Click here to load reader

3.Regulatorni Okvir Poslovanja Komercijalnih Banaka u FBiH

  • View
    115

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

bankarstvo

Text of 3.Regulatorni Okvir Poslovanja Komercijalnih Banaka u FBiH

  • Tema 3.

    Regulatorni okvir poslovanja komercijalnih banaka u

    FBiH

    Sarajevo, Novembar 2013. godine

  • 2

    SADRAJ:

    1. UVOD ......................................................................................................................................4

    1.1. Supervizija pojam, ciljevi i principi ........................................................................................4 1.1.1. Supervizija pojam i ciljevi ..........................................................................................4 1.1.2. Bazelski komitet za bankarsku superviziju i Bazelski principi efikasne supervizije

    banaka.............................................................................................................................5

    1.2. Agencija za bankarstvo FBiH osnivanje, djelatnost i organizacija ........................................6 1.2.1. Supervizija banaka u BiH ..............................................................................................6

    1.2.2. Agencija za bankarstvo FBiH osnivanje ....................................................................7 1.2.3. Saradnja Agencije za bankarstvo FBiH sa domaim i meunarodnim institucijama ...7 1.2.4. Agencija za bankarstvo FBiH djelatnost ....................................................................8 1.2.5. Agencija za bankarstvo FBiH upravljanje i rukovoenje, organizacija .....................8

    2. ZAKONSKI OKVIR ZA POSLOVANJE BANAKA I MIKROKREDITNIH

    ORGANIZACIJA ..................................................................................................................9

    2.1. Zakoni na dravnom i entitetskom nivou..................................................................................9 2.2. Zakon o Agenciji za bankarstvo FBiH.....................................................................................11

    2.3. Zakon o bankama ....................................................................................................................11

    3. PODZAKONSKI AKTI ODLUKE AGENCIJE ZA BANKARSTVO FBIH ............19 3.1. Odluka o superviziji banaka i postupcima Agencije za bankarstvo FBiH ..............................19

    3.2. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje kapitalom banaka.....................................20

    3.3. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje kreditnim rizikom i klasifikaciju aktive banaka...........................................................................................................................21

    3.4. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje koncentracijom rizika banaka ................21

    3.5. Odluka o minimalnim standardima za poslovanje banaka sa licima povezanim sa

    bankom...................................................................................................................................22

    3.6. Odluka o izvjetavanju o nesolidnim komitentima koji se smatraju specijalnim kreditnim rizikom ..................................................................................................................................22

    3.7. Odluka o minimalnim standardima za dokumentovanje kreditnih aktivnosti banaka.. .........23

    3.8. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje deviznim rizikom banaka ......................23

    3.9. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje trinim rizicima u bankama ..................23 3.10. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje operativnim rizikom u bankama ............24

    3.11. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje rizikom likvidnosti banaka ....................24

    3.12. Odluka o minimalnim standardima sistema interne kontrole u bankama ..............................25

    3.13. Odluka o minimalnim standardima interne i eksterne revizije u bankama ............................26

    3.14. Odluka o minimalnim standardima aktivnosti banaka na spreavanju pranja novca i finansiranja terorizma ............................................................................................................27

    3.15. Odluka o jedinstvenom nainu obrauna i iskazivanja efektivne kamatne stope na kredite i depozite .................................................................................................................................28

    3.16. Ostale odluke Agencije .........................................................................................................28

    3.17. Kriteriji za interno rangiranje banaka od strane Agencije za bankarstvo FBiH ....................29

  • 3

    4. USAGLAAVANJE REGULATIVE SA MEUNARODNIM BANKARSKIM STANDARDIMA .................................................................................................................32

    4.1. Status usklaenosti Agencije za bankarstvo FBiH sa osnovnim Bazelskim principima ......32 4.2. Bazel 2 i pripreme Agencije za implementaciju Bazela 2....................................................33

    5. ZAKLJUAK........................................................................................................................35

    6. LITERATURA ......................................................................................................................37

    Obzirom da su vrene odreene izmjene ovog dokumenta, molim da zanemarite brojeve stranica navedene u gornjem sadraju.

  • 4

    1. UVOD

    Ovaj rad daje osvrt na regulatorni okvir poslovanja komercijalnih banaka u FBiH, odnosno daje

    pregled postojeih zakonskih propisa i podzakonskih akata kojima se ureuje poslovanje banaka u FBiH, te ukazuje na znaaj uspostavljanja efikasne supervizije u ovom sektoru, kako bi se uspostavilo preventivno djelovanje i otklonile nepravilnosti u poslovnim procesima, odnosno u

    procesu upravljanja rizicima kojima su banke u svom poslovanju izloene.

