ap aralin 13

  • View
    276

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of ap aralin 13

ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: SILANGAN ATHILAGANG ASYA

ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON:

SILANGAN AT HILAGANG ASYA

SILANGANG ASYA- binubuo ng 3 sentro ng kalinangan o kulturaChina, Korea, Japan CHINA- tahanan ng pinakaunang kabihasnanang Shang sa Huang Ho. JAPAN at KOREA- humiram ng kultura subalit iniangkop sa kanilang kapaligiran at sariling kultura CHINA Pagpapalit ng naghaharing pamilya o dinastiya mula Shang hanggang Qing-bahagi ng kasaysayan ng China

MANDATE OF HEAVEN-paliwanag sa pagpapalit-palit ng mga

dinastiya ALALAHANIN ANG TALAKAYAN TUNGKOL DITO ALALAHANIN DIN ANG TALAKAYAN TUNGKOL SA KABIHASNANG SHANG ZHOU O CHOU (1122 B.C.E-221 B.C.E) Dinastiyang Zhou- naipasa ang Basbas ng Langit at ang titulo ng Anak ng Langit sa hari nito nang tinalo ng Zhou ang huling hari ng Shang Nagpatuloy ang pag-unlad ng China sa ilalim nito Naimbento ang bakal na araro Itinayo ang mga irigasyon at dike laban sa pagbaha ng Huang Ho Nagpagawa ng mga kalsada at sumulong ang kalakalan Nagsimulang lumaki ang populasyon PAKIKIDIGMA- naimbento ang sandatang crossbow at bumuo ng hukbong nakakabayo at gumagamit ng chariot

KAHINAAN: MALAWAK ANG TERITORYO- mahirap pamahalaan

humina ang control nang lumaon Nauwi sa panahon ng mga digmaan ng mga estado (warring states) Lumitaw ang mga pilosopiyang CONFUCIANISM at TAOISM

CONFUCIANISM Pinasimulan ni Kongzi o Confucius Naghain ng solusyon sa kaguluhan Itinuro ang paraan ng tamang asal, tamang

relasyon ng bawat isa at mabuting pamahalaan

TAOISM Pinasimulan ni Laozi (Lao Tzu) Para sa kanya, ang kaayusan ay makakamit

kung susundin ang daloy ng kalikasan

QINIsa saCHIN o mga nagdirigmang estado Nagapi ang mga kalabang estado sa ilalim ng pamumuno ni

Zheng 221 B.C.E- napabagsak ang Zhou at iba pang estado at idineklara ang sarili bilang Shi Huangdi o Shih Huang Tiibig sabihin ay UNANG EMPERADOR Naganap ang KONSOLIDASYON NG CHINA Nagpatupad si SHI HUANGDI ng mga patakaran tungo sa higit na sentralisasyon ng kapangyarihan ng emperador Nawala ang mga estadong-lungsod ng Zhou-napalitan ng malakas at sentralisadong pamahalaan Piniling tagapayo ang mga iskolar ng pilosopiyang Legalism

LEGALISM- kailangan ang malulupit na batas at mabibigat na

parusa para maabot ang kaayusan LI SI (Li Ssu)- naging pinunong ministro ni Shih Huangdi Para sa kanya, makasasama sa China ang maraming libro at ideya na tumutuligsa sa Qin Iminungkahi na ipag-utos ang pagkontrol sa mga iskolarilang daang iskolar ang hinuli at pinataysinamsam ang maraming libro at sinunog ang mga itoitinira lamang ang mga aklat tungkol sa agrikultura, medisina, at mahika Nagpatupad ng iisang sistema ng pananalapi para sa buong imperyo Nagpatayo ng mga kalsada sa buong teritoryo Iniutos ni Shi Huangdi ang pagpapatayo ng GREAT WALL OF CHINA- bilang proteksyon laban sa pag-atake ng mga

mandirigmang nomadiko mula sa Hilagang Asya Para sa mga Tsino, ang mga taga-Hilagang Asya ay

BARBARO 300,000 magsasaka ang nagsilbi para itayo ang 1,400 milya (2,254 kilometro) na Great Wall of China Libu-libo ang namatay sa mga gumawa nito Malupit ang panahon ng paghahari ni Shi Huangdi sa kabila ng positibong programa Pagkamatay niya, bumagsak din ang dinastiya

