Click here to load reader

AP Bikol Q1

  • View
    468

  • Download
    12

Embed Size (px)

DESCRIPTION

bikol

Text of AP Bikol Q1

Yunit 1Leksyon 1: Mga Simbolo sa Mapa

Maogmang pagpoon sa Ikatolong Grado !Kaidtong nasa Ikaduwang Grado ka pa napag-adalan mo an manungod sa kapalibotan. Ngunyan, mas lalong mapapahiwas an saimong kaaraman sa pagdiskubre kan kapalibotan kan saimong probinsya saka mga kataid na mga probinsya kan saimong rehiyon.Naririparo siguro nindo na maski an mga gurang o saindong mga magurang na naghahapot pag dai ninda kabisado an sarong lugar. Kaya paminsan-minsan naghihiling sinda sa mapa para masiguro an lokasyon saka mahanap an sarong lugar. Kadakol na mga simbolo an mahihiling sa mapa arog kan napag-adalan nindo sa Ikaduwang Grado.Importanteng maaraman ta an mga simbolong ginagamit sa mapa para mapadali an satong paghanap kan sarong lugar.Preparado ka na? Madya na mag-adal na kita!

Sa leksyon na ini inaasahan ka na:1. Masasabi an mga simbolo na ginagamit sa mapa;2. Matawan nin kahulugan an mga simbolo na ginagamit sa mapa sa tabng kan mga direksyon;3. Masasabi an importansya kan kada simbolo na ginagamit sa mapa.

An mapa sarong representasyon sa papel kan sarong lugar, bilog man o sarong parte na nagpapahiling kan pisikal na itsura kan mga syudad, kabisera, mga tinampo saka iba pa.An mapa naggagamit nin iba-ibang kurit na nag representar sa sarong bagay. Inaapod ta an mga ini nin simbolo. An mga ini pwedeng maging karakter, surat, porma, kolor, o ritrato. Ginagamit an mga simbolong ini para maipaabot an mga bagay katangian, saka iba pang impormasyon na ipinapahayag sa mapa. Ini ang nagtutukdo kan eksaktong kinamumugtakan kan sarong lugar.Bago pa naimbento an pag gibo nin mapa, an mga tao naggigibo na nin sadiri nindang simbolo para matandaan an mga lugar na saindang naagihan. Ini para masumpungan ninda giraray an lugar na naagihan kun kaipuhan ninda an mga ining balikan. Kita pwede man na mag-isip nin mga simbolo kan mga bagay para maipahiling sa mapa. An mga imbentong simbolo dai ginagamit sa mga aktual na mapa na nababakal. An mga imbentong mga simbolo tanda sana kan mga taong naggagamit kaini. Purbaran ta man na mag-imbento nin simbolo digdi sa laog kan satuyang klase digdi sa eskwelahan. Mag drowing nin mapa saka laganan ini nin mga simbolo, halimbawa simbolo nin tukawan o lamesa kan maestra saka idrowing an lugar kaini sa mapa. Pag pinabasa mo sa saimong kaklase maitutukdo daw niya an kinamumugtakan kan tukawan saka lamesa kan saimong maestra

?An mga simbolo o mga tanda na ginagamit sa aktual na mapa igwa nin kanya-kanyang kahulugan. Kaipohan na maaraman ta an mga simbolo saka maintindihan ta an mga ini sa mapa para mas lalong mapadali an paghanap sa sarong lugar o mas lalo pa inin mabisto.Madali man na matandaan an mga simbolo sa mapa. Pirming ining ginagamit para mailadawan an iba-ibang bagay sa mapa. Sarong halimbawa an porma kan bulod na arog kaini.

Kung an lugar mga bulod, pwede arog kaini an simbolo.

Purbaran ta na hulaan kung ano an sinisimbolo kan mga ritrato kan mga minasunod.

_________________

_________________

_________________

Sasabihon kan saindong maestra an tamang simbag.

Nahulaan nindo an tamang simbag? Ano an mga simbolo na saindong ginamit? 1. 2.

Gibohon AKaiba kan saimong grupo, pag-urulayan an kada simbolo na pwedeng mahiling sa sarong mapa. Isurat sa tamang kahon sa kataid kan simbolo an kahulugan kaini segun sa saindong napag-adalan.CLUE: Ang mga simbolong ini pwedeng nagpapahiling nin sarong korteng daga, tubig, o istruktura saka iba pa.

SIMBOLOKAHULUGAN

SHAPE \* MERGEFORMAT

SHAPE \* MERGEFORMAT

SHAPE \* MERGEFORMAT

SHAPE \* MERGEFORMAT

SHAPE \* MERGEFORMAT

Simbagan ang mga minasunod na mga kahapotan:1. Paano nindo nabilog ang gustong sabihon kan kada simbolo?

2. Kung mayo sa mga naipahiling na simbolo ang gagamiton na tanda sa sarong lugar, pwede ka na mag gibo nin simbolo? Tano?3. Sa saindong paghuna pano makatatabang ang mga simbolo sa pagbasa ng mapa?1. Gibohon B

2. Pagbasa sa Mapa kan Camarines SurLaganan nin mga simbag ang kada kahon. Guibohon ini sa malinig na papel:

Simbolo sa MapaKahulugan kan simboloPangaran kan porma nin daga /Tubig o istrukturaLugar kung sain ini makukua/ mahihiling

3. Gibohon CMapa saka Simbolo1. Idrowing an mapa kan Camaines Sur sa sarong manila paper.

2. Isurat an mga pangaran kan mga banwaan saka syudad sa tamang laganan kaini sa mapa.

3. Laganan nin tamang simbolo saka pangaran an mga importanteng korte kan daga, tubig, saka istruktura na mahihiling ta sa probinsya.

4. Pwde mong dagdagan an mga korteng daga, tubig saka istruktura na ipinapahiling sa enot na mapa. (Magibo nin sadiring simbolo kung may gusto kang ilaag na istruktura saka mayong magagamit na simbolo para digdi. Ilaag mo ang mga ini ito sa ibaba kan mapa para mag sirbeng tanda.)

5. Idukot sa nakatagamang lugar an saimong nagibo na mapa para mahiling kan ibang grupo.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Hanapon sa Linya B an kahulugan kan mga simbolo sa Linya A. Isurat sa papel an letra kan tamang simbag.LINYA ALINYA B

4. a. Salog

5. SHAPE \* MERGEFORMAT

b. ospital

6. c. Kabukidan

7. d. Kadlagan

8. SHAPE \* MERGEFORMAT

e. Bulkan

9. f. Eskwelahan

10. SHAPE \* MERGEFORMAT

g. Danaw

11. SHAPE \* MERGEFORMAT

h. Ampas

12. i. Kaharongan

13. j. bulod

Leksyon 2: Kinamumugtakan kan mga Probinsya sa Rehiyon Susog sa Distansya

Sa nakaaging mga leksyon nanudan mo an gustong

sabihon saka importansya kan mga simbolo sa mapa. Nagamit mo man an saindong kakayahan sa pag drowing kan mga simbolo para maipahiling an kinamumugtakan o lokasyon kan sarong lugar o bagay.

Sain mahihiling an saindong probinsya sa mapa? Pano hahanapon an lokasyon kan mga kataraid na probinsya sa saimong rehiyon? Mahihiling mo sa mapa an mga pangenot saka ikaduwang direksyon saka distansya kan mga lugar o bagay na digdi. Para mapadali mong maaraman an kinamumugtakan kan sarong lugar, kaipuhan mong mapag-adalan saka maintindihan an mga pangenot saka ikaduwang direksyon.

Sa leksyon na ini piglalaoman ka na :1. Makapagtukdo kan kinamumugtakan kan kada probinsya sa rehiyon gamit an mga pangenot saka ikaduwang direksyon; 2.Mailadawan an kinamumugtakan kan iba-ibang

probinsya sa rehiyon gamit an mapa.

An gabos na mapa nauuyon sa parteng norte. Kun hihilingon ta sa mapa, marereparo sa sarong parte kaini an arog kaining simbolo N. Kun ini man sa ingles, mahihiling na N an nakasurat. An gabos na mapa nasa parteng norte. An kaaraman mo sa mga direksyon makakatabang nin dakula para matuod ka sa pagbasa nin mapa.

May mga mapa na arog kaini an ginagamit na mga tanda. Compass rose an apod digdi.

Ipinapahiling kaini an kardinal na direksyon o an pangenot na direksyon, an norte, sulnupan, sur saka sirangan. Nakatukdo ini sa norte. An parteng too kaini sirangan , an parteng wala sulnupan.

Compass RoseSur an kahampang kan Norte . Ini an mga kardinal o pangenot na direksyon.

May mga mapa na naggagamit kan North Arrow para maitukdo kun sain an Norte.

Ini an compass. Ini pirming nakatukdo sa Norte. Nahihiling mo an mga pangenot na direksyon na nakalaag digdi? Nakagamit ka na kan mga ini? Ini sarong kagamitan para maitukdo an eksaktong lokasyon. Ginagamit ini kan mga iskawts saka mga byahero para dai sinda mawara.

Pano kun an sarong lugar dai eksaktong mahihiling sa kardinal o pangenot na lokasyon saka an mga ini nasa tahaw kan norte saka sirangan? Norte saka sulnupan? Pano sasabihon an kinamumugtakan kan mga ini?

Kaipohan ta maggamit kan pangaduwang direksyon. An apod digdi an kardinal na direksyon. Kun an lugar nasa tahaw kan norte saka sirangan, sinasabing ini nasa norteng-sirangan. Kun an lugar nasa tahaw kan sur saka sirangan, an kinamumugtakan kaini nasa sur-sirangan. An direksyon sa tahaw kan sur saka sulnupan an apog kaini sursulnupan. Nortengsulnupan man an nasa tahaw kan norte saka sulnupan.

Hilingon an compass rose na igwang pangenot saka pangduwang direksyon. Simbagan Mo1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24.

25. 26. 27. 28.

29. 30. 31. 32.

33. Ano an mga pangenot na direksyon ?34. Ano an mga pangaduwang direksyon?

35. Anong tanda an ginagamit sa mga mapa para maaraman kun sain an kinamumugtakan kan sarong lugar?36. Isurat an hinahagad na detalye kan kada instrumento na nakasurat sa kolum.

HapotNorth ArrowCompassCompass rose

1. Anong direksyon an ipinapahiling?

2. Ano an

Importansya

kan mga ini ?

Gibohon A

1. Hilingon an mapa kan Rehiyon V.

2. Simbagan an mga kahapotan sa mapa

Ref. Source: http://www.wikipedia.bicol.orgSimbagan :

1. Pirang mga probinsya an nagbibilog sa Rehiyon V?

2. Sa anong direksyon mo makukua an mga probinsyang ini?

a. Camarines Sur

b. Camarines Norte

c. Masbate

d. Sorsogon

e. Albay

f. Catanduanes

Gibohon B:

Hilingon giraray an mapa kan Rehiyon V. Panuan an kada blangko kan tamang direksyon susog sa kinamumugtakan kaini sa mapa.

1. An Camarines Norte nasa __________ kan Camarines Sur.2. An Masbate nasa direksiyon na _________ kan Albay.

3. Nasa ___________ an Sorsogon kan Masbate.

4. An Catanduanes nasa parteng _________ kan Albay.

5. Mahihiling an Sorsogon sa direksiyon na __________ kan Masbate.6. An Albay nasa parteng ____________ kan Camarines Sur.7. Nasa ___________ an Camarines Sur kan _________ Albay.

8. An Camarines Norte nasa ___________ kan Catanduanes.9. An Sorsogon mahihiling sa ___________ kan Albay.10. Nasa _____________ kan Masbate an Sorsogon.Gibohon CGamiton giraray an mapa kan Rehiyon Bikol. Sabihon an mga probinsya, banwaan o mga siyudad na mahahanap sa mga pangenot saka pangaduwang direksyon. Isurat an mga ini sa kada talulot kan burak.

Gibohon DMagdrowing kita kaiba kan saimong grupo, Idrowing nindo an mga tandang ginagamit sa paghanap kan direksyon.

Grupo I compass

Grupo II compass rose kan pangenot na direksyon

Grupo III compass rose kan pangaduwang direksyon Grupo IV compass rose kan pangenot saka pangaduwang direksyon Grupo V- North Arrow, ilaag kun sain na direksyon ini nakatukdo.