    Rad je koncipiran na nain da se prvo daje pojmovno odreenje supervizije, njenih ciljeva i razloga provoenja supervizije uopte, primjene osnovnih Bazelskih principa efikasne supervizije banaka, kao i ukae na znaaj uspostavljanja Agencije za bankarstvo FBiH (u daljem tekstu: Agencija), njenu djelatnost i organizaciju, te postignute rezultate u reformi bankarskog sistema u FBiH i

    stvaranju stabilnog i sigurnog bankarskog sektora.

    U drugom i treem dijelu se prikazuje regulatorni okvir za poslovanje banaka u FBiH, kroz prezentaciju temeljnih odredbi Zakona o bankama kao lex specialis, Zakona o Agenciji za bankarstvo FBiH, kao i drugih podzakonskih akata kojim je regulisano poslovanje komercijalnih

    banaka. Pri tome, treba napomenuti da je Zakonom o Agenciji FBiH nadzor nad mikrokreditnim

    organizacijama (MKO) i lizing drutvima dat u ingerencije Agencije. Analizirajui obim zakonskih i podzakonskih propisa ipak se moe konceptualno izdiferencirati da zakonski okvir ureuje osnovna pitanja osnivanja, uslova funkcionisanja i poslovanja banaka, dok su odluke razrada

    pojedinih oblasti regulisanih zakonom, na nain da se daju minimalni stadardi kojih se banka duna pridravati u procesu upravljanja rizicima kojima je u svom poslovanju izloena, odnosno uspostavljanju, odravanju i razvijanju sistema internih kontrola u cilju spreavanja moguih gubitaka. Akcenat je na tome da su propisani minimalni standardi, to svakako upuuje banku da, uz obavezno obezbijeivanje istih, u cilju ouvanja stabilnosti poslovanja i ostvarenja konkurentskih prednosti treba uspostavljati i razvijati dodatne interne standarde, prilagoene nivou i prirodi rizika u konkretnoj banci i okruenju.

    etvrti dio obrauje potrebu usaglaavanja postojeeg regulatornog okvira sa Novim sporazumom o kapitalu (Bazel 2) i Osnovnim principima za efikasnu superviziju banaka Bazelskog komiteta za

    bankarsku superviziju (u daljem tekstu: Bazelski komitet), kao i status usklaenosti Agencije sa istim, te planirane dalje aktivnosti u tom smislu.

    Finansijski sistem postaje sve dinaminiji nosiocima nadzora banaka, te se namee potreba stalnog unapreenja sistema regulacije, odnosno usklaenosti sa principima Bazelskog komiteta, bankarskim direktivama Evropske unije i opteprihvaenim praksama zemalja sa razvijenim bankarskim supervizorskim sistemima. Bankarski sektor u BiH se znaajno izmjenio, uslijed pojave novih proizvoda, globalizacije, poveanih i novih rizika u poslovanju banaka, to namee jedan novi sofisticirani pristup, odnosno modalitet u nadzoru poslovanja banaka.

  • 5

    1.1. SUPERVIZIJA POJAM, CILJEVI I PRINCIPI

    1.1.1. Supervizija pojam i ciljevi

    Supervizija predstavlja nadzor nad poslovanjem finansijskog sistema (banaka, MKO, lizing

    drutava), odnosno podrazumjeva monitoring, kontrolu i poduzimanje odreenih mjera u cilju prevencije i otklanjanja utvrenih nepravilnosti.

    Ciljevi supervizije su:

    sigurnost bankarskog sistema (propadanje jedne ili vie banaka moe negativno uticati na odliv depozita, nepredvidivi domino-efekat, lanano prenoenje signala nelikvidnosti i dr.);

    usklaenost poslovanja banke sa vaeim propisima (ovo je jedan od bitnih preduslova za uspostavljanje zdravog bankarskog sistema i predstavlja jednu vrstu preventive da ne bi

    dolo do negativnih efekata); spreavanje negativnih eksternalija u bankarskoj industriji (supervizija je upravo usmjerena

    na spreavanju i ublaavanju ekonomskih i finansijskih okova i minimiziranju svih prisutnih bankarskih rizika).

    Naprijed navedeni ciljevi mogu se ostvariti putem pravovremene i uinkovite supervizije, odnosno ranog otkrivanja problema u banci.

    Razlozi provoenja supervizije su:

    sticanje povjerenja u banke; obezbjeenje stabilnosti bankarskog sektora i zatita deponenata i kreditora.

    1.1.2. Bazelski komitet i Bazelski principi efikasne supervizije banaka

    Globalizacijom i integracijom bankarstva i finansijskih trita razvijenih zemalja nastala je potreba za suradnjom i koordinacijom supervizorskih autoriteta raznih zemalja. U cilju usklaivanja i izgradnje jedinstvenih standarda supervizije, 1975. godine osnovan je Supervizorski komitet u

    Bazelu, tzv. Bazelski komitet za bankarsku superviziju - Basel Committee on Banking Supervision

    (u daljem tekstu: Bazelski komitet).

