang biologi, kumpulan ini adalah satu kumpulan kembang-biak (breeding population) yang berfungsi secara terasing. Sungguhpun demikian, manusia sedunia pada hari ini tergolong dalam satu spesis iaitu Homo sapiens. Dari segi genetiknya, semua manusia di dunia pada hari ini mempunyai persamaan DNA sebanyak 99.8% dan mampu berkahwin antara satu sama lain untuk melahirkan zuriat. Perbezaan dari segi genetik antara manusia sebenarnya tidak begitu penting; sebaliknya perbezaan dari segi kebudayaan lebih memainkan peranan untuk membezakan kumpulan-kumpulan ras ini.

Kebudayaan pula merujuk kepada ilmu pengetahuan sesuatu kumpulan manusia yang diwarisi dan diturunkan daripada satu generasi kepada satu generasi yang lain. Ilmu pengetahuan ini berfungsi seolah-olah seperti satu sistem pengoperasian manusia oleh kerana ianya memberitahu manusia bagaimana untuk berfungsi dengan manusia lain, alam sekitar, dan kuasa-kuasa ghaib. Apabila kita berinteraksi dengan manusia lain, kita mengetahui bagaimana untuk menampilkan diri kita dengan orang yang kita temui. Apabila kita berada di dalam sesuatu persekitaran, kita mengetahui bagaimana untuk mencari makanan. Apabila kita berhadapan dengan kuasa-kuasa yang ghaib pula, kita mengetahui bagaimana untuk mengurangkan kesan negatif terhadap kita.

Bahasa adalah sistem percakapan yang digunakan untuk berhubung dengan penutur-penutur bahasa yang sama. Ras Melayu (atau rumpun Melayu) selalunya bertutur dalam kumpulan keluarga bahasa Melayu-Indonesia yang mengelompokkan bersama-samanya sub-keluarga bahasa-bahasa Melayu, Jawa, Sunda, Madura, Acheh, Minangkabau, Sasak, Melanau, Iban, Bajau, Murut, Bugis, dan Sulu. Keluarga bahasa Melayu-Indonesia pula terangkum dalam Rumpun Bahasa Austronesia (Austronesia membawa maksud orang-orang kawasan pulau-pulau selatan dan bahasanya merangkumi bahasa-bahasa yang dituturkan dalam kawasan Asia Tenggara dan juga kepulauan Pasifik. Pada satu masa dahulu, rumpun bahasa Austronesia dikenali dengan nama rumpun bahasa Malayo-Polinesia, manakala rumpun bahasa Austronesia itu sendiri tergolong di dalam Filum Austrik) seperti berikut:

(RAJAH 1: Kedudukan Rumpun Bahasa Austronesia).

3.0.2Wilayah Kebudayaan MelayuWilayah kebudayaan Melayu merujuk kepada satu konsep yang dipegang oleh masyarakat Melayu. Ianya merangkumi kawasan-kawasan di mana tersebarnya ras (rumpun) Melayu dari pulau Madagaskar ke kepulauan Pasifik. Secara umumnya, pusat teras wilayah ini adalah kawasan kepulauan Asia Tenggara yang menjadi pusat kepada ras (rumpun) Melayu, bahasa Melayu, kebudayaan Melayu dan tamadun Melayu.

(PETA 1: Wilayah Kebudayaan Melayu - dari Ensaiklopedia Kebudayaan dan Sejarah Melayu terbitan DBP).

Di dalam wilayah kebudayaan Melayu, khususnya di kepulauan Asia Tenggara, terdapat konsep perantauan. Orang-orang Melayu bergerak bebas di dalam kawasan perantauan dan apabila berada di luar kampung atau kerajaan asal, mereka dianggap sebagai orang merantau. Orang yang merantau dianggap sebagai sebahagian daripada orang Melayu. Dalam kerangka pemikiran masyarakat Melayu, kami membawa maksud orang Melayu tempatan manakala kita membawa maksud orang Melayu di seperantauan.