I. Bilogan an letra kan tamang simbag.

1. Arin an tanda para sa nortengsulnupan?a. NS c. HK

b. HS d. TK

2. Kada mapa may simbolo o sagisag na pirming nakatukdo sa direksyon kan __________.a. sur c. siranan b. norte d. sulnupan 3. Madaling hanapon an kinamumugtakan nin sarong lugar sa paagi nin paggamit kan ________________.a. pantukdo c. ritratob. mapa d. kurit 4. An mga pangenot na direksyon inaapod nin _______.1. a. North Arrow c. cardinal na direksyon2. b. bisinal na direksyon d. ordinal na direksyon

5. Kun ilaladawan an pangaduwang direksyon, sinasabi muna an direksyong ________________.1. a. kardinal c. relatibo2. b. bisinal d. SilananII. Pag-adalan giraray an mapa saka simbagon an mga kahapotan gamit an pangenot saka an pangaduwang direksyon:

Nakaistar ka sa Camarines Sur. Sain mo makukua an mga minasunod:

1. Camarines Norte

2. Sorsogon

3. Catanduanes

4. Masbate

5. Albay

http://en.wikipedia.org/wiki/Points_of_the_compasshttp://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=bcc9826d4a827295169a1cee380569f6&hl=fil

Leksyon 3: Relatibong Lokasyon kan mga Probinsya sa Rehiyon

Sa nakaaging leksyon, pinurbaran ta na ipahilling an kinamumugtakan kan satuyang sadiring probinsya saka mga haraning probinsya sa satuyang rehiyon gamit an pangenot saka pangaduwan direksyon.

Sarong paagi an pag-aram kan mga direksyon para makua an kinamumugtakan kan mga lugar. Napurbaran na nindo na maghapot manungod sa sarong edipisyo pero an naging simbag saindo an saro na mas bistadong edipisyo? Mas lalong mapapadali an paghanap kan sarong edipisyo kun may kataid ining na mas bantog na edipisyo.Pareho man an paghanap kan mga lugar sa mapa. Pwede man na maghanap kan mga lugar sa mapa susog sa mga kataid saka haraning lugar digdi. Importanteng maaraman an kinamumugtakan kan mga probinsya base sa mga kataraid na probinsya o mga pormang tubig saka daga.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na :

1. Makatukdo kan lokasyon kan mga probinsya sa rehiyon sosog sa mga kataraid na lugar;

2. Mailadawan an lokasyon kan mga probinsya sa rehiyon base sa mga nakapalibot digdi.

Pwera kan paggamit kan mga pangenot saka pangaduwang direksyon sa paghanap kan distansya kan sarong lugar, ibinabase man sa kinamumugtakan kan mga yaon sa kapalibutan saka kataid na lugar an lokasyon kan sarong lugar. Relatibong lokasyon an apod digdi. Halimbawa, kun gusto mong itukdo an kinamumugtakan kan saimong harong, sasabihon mo an mga kataid saka nakapalibot digdi, kataid kan eskwelahan? harani sa saudan ?Harani sa dagat ?Kun an saro man na lugar sa mapa an saimong itutukdo, sasabihon mo an lugar na harani digdi. Dai eksakto an itinatao kan relatibong lokasyon pero nagagamit ini para mahanap an lugar na gusto mong mahiling.

Gamiton na halimbawa an mapang ini.

Hali sa plasa na nasa tahaw kan gabos na mga edipisyo base sa ritrato na ini, sain mahihiling an simbahan? anong edipisyo an nasa atubangan kaini? An nasa likudan? Pano kung an edipisyo kan gobyerno an pagbabasehan? Pano mo sususugon an lokasyon kan plasa? Hali sa edipisyo kan gobyerno kun ika naka-atubang sa plasa, anong edipisyo an nasa parteng tuo mo?

Source: http://www.wikipedia.bicol.orgGibohon BReparohon an mapa kan Rehiyon V. Kun iba-ibang probinsya an pagbabasehan, marereparo nindo na nagbabago an lokasyon kan mga ini. Halimbawa, kung an pagbabasehan an isla kan Masbate, an lokasyon kaini nasa parteng sur kan Camarines Sur, pero kun an pagbabasehan an Camarines Sur an lokasyon kaini nasa Norte kan Masbate. Pag-adalan an pagtukdo kan kinamumugtakan kan mga probinsya sa mapa. Pag-adalan an mga ini sa tabang kan mapa.

1. An Albay nasa sur sulnupan kan Catanduanes.

2. An Masbate nasa sur kan Albay.

3. An Catanduanes nasa sirangan kan Camarines Sur.

4. An Camarines Norte nasa norteng sulnupan kan Catanduanes .

5. An Albay nasa norteng sulnupan kan Sorsogon.

Gibohon AAn mga minasunod na mga halimbawa sarong paagi kan pagsabi sa kinamumugtakan kan sarong lugar gamit an relatibong lokasyon. Purbaran mong hanapon an mga minasunod.1. An nasa __________ kan Albay iyo an Camarines Sur. 2. Kun hali ka sa Camarines Norte, sain na direksyon mo mahihiling an Catanduanes.

3. Anong probinsya an nasa norteng-sirangan kan Masbate?

4. Sain na direksyon mo mahihiling an Camarines Norte kun hali ka sa Sorsogon?5. An nasa parteng ____________ kan Sorsogon iyo an Catanduanes.Gibohon BPag-adalan an mapa. Itao an mga detalye base sa relatibong lokasyon kan mga lugar. Isurat an mga panungusap sa papel.Halimbawa:

An tindahan nasa harani sa mga kaharongan.

Gibohon CMagdrowing nin sarong parke. Ilaag an mga minasunod sosog sa sinasabi na direksyon.

1. burabod nin tubig tahaw kan parke

2. mga tinanom na nagbuburak parteng sirangan saka sulnupan kan Burabod nin tubig3. darakulang kahoy sa likod kan mga tinanom

4. kawatan parteng norte kan parke.5. danaw parteng sur kan parke

6. mga tukawan palibot kan burabod nin tubig.

Simbagan an mga kahapotan :

1. An ________________ iyo an nakakatabang sa pagtao kan direksyon o lokasyon kan sarong lugar sosog sa kinamumugtakan kan mga kataraid na lugar kaini.

2. Gamiton an mapa kan Rehiyon V bilang basehan sa pag simbag kan mga minasunod :

a. Si Miss Santos nasa Camarines Sur, gusto niyang magbakasyon sa Sorsogon. Sain na direksyon siya maduman?b. Anong probinsya an pinakanorte kan Bikol?c. Hale sa Masbate si Mrs. Ventura pasiring siya sa Catanduanes, sain na direksyon siya paduman? d. Nasa Naga City si Miss Adriano, mamamakal siya nin mga dulsing pili sa Sorsogon, saen na direksyon siya paduman?e. Anong probinsya an nasa sur kan Albay?f. Anong duwang probinsya an pinakaharani sa

Albay?g. Anong probinsya an kataed kan Camarines Sur

sa parteng norte kaini?h. Hale sa Sorsogon paduman ka sa Camarines Sur, anong probinsya an maaagihan mo?

i. Sa gawing Norte kan Masbate, anong duwang (2) probinsya an magkataid?Leksyon 4: Katangian kan mga Probinsya sa Rehiyon

Mailaladawan mo kaya an saimong sadiring probinsya o rehiyon kun igwang maghapot saimo? Ano an pagmati mo kun nasisimbag mo an mga kahapotan manunungod sa saimong probinsya saka rehiyon? Importanteng maaraman an mga pisikal na katangian kan sadiring probinsya saka rehiyon. Sa pag-aram kan mga impormasyon kaini, mas magiging maliwanag an pagkumpara kan mga probinsya para mas maging eksakto an paglaladawan kan mga pisikal na katangian kan kada probinsya sa rehiyon.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na:

1. Makasabi kan mga katangian kan probinsya sa sadiring rehiyon base sa saindang lokasyon, direksyon, pagkadakula saka itsura;2. Maitao an ladawan kan sadiring probinsya saka mga haraning probinsya sa rehiyon.

3. Maitao an mga pagkakaiba kan mga probinsya sa sadiring rehiyon susog sa mga nasambit na mga katangian.

3. 4.

Rehiyon kan Bikol

Ref. Source: http://www.wikipedia.bicol.orgAn Rehiyon V o inaapod na Rehiyon Bikol binibilog nin anom (6) na probinsya: Camarines Sur, Camarines Norte, Albay, Sorsogon, Masbate saka Catanduanes. Ini nasa sur na purong parte kan Luzon, an pinakadakulang isla sa arkipelago kan Pilipinas. Igwa ining total na kahiwasan na 18,054.3 kilometro kwadrado. Bantog an Kabikolan sa magagayon na mga lugar na pwedeng mapasyaran kan mga turista saka mai-uurgolyo sa kinaban.

Mayaman an Kabikolan sa mga pisikal na katangian kaini maging pormang daga man o pormang tubig.

CAMARINES SUR

An probinsya kan Camarines Sur an pinakadakula sa anom (6) na probinsya kan Kabikolan. May 35 munisipyo saka 1,063 barangay. Igwa ining pinakadakulang kadagaan saka dakul na populasyon. May duwa (2) ining syudad, an Naga saka an Iriga, kung sain Naga an sentro kan Rehiyon Bikol sa linya nin komersyo, industriya, relihiyon saka kultura. Nasa pinakatahaw na parte ini kan Bikol Peninsula kun sain mahihiling an Bulkan Isarog saka Mt. Asog na nasa Iriga. Igwa ining distansya nin 450 kilometro hali sa Manila. Ini nasa Norteng parte kan probinsya kan Quezon saka kan Camarines Norte, San Miguel Bay saka Dagat Pasipiko, sa sur na parte an Albay, sa sirangan an Golpo kan Lagonoy, nasa parteng sulnupan man an Golpo kan Ragay.

www.philstar.com

http://photobucket.com/imagesAn Probinsya igwa nin kahiwasan kan daga na inaabot sa 526,682 ektarya. Igwa inin mahiwas na tanuman nin paroy saka mga niyog. Makukua an magayon saka bantog na Camarines Water Sports Complex saka an Danaw kan Buhi , bantog na pinaghahalean kan pinakasadit na sira sa kinaban an Tabios o Sinarapan (Mistichis Luzonensis).

CAMARINES NORTE

An Probinsya kan Camarines Norte makukua sa isla kan Luzon na nasa sirangan na parte kan Bikol Peninsula. Igwa ining 12 munisipyo saka 282 barangay.

www.camarinesnorte.gov.ph.

An probinsya kan Camarines Norte nasa norteng sulnupan pa sur sirangan. Ini nakaatubang sa Lamon Bay saka sa Dagat Pasipiko sa parteng norteng sirangan. Yaon ini sa sur na parte kan Camarines Sur saka dikit na parte kan Quezon kaya an kadaklan sa mga nag-iistar sa probinsyang ini mga Tagalog. An kabilogan kan kadagaan may total na kahiwasan na 211,249 ektarya na pigbaranga sa 12 mga munisipyo, 283 na barangay saka saro na kongresyonal na distrito. An Daet an nagsisirbing sentro kan enterong probinsya ka Camarines Norte. Ini klasipikado bilang ikatolong klaseng probinsya.

ALBAY

An probinsya kan Albay nasa sur na pamitisan kan pamosong Bulkan Mayon. Igwa ining populasyon na 1,233,432, may 15 na munisipiyo saka 720 mga barangay saka 4 na distrito. Igwa ining total na kahiwasan kan daga na 2,544.06 metro kwadrado, kung kaya an probinsya an ika-26 na pinakasadit na probinsya sa Pilipinas. Ini nasa norteng parte kan Camarines Sur saka sa sur na parte kan Sorsogon. An Golpo kan Lagonoy nasa parteng norteng sirangan na nagsusuway sa probinsya kan Catanduanes. Nasa sur sulnupan kan probinsya an Burias Pass kaiba kan Isla kan Burias, Masbate.

http://www.bicol.da.gov.phAbaka

Bulkan MayonAn Bulkan Mayon nakatindog sa langkaw na 8,077 ft. bantog sa saiyang pormang daga bako lang sa bilog na Albay alagad magin man sa enterong Kabikolan. Agrikultura an pinakamayor na industriya sa probinsya arog kan produktong niyog, paroy, asukar, saka abaka.

SORSOGON

Makukua an probinsya kan Sorsogon sa porong parte kan Bikol Peninsula na nakaatubang sa Isla kan Samar, San Bernardino Strait, Isla kan Ticao saka Albay. Nababanga ini sa 14 banwaan saka sarong (I) syudad. An Syudad kan Sorsogon iyo an kabisera kan probinsya. Igwa nin 541 barangay saka duwang (2) distrito. An Bulkan Bulusan saro sa mga aktibong bulkan sa Kabikolan. An mga mayor na porma nin tubig iyo an Sorsogon Bay, Bulusan Lake, Cawayan River saka Putiao River sa Pilar. www.tripadvisor.comPwerto kan mga barko

Bulusan Lake

Inaapod inin Gateway to Southern Philippines nin huli ta nagsisirbi inin pwerto kan mga barkong pasiring sa Bisaya saka Mindanao. An probinsya nasa norteng parte kan probinsya nin Albay saka Golpo kan Albay. Igwa inin sukol na 2,141.45 metro kwadrado, 214,144,86 ektarya nin kadagaan. Igwa ining rayo nin 600 kilometro hali sa Manila. An probinsya kan Sorsogon nagsusugpon sa Luzon, Visayas saka Mindanao sa paagi nin ferry boat sa Matnog, Sorsogon.