    Bazelski komitet je osnovan kao odbor tijela nadlenih za superviziju banaka od strane guvernera centralnih banaka Grupe deset zemalja (G10). Danas se sastoji od visokih predstavnika bankarskih

    nadzornih organa i centralnih banaka iz Belgije, Kanade Francuske, Njemake, Italije, Japana, Luksemburga, Holandije, vedske, vicarske, Velike Britanije, USA, a od 2001. godine i panije. Isti se sastaje u Banci za meunarodna poravnanja u Bazelu BIS (Bank of International Settlements), gdje je njegov stalni Sekretarijat. BIS je banka u vlasnitvu centralnih banaka i Bazelski komitet koristi njene prostorije za meunarodne sastanke finansijskih zvaninika. BIS ne uestvuje u procesu utvrivanja politike Bazelskog komiteta.

    Razni materijali i studije izvodljivosti Bazelskog komiteta daju smjernice za politiku koju

    regulatorne institucije u svakoj zemlji mogu da koriste. Materijali, kao to su Sporazum o kapitalu (Bazel 1 i 2) i Osnovni principi za efikasnu superviziju banaka, sainjeni su od strane Bazelskog komiteta, s clijem da ga dosljedno primjenjuju supervizorske vlasti irom svijeta. Efikasan sistem supervizije je onaj koji otkriva i identifikuje probleme prije nego to oni postanu opasnost za sigurnost i stabilnost banke i uzrok irenju panike u bankarskom sektoru. Zbog toga je

  • 6

    potrebno uvaavati Osnovne principe za efikasnu superviziju banaka, koje je 1997. godine izdao Bazelski komitet, odnosno revidirani okvir iz oktobra 2006. godine.

    Bazelski komitet je propisao 25 principa, koji su s obzirom na podruja koja obuhvataju sumirani u slijedee cjeline:

    Ciljevi, neovisnost, ovlasti, transparentnost i saradnja - princip 1 (supervizorsko tijelo mora imati jasno odreene dunosti i ciljeve, treba da bude neovisno, transparentno, neophodna je pravna zatita supervizora i dr.);

    Izdavanje odobrenja za rad i struktura - principi od 2 do 5 (uspostavljanje kriterija za izdavanje odobrenja za rad banaka, davanja saglasnosti za znaajno uee ili kontrolni udio u banci, razne akvizicije - spajanje, pripajanje, prekogranino poslovanje);

    Regulativa i zahtjevi po pitanju raznih bankarskih rizika - principi od 6 do 18 (zahtjevi za minimum adekvatnosti kapitala, kreditni rizik, problematina aktiva, rezervacije i rezerve, ogranienja velikih izloenosti, izloenost prema povezanim licima, rizik drave i rizik transfera, trini rizik, rizik likvidnosti, operativni rizik, kamatni rizik u bankarskoj knjizi, unutranja kontrola i revizija, zloupotreba finansijskih usluga);

    Metode stalne supervizije banaka - principi od 19 do 21 (supervizorski pristup i supervizorske tehnike direktni i indirektni nadzor, izvjetavanje supervizora);

    Raunovodstvo i objavljivanje - princip 22 (dokumentovanje bankarskih aktivnosti u skladu sa meunarodnim raunovodstvenim standardima);

    Korektivne mjere supervizora - princip 23 (ovlasti supervizora da naloi korektivne mjere za poboljanje stanja u banci);

    Konsolidirana i prekogranina supervizija banaka - principi 24 i 25 (supervizori treba da sprovode nadzor grupe banaka na konsolodiranoj osnovi, saradnja i razmjena informacija

    izmeu supervizora matine drave i drugih zainteresovanih supervizora).

    1.2. AGENCIJA - OSNIVANJE, DJELATNOST I ORGANIZACIJA

    1.2.1. Supervizija banaka u BiH

    Supervizija banaka u BiH je u nadlenosti entitetskih agencija za bankarstvo:

    Agencije za bankarstvo FBiH i Agencije za bankarstvo RS.

    lanstvo u EU podrazumjeva uspostavljanje jedinstvenog bankarskog trita koje vodi jedinstvenoj superviziji na dravnom nivou, to je elaborirano i u dokumentu Komisije Vijea ministara Evropske unije Izvjetaj o napretku Bosne i Hercegovine u 2007. godini. Uspostavljanje nadzora banaka na dravnom nivou je jedan od kratkoronih prioriteta, koji su sadrani u dokumentu Komisije Vijea ministara Evrope i koji je prezentiran u Briselu 06.11.2007. godine. Dokument se zove Prijedlog Odluke Vijea o principima, prioritetima i uslovima sadranim u Evropskom partnerstvu sa Bosnom i Hercegovinom i opoziv Odluke 2006/55/EZ. Isti sadri oko 177 prioriteta (kljunih, kratkoronih i srednjoronih) sa razliitim rokovima realizacije.