HAN (206 B.C.E.-220 C.E) Kinilala bilang isa sa apat na dakilang dinastiya sa China Itinatag ni Liu Bangpinalitan ang mararahas na patakaran

ng Qin Binawasan ang malaking buwis, tinanggal ang malulupit na batas na Legalist; pinairal ang mga aral ng Confucianism naging opisyal na pilosopiya ng estado Panahon ni WU DI o WU TI- natamo ang rurok ng tagumpay ng Han Pinalawak ang teritoryo sa pamamagitan ng pagsalakay sa iba pang teritoryo tulad ng Manchuria, Korea, hilagang India at bahagi ng Timog Silangang Asya.

Pinalakas ang paglikom ng buwis at kapangyarihan ng

imperyo. Napatanyag ang SILK ROADkalakalan na nagdadala ng mga produktong Tsino tulad ng seda at porselana sa malalayong lugar sa Kanluran Ang mga opisyal ay pinipili mula sa mga iskolar na Confucian Nagkaroon ng regular na civil service examination upang pumili ng dapat manguna Maraming pagsulong sa teknolohiya, medisina, sining at pagsusulat ng kasaysayan Naimbento ang papel, porselana at water-powered mill Nabuhay sa panahong ito si SIMAQIENkinikilalang Dakilang Historyador ng China

SUINang bumagsak ang Han, nagkaroon ng mabilis na

pagpapalit ng dinastiya at maraming digmaan Nakapasok sa China ang mga nomadikong mandirigma Watak-watak ang China nang may 400 taon Umabot ang Buddhism sa China Bumalik ang konsolidasyon sa ilalim ng SUI-itinatag ni YANG JIAN Inayos ang Great Wall of China na napabayaan ng mahabang panahon Itinayo ang Grand Canal na nagdugtong sa Huang Ho at Yangtze River Inayos ang dating capital ng Han, ang CHANG AN Labis na nagdusa ang mga magsasaka dahil ginamit silangmga manggagawa sa mga proyekto ng Sui

TANG (618-907 C.E) Nagkaroon ng mga pag-aalsa LI YUAN- isa sa mga pinuno ng mga pag-aalsa-itinatag ang

dinastiyang Tang Tinawag siyang Emperador Tai Cong Pangalawa sa dakilang dinastiya ang Tang Nanumbalik ang kasiglahan at kasaganaan ng lipunan at kulturang Tsino Bumalik ang matatag at mahusay na pamamahala sa tulong ng mga iskolar na Confucian Sumigla ang agrikultura dahil sa bagong uri ng palay at bagong paraan ng pagtatanimSumigla ang kalakalan dahil sa mga bagong kalsada na naging daan para sa lalo pang masiglang palitan ng produkto at ideya

Lubos na kumalat ang Buddhism Naimbento ang woodblock printing na

nagpabilis sa paggawa ng kopya ng anumang sulatin.

SONG o SUNG (960-1278 C.E)

Nagkawatak-watak ang China nang bumagsak ang Tang Naitatag ang dinastiyang Tang Ikatlo sa mga dakilang dinastiya sa China Nagpatuloy ang kasaganaan Itinatag ng isang heneral na si ZHAO KUANGYIN Nagpatuloy ang hamon ng pagsasalakay ng mga pangkatetniko sa Hilagang Asya tulad ng Khitan, Xixia, Mongol at Jurchen Bagamat nasakop, nagpatuloy ang pamumulaklak ng sining at panitikan KALIKASAN-naging tema ng panitikanang paglipas ng panahon at ng buhay ng taogayundin ng mga pinturang landscape at iskultura

Lalo pang umunlad ang arkitektura at paggawa ng porselana Naimbento ang gunpowder Nagsimula ang tradisyon ng footbindingbinabalot nang

mahigpit sa bendang bulak o seda ang paa mula sa daliri hanggang sa sakong upang pigilan ang paglaki nito Isa sa malaking kontribusyonpaglitaw ng NEO_CONFUCIANISM na binuo ni ZHUXI (CHU HSI)-isang dakilang iskolar na Confucian TRADISYUNAL NA LIPUNANG TSINO: *EMPERADOR AT PAMILYA *May-ari ng lupa o gentry, magsasaka, artisano at *mangangalakal Karaniwang mula sa uri ng may-ari ng lupa ang mga iskolar ng Confucian Pinakamababa ang tingin sa mangangalakal sapagkat ayon sa Confucianism, ang kanilang kayamanan ay mula sa pawis ng ibang tao