MASBATE

An probinsya kan Masbate saro sa mga islang probinsya kan rehiyon Bikol. Igwa inin 20 banwaan saka 550 barangay, na an pinakasentro iyo an syudad nin Masbate. Igwa inin tolong (3) darakulang Isla: Masbate, Ticao saka Burias. Napapalibutan ini kan Ticao Pass sa Norte, San Bernardino Strait sa sirangan, Visayas Sea sa sur na parte saka Sibuyan Sea sa sulnupan. An probinsya bantog na lugar sa pag- ataman nin mga baka. Igwa ini nin hiwas na 4,151.78 kilometro kwadrado. Ini an pangaduwang pinakadakulang probinsya na nagdadara nin mga baka sa Manila.

http.philstar.com/modern livinghttp://masbate.org.

Rancho kan Baka

Isla sa Masbate

An probinsya bantog sa Rodeo Filipino na pigseselebrar sa ika tulong semana kan Hunyo.

CATANDUANES

An Catanduanes nasa sirangan na parte kan kadagaan sa Kabikolan. Ini nasa parteng sulnupan kan Maqueda Channel, kan Pacific Ocean sa norte saka sirangan sa parte kan Golpo kan Lagonoy saka parteng sur kan Cabugao Bay. An probinsya pirming nabibisita nin bagyo sa dahilan na ini harani sa Dagat Pasipiko.

www.tripadvisor.comRitrato kan Catanduanes

Igwa inin total na kadagaan na 1,511.5 metro kwadrado. Virac an sentro kan probinsya. Igwa ining 11 munisipyo, 315 barangay saka 1 (saro) na kongresyonal na distrito. Bantog an probinsya sa mga magagayon na mga baybayon, mga kweba mga luma saka darakulang mga simbahan.

Simbagan an mga minasunod na kahapotan:1. Ano-ano an mga probinsya na minabilog kan Rehiyon V?

2. Ano-ano mga katangian na nasabi sa kada probinsya?3. Ano-ano an mga lugar na nakapalibot sa Camarines Sur? Camarines Norte? Albay?

Sorsogon? Masbate? Catanduanes?

4. Anong Probinsya an may pinakadakulang sukol kan kadagaan na nasasakupan? Arin an igwang pinakasadit?

5. Sa saindong paghuna, sain na probinsya mas madali an paghanapbuhay? Tano?

6. Sa mga nasabing lugar, may mga kadagaan o katubigan daw kamo diyan na nahiling? Ano saka sain na lugar?

7. Pano nagkakaiba saka nagkakapareho an mga probinsya sa saindong sadiring rehiyon?

Gibohon A

Susog sa nabasa, iladawan an mga pisikal na katangian kan mga probinsya sa saindong rehiyon. Arin kaya an mga probinsyang nasambit sa kada bilang? Hanapon an mga simbag sa puzzle saka isurat sa papel.

3. An probinsyang kadaklan na lugar nasa halangkaw na lugar o mabulod.

4. An probinsya nasa kapatagan pero napapalibutan nin mga bulod.

5. An probinsya kadaklan na lugar kapatagan pero may pirang na parte sa sirangan na kabulodan kaya mas bagay ini sa paglalawig.

6. An probinsya na pinakadakula an kadagaan sa bilog na rehiyon pero an kadaklan kan mga ini nasa kabulodan.

7. An probinsya kung sain mahiwas man an umahan saka ang baybayon.CAMSUROLLI

ILMASBATES

CBQKMJOFRG

SASORSOGON

LYWJEGUBZA

CAMNORTEAV

AAEBUDOOLI

HLAGUNANUT

YZTPOCHOEE

WEYUIXNQFH

Gibohon B

Lagan nin tamang impormasyon an kada kahon sa ibaba para makumpleto an listahan kan mga katangian sa kada probinsya. Sunodon an nagibo kaiba kan maestro para maging giya.

Katangian kan mga Probinsya sa Rehiyon VProbinsyaLokasyon

Direksyon

PagkadakulaItsura

Gibohon C

Ikumpara an mga minasunod na pades kan probinsya sa dai malampas sa tolong pangungusap.

1. Camarines Sur saka Camarines Norte

2. Masbate saka Catanduanes

3. Camarines Sur saka Sorsogon

4. Albay saka Camarines Sur

5. Sorsogon saka Catanduanes

Nasa kahon sa ibaba ang mga kaisipan na dapat mong giromdomomon sa leksyon na ini.Basahon saka intindihon na maray.

Sa paagi kan ginibong listahan sa Gibohon Mo simbagan an mga minasunod na kahapotan. Isurat an tamang simbag sa papel.1. Ano an pinakadakulang probinsya sa Rehiyon V?2. Arin sa mga probinsya sa Rehiyon V an pinaka sadit? an makukua sa tahaw na parte kan rehiyon?3. Anong probinsya sa Rehiyon V an may pinakadakulang korteng tubig? an halos kadaklan gulod saka kabulodan?4. Gusto mong mamasyar sa lugar na may pinakadakulang danaw, sain ka maduman?5. Sain na probinsya an pwedeng mahiling an pinakamagayon na parte kan Kadagatang Pasipiko?

6. Anong probinsya sa Rehiyon V an makukua sa norte kan Sorsogon saka sulnopan kan Albay?

7. Sain na probinsya priming andam an mga tawo kun panahon nin bagyo?

8. Kun gusto mong magtanom nin pili saka abaka, sain na lugar ini marhay magtalubo? Tano?

9. Sa saimong paghuna, sain na probinsya an dapat pasyaran kun summer? Tano

10. Arin na probinsya an pinakagusto mong dumanan? Tano?

Leksyon 5: Populasyon sa Sakuyan Komunidad

An kada probinsya saka rehiyon igwa nin iba-iban populasyon. Importanteng maaraman an populasyon kan saimong komunidad para maaraman an mga paagi sa pag resolbar kan mga problema na pwedeng tinao kaini. Makatataban man an kaaraman sa populasyon para maipahiling an pagmakulog kan kada saro na nagbibilog sa komunidad.

Sarong magayon na pagladawan kan pagkakaiba o pagkakapareho kan mga populasyon kan mga lugar an pag gamit kan bar grap. An bar grap sarong klaseng grap na nagpapahiling kan kadakulaan. May makukuan impormasyon manungod sa populasyon kan mga iba-iban komunidad sa pag gamit kaini.

Sa leksyon na ini, ika inaasahan na:

1. Makapagsabi kan populasyon kan iba iban komunidad sa sadiring probinsya;

2. Maikumpara an mga populasyon kan iba iban komunidad sa sadiring probinsya;

3. 4. Mailaladawan an populasyon kan mga komunidad sa banwaan kinamumugtakan sa paagi kan bar grap;

5. Matawan nin importansya an pag-intindi sa katanian kan populasyon na kinamumugtakan kan komunidad.

Ini an mga kaipohan tan mga impormasyon:

1. Pira an populasyon kan liman banwaan sa Sipocot?

2. Pira an mga babae saka mga lalaki sa kada banwaan?

3. Pira an mga aki saka pira an mga kaguranan?

Dai makalingaw na magpasalamat pagkatapos maitawo an mga impormasyon na kaipohan. Sa huri magpaaram na may galan sa nagtaban satuya.

Populasyon kan mga Barangay sa Sipocot, Camarines Sur

Susog sa 2010 Census Population and Housing (Appoximated value)

BarangayPopulasyon

South Centro5,154

North Centro 3,508

Calagbanan 3,205

Impig 2,696

Tara 2,334

Bilang kan mga Babayi saka Lalaki

BarangayBabayiLalakiKabilugan

South Centro2,6182,5365,154

North Centro 1,7941,7143,508

Calagbanan 1,5401,6653,205

Impig 1,3921,3042,696

Tara 1,1331,2012,334

Bilang kan mga Gurang saka Aki

BarangayAki

(edad 18-pababa)Gurang

(edad 18 paitaas)Kabilugan

South Centro2,2012,5934,794

North Centro 1,3202,1883,508

Calagbanan 1,4071,7983,205

Impig 1,1391,5712,710

Tara 9691,3652343

(Pagiromdom: Gamiton an datos kan komunidad sa sadiring munisipyo/probinsya.)

Simbagan base sa mga impormasyon sa nabasan istorya.

3. Piran barangay an kinuanan ni Jing saka Ding kan mga impormasyon segun sa populasyon? Ano-ano an mga ini?

4. Anong barangay an may pinakasadit na bilang kan mga nag-iistar?

5. Anong barangay an may pinakadakul na tawong nakaistar?

6. Anong barangay an mas dakul an nag- iistar na babae kaysa sa lalaki?

7. Ano-anong mga barangay an mas dakul an nakaistar na mga gurang kaysa mga aki?

8. Sa paghuna nindo ano anong mga barangay an dakul na may mahihiling na mga tindahan o saudan? Paano mo nasabi yan?

9. Arin na mga barangay an sa paghuna nindo magkabiristo an mga tawo, sa South Centro o sa Impig?

10. Sa barangay na dakul an aki, ano an dapat na magkaigwa sinda? Marhay kaya kun dakul an mga gurang na nakaistar sa barangay? Tano?

11. Tano kaya ta igwa nin dakula saka sadit na populasyon an mga komunidad? 12. Ano kaya an magiging epekto kan dakula saka sadit na populasyon?

Gibohon A

A. An nasa ibaba sarong klase kan grap na bako kumpleto an detalye. Gibohon ini na bar grap sa paagi nin paglaag kan taman grap sa kada barangay na gamit an mga impormasyon.

a. An Barangay Binahian may 2,200 bilang kan mga tawo.

b. Sa Barangay Lubigan Sr., may 2,500 na bilang kan mga tawong nag-iistar.

c. An Barangay Lipilip saka Bagong Siran may 1,700 na bilang kan populasyon.

d. May 2,100 na bilang kan mga tawong nakaistar sa Barangay Bulawan.

Gibohon B

Base sa minasunod na bar grap, simbagan an mga hapot. Isurat an tamang simbag sa papel.

1. Arin sa mga barangay an may pinakadakul na nakaistar na babae? Arin man an igwan pinakadakul na lalaki?

2. Arin sa mga barangay an mas dakul an nakaistar na lalaki kaysa babae?

3. Ikumpara an bilang kan mga babae sa barangay kan South Cenro saka North Centro.

4. Ikumpara an bilangg kan mga lalaki sa mga barangay Impig saka Tara.

5. Arin na barangay an pinakadiit an populasyon?

Gibohon C

Adalan giraray an mga impormasyon kan limang barangay sa Sipocot, Camarines Sur. Ikumpara an mga barangay sa paagi nin paggibo nin mga panungusap.

1. Sa Barangay, ____________ mas dakul an mga gurang nakaistar kaysa sa mga aki.

2. Halos magkasingdakul an mga gurang sagkod mga aki na nakaistar sa barangay ______________.

3. Sa limang barangay, digdi sa lugar na ini mas dakul an mga aki kaysa mga gurang.

4. Sa mga barangay _____ saka _______, mas dakul an mga gurang kaysa mga aki .

5. Mas mapapakinabanan an mga lugar na kawatan sa barangay _________________.

Gamit an bar grap sa ibaba, intindihon saka simbagan an minasunod na mga kahapotan. Isurat an taman simbag sa papel.

1. Kung ika nakaistar sa lugar na pinakadakul an tawo, sain na lugar ini, susog sa grap?

2. An mga paryentes mo makukua sa barangay na ikaduwa sa pinakadikit an tawo. Anong barangay ini?

3. Kung an harong kan saimong tugang makukua sa lugar na ikaduwa sa pinakadakulang populasyon, sain na barangay ini?

4. Anong duwang barangay an magkapareho an bilang kan tawong naka-istar?

5. Kung an mga tawo sa barangay Bulawan saka Binahian pagsasararoon, pira an magiging populasyon kan duwang barangay?

6. Arin na mga barangay an pwedeng dakul an mga tindahan o saudan?

7. Sain na barangay an sa paghuna mo mas magkabiristo an mga tawo, sa barangay South Centro o sa Tara?

8. Paano mo maikukumpara an populasyon kan barangay Lubigan Sr. saka Binahian?

9. Anong masasabi mo sa bilang kan mga tawo sa barangay Bulawan kung ikukumpara sa Barangay Liplip?

10. Arin sa mga barangay an sa paghuna mo mas mabibisto an mga bagong dayo, sa Barangay Bagong-Sirang o Binahian?

Leksyon 6:

Populasyon sa Sakuyang Rehiyon

Sa leksyon na ini mapag-uulayan saka maikukumpara an populasyon sa mga probinsya kan rehiyon gamit an mapa kan populasyon. Maipapahiling man an pagkakaiba-iba kan bilang kan mga tawo sa mga probinsya na nagkakaigwang epekto sa pagbuhay kan rehiyon. Importante na maaraman an populasyon kan mga probinsya ngani mapakarhay saka mapa asenso an satuyang rehiyon.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na:1. Makagamit nin mapa para mailadawan an populasyon kan mga probinsya sa sadiring rehiyon;2. Maikumpara an mga probinsya sa sadiring rehiyon susog sa kadakulaan kan populasyon gamit an mga impormasyon manungod sa populasyon;3. Makagibo nin talata manongod sa iba-ibang grupo kan tawo saka kun pano sinda matatawan nin importansya

.