    Meutim, ne postoji politiki koncenzus oko rjeavanja pitanja prenosa supervizije na dravnom nivou. Parlament FBiH je 13.07.2006. godine donio Odluku o davanju saglasnosti na Sporazum izmeu Federacije BiH i Republike Srpske o prenosu nadlenosti na institucije Bosne i Hercegovine iz oblasti bankarskog nadzora (Slubene novine FBIH, broj 62/06). Naprijed navedeno nije

  • 7

    uinjeno od strane Narodne Skuptine Republike Srpske. Tek kada se rijei ovo politiko pitanje i ukljue u ovaj proces sve nadlene entitetske institucije, mogue je pristupiti donoenju Zakona o bankama na dravnom nivou, formiranju regulatorne institucije za nadzor na dravnom nivou i dr. Podzakonski akti entitetskih agencija za bankarstvo su gotovo identini, tako da nema smetnji da se postepeno u prelaznom periodu izvri usklaivanje istih sa kljunim Bazelskim principima.

    Agencija prua snanu podrku za objedinjavanje supervizije banaka na dravnom nivou, jer je to jedini ispravan put za snaniji i efikasniji nadzor finansijskog sektora zemlje.

    1.2.2. Agencija za bankarstvo FBiH osnivanje

    Agencija je osnovana krajem 1996. godine kao regulatorna, samostalna i neprofitna institucija koja

    obavlja superviziju i nadzor banaka i MKO (u narednom periodu nadzor e biti proiren i na lizing drutva). Agencija je neprofitna institucija koja se finansira od raznih vrsta naknada od banaka i MKO (naknada za izdavanje dozvola za rad, za obrade raznih zahtjeva i izdatih saglasnosti,

    mjesenih naknada koje izdvajaju banke za nadzor svog poslovanja).

    Reforma bankarskog sistema u FBiH, kao najuspjenija, rezultirala je jednim stabilnim i sigurnim bankarskim sistemom. Prema ocjeni meunarodnih strunjaka, od svih zemalja u tranziciji, BiH danas ima jedan od najzdravijih bankarskih sistema.

    Poslovanje Agencije zasnovano je na meunarodnim standardima i naelima (Osnovnim principima za efikasnu superviziju banaka od strane Bazelskog komiteta i Evropskih direktiva).

    MMF i Svjetska banka su posvetili posebnu panju bankarstvu i superviziji banaka u FBiH. Agencija je pod stalnim monitoringom MMF-a i Svjetske banke, a sve u cilju daljeg razvoja i

    nadogradnje supervizije u BiH. U julu 2007. godine MMF je u svom dokumentu Nacionalni izvjetaj za BiH objavio svoje ocjene i dao preporuke koje su bitne za bankarsku superviziju (podjeljenost supervizije na dvije entitetske agencije i preporuka da se objedine na dravnom nivou, dat je prijedlog da se pootri klasifikacija kredita ija otplata kasni vie od 30 dana, kao i prijedlog poveanja novanih kazni za prekraje, te da se ublae zahtjevi za usklaivanje dospjea izmeu aktive i obaveza banke, kako bi se smanjila potreba za zaduivanjem kod banaka roditelja).

    1.2.3. Saradnja Agencije sa domaim i meunarodnim institucijama

    Memorandumi o razumjevanju su jako bitni i predstavljaju jedan vid suradnje, razmjene informacija

    i iskustva izmeu supervizorskih autoriteta raznih zemalja. Agencija ima ve potpisane pojedinane memorandume o razumjevanju sa supervizorskim autoritetima: Bankom Slovenije, Hrvatskom

    narodnom bankom, Narodnom bankom Srbije, Narodnom bankom R. Makedonije i Centralnom

    bankom Crne Gore, a u fazi pregovora je sa supervizorskom institucijom Italije (Banka Italije) i u

    samoj zavrnoj fazi sa Agencijom za regulativu i superviziju banaka Turske.

    U cilju daljeg unapreenja meunarodne suradnje u oblasti bankarske supervizije u Grkoj je poetkom 2008. godine potpisan Memorandum o razumijevanju izmeu predstavnika Bosne i Hercegovine (Centralne banke BiH, Agencije i Agencije za bankarstvo Republike Srpske) i

    centralnih banaka zemalja Jugoistone Evrope (Albanije, Grke, R. Makedonije, Rumunije, Bugarske, Srbije, Crne Gore i Kipra).