YUAN ng Mongol ang Hangzhou, capital ng Song (1278-1368) Nasakop Itinatag ni KUBLAI KHAN noong 1267 ang lungsod ng DAIDU

(Beijing) sa hilagang China Naging capital ng dinastiyang Yuan-ANG UNANG DINASTIYANG BANYAGA SA CHINA KUBLAI KHAN-apo ni GENGHIS KHAN Magaling na mandirigma ang mga Mongol Taglay nila ang kasanayan sa pagsalakay sa kabayo, mahusay na taktika ng pakikipaglaban, disiplina at katapatan sa pinuno Ang mga katangiang ito ay ay nahubog ng pamumuhay sa steppe Pinairal ang Confucianism bilang pilosopiya ng pamahalaan at ang iba pang tradisyong Tsino para sa nakararaming Tsino Sila naman ay nanatili sa sariling kultura Mga Dokumento- nakasulat pareho sa wikang Mongolian at Tsino

YUAN- bahagi ng mas malawak na imperyong Mongol na

sumasaklaw sa Hilagang Asya hanggang Kanlurang Asya Nagkaroon ng maraming manlalakbay na banyaga tulad ni Marco Polo Kaayusan ay nakatulong sa pagsulong ng kalakalan Naging ligtas ang paglalakbay sa kahabaan ng mga ruta ng kalakalan tulad ng Silk Road Ipinapasa sa rutang ito ang kaalaman at produkto sa pamamagitan ng mga mangangalakal

Kublai Khan- pinalitan ng mahihinang emperador Dumami ang pag-aalsa ng mga Tsino laban sa Mongol ZHU YUANZHANG- isa sa mga rebelde Unti-unting lumakas ang kanyang hukbo na nakabase sa Nanjing 1368- tuluyang napabagsak ang Mongol sa Daidu Itinatag ang dinastiyang Ming Ikaapat na dakilang dinastiya ng China Nanumbalik ang mga Tsino sa pamamahala ng sariling bansa Ipinaayos muli ang Great Wall of China Ibinalik ang sistema ng Civil Service Examination at burukrasyang Tsino Pinalawak ang kalakalang pandagat

MING (1368-1644 C.E)

Nagkaroon ng ekspedisyong sa ibayong-dagat sa

pamumuno ni Admiral ZHENGHE Nakarating sa TSA, TA, Persian KABUUAN: muling umunlad ang kulturang Tsino at lumago ang ekonomiya

KOREA Alamat ni Tangun/Dangun

GOJOSEON o LUMANG JOSEON ISKOLAR: nagkaroon ng hiwa-hiwalay na estadong

pamayanan sa Korea noong Panahong Bronse (1000 B.C.E.300 B.C.E) GOJOSEON-pinakamalakas; itinatag ni DANGUN Mula sa pagiging estadong pamayanan, ito ay naging kaharian KOREA- sinalakay ng Han ng China noong 109 B.C.E. at nasakop ang Gojoseon HAN- Naglagay ng apat na mga kolonyang Tsino o commandery upang pamahalaan ang hilagang bahagi ng Korea noong 108 B.C.E Nagpatuloy ang pangingibabaw ng mga Tsino sa hilagang bahagi hanggang 313 C.E

TATLONG KAHARIAN (313-668 C.E) Nanatiling malaya ang Timog-tinirhan ng mga hiwalay na pamayanang

agricultural Unti-unting lumitaw ang tatlong kaharianGOGURYEO o dating KOGURYO, BAEKJE at SILLA Matapos mapatalsik ang mga Tsino, tinawag ito na panahon ng Tatlong Kaharian GOGURYEO Unang nabuo sa tatlo Lumawak sa hilaga Matatapang na mandirigma at magagaling na hari- isa-isang nagapi ang mga kalaban 313 C.E- tinalo ang hukbong Tsino at pinatalsik mula sa Korea Umabot ang teritoryo hanggang sa Manchuria Dahil nasa bukana ng hilaga, walang tigil ang pakikipagsagupa sa mga hukbo