An komunidad pwedeng barangay, banwaan, probinsya rehiyon, nasyon o enterong kinaban. Kaiba digdi an bilang kan mga tawo na minabilog kan populasyon. Duwang klase an pagsukol kan populasyon.

An inot iyo an simpleng pagbilang kan mga tawo sa sarong komunidad. An ikaduwa iyo an pagsukol susog sa hibog kan populasyon base sa kadakulan kan mga tawong nag-iistar digdi.

Ginagamit an mapa kan populasyon sa pagtukdo nin bilang kan mga tawo na nag-iistar sa kada komunidad. Nagagamit man an arog kaining mapa sa pagtukdo saka pagkumpara kan populasyon nin mga tawo sa iba- ibang lugar na saindang na-iistaran.

Pag-adalan an satuyang rehiyon. Kada probinsya sa satuyang rehiyon, may iba-ibang bilang nin populasyon. Kun hihilingon ta sa mapa, harayo an satuyang rehiyon sa sentro kan satong nasyon na iyo an National Capital Region, kun sain kadakul an mga sentrong pang komersyo saka pang industriya. Ano sa paghuna nindo an epekto kaini sa populasyon kan rehiyon? Gurano kadakula saka kasadit an populasyon kan satuyang rehiyon? Sa impormasyon na nakua manungod sa populasyon kan satuyang nasyon kan 2010, ang Rehiyon V igwa nin 5,420,411 na populasyon.

Pananda: = 100,000 katawoHilingon ta giraray an mapa kan satuyang rehiyon, bako dakula an nasasakupan kaini? Inaabot an kabilogan kan daga kan Rehiyon V kaiba an anom (6) na probinsya nin 18,054.3 kilometro kwadrado.

Pag-adalan sa mapa an bilang kan populasyon sa kada probinsya kan Rehiyon V pati an mga listahan kaini. Tano ta magkakaiba an mga bilang kan mga tawo sa kada probinsya? Adalan an mga paglaladawan kan kada probinsya kan rehiyon. Makatatabang an mga ini para matawan nin dahilan an pagkakaiba-iba kan mga populasyon sa mga probinsya sa rehiyon.

Probinsya Katangian kan Pormang Daga / Tubig Pangenot na Hanapbu-hay Bilang kan mga tawo

Camarines Sur Mahiwas na kadagaan igwa nin mga baybayon, mga busay saka darakulang salog Pag uma, pagtanom paggibo nin mga abakang bag, pag sira Hilingon sa mapa

Camarines Norte Napapalibutan nin mga bulod, magagay-on

na baybayon

Pagmina, paggibo nin mga alahas, pinya saka niyog Hilingon sa mapa

Albay Dakulang kadagaan, mga baybayon, mga bulod, bulkan Pag uma, pagsira, paggibo nin mga abakang handicraftsHilingon sa mapa

Sorsogon

Mahiwas na mga bulod, kadagaan, mga baybayon, bulkan Pag-uma, pagsira, paggibo nin mga abakang handicraftsHilingon sa mapa

Masbate

Mahiwas na kadagaan, mga baybayon, mga bulod Pag ataman nin baka, pag- uma , pag- tanom, pagmina

Hilingon sa mapa

Magkakaiba-iba an mga grupo kan tawo na kabilang sa populasyon kan kada probinsya. Sa satuyang rehiyon, dakulang parte an grupo kan mga para-uma, parasira saka mga nagtatrabaho sa mga opisina saka pabrika.

Dakulang parte man an mga kababaihan na nadagdag sa pagpadakula kan kabuhayan saka katiwasayan kan satuyang komunidad. An enterong rehiyon inaapod na Rehiyon kan Kabikolan dahil sa gamit nindang tataramon pero igwa man na mga saradit na grupong etniko na parte kan populasyon. Sinda ang mga naenot na mga tawo na nag-iristar sa mahiwas na kadagaan kan satong rehiyon. Pano ta matatawan nin importansya an iba-ibang grupo sa satuyang probinsya?

Simbagan Mo

1. Ano an masasabi mo manungod sa populasyon kan kada probinsya sa satuyang rehiyon ?Isurat sa kahon an saindong simbag .

Probinsya Katangian kan Populasyon

Camarines Sur

Camarines Norte

Albay

Sorsogon

Masbate

Catanduanes

2. Tano ta nagkakaiba-iba ang populasyon kan kada probinsya?

3. Paano naaapektuhan an populasyon kan mga minasunod?Pano naaapektuhan an populasyon ?

Hiwas kan daga

Hanapbuhay

Distansya sa sentro komersyal

14. Gibohon A

Isipon an populasyon kan Rehiyon V. Arin an pinakadakula? Arin an pinakasadit? Gamit an mga ritrato na ini, iladawan an bilang kan mga tawo sa lambang probinsya. Ilaag an tamang bilang kan ritrato sa kada probinsya sosog sa saindang populasyon. Tandaan na an pinakadakulang populasyon iyo an may pinakadakul na tawo.

Gibohon B

Hilingon an bar grap susog sa mga populasyon kan iba-ibang grupo na makukua sa satuyang rehiyon. Ano an masasabi mo manungod sa mga pagkakaiba kan bilang kan mga grupo? Ikumpara an mga probinsya susog sa grap.

6. Arin sa mga probinsya an may pinakadakul na nakaistar na mga trabahador? Arin man an pinakadakul an mga parasira?7. Tano sa paghuna mo dakul an nakaistar na mga trabahador sa Masbate? Ano an pwedeng dahilan kun tano gusto nindang mag-istar digdi?8. Ano an katangian kan probinsya nin Camarines Sur ta kadakul na naka-istar na mga parasira digdi?9. Ikumpara an bilang kan mga mga trabahador sa mga probinsya kan Camarines Sur saka Albay. Arin sa duwang probinsya an may mas dakul na mga trabahador?10. Ikumpara an bilang kan mga parasira sa mga probinsya kan Masbate saka Sorsogon. Arin na probinsya an may mas dikit na populasyon?

4. Gibohon 35. Basahon an mga katangian kan populasyon kan mga probinsya sa satuyang rehiyon. Magsurat nin 1-2 talata manungod sa iba-ibang grupo sa sadiring probinsya susog sa mga minasunod:

1. Pwedeng ikumpara an iba-ibang grupo sa mga grupo kan kataid na probinsya.2. Pwedeng sabihon an mga klase nin kabuhayan saka daga sa sadiring probinsya 3. Pwedeng sabihon kun pano tatawan nin importansya an iba-ibang grupo sa sadiring probinsya.

Gibohon na giya an mga halimbawa sa ibaba.

An mga Grupo sa Sakuyang Probinsya

Ako nakaistar sa sarong magayon na probinsya. Dakul na tawo an nakaistar digdi. Mahiwas an baybayon digdi kaya pagsira an kadaklan sa mga hanapbuhay. Mahiwas man an kabukidan kaya kadakul an mga para-uma. Pero mas dakul an mga parasira kaysa sa mga para-uma.

Maski an Probinsya mi harayo sa Manila, dakul man an mga nakatindog na mga opisina digdi. May mga syudad na igwa nin mga dakulang opisina na nagtatawo nin mga trabaho sa mga tawo. May mga maninigong mga sakayan para dai sinda maabala sa pagduman sa saindang mga trabaho.

Basahon saka intindihon an mga minasunod na mga sinasabi sa mga impormasyon kan mga probinsya susog sa mga parte kan populasyon sa Region V-Bikol. Pilion an tamang simbag sa kada kahapotan. Isurat an mga letra kan tamang simbag.

Probinsya TrabahadorParasiraParaumaKabilogan

Camarines Sur 3,2004,8003,10011,100

Camarines Norte 3,7003,4003,20010,300

Albay 1,1002,9003,5007,500

Sorsogon 1,9002,7002,6007,200

Masbate 1,8003,0001,5004,800

Catanduanes 1,7003,4003,2008,300

1. Anong mga probinsya an magkapareho an populasyon kan mga parasira saka mga parauma?

2. Arin sa mga minasunod an may pinakasadit na populasyon?A. AlbayB. Masbate C. Sorsogon D. Catanduanes3. Arin na probinsya an mas dakul an mga parasira?A. Camarines NorteC. Camarines Sur

B. Sorsogon D. Catanduanes

4. Kun pagsasararoon an populasyon kan mga parasira saka mga parauma, arin na mga probinsya an igwa nin pinakadakul kaini sa enterong rehiyon ?A. Camarines NorteC. Camarines Sur

B. Sorsogon D.Masbate5. Arin sa mga ini an dahilan kun tano kadikit an populasyon kan mga parasira sa probinsya kan Albay?A. Mas gusto kan mga taga-Albay an pag-uma kaysa pagsira.

B. Kakadikit an pormang tubig sa pagsira sa Albay

C. Mas gusto kan mga taga-Albay an magtrabaho sa iba-ibang kumpanya.

D. Dakul na nagduduman sa mga haraning na probinsya para maging para-uma.6. Dakul an bilang kan populasyon sa Camarines Sur huli ta __________________.

A. dakul an bilang kan mga turista digdi.

B. dakula an sukol kan kadagaan na sakop kan lugar na ini.

C. Magkapareho an klase kan ugali kan mga tawo digdi.D. May kabukidan saka mahiwas an kadagatan.

7. Segun sa mga impormasyon, arin na probinsya an mas nababagay an kabuhayan sa pagtanom?A. MasbateB. Sorsogon C. Albay D. Catanduanes8. Tano ta pinakadakul an grupo kan mga trabahador sa probinsya kan Camarines Norte?A. Mas gusto kan mga taga Camarines Norte an magtrabaho sa kompanya.

B. Mas nababagay an kadagaan kan Camarines Norte sa pag- uma .

C. Dakul na porma nin tubig an nakapalibot sa lugar na ini.

9. May minahan digdi na pwedeng magtawo nin trabaho.

10. Kun pagsasararoon an mga trabahador saka mga para-uma, arin na probinsya sa rehiyon an may pinakadakul na grupo?A. Camarines Sur C. Camarines Norte

B. Catanduanes D. Sorsogon

Leksyon 7: Mga Pisikal na Katangian na Nagpapabisto kan Iba- Ibang Probinsya kan Rehiyon Pano mo mailaladawan an saimong probinsya? Maipag-uurgulyo mo daw an saimong probinsya saka rehiyon? Pano mo ini ipapabisto? An pagbisto sa sadiring probinsya nagpapahiling nin pagtawo nin importansya sa kinamumugtakan kaini. Importante satuya an satong probinsya ta digdi kita nabibilang saka digdi nakaistar an satuyang mga pamilya saka mga barkada. Kaya kaipuhan na aramon ta kung ano an naiiba sa satuyang probinsya saka sa mga haranin probinsya sa satuyang rehiyon, para dagos ta na maipabisto an mga ini sa iba pang mga probinsya.

Madya na, pag-adalan ta an mga magagayon na lugar sa satuyang probinsya, an mga pormang pisikal na mahihiling digdi kaiba an mga bantog na lugar na nagpapabisto satuya bilang sarong probinsya kan Rehiyon Bikol.

Sa leksyon na ini, ika inaasahan na:

1. Makapagsabi nin pirang katangian na pisikal kan mga probinsya sa rehiyon.

2. Makapagsabi nin mga pormang daga saka tubig na nagpapabisto sa probinsya saka sa rehiyon.3. Maikukumpara an mga katangiang pisikal kan iba-ibang probinsya sa rehiyon; saka4. Maipahiling an pagtawo nin importansya sa mga katangiang pisikal na nagpapabisto sa probinsya saka rehiyon.

5. 6.

I

Inimbitaran ni Francia an pamilya kan saiyang pinsan na si Angel na makipiyesta sainda.Harani na kaya an pista sa Malabog, Albay .Pag-uulay sa Telepono:

Simbagan an mga minasunod na mga kahapotan:

Ano an pinag-ulayan kan magpinsan na si Francia saka si Angel?

Ano-ano an mga lugar na maaagihan ninda hali sa Syudad nin Naga paduman sa lugar ni Angel?

LugarKatangian

Camarines Sur Kabuludan

Iriga

Daraga

Albay

k. Gibohon AIsurat an mga nahihiling na mga lugar base sa mapa kan probinsya sa saindong rehiyon.Probinsya Mga Simbolong Mahihiling sa MapaKahulugan kan Simbolo

Camarines Sur

Camarines Norte

Albay

Sorsogon

Catanduanes

Masbate

Gibohon BMadya na ta magbiyahe kita! Sabihon kung sain makukua an mga bistadong pormang tubig saka daga na ini kan Rehiyon Bikol.