    Agencija je lanica Grupe bankarskih supervizora Centralne i Istone Evrope (BSCEE - Banking Supervisors Central and Eastern Europe) koju ine supervizorske institucije 21 zemlje i ima direktnu podrku Bazelskog komiteta. Ovo lanstvo podrazumjeva suradnju putem razmjene

  • 8

    iskustava lanica, kroz zajedniku edukaciju kadrova koju izvode strunjaci Bazelskog komiteta, odnosno njegovog Instituta za finansijsku stabilnost (FSI).

    Agencija ima uspostavljenu saradnju sa Centralnom bankom BiH, Agencijom za osiguranje

    depozita BiH, Agencijom za nadzor osiguravajuih drutava, Obavjetajno-sigurnosnom agencijom BiH, Udruenjem banaka BiH, kao i sa drugim institucijama u zemlji.

    Poetkom juna tekue godine potpisan je novi proireni Memorandum o principima koordinacije bankarske supervizije i saradnji i razmjeni podataka i informacija izmeu Centralne banke BiH, Agencije i Agencije za bankarstvo Republike Srpske, kao realizacija preporuka CARDS programa

    (prijedloga mjera za koordinaciju bankarske supervizije), sainjenog od strane eksperata Evropskih centralnih banaka. Cilj ovog novog Memoranduma je znatno jaanje koordinacije bankarske supervizije od strane Centralne banke BiH i predstavlja prelaznu fazu, iji krajnji cilj treba da bude institucionalna uspostava jedinstvene bankarske supervizije na dravnom nivou.

    1.2.4. Agencija za bankarstvo FBiH djelatnost

    Osnovni zadaci Agencije (propisani Zakonom o Agenciji za bankarstvo FBiH) su:

    izdavanje dozvola za osnivanje i rad banaka i MKO, promjene organizacijskog ustroja banaka i MKO, obavljanje unutranjeg platnog prometa;

    ukidanje dozvola za rad bankama i MKO u skladu sa zakonskim propisima; izdavanje saglasnosti za imenovanje rukovodeeg osoblja banaka (Uprava i Nadzorni

    odbor);

    donoenje podzakonskih akata; nadziranje poslovanja banaka i MKO u skladu sa zakonskim i podzakonskim propisima; ocjena ispunjavanja uslova i davanje odobrenja bankama za izdavanje dionica narednih

    emisija;

    pokretanje, upravljanje i nadzor postupaka privremene uprave, likvidacije i steaja, odnosno saniranja banaka;

    vrenje radnji u pomoganju antiteroristikih mjera koje se odnose na banke, na zahtjev ovlatenog organa, na osnovu zakona ili u skladu sa specijalnim rezolucijama Vijea sigurnosti Ujedinjenih nacija;

    preduzimanje potrebnih radnji u cilju spreavanja finansiranja aktivnosti kojim se opstruira ili prijeti da opstruira proces provedbe mira u skladu sa Optim okvirnim sporazumom za mir u BiH i niz prateih aktivnosti u vezi s tim, to ukljuuje tijesnu saradnju sa Centralnom bankom BiH.

    Agencija u vrenju svojih zadataka sarauje sa CBBiH u pogledu izvjetavanja o svojoj djelatnosti, kao i u pogledu ostvarenja meunarodnih kontakata. U obavljanju zadataka iz svog djelokruga Agencija je potpuno samostalna i neovisna.

    1.2.5. Agencija upravljanje i rukovoenje, organizacija

    Organ upravljanja Agencijom je Upravni odbor, koji ima pet lanova koje imenuje Parlament FBiH na prijedlog Vlade FBiH na period od pet godina. Za svoj rad Upravni odbor Agencije odgovara

    Parlmentu FBiH.

  • 9

    Direktor predstavlja i rukovodi Agencijom. Direktora i zamjenika Agencije imenuje Parlament

    FBiH na prijedlog Vlade FBiH, na period od pet godina. Za svoj rad odgovorni su Upravnom

    odboru Agencije i Parlamentu FBiH.

    Statut Agencije donosi Upravni odbor, uz saglasnost Parlamenta FBiH. Statutom Agencije su

    naroito ureena: organizacija i nain poslovanja Agencije; nain rada iste; ovlatenja za zastupanje i potpisivanje; prava, obaveze i odgovornosti lica koja obavljanju poslove i radne zadatke sa

    posebnim ovlatenjima i odgovornostima i dr. organizaciona pitanja u vezi sa poslovanjem Agencije.