Orang Melayu membezakan orang Melayu dengan orang-orang dari kebudayaan lain. Kami dan orang kita digunakan untuk merujuk kepada orang-orang Melayu manakala orang asing digunakan untuk merujuk kepada orang-orang dari luar kawasan wilayah atau perantauan Melayu.

3.0.3Takrif Perlembagaan Malaysia

Dalam Perkara 160, Perlembagaan Malaysia, orang Melayu ditakrifkan sebagai:

i. secara lazimnya berbahasa Melayu,

i. secara lazimnya mengamalkan adat istiadat Melayu, dan

ii. beragama Islam.

3.0.4Istilah Bumiputera dan Pribumi

3.1ASAL- USUL TAMADUN MELAYU

Secara umumnya, apabila kita membincangkan tamadun Melayu, kita merujuk kepada kemunculan masyarakat yang mempunyai susunan struktur sosial yang kompleks (Johnson dan Earle 2000). Manusia yang tinggal di kawasan bandar memerlukan susunan struktur masyarakat yang kompleks untuk membolehkan pengekalan cara kehidupan perbandaran. Ahli-ahli masyarakat yang mengkhusus dalam tugas-tugas tertentu seperti pentadbiran, penguatkuasa, pemimpin, pedagang, dan petani diperlukan dalam sebuah organisasi masyarakat yang berfungsi sebagai satu entiti.

Kemunculan masyarakat kompleks boleh dikaitkan dengan kemunculan pusat-pusat kerajaan Melayu awal. Kerajaan-kerajaan Melayu awal mempunyai susunan struktur masyarakat yang kompleks dengan raja sebagai pemimpin, pembesar-pembesar, pedagang-pedagang, dan petani-petani sekurang-kurangnya. Oleh yang demikian, kemunculan tamadun Melayu secara langsung boleh dikaitkan dengan kemunculan pusat-pusat kerajaan Melayu.

3.1.0Asas Pembentukan Tamadun Melayu

Apabila kita cuba menjejaki semula perkembangan kebudayaan Melayu, kita akan dapati bahawa masyarakat Melayu telah bertapak di kawasan Asia Tenggara sekurang-kurangnya 5,000 tahun dahulu (Ahmad Hakimi 2006; Bellwood 1997). Jika kita menerima pandangan sarjana-sarjana barat dalam bidang arkeologi (seperti Bellwood 1997 dan von Heine Geldern 1945 terlebih awal) yang mengatakan bahawa orang-orang Melayu (pada waktu itu dikenali dengan label penutur bahasa Austronesia) datang berhijrah ke kawasan Asia Tenggara mengikuti laluan air dari kawasan utara pada zaman batu baru (neolitik), anggaran kemunculan masyarakat Melayu di kawasan ini adalah sekitar 5,000 tahun dahulu.

Akan tetapi, sarjana-sarjana tempatan (seperti Nik Hassan Suhaimi 1993) menolak pendapat tersebut dan mengatakan bahawa orang Melayu adalah penduduk asal kawasan Asia Tenggara. Pendapat ini mengambil kira bahawa pada satu masa dahulu (sebelum 10,000 tahun dahulu), kawasan Asia Tenggara ini merupakan satu dataran besar yang merangkumi pulau Sumatera, Semenanjung Tanah Melayu, Pulau Jawa, dan juga Pulau Borneo. Jika kita menerima pendapat tersebut dan menggunakan pentarikhan tapak pra-sejarah yang terawal di Semenanjung Tanah Melayu iaitu tapak Paleolitik Kota Tampan, kita mendapati bahawa orang Melayu telah wujud di kawasan ini lebih daripada 12,000 tahun dahulu, sebelum kenaikan paras laut akibat pencairan glasier dan ais di kawasan kutub-kutub utara dan selatan pada akhir zaman geologi pleistosen (Ahmad Hakimi 1998).

Sungguhpun masyarakat dan kebudayaan Melayu mungkin telah wujud lebih awal di kawasan Asia Tenggara, asas kepada kemunculan tamadun (atau perbandaran) dan susunan masyarakat kompleks dibentuk dengan penguasaan teknologi pertania

Search related