Gota Beach Bulod kan Kawa-kawa

Danaw(Lawa) kan Buhi

Bulkan Mayon

Danaw (Lake)

Bulkan Mayon

http://spot.bicol.blogspot.com

Bulkan Bulusan

Danaw (Lake)

http://spot.bicol.blogspot.comGibohon CIdrowing an pormang tubig saka daga na nagpapabisto sa saimong probinsya. Gumibo nin sarong brochure manungod digdi. Kumbinsihon an mga tawo na magduman sa paagi nin paglaladawan sa mga kagayonan kaini.

7. 8. 9. 10. 11. 12.

Iladawan an iba-ibang probinsya sa sadiring rehiyon sa paagi kan pagsimbag sa mga minasunod na pangungusap. Pilion an tamang simbag sa kahon.

1. __________ an dakulang parte kan Camarines Sur.2. An Danaw kan Buhi mas __________ sa danaw kan Bulusan.3. Parehong dakul nin ______________ an mga probinsya kan ____________ saka ___________.4. Nabisto ang Albay huli sa ________________.

6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

20.

Leksyon 8: Mga Pormang Tubig saka Pormang Daga sa Samuyang Rehiyon

Dakul daw na turista an nagduduman sa satuyang probinsya? Siguro, dahil an satuyang probinsya dakul nin mga magagayon na mga pormang daga saka pormang tubig na mahihiling digdi. Bako nadadangog ta na an bantog na Bulkan Mayon sa Albay? An Camarines Sur Watersports Complex (CWC) sa Camarines Sur? An magagayon na mga Danaw kan Buhi saka Bulusan?

Kun iisipon, an pira sa mga ini nagpapabantog saka nagpapabisto sa satuyang rehiyon. Dakul an nagdadayo sa mga bantog na pormang daga saka pormang tubig kan rehiyon. Kadaklan sa mga kinukuanan kan kabuhayan kan mga tao sa rehiyon an mga pormang tubig saka pormang daga. Importanteng pangatamanan an mga ini. Kaya madya na aramon ta an mga magagayon na pormang tubig saka pormang daga kan sadiri tang rehiyon.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na:

1. Maitukdo an iba-ibang pormang tubig saka pormang daga kan sadiring probinsya saka sa iba pang mga probinsya sa rehiyon;2. Maipahiling an pag-uurgulyo sa mga pormang tubig saka pormang daga sa mga probinsya kan sadiring rehiyon sa paagi kan paggibo ning polyeto o poster.

An Rehiyon V pig-aapod na Bikol Peninsula binibilog kan anom (6) na probinsya. An Camarines Sur, Camarines Norte, Albay, Sorsogon, Catanduanes, saka Masbate. Bistado an Rehiyon Bikol sa magagayon na mga lugar na dinadayo kan mga turista. Bastante ini sa mga kadagaan saka katubigan.Dakul na mga pormang daga saka pormang tubig an bantog sa iba-ibang probinsya kan rehiyon. An Bikol mismo sarong peninsula. An peninsula sarong sadit na pormang daga na nakakabit sa mas dakulang pormang daga. Makukua sa Albay ang bantog na Bulkan Mayon saka an mga bukid kan Malinao saka Masaraga. An Bukid Isarog saka Asog makukua sa Camarines Sur. Nasa Sorsogon man an Bulkan kan Bulusan.

http:tripadvisor.com.

tl.wikipedia.org.albay

Bukid Isarog, Camarines Sur

Bukid Malinao, Albay

Sa Danaw man kan Buhi makukua an pinakasadit na sira sa enterong kinaban na inaapod na Sinarapan. An iba pang danaw sa Bikol iyo an Danaw kan Bato sa Camarines Sur saka Bulusan sa Sorsogon. Mahihiling man sa Kabikolan an magagayon na mga baybay dagat arog kan yaon sa Caramoan sa Camarines Sur, Bagasbas saka Isla nin Calaguas sa Camarines Norte pati man an Kalapalan, Gigmoto, Soboc saka Cabugao sa Catanduanes.

http://en.wikipedia.cam.sur.orgMalabsay Falls Danaw kan Buhi, Camarines Sur

An mga busay na magagayon iyo an Consocep sa bukid kan Isarog sa Camarines Sur, Malabsay Falls sa Naga saka an Busay Falls sa Malilipot Albay. Midbid sa isla kan Masbate an limestone hills sa Aroroy, an Isla kan Sombrero na korteng kalo saka manlainlain na baybayon sa Burias, Monreal saka Aroroy.

http://panoramico.com.

www.tripadvisor.com.

Sombrero Island, MasbateGigmoto Island,CatanduanesPag-adalan ta an mga katangian kan pirang pormang daga saka pormang tubig kan kada probinsya Ano an saindong masasabi manungod digdi? Arin kaya sa mga ini an nagpapabantog kan kada probinsya sa satuyang rehiyon?Mga Danaw sa rehiyon Mga Bulkan sa rehiyon Mga Busay sa Rehiyon

LawaLakiBulkan TaasTalonTaas

Buhi17.07 km2Mayon 2,463 m.MalabsayFalls 40 ft.

Bulusan3,672 ektaryaIsarog 2,000 m. Vera Falls82 ft.

SIMBAGAN MO

1. Ano-ano an mga nabanggit na pormang tubig saka pormang daga sa Rehiyon Bikol?

2. Ano pa an ibang mga pormang tubig saka pormang daga sa satuyang rehiyon na aram mo? Anoano an mga katangian kaini?3. Ano ang masasabi mo sa kada pormang daga saka tubig na nakasurat sa talata? LugarPormang Daga/ Pormang Tubig PangaranKatangian

4. Ano an pwedeng maging epekto kan mga pormang daga saka tubig sa kinamumugtakan mo?5. Pano ka makakatabang sa pagmamantinir kan kagayonan kan mga pormang tubig saka daga sa rehiyon?

l. Gibohon A

Anong mga pormang daga saka tubig an mahihiling sa satuyang rehiyon? Isurat sa kahon ang simbag.Gibohon B Ano an katangian na masasabi mo sa mga pormang daga saka tubig na mahihiling sa satuyang rehiyon? Isurat sa papel.

Gibohon B

Base sa mga impormasyon na nasa talata, purbaran nindo na ikumpara an pira sa mga pormang daga saka tubig sa rehiyon.

Gibohon CA. Ipinag-uurgolyo mo daw mga bantog na mga pormang daga saka tubig sa saindong probinsya o rehiyon? Pano mo an mga ini maipapahiling? Kumbinsihon mo ang saimong mga barkada / kabisto sa ibang lugar na magbisita sa arin man na pormang daga saka tubig sa saindong probinsya o rehiyon. Magpili ka kan pinakagusto mo.B. Matapos ining gibohon, maggibo nin 5-10 pangungusap manungod sa pwedeng maging epekto kan pormang daga saka pormang tubig sa kinamumugtakan na lugar.C. Gibohon ini sa malinig na papel.

13. 14. 15. 16. 17. 18.

\

Ano- anong klase kan pormang tubig saka pormang daga an mahihiling sa mga lugar sa satuyang rehiyon? Pangaran kan LugarKlase kan Pormang Daga / Tubig

Danaw kan Bato, Camarines Sur

Malabsay Falls, Naga

Bukid Isarog, Camarines Sur

Bulkan Bulusan, Sorsogon

Ticao Island, Masbate

Hilingon an mga impormasyon sa ibang pangenot na pormang tubig saka daga sa probinsya sa rehiyon. Ikumpara an mga katangian susog sa mga impormasyon manungod kaini.

Pirang Danaw sa RehiyonPirang Bulkan sa Rehiyon Pirang Busay sa Rehiyon

DanawDakulaBulkan LangkawBusay Langkaw

Buhi18 km2Mayon2,463 mBusay800 ft.

Bulusan2.2 km2Asog1,196 mMalabsay40 t.

Leksyon 9: Pagkakasugpon-sugpon kan mga Pormang Tubig saka Pormang Daga sa Sakong

Probinsya saka Rehiyon

Matapos pag-adalan saka maikumpara sa nakaaging leksyon an iba-ibang pangenot na pormang daga saka pormang tubig kan iba-ibang probinsya sa sadiring rehiyon, pag- uulayan naman ngunyan an pagkakasugpon-sugpon kan mga ini sa kada saro.

Aram mo daw na dakul na mga pormang daga saka pormang tubig sa satuyang rehiyon an magkakasugpon? An mga salog, gulpo, danaw saka bulod kan kada probinsya kasugpon kan nasa ibang probinsya sa satuyang rehiyon.

Aramon ta an mga magkakasugpon na mga pormang tubig saka pormang daga sa satuyang rehiyon.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na:

1. Maisabi an pagkakasugpon-sugpon kan mga pormang tubig saka pormang daga; saka2. Matawan nin importansya an pagkakasugpon-sugpon kan mga pormang tubig saka pormang daga sa sadiring probinsya saka rehiyon.

Basahon an tula.

Simbagon an mga hapot:1. Ano an apod sa Bikol? Ano an mga baybayon na nakaparilibot digdi?2. Ano an tulong pinakadakulang bukid sa Bikol? Sain na mga magkataraid na probinsiya ini mahihiling?3. Ano an koneksyon kan Bulkan Mayon sa mga salog na mahihiling sa satuyang rehiyon?4. Pirang probinsiya an pig-aagihan kan Bikol River?

5. Ano an aram o nahihiling mong salog sa saindong lugar? Parte kaya ini kan Bikol River?

6. Tano kaya ta magkakasugpon an mga bukid saka mga salog? Ano an epekto kaini sa sarong rehiyon?

Gibohon Am. Gibohon an nasa Task Card 1. Ilista an magkakasugpon na mga pormang tubig saka daga sa mga probinsya gamit an mapang topograpiya kan Rehiyon V-Bikol.

2. Magpili nin lider saka paralista para matipon an mga impormasyon na kaipuhan.

3. Isurat sa listahan an magkakasugpon na mga pormang daga saka tubig na makukua sa kada probinsya saka ipaliwanag an mga ini.

Probinsya : _______________Magkasugpon na Pormang Daga saka Tubig Paliwanag

4. Ireport an natapos nang gibo kan kada grupo.

Gibohon BPano nagkakasugpon-sugpon an mga pormang daga saka pormang tubig?

Gibohon C May aram ka na nin mga pormang tubig saka pormang daga sa saimong rehiyon na magkakasugpon? Ano-ano an mga ini? Magdrowing nin mga magkakasugpon na pormang daga saka pormang tubig sa saindong probinsya saka rehiyon sa sarong malinig na papel. Koloran an mga ini susog sa kagustuhan kan mga grupo saka sa sitwasyon. Pag-adalan an mga dapat na tandaan para makakua nin halangkaw na puntos ang grupo.

Panuto: Hanapon an mga letra kan tamang simbag sa Linya B susog sa hinahagad na impormasyon sa Linya A. Isurat an mga ini sa sisimbagan na papel.

Linya A Linya B

1. Pormang daga na mahihiling sa Albay bantog sa saiyang perpektong korteng imbudo.a. Gulpo ng Ragay at San Miguel Bay

2. Pormang tubig na nagsusugpon sa probinsya kan Camarines Sur sa Camarines Norte

b. Bulkan Mayon

3. Pormang tubig na makukua an pinakasadit na sira sa enterong kinaban

c. Bulkan Bulusan

4. Bulkan na mahihiling sa Sorsogon na haloy nang dai nagtutuga.

d. Danaw kan Buhi

5. Sadit na pormang tubig na nag susugpon sa dakulang salog.e. sapa

Leksyon 10: Paggibo Nin Mapa Na Magpapahiling kan mga Importanteng Pormang Daga saka Pormang Tubig sa Sadiring Probinsya saka mga Kataid na Probinsya

An mapa sarong importanteng instrumento para maaraman ta an mga lugar na dai ta pa bistado o aram. Iba-iba an mga mapa na pwede tang gamiton. Kadaklan sa mga ini may iba ibang gamit.Kung gusto tang maaraman kun ano an produkto kan sarong lugar pwede tang hilingon an mapang pang ekonomiya. Kung an klima man an gusto tang maaraman sa lugar pwede man na hilingon ini sa mapang pangklima.

Sa pag-aadal kan satuyang probinsya saka rehiyon , importante na maaraman ta an pag gamit kan mapa pati an pag gibo saka pagbilog kan mga ni. An mga ini magtatao satuya nin giya para lalo tang mabisto an mga pisikal na katangian kan satuyang probinsya saka rehiyon.Sa leksyon na ini, ika inaasahan na:

1. Makagibo nin simpleng mapa na magpapahiling kan mga importanteng pormang daga saka pormang tubig sa sadiring probinsya saka rehiyon; saka

2. Maggamit nin mapa sa pagtukdo kan mga importanteng pormang daga saka pormang tubig sa sadiring probinsya saka rehiyon.

Kantahon Ta !

Bikolandia

(Tune of Sarong Banggi)

Madya kita sa lugar ta

Sa satuyang rehiyon

an ngaran nya Bikolandia ,

Mga pormang tubig saka daga

Sobrang gayon pigdadayo kan turista.