    Funkcionalne organizacijske jedinice Agencije i sadraj rada istih utvrene su Pravilnikom o unutranjoj organizaciji Agencije. Makroorganizacijska struktura Agencije saglasno Pravilniku je slijedea:

    Direkcija Agencije (Ured direktora, Ured za razvoj, Ured savjetnika direktora i Ured za informisanje);

    Sektor za nadzor poslovanja banaka (Odjel za kontrolu u bankama - on-site, Odjel za kontrolu izvjetaja banaka - off-site i Odjel za kontrolu spreavanja pranja novca i finansiranje terorizma);

    Sektor za nadzor poslovanja MKO; Sektor za pravnu podrku i licenciranje (Odjel za propise, Odjel za zastupanje i Odjel za

    licenciranje);

    Sektor za rad sa bankam pod upravom Agencije i Sektor zajednikih funkcija (Odjel za EOP, Odjel za raunovodstveno finansijske poslove

    i Odjel za opte i kadrovske poslove).

    2. ZAKONSKI OKVIR ZA POSLOVANJE BANAKA I MKO U FBiH

    Regulatorni okvir, o kojem e biti rijei u nastavku, odnosi se na:

    Banke - sa 30.09.2008. godine 21 banka u FBiH ima bankarsku dozvolu, a privremenu upravu su imale 2 banke (Una banka dd Biha i Hercegovaka banka dd Mostar);

    Mikrokreditne organizacije - 20 mikrokreditnih organizacija (u daljem tekstu: MKO) ima dozvolu Agencije za rad, od ega je samo jedno mikrokreditno drutvo (Adria mikro doo Mostar), dok su ostalo mikrokreditne fondacije;

    Lizing drutva, pri emu je nadzor nad istim u ingerencijama Agencije, ali kako Zakon o lizingu jo nije donesene, isti nije efektivan.

    Kada je rije o bankarskom sektoru, na koga se odnosi regulativa obraena u nastavku, treba rei da je ukupna bilansna suma banaka u FBiH sa 30.06.2008. godine iznosila 14,9 milijardi KM, sa

    evidentnom dominacijom pet najveih banaka u sistemu, koje pokrivaju oko 80% trita, kredita i depozita. Sa navedenim referentnim datumom sedam banaka iz FBiH je imalo 54 organizaciona

    dijela u drugom entitetu, a jedanaest banaka je imalo 16 organizacionih dijelova u Brko Distriktu, dok je est banaka iz drugog entiteta imalo 22 organizaciona dijela u FBiH. Dozvolu za obavljanje meubankarskih transkacija u unutranjem platnom prometu imale su sve banke u FBiH, a osigurane depozite imalo je 14 banaka.

    Na osnovu raspoloivih informacija, sa pomenutim referentnim datumom, 86% banaka ima privatno i preteno privatno vlasnitvo, a 14% je u dravnom ili preteno dravnom vlasnitvu. U veinskom stranom vlasnitvu je 11 banaka, sa najveim ueem bankarskih grupa i banaka iz Austrije - 53%, te italijanskih banaka sa ueem od 18%.

  • 10

    2.1. Zakoni na dravnom i entitetskom nivou

    Regulatorni okvir se sastoji od:

    zakona na dravnom i entitetskom nivou, kojima se reguliu razliite oblasti poslovanja banaka, a najvaniji je Zakon o bankama Federacije Bosne i Hercegovine kao lex specialis i

    podzakonskih akata (odluke, uputstva, kriteriji i sl.). lanom 69. stav 3. Zakona o bankama utvreno je da se propisi koje donosi Agencija, kao i aktivnosti Agencije u primjeni svojih zakonom propisanih ovlatenja, zasnivaju na osnovnim principima za efikasnu superviziju banaka, koje objavljuje Bazelski komitet za superviziju banaka.

    O statusu usklaenosti Agencije sa pomenutim principima bie rijei u poglavlju 4. Usaglaavanje regulative sa meunarodnim bankarskim standardima.

    Zakoni BIH koji su relevatni za poslovanje banaka i MKO su:

    Zakon o Centralnoj banci BiH, Zakon o spreavanju pranja novca, Zakon o osiguranju depozita u BiH, Zakon o raunovodstvu i reviziji Bosne i Hercegovine, Zakon o reviziji, Okvirni zakon o zalozima, Zakon o izmirenju obaveza po raunima stare devizne tednje, Zakon o konkurenciji, Zakon o upravnom postupku, Zakon o sudu Bosne i Hercegovine, Zakon o sukobu interesa u institucijama vlasti Bosne i Hercegovine, Zakon o prekrajima Bosne i Hercegovine, Zakon o parninom postupku, Zakon o kaznenom postupku Bosne i Hercegovine, Zakon o tuiteljstvu Bosne i Hercegovine, Zakon o postupku meditacije, Zakljuak o autentinom tumaenju zakona, drugih propisa i optih akata, Zakon o privremenom odgaanju od izvrenja potraivanja po osnovi izvrenih odluka ,na

    teret budeta institucija Bosne i Hercegovine i meunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine Zakon o trezoru institucija BiH, Zakon o javnim nabavkama BiH, Zakon o zatiti potroaa u BiH i dr.