An Magayon na Bulkan Mayon

nasa Albay

Mga baybayon na bantog

arog kan Caramoan

Isla nin Sombrero naiiba ,

Calaguas Beach , Bulusan Lake

may Busay Falls pa.

Maggibo Kita nin Mapa

Nagirumdoman mo an mga dayuhan na nagdigdi sa satuyang probinsya? Bako na pinabisto ta sainda an satuyang lugar? Pano kun dai man ninda naabot an iba pang magagayon na mga lugar digdi sa satuyang probinsya? Siguro, sa masunod tawanan ta sinda nin mapa.

Paano kaya kita maggibo nin mapa?

1. An mapa sarong representasyon kan mga lugar. Iba-iba man an mga mapa, mapili kita kan satuyang gigibohon. Mas maray na gibohon an pisikal na mapa para maipahiling ta an mga pormang daga saka pormang tubig sa satuyang mga bisita. Ano an mga pormang tubig saka pormang daga sa satuyang probinsya? Isurat ta an ngaran sa listahan sa ibaba.

Ngaran kan Pormang Daga Ngaran kan Pormang Tubig

2. Natatandaan mo an mga simbolo na mahihiling sa mapa? Idrowing ini sa kataid kan mga pormang daga saka pormang tubig na satuyang inilista.

Halimbawa:

Ngaran kan Pormang Daga Ngaran kan Pormang Tubig

Bundok Isarog Malabsay Falls

3. Nagigirumduman ta pa kaya an mga iba-ibang direksyon na satuyang napag- adalan? Purbaran tang isipon kung sain na direksyon paduman an mga pormang daga saka pormang tubig. Ilaag an mga ini sa laog kan mga kahon. Iwalat na blangko an kahon pag mayo nang mahihiling sa nasabing direksyon.

4. Ngunyan, nagirumduman na nindo kung sain na parte an mga pormang daga saka pormang tubig. Aramon ta kun gurano kaharayo an mga ini sa kada saro. Pwedeng idrowing an aktwal na distansya sa satuyang mapa kaya kaipuhan na bugtakan ta nin tanda an mga distansya. Purbaran ta na aramon an mga tanda kan distansya sa mga minasunod.

Gurano kaharayo an bituon sa trayanggulo?

Gurano man kaharayo an bituon sa bilog?

Gurano man kaharayo an bituon sa kwadrado?

An kada linya sa ruler 1 (sm) sentimetro. Kun gigibohon ta na an 1 sm sarong (1) kilometro (K), pirang kilometro an rayo kan bituon sa trayanggulo? Tama an saimong simbag kun an simbag mo 10 kilometro.

Simbagan ta an mga kahapotan sa itaas. Sabihon ta kun pirang:

_____ kilometro an rayo sa bilog kan bituon .

_____ kilometro an rayo kan kwadrado sa bituon.

_____ kilometer an rayo kan trayanggulo sa bilog.

Pano mo maaraman an rayo kan bilog saka kan trayanggulo? Pano mo man maaaraman an rayo kan trayanggulo sa kwadrado?

Sa saimong paghuna makakagibo na daw ika nin pisikal na mapa kan saimong probinsya saka rehiyon? Purbaran na mag gibo saka ipahiling sa klase.

Simbagan an mga minasunod:

1. Ano an dapat na mahiling sa mapa?

2. Ano-ano an mga kaipuhan maaraman para makagibo nin pisikal na mapa?

Gibohon A

Base sa mga pisikal na mapa kan rehiyon, itukdo an mga probinsya na sinasabi sa kada numero. Isurat an tamang simbag sa mga linya.

_________1. Digdi mahihiling an Bulkan Mayon.

_________2. Sa lugar na ini mahihiling an Butanding

_________3. An lugar kung sain yaon an Cagsawa Ruins

_________4. Sa Probinsyang ini makukua an Bagasbas Beach na sikat sa surfing.

_________5. Makukua an sinarapan, an pinakasadit na sira sa kinaban .

Gibohon B

Basahon saka intindihon na maray an sitwasyon. Simbagan an mga kahapotan sa task card sa kada istasyon. Gibohon an puzzle kan mapa kan mga probinsya pagkatapos kaini.

Gibohon C

Maggibo nin mapa kan Rehiyon V. Ipahiling an mga pangenot na mga pormang daga saka pormang tubig kan mga probinsya. Isipon an mga direksyon saka distansya sa kada pormang daga saka pormang tubig na mahihiling sa kada probinsya. Ilaag an mga tanda kan kada saro.Dai paglingawan na isurat an mga pangaran kan mga ini sa kataid kan linya na nagsisimbolo sainda.Ipahiling sa mga ka eskwela an mga naginibo.

Basahon saka intindihon na marhay an minasunod na sitwasyon. Isurat an letra kan tamang simbag sa papel.

1. Kun maduman sinda Grace, Jinky saka si Francia sa Bikol, ano an kaipohan nindang mahiling sa mapa?

a. An mga lugar na aagihan paduman sa Bikol

b. Kun gurano kahalangkaw an mga bukid sa Bikol

c. Kun ano an pinaksentro kan Bikol

d. An ngaran kan namamayo sa Bikol

2. Arin na mapa an saindang dapat gamiton para madaling maaraman an mga harong kan saindang lolo saka lola?

a. mapang pangklima

b. mapang pang-ekonomiya

c. mapang pangkultura

d. mapang pisikal

A. Maggibo nin mapa kan rehiyon para matabangan sina Grace, Jinky saka Francia sa pagduman sa saindang lolo saka lola. Koloran nin berde an mga lugar na maaagihan saka pula an mga lugar na dai ninda maaagihan. Laganan nin mga simbolo an mga pormang daga saka pormang tubig kan probinsya.

Leksyon 11.1: Mga Lugar na Sensitibo sa mga

Katibaadan Base sa Lokasyon saka

Topograpiya

May mga natural na katibaadan na dara an satuyang kapalibotan. Importante na maaraman kun ano an mga natural na katibaadan na ini para satuyang mapaghandaan saka maiwasan an anuman na destroso na pwedeng mangyari. Bilang sarong nasyon na harani sa Dagat Pasipiko, kita pirming naaagihan nin mga bagyo. Nakakamate man kita nin mga paglinog na pwedeng mangyari anuman na oras. Kun panahon nin tag- init lalo tang namamati an sobrang init, kun panahon man nin tag-uran, ini nagiging dahilan kan pagbaha.

Sa pag-aadal kan satuyang probinsya saka rehiyon, importanteng maitukdo saka maaraman ta an mga lugar na sensitibo sa mga katibaadan. Maaaraman ta kun ano an topograpiya saka lokasyon kan probinsya o rehiyon pwedeng magdulot nin katibaadan sa pagbuhay ta.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na :1. Makatukdo nin mga lugar na sensitibo sa mga katibaadan sa sadiring probinsya saka rehiyon gamit an hazard map.

2. Makagibo nin mga paagi sa pag simbag kan mga kaipuhan na paghahanda sa mga posibleng distroso na mangyayari sa sadiring probinsya o rehiyon.

Bagyong Yolanda Nadestroso an Rehiyon Bikol

Nobyembre 8, 2013 kan an Bagyong Yolanda uminagi sa Bikol na nagwalat nin distroso sa 144,059 na pamilya, kun sain lima (5) an gadan saka (21) an nalugadan. Makaherak an mga tawo na nawaran nin mga harong, pagsasadiri saka an pamilya kan mga binawian nin buhay.

Sa Presentacion, Sangay saka San Jose, Camarines Sur nagkaigwa nin storm surge, buhawi sa Siruma, Camarines Sur saka pagtupag kan daga sa parte kan Lagonoy saka Presentacion, Camarines Sur huli sa makusog na uran.

Sa panahon kan katibaadan, nahiling an pagkaburunyog saka pagkasararo kan mga tawo pati kan ibang nasyon.An enterong kinaban nagmundo kan pangyaring ini, sinda nagtawo nin kadakul na tabang pinansyal pati espwerso nin pagtabang. Naipahiling an kusog kan boot kan mga Pilipino na magkaigwa nin paglaom sa tahaw kan nangyari saindang trahedya. An gabos nagtarabang na magtawo nin mga donasyon. Natanyog bako sana an Pilipinas kundi pati an ibang nasyon sa enterong kinaban.

Bako lang bagyo an natural na katibaadan sa satuyang rehiyon huli ta an Pilipinas yaon sa inaapod na Pacific Ring of Fire kung sain kadakul na lugar digdi an igwang aktibong bulkan saka an paghiro kan mga continental plates. Ini an dahilan kun tano namamatean ta an linog lalo na ta yaon sa Bikol an Bulkan Mayon .

Anong paghahanda an kaipuhan tang Gibohon sa mga panahon nin bagyo saka linog ? An linog dai ta inaasahan saka dai ta aram kun nuarin ini mangyayari. Ano an satuyang dapat gibohon kun naglilinog ?

Importante na magpreparar sa mga katibaadan na pwedeng maitawo kan kapalibotan. Reparohon an Flood Hazard map sa ibaba . Digdi mahihiling an lebel nin pagtaas kan tubig. Kun mag-itaas an tubig, sakaling mangyari an pag-itaas kan tubig may mga bagay na dapat kitang gibohon. http://news.pia.gov.ph/

Flood Hazard Map kan Nagkapirang Banwaan sa Camarines Sur

Pwera sa mga perwisyong naitatao kan bagyo, peligroso man an paglinog . Pag-adalan an fault line sa ibaba . An mapang ini nagpapahiling kan mga lugar na pwedeng maging sentro kan paglinog.An madiklom na linya nagtutukdo kan mga lugar na may dakulang porsyento na pwedeng mangyari an paglinog. Ano an paghahanda na dapat na gibohon para maiwasan an distroso?

Gibohon A

Pang grupong Gibohon

Pag-adalan an mga lugar na sensitibo sa mga katibaadan base sa lokasyon saka topograpiya kaini.Gamit an iba- ibang hazard maps, an kada grupo inaasahan na maitukdo an mga lugar na sensitibo sa mga katibaadan.

Grupo 1 at 2:

Tema : Pagtupag kan Daga

Kagamitan: Mapa nin Pagtupag kan Daga

Pag -adalan an mapa kan pagtupag kan daga.

Aramon an mga lugar na pwedeng ma apektuhan nin grabe kan pagtupag kan daga.

Mga giyang kahapotan :

Arin na mga lugar an igwang halangkaw na tyansa na pwedeng maapektuhan kan pagtupag kan daga ?

Tano kaya dakula an tyansa kan pagtupag kan daga sa mga lugar na ini?

Grupo 3 at 4:

Tema : Bagyo

Kagamitan: Mapa kan mga tinatayang bagyo sa kada tawon

Pag adalan an mapa kan tinatayang bagyo sa kada tawon.

Itukdo an mga lugar na pwedeng maapektuhan kan bagyo .

Mga Giyang Kahapotan : Arin na mga lugar an halangkaw an tyansang maapektuhan kan bagyo?

Arin an lugar an katamtaman an posibilidad na maapektuhan kan bagyo?

Arin na mga lugar an hababa an posibilidad na maapektuhan kan bagyo?

Mapa kan kaenterohan kan Bagyo sa Iba ibang Parte kan Pilipinas sa Enterong Tawon Gibohon B

Lagan nin impormasyon an Data Retrieval Chart

Isurat an ngaran kan mga syudad sa mga linya nin mga sensitibo sa posibilidad kan mga minasunod na katibaadan.

BahaLinogBagyoPagtupag kan Daga

Camarines Sur

Catanduanes

Sorsogon

Camarines Norte

Masbate Albay

Mga Hapot:

Ano-ano ang mga natural na kalamidad na pirming namamatean kan satuyang probinsya/syudad/rehiyon?

Arin na mga lugar sa rehiyon an sensitibo sa mga kalamidad?

Ano-anong mga kalamidad an namamatean kan kada probinsya/syudad?

Ano an katangian kan mga lugar na ini?

Ano an relasyon kan lokasyon saka topograpiya

Sa namatian na kalamidad kan satuyang rehiyon, may mga syudad/probinsya daw na harani sa peligro? Sain an mga ini?

May mga probinsya daw na harayo sa peligro kan kalamidad?Gibohon C

Gibohon kan Grupo

Sunodon an dapat tandaan sa paggibo nin magkagrupo.

Maggunting nin tig-sarong ritrato o news clip kan mga kalamidad na nangyari sa satuyang rehiyon o nangyari sa ibang rehiyon. Sa 2-3 pangungusap, ikomparar an duwang (2) kalamidad. Gumamit nin simbagan na papel sa pagsurat kan mga pangungusap. Pwedeng simbagon an mga minasunod na kahapotan.

a. Ano an kalamidad na nangyari sa saindong probinsya o rehiyon?

b. Ano an nangyari sa mga tawo saka saindang pagsadiri?

c. Ano an preparasyon kan mga tawo sa kalamidad?

d. Ano an mga distroso na nagibo kan kalamidad sa saimong rehiyon kun ikokomparar mo ini sa ibang rehiyon?