    Relevatni zakoni FBIH su:

    Zakon o Agenciji za bankarstvo Federacije BiH, Zakon o bankama, Zakon o mikrokreditnim organizacijama, Zakon o razvojnoj banci FBiH, Zakon o finansijskom poslovanju, Zakon o deviznom poslovanju, Zakon o vrijednosnim papirima,

  • 11

    Zakon o Registru vrijednosnih papira, Zakon o Komisiji za vrijednosne papire, Zakon o eku, Zakon o mjenici, Zakon o platnim transakcijama, Zakon o privrednim drutvima, Zakon o obligacionim odnosima, Zakon o preuzimanju dionikih drutava, Zakon o poetnom bilansu stanja preduzea i banaka, Zakon o raunovodstvu i reviziji u FBiH, Zakon o postupku upisa pravnih lica u sudski registar, Zakon o upravnom postupku, Zakon o prekrajima, Zakon o steajnom postupku, Zakon o likvidacijskom postupku, Zakon o izvrnom postupku, Zakon o parninom postupku, Zakon o trezoru u FBiH, Zakon o konkurenciji, Zakon o radu i dr.

    2.2. Zakon o Agenciji za bankarstvo Federacije Bosne i Hercegovine

    Ovaj Zakon inicijalno je objavljen 1996. godine, a posljednja izmjena je bila 2008. godine. Na

    osnovu istog, osnovana je Agencija kao samostalna neprofitna institucija FBiH, radi unapreenja sigurnosti, kvaliteta i zakonskog poslovanja trino orjentisanog stabilnog bankarskog i mikrokreditnog sistema u FBiH.

    O samom nainu organizovanja, upravljanju i rukovoenja Agencijom ve je bilo rijei u uvodnom dijelu rada, a ova pitanja su regulisana Statutom Agencije i Pravilnikom o unutranjoj organizaciji Agencije.

    lanom 4. Zakona utvreni su osnovni zadaci Agencije, o emu je bilo rijei u uvodnom dijelu rada. Bitna odrednica u vrenju zadataka je da je Agencija potpuno samostalna i nezavisna. Ako banka ili mikrokreditna organizacija propusti platiti propisanu naknadu, Agencija e istoj oduzeti dozvolu za rad.

    Banke su dune dostavljati Agenciji i Centralnoj banci BiH izvjetaje i druge podatke u obliku i rokovima koji su propisani, predati revidirane godinje finansijske izvjetaje. Takoe, mikrokreditne organizacije su dune dostavljati Agenciji godinji finansijski izvjetaj, zajedno sa revizorskim izvjetajem. Pri tome je Agencija propisala i minimum obima, oblik i sadraj programa ekonomsko finansijske revizije za banke i mikrokreditne organizacije, a to je detaljno regulisano posebnom Odlukom Agencije o minimumu obima, oblika i sadraja programa i izvjetaja o ekonomsko-finansijskoj reviziji banaka.

    Pored toga, banke i MKO dune su omoguiti Agenciji pristup cjelokupnoj dokumentaciji radi obavljanja poslova iz nadlenosti Agencije.

    Izvjetaj o poslovanju Agencije, odobren od strane Upravnog odbora Agencije, dostavlja se Parlamentu preko Vlade FBiH, u roku od 3 mjeseca po zavretku izvjetajne godine. Izvjetaj obuhvata naroito analizu stanja bankarskog i mikrokreditnog sektora u FBiH, djelatnosti Agencije tokom izvjetajne godine, kao i zavrni raun za izvjetajnu godinu.

  • 12

    2.3. Zakon o bankama

    Zakon o bankama (u daljem tekstu: Zakon) inicijalno je objavljen u Slubenim novinama FBiH broj 39/98 od 15.10.1998. godine, a posljednje izmjene i dopune su objavljene u Sl. novinama FBiH broj 28/03 od 26.06.2003. godine.1

    Pripremljene su izmjene i dopune Zakona, koje zbog spore procedure nisu razmatrane i ve sada su u nekim segmentima prevaziene. Odnosile su se prvenstveno na usklaivanje sa Zakonom o privrednim drutvima, Zakonom o notarima i lana 47. zabrana transfera novca povezanih sa krivinim djelima, pranjem novca, finansiranje terorizma ili oprstrukcijom mirovnog procesa. U proceduri je i novi Zakon o vrijednosnim papirima, to takoe zahtijeva intervencije na Zakonu. Rok je bio juni 2008. godine, ali nije ispotovan, a postavilo se i pitanje da li zbog obima potrebnih intervencija na Zakonu ii na izmjene i dopune ili potpuno novi tekst Zakona. Za samu primjenu Zakona o bankama u znaajnoj mjeri pozitivno je uticalo regulisanje trita kapitala i uspostavljanje institucija u ijoj je nadlenosti provoenje regulative u tom segmentu, te su u tom smislu odredbe Zakona o vrijednosnim papirima, Zakona o Registru vrijednosnih papira i