Pag-adalan an mapa kan mga lugar na pwedeng makamati nin pagbaha, paglinog saka pagtupag kan daga. Simbagon an mga minasunod na hapot.

1. Anong probinsya an may halangkaw na posibilidad na makamate nin makusog na linog?

A. Camarines SurB. Albay

C. CatanduanesD. Sorsogon

2. Arin na probinsya an may hababang posibilidad na makamati nin makusog na linog?

A. CatanduanesB. Camarines Norte

C. MasbateD. Albay

3. Arin na banwaan an may posibilidad na pwedeng makamate nin pagbaha?

A.Syudad nin NagaB. Canaman

C. MilaorD.Magarao

4. Arin sa mga banwaan an may halangkaw an posibilidad na makamate nin pagbaha?

A. CanamanB. Nabua

C. CalabangaD. Milaor

5. Arin na probinsya an may pinakahababang posibilidad na makamate nin baha?

A. MagaraoB. Milaor

C. Syudad nin NagaD. San Fernandp

6. Arin na lugar an may halangkaw na posibilidad na pwedeng magtupag an daga?

A. kabuludanB. kapatagan

C. saudanD. baybayon nin Dagat

7. Sain na lugar an may halangkaw na posibilidad na pwedeng makamate nin makusog na linog?

A. mga lugar na harayo sa fault line.

B. mga lugar na harani sa fault line.

C. mga lugar na pinakaharayo sa fault line.

D. mga lugar na katamtaman an rayo sa fault line.

8. Halangkaw an posibilidad na makamati nin pagbaha an probinsya nin_______huli ta ini nasa _________________.

A. baybayon

B. halangkaw na lugar

C. hababang lugar

D. sarong bulod

9. Hababa an posibilidad na makamati nin linog an __Camarines Norte huli ta _____________.

A. Ini harani sa mga baybayon nin dagat

B. Daing bulkan an lugar na ini.

C. may minahan nin bulawan digdi

D. harayo ang lokasyon kaini sa Marikina Fault Line.

10. Hababa an posibilidad na bumaha sa _________huli ta nasa halangkaw na lugar ini. Sa ___________may posibilidad na magbaha huli ta hababa an lugar na kinamumugtakan kaini.Ano an gustong sqbihon kaini?

A. May relasyon an lokasyon kan lugar sa posibleng kalamidad na pwedeng mangyari digdi

B. Daing relasyon an lokasyon kan lugar sa kalamidad na pwedeng mangyari.

C. Natural na an kalamidad na namamatean sa sarong lugar

D. Gabos na lugar nakakamati nin paglinog saka pagbaha.

Leksyon 11.2: Listo Saka Taman Pagsimbag sa mga

Katibaadan na Pirmi Naaagihan kan

Satuyan Rehiyon

Sa pag -adal kan sadiring rehiyon, importanteng maaraman ta an mga listo saka tamang preparasyon sa mga sensitibong kalamidad na minaagi sa satuya. Importante na maaraman an mga tamang paagi nin pag -andam sa mga kalamidad, kung ano an dapat na gibuhon bago , sa oras saka pagkatapos kan kalamidad.Sa leksyon na ini, inaasahan ka na :

1. Makatukdo nin mga amay saka alistong pagsimbag sa mga katibaadan na pirming minaabot sa sadiring rehiyon;

2. Makagibo nin listo saka tamang preparasyon sa mga katibaadan na pirming minaabot sa sadiring rehiyon.

Nag-uurulay an magkaklase na sinda Nora, Grace, Dexter saka Rona manungod sa mga nanyari pagkatapos kan distroso na ginibo kan bagyong Ondoy.

Dexter: Ano man an nangyari saindo kan panahon kan bagyong Ondoy?

Grace : Abot hanggang habayan an baha sa lugar mi.

Nora : Nadangog ko sa radyo na kadakul na tawo an grabeng naapektuhan kan bagyo. Kadakul na tawo an naghagad nin tabang para sinda maibalyo sa ibang lugar.

Rona : Dakul baga an dai nakapreparar kan marikas na paglangkaw kan tubig.

Grace : Pano kaya kita makakapag-andam pag oras nin baha ?

Dexter: Kaipohan na mag andam sa panahon nin bagyo o pagbaha. Arog kan paggibo kan emergency kit na igwa nin laog na pagkakan , first aid kit , flash light , mga bado saka radyong de baterya. Pwede man na idagdag ta an lubid saka silbato para sa pag-apod nin tabang.

Nora : Sa panahon man nin bagyo o baha kaipohan na magpirmi lang kita sa satuyang mga harong saka magdangog sa bareta sa radyo . Dai magpirit na magsagasa sa baha ta pwede kita kaining magkahelang.

Rona : Pagkatapos kan bagyo, iwasan na magduman sa mga lugar na binabaha pa saka padagos na magdangog sa radyo.

Dexter: Ngunyan, aram ko na kaipohan talaga an pag- andam bago umabot an bagyo saka baha. Para sa satuyang kaligtasan.

Simbagan an mga kahapotan:

1. Ano an nangyari kan bagyong Ondoy ?

2. Ano an namatean kan mga tawo?

3. Tano ta sinda nagharagad nin tabang ?

4. Ano an kaipuhan na gibohon sa pag-abot nin bagyo?

5. Pano ka makapag-aandam sa panahon nin bagyo?

Gibohon A

Panggrupong Gibohon

Grupo 1:

Tema : Listo saka Tamang Pagsimbag sa Baha

Graphic Organizer: Tree Diagram

Estratehiya sa Pag Report: Dula-dulaan

Magpili nin Lider kan grupo .

Maggibo nin Brain Storming manungod sa listo saka tamang pagsimbag sa baha.

Gibohon an Graphic Organizer saka ipreparar na an dula dulaan.

Bago Mangyari an Baha

Magpreparar nin emergency kit na igwa nin laog na pagkakan, flashlight,radyong de-baterya , kapote, mga bado saka mga bulong .

Aramon an langkaw kan naka-aging pagbaha sa saindong lugar.

Magdangog nin bareta manonongod sa pagbaha sa saindong lugar.

Magdangog sa radyo nin bareta manonongod sa sitwasyon kan pagbaha sa saindong lugar.

Dai maglusong sa baha nganing makaiwas sa mga helang .

Pagkatapos Nin Baha

Magdangog sa radyo nin bareta manonongod sa mga lugar na apektado kan baha .

Iwasan an magduman sa mga lugar na igwa pa nin baha.

Grupo 2:

Tema : Listo saka Tamang Pagsimbag sa Baha

Graphic Organizer: Cloud Map

Estratehiya sa Pag Report : News Casting

Magpili nin Lider sa Grupo .

Maggibo nin Brain Storming manongod sa listo saka tamang pagsimbag sa baha.

Gibohon an Graphic Organizer saka ipreparar an news casting sa pagreport.

Listo saka Tamang Pagsimbag sa Bagyo

Bago Mangyari an Bagyo

Magpreparar nin emergency kit na igwa nin laog na pagkakan, flashlight, radyong de-baterya , kapote saka mga bado asin mga bulong.

Aramon sa bareta an signal kan bagyo saka an direksyon na aagihan kaini.

Sa Panahon kan Bagyo

Iwasan na magparaluwas sa panahon kan bagyo.

Magdangog nin bareta manonongod sa bagyo.

Pagkatapos kan Bagyo

Magpirmi lang sa harong. Halaton an abiso na salbado na sa bagyo saka pwede nang magluwas.

Hilingon an mga distroso na ginibo kan bagyo.

Grupo 3:

Tema : Listo saka Tamang Pagsimbag sa Linog

Graphic Organizer: Concept Map

Estratehiya sa Pag-report : News Casting

Magpili nin Lider sa Grupo.

Maggibo nin Brain Storming manongod sa listo saka tamang pagsimbag sa linog .

Gibohon an Graphic Organizer saka ipreparar an news casting sa pag-report.

Listo saka Tamang Pagsimbag sa Linog

Pagprepara sa Linog

Magpreparar nin emergency kit na may laog nin kakanon, flash light , radyong de-baterya , silbato , mga bado saka mga bulong .

Makibali sa mga earthquake drills

Sa Panahon kan Linog

Gibohon an Dock, Cover and Hold. Iwasan an pagkataranta (panic).

Pagkatapos kan Linog

Marikas saka pakaray na lumuwas nin harong o edipisyo .

Siguraduhon na salbado an edipisyo o harong bago maglaog giraray sa mga ini.

Grupo 4:

Tema: Listo saka Tamang Pagsimbag sa Pagtupag kan

Daga

Graphic Organizer: Concept Map

Estratehiya sa Pag-report: Dula-dulaan

Magpili nin Lider sa Grupo .

Maggibo nin Brain Storming manongod sa listo saka tamang pagsimbag sa pagtupag kan daga.

Gibohon an Graphic Organizer saka ipreparar na an dula-dulaan sa pagreport.

Listo saka Tamang Pagsimbag sa Pagtupag kan Daga

Bago an Pagtupag kan Daga

Aramon an mga lugar na halangkaw an posibilidad nin pagtupag nin daga. Iwasan na magtindog digdi nin ano man na edipisyo.

Maging alerto kun igwa nin linog o kaya makusog saka haloy na paguran na pwedeng maging dahilan nin pagtupag kan daga .

Maggibo nin pakaray na plano sa pag lipat sa ibang lugar kung igwa na mangyari na pagtupag kan daga.

Sa Panahon kan Pagtupag kan Daga

Maghali tulos sa lugar saka magduman sa halangkaw na lugar

Pagkatapos kan Pagtupag kan Daga

Magdangog sa bareta manongod sa nangyaring kalamidad.

Maghali nguna sa lugar na igwa nin pagtupag an daga ta baka igwa pa inin kasunod na pagtupag.

Magpatabang sa mga rescuers kung may nangagaipo nin taban sa may parteng natupag na daga .

Gibohon B

Lagan nin impormasyon an Data Retrieval Chart.

Mga Listo saka Tamang Pagsimbag sa mga Kalamidad

Linog BahaBagyoPagtupag kan daga

1.

2.1.

2.1.

2.1.

2.

Itaid an mga pangungusap sa Linya A susog sa Linya B. Isurat an mga letra kan tamang simbag sa sisimbagan na papel.LINYA A

Mga Listo saka Tamang Pagsimbag sa mga KalamidadLINYA B

Mga Kalamidad

1. Iwasan an magsagasa sa tubig

2. Gibohon an dock, cover and hold.

3. Maghali na sa lugar na may makusog na sulog kan tubig hali sa kabukidan.

4. Kung makusog na an duros, mag pirmi lang sa laog kan harong.A. bagyo

B. baha

C. lindol

D. pagguho ng lupa

E. ulan

A. Basahon saka intindihon na maray an kada hapot .

Pilion an mga letra kan tamang simbag saka isurat ini sa simbagan na papel.

a. Sa panahon kan bagyo dapat na ako _______.

a) magkarigos sa uran .

b) magpirmi lang sa laog kan harong .

c) magsurok sa irarom kan lamesa .

d) mamasyar kaiba kan sakuyang mga kaamiga .

b. Pag naglinog , kaipuhan na ako _________.

a) magpirmi lang sa sakuyang natutukawan.

b) mataranta saka magparakurahaw.

c) mag surok sa irarom kan lamesa.

d) itulod an sakuyang mga kaklase.

c. May bagyong papaabot kaya ako ________.

a) madangog nin bareta manunungod sa bagyo .

b) babalewalaon an bareta.

c) mamamasyar sa parke.

d) makaturog maghapon.

d. Makusog an uran kaya nag baha sa saindong lugar. Ano an mga dapat mong gibohon?

a) Dai pag intindihon an paglangkaw kan tubig.

b) Magtipon nin tubig uran para ipanlinig.

c) Makikawat sa mga kakawat sa baha.

d) Magsunod tulos sa abiso na maghale na sa lugar.

e. Naka-istar kamo sa gilid kan bukid, makusog na an uran. Namasdan mo na makusog an dalagan kan tubig hale sa bukid na igwa pan kaiba nin laboy. Ano an dapat mong gibohon?

a) Magkawat sa uran.

b) Maghali tulos sa lugar

c) Magpirmi lang sa laog kan harong.

d) Magkawat nin laboy hali sa bukid.

f. Importanteng maaraman saka magibo an mga listo saka tamang pagsimbag sa mga kalamidad dahil _______.

a) mayo an mga ining tabang na maitatawo satuya.

b) dagdag an mga ining gibohon sa satuyang buhay.

c) dakula an maitatabang kaini sa satuyang pagkasalbar.

d) daing marhay na adal an makukua digdi.

Leksyon 12: Mga Pangenot na Natural na Yaman kan

Probinsya saka Rehiyon

Siguro, aram mo na kun gurano kadakul an mga natural na yaman kan Pilipinas. An kada lugar digdi nabiyayaan nin bastanteng natural na yaman na makukua sa iba- ibang pormang daga saka pormang tubig. Aramon ta kun anoano an mga natural na yaman na makukua sa iba -ibang probinsya kan rehiyon.

Sa leksyon na ini , inaasahan ka na makapag ladawan kan pangenot na natural na yaman na makukua sa saimong probinsya o rehiyon.

Mga Natural na Yaman kan Rehiyon V

An Rehiyon V bantog sa ngaran na Kabikolan. Ini kinukompunir nin anom (6) na probinsya: an Camarines Sur, Camarines Norte, Albay, Sorsogon; duwang islang probinsya: an Catanduanes saka Masbate. Igwa ining pitong (7) syudad: an Naga Iriga, Legazpi, Tabaco, Ligao, Masbate saka Sorsogon.

An rehiyon igwa nin mahiwas saka dakulang kapatagan kung kaya an agrikutura an nagtatao sa probinsya nin halangkaw na porsyento sa pagtalubo kan ekonomiya , nagpapangaduwa an pag sira . An abaka, niyog, batag, kape saka langka an limang permanenteng mga produkto na nagtatao nin dagdag na pinagkukuahan kan ekonomiya sa rehiyon. An pagmina saro man na nagtatao nin kontribusyon para sa mauswag na ekonomiya kan Kabikolan.

An rehiyon igwa nin dakul na mineral na yaman arog kan bulawan, copper, guano, gapo , marmol , silver , lead saka manganese .

An pagsira saro man sa pinagkukuanan nin kabuhayan kan mga Bikolano. Sa rehiyon na ini makukua an pinakadakula saka pinaka- sadit na sira sa kinaban.

An Donsol , lugar sa Sorsogon iyo an nag sisirbing santuaryo kan nasa 40 Butanding ( Rhincodon typus) na pinakadakulang sira sa kinaban. Ini mahihiling sa mga bulan kan Nobyembre hanggang Mayo. An pinaka sadit man na sira an Sinarapan (Mistichthys Luzonensis) makukua sa Danaw kan Bato saka Buhi sa Camarines Sur.

Sa Camarines Norte makukua an mga minahan nin bulawan. Sa Masbate dakul man an deposito nin bulawan, copper, silver, iron, manganese, limestone, marble saka clay.

Mahihiling man sa rehiyon an Bagasbas Beach na bantog sa mga mahilig mag surfing, Itok Waterfalls saka Canton Cave sa Camarines Norte. Yaon man an pambihirang Maribina Falls saka Luyang Cave Park sa Catanduanes, an maputing baybayon kan Rizal Beach saka malinig na Mapaso Spring sa Sorsogon. May mga lugar sa Masbate na magayon pasyaran arog kan Tinalisay Island, Matang-tubig Spring saka Bat-ongan Cave.

http://wowlegazpi.com

http://ironwolf.net

Sogod Beach, Albay Luyang Cave, Catanduanes

Kun may maputing baybayon an Boracay, sa Bikol igwang itom na baybayon na makukua sa Sogod Beach sa Albay kun sain yaon man digdi an Tiwi Hot Spring na pigtutubudan na nakakapaomay nin helang.

Simbagan an mga minasunod na kahapotan :

1. Anong rehiyon an pinag -ulayan sa saimong binasa?

2. Ano-anong mga natural na yamang daga saka yamang tubig an makukua sa kada probinsya?

3. Ano- ano an yamang kadlagan an makukua man digdi?

4. Ano-anong yamang mineral an igwa sa mga lugar na ini?

5. Pano nakakatabang an mga yaman na ini ?

6. Arog man kaya kaini sa saindong lugar? Ano-anong natural na yaman an makukua sa saimong probinsya o rehiyon?

7. Bilang sarong eskwela, pano ka makakatabang sa pagpreserbar kan mga yaman na ini?

Gibohon A

Panggrupong Gibohon

Gibohon an minasunod :

Grupo I Lagan nin mga impormasyon an Venn Diagram

Gibohon B

Panggrupong Gibohon

Data Retrieval Chart. Ilaag an mga pangenot na natural na yaman kan Rehiyon V sa Data Retrieval Chart.

Mga Probinsya sa Rehiyon VYaman Daga Yaman

TubigYaman

MineralYaman

Kadlagan

Cam. Sur

Cam. Norte

Albay

Sorsogon

Catanduanes

Masbate

Gibohon C

Hanapon an mga Natural na Yaman na makukua sa Rehiyon V . Pilion an simbag sa Loop-a-Word. Isurat sa mga blangko na nasa ibaba.

LCOPPERCYS

ABIFSINMWI

NOASIYXAKL

GINTOOLNCV

KASBEGTOSE

APRKLNOKQR

MANGANESEO

JBUTANDING

HCHROMITEY

PSINARAPAN

Mga Pangenot na Natural na Yaman kan Rehiyon V

1._____________________________________

2._____________________________________

3._____________________________________

4._____________________________________

5._____________________________________

Simbagan /Gibohon an mga minasunod:

1. Tano ta may pagkakapare-pareho an mga natural na yaman sa iba- ibang probinsya kan rehiyon?

2. Arin sa mga natural na yaman an may pagkakaparareho sa ibang probinsya sa Rehiyon V?

3. Iladawan an kada saro susog sa natural na yaman kan Rehiyon V.

a. yaman-daga

b. yaman-tubig

c. yaman-mineral

d. yaman-kadlaganLeksyon 13.1: Matanos saka Bako Matanos na Pangangataman kan mga Natural na Yaman kan Sadiring Probinsya saka Rehiyon

Kan mga nakaaging leksyon, nasaro-saro mo na an mga natural na yaman kan iba- ibang probinsya sa saimong rehiyon .

Sa leksyon na ini, aaramon mo man an mga paagi nin matanos na pangangataman kan mga natural na yaman. Pag-uurulayan man an kada sarong paagi tanganing mas maintindihan an importansya kaini.

Sa leksyon na ini, inaasahan ka na:

1. Makapag-atid-atid kan mga matanos saka bako-matanos na paagi nin pangangataman sa mga natural na yaman kan sadiring banwaan saka rehiyon;2. Makatao nin importansya sa mga paagi nin matanos na pangangataman kan mga natural na yaman sa sadiring banwaan saka rehiyon.

Pag-adalan an mga ritrato. Lagan nin an kahon sa itaas kaini kun sa paghuna mo matanos na pangangataman saka kun bako.

A B

6. 1. Gabos daw na nasa ritrato nagpapahiling nin matanos na pangangataman sa natural na yaman? Arin an nagpapahiling nin matanos na pangangataman kan natural na yaman ? Ipaliwanag an saimong simbag.

Arin an bako? Tano ta nasabi mo ini?Pangangataman sa Natural na Yaman Pamoso an Pilipinas sa pagkakaigwa nin mayaman na natural na yaman. Dakul kitang mayaman na kadlagan, siraan, saka minahan sa satuyang kapalibotan na nakakatabang sa pag-uswag kan satuyang pagbuhay saka kapusugan kan satuyang kabuhayan. Mahihiling an mga ini sa manlain-lain na banwaan o rehiyon sa satuyang nasyon.

Pano ta mapapangatamanan an mga ini? Ano- ano an mga paagi o lakdang na dapat gibohon kan sarong banwaan o rehiyon para pangatamanan nin matanos an mga natural na yaman na makukua sa saindang lugar? Uya an manlain-lain na paagi sa matanos saka bako matanos na pangangataman sa mga natural na yaman.

Pangangataman sa Yaman-Mineral

Matanos na PangangatamanBako matanos na Pangangataman

1. Alistong pagtanom sa mga nakakalbo o tiwangwang na kadlagan

2. Pagpugol sa pagsulo sa mga kadlagan

3. Pagputol nin mga kahoy na nasa tamang edad sana

4. Pagtanom nin bagong kahoy bilang kasangli kan mga pinutol na kahoy

5. Pagdakop sa mga gamgam saka mga buhay-ilang (wildlife)sa panahon sana kang open season1. Bako pagtao nin importansya sa kampanya manungod sa global deforestation2. Pagsulo sa mga kadlagan

3. Mayong pundong pagputol nin mga kahoy sa kadlagan

4. Pagmimina na kulang an kaaraman sa teknolohiya

Pangangataman sa Yaman-Tubig

Matanos na pangangatamanBako-Matanos na pangangataman

1. Pag-iwas sa paggamit nin mga materyales/ gamit na nakakaraot sa pagsira

2. Pag-iwas sa paggamit nin de-motor na baroto sa pagsisira

3. Pagpakarhay sa lugar nin bakawan

4. Paggamit nin lambat na may dakula o katamtamang mga labot

5. Bako pag-apon nin ati o basura sa salog, sapa, dagat o danaw1. Paggamit nin dinamita,kuryente,hilo o cyanide, saka pagsagibo nin sistemang muro-ami (paggamit nin pinong lambat sa pagsisira)

2. Pirming pag-apon nin ati o basura sa mga katubigan

3. Kumbersyon kan mga bakawan sa aquaculture (fishpond)

4. Pag-apon sa mga ati kan mga pabrika sa mga katubigan na nagdadara nin polusyon

5. Pagpapabaya sa pagdakul kan water lily na nakakaulang sa pagbulos kan tubig

6. Pagtindog nin mga harong kan mga iskwater sa gilid kan salog

Pangangataman sa Yaman sa Kadagaan

Matanos na pangangatamanBakong-matanos na aktibidad

1. Pagriribay nin pananom nganing makatabang sa pagmantinir kan matabang daga

2. Pagtanom giraray nin mga puon nin kahoy nganing mapugulan an paghuros kan daga

3. Paggamit nin mga nalalapang dahon, basura saka ipot kan hayop sa compost pit bilang abono kan daga

4. Pagtanom sa tahaw kan mga tinanom nganing an ibabaw kan daga maging mataba1. Ginigibong subdibisyon, mall, pabrika, sementeryo, saka golf course an mga kadagaan imbes na tanoman nin mga pangenot na produktong pagkakan2. Sobra-sobrang paggamit nin mga kemikal saka pataba3. Pagsangli kan mga pananom sa mas pinagkakakwartahan na pananom para maipabakal sa ibang nasyon arog kan asparagus, prutas, saka iba pa imbes na paroy, mais o tubo

Pangangataman sa Yaman-Kadlagan

Matanos na PangangatamanBakong Matanos na Aktibidad

1. Pagkontrol sa polusyon na kawsa kan pagmimina.

2. Pag-aadal nin mga moderno saka siyentipikong paagi nin pagmimina

3. Paglikay sa pagkaraot kan mga daga na minimina1. Pagkalot sa daga

2. Pagmimina dawa mayo o kulang nin kaaraman

3. Pag-apon nin mga kemikal hali sa minahan sa mga salog na nagiging kawsa nin polusyon sa tubig

Simbagan Mo:1. Ano an importansya kan mga natural na yaman sa mga tawo?

2. Ano an mangyayari kun bako mapapangatamanan nin tama an mga natural na yaman?

3. Ano an dapat gibohon kan mga namamanwaan sa sarong banwaan o rehiyon para mapangatamanan nin tama an saindang natural na yaman?

4. Bilang sarong estudyante, may maitatabang ka daw para matanos na mapangatamanan an mga natural na yaman sa saindong banwaan o rehiyon? Pano?

5. Pwera kan mga napag-urulayan manungod sa matanos saka bako-matanos na pangangataman sa natural na yaman, igwa ka pa daw na maidadagdag? Ano-ano an mga ini?

15. Gibohon A16. Panggrupong Gibohon

17. Maggibo nin poster manungod sa matanos na pangangataman kan mga natural na yaman. Magsurat nin halipot na talata manungod sa ginibo.

Inot na Grupo Yaman sa Kadagaan

Ikaduwang Grupo Yaman sa Katubigan

Ikatolong Grupo Yaman sa Kadlagan

Ikaapat na Grupo Yaman MineralGibohon B

Direksyon: Panoon an cluster map nin tamang impormasyon na hinahagad kan sitwasyon.

Gibohon CPanggrupong Gibohon Maggibo nin slogan kun pano matatawan nin importansya an minasunod na natural na yaman.

Enot na grupo - Yaman Mineral

Ikaduwang grupo - Yaman sa Kadagaan

Ikatolong grupo - Yaman sa Katubigan

Ikaapat na grupo - Yaman sa Kadlagan

Idrowing an maogmang lalawgon kun matanos na pangangataman sa kapalibotan an sinasabi kan pangungusap o mapungaw na lalawgon( kun bako. Gibohon ini sa papel na simbagan.1. Inaapon an basura sa danaw, sapa, o salog.2. Naggagamit nin lambat na may saradit na labot.3. Nagtatanom giraray nin kahoy bilang panribay sa mga pinutol na kahoy.4. Nagsasamhod nin natad o kapalibotan para mapadanay an kalinigan kaini.5. Sinusulo an mga bulod para sa pagkakaingin.6. Nagbububo nin mga tinanom para magin mataba saka