    Zakona o Komisiji za vrijednosne papire olakale vrenje nadzora Agencije u segmentu kontrole nivoa i adekvatnosti kapitala banaka. Istovremeno, praksa je nametnula potrebu usaglaavanja ovih zakonskih propisa i intenzivnu saradnju izmeu nalenih institucija.

    Zakonom se ureuje osnivanje, poslovanje, upravljanje, supervizija i prestanak pravnih lica koja obavljaju poslove primanja novanih depozita i davanja kredita, kao i drugih poslova, odnosno banaka u FBiH.

    Banka se osniva i posluje kao dioniko drutvo, niko ne moe u svoje ime i za svoj raun primati ili omoguiti primanje depozita u novcu, niti davati kredite na podruju FBiH, ako nema dozvolu Agencije u skladu sa ovim Zakonom. Pri tome se pod kreditima ne smatraju mikrokrediti koje

    odobravaju mikrokreditne nedepozitne i neprofitne organizacije.

    Zakon se sastoji od osam poglavlja:

    I - Opte odredbe, II - Izdavanje bankarske dozvole i ovlatenja, III - Kapital i vlasnitvo banke, III a - Upravljanje bankom,

    IV- Uslovi za funkcionisanje banke,

    V - Knjigovodstvo, revizija i kontrola,

    VI - Postupak steaja i likvidacije banaka, VI a - Obaveze i odgovorne strane,

    VII - Kaznene odredbe,

    VIII - Prijelazne i zavrne odredbe.

    I - Opte odredbe

    Sadre definicije pojmova koji se koriste u Zakonu o bankama, kao to su: kategorije kapitala (kapital banke, osnovni, dopunski, neto kapital i uplaeni dioniki kapital, prioritetne dionice); vlasniki udio i znaajan vlasniki interes; povezane banke, povezano lice i supsidijarno lice i dr.

    1 U meuvremenu vrene izmjene i dopune Zakona o bankama, koje su objavljene u Slubenim novinama Federacije BiH, broj 32/00 od 30.08.2000. godine; broj 41/02 od 23.08.2002. godine; broj 58/02 od 19.11.2002. godine (OHR); broj 13/03 od 02.04.2003. godine (OHR) i broj

    19/03 od 13.05.2003. godine

  • 13

    lanom 4. Zakona predviena je mogunost otvaranja predstavnitva u FBiH za banke ije je sjedite izvan FBiH. Pri tome je propisana osnovna procedura postupaka izdavanja bankarske dozvole od strane Agencije, dok se Uputstvom za licenciranje i druge saglasnosti Agencije iz

    decembra 2007. godine blie definie licenciranje i osnove za izdavanje drugih saglasnosti za obavljanje bankarskih aktivnosti, osnove za odbijanje zahtjeva za izdavanje licenci/saglasnosti, te

    ukidanje istih. U smislu Zakona predstavnitvo je organizacioni dio banke u kome se ne obavljaju bankarske aktivnosti, nego se vri prezentiranje, prikupljanje i davanje podataka.

    U skladu sa lanom 5. Zakona, banka sa sjeditem izvan FBiH moe u svoje ime i za svoj raun primati novane depozite i davati kredite na podruju FBiH putem filijale, koja se moe osnovati samo uz pismeno odobrenje Agencije (lan 36. Zakona).

    Radi obezbjeivanja podataka u poslovanju na podruju FBiH banaka sa sjeditem izvan FBiH, kao i podataka o poslovanju izvan FBiH sa sjeditem u FBiH, Agencija sarauje sa Centralnom bankom BiH i institucijama nadlenim za izdavanje dozvola i superviziju banaka sa sjeditem izvan FBiH. O navedenom je vie reeno u uvodnom dijelu (1.2.3. Saradnja Agencije sa domaim i meunarodnim institucijama).

    Bankarska dozvola Agencije je uslov za upis u sudski registar, ime banka stie svojstvo pravnog lica, izdaje se na neodreeno vrijeme i nije prenosiva.

    Banke su dune ispuniti uslove lanstva za osiguranje depozita, kako bi zadrale svoju dozvolu, a u sluaju neispunjenja tih uslova Agencija moe ukinuti bankarstvu dozvolu ili ovlatenja. lanom 17. Zakona definisani su i drugi sluajevi u kojim Agencija moe rjeenjem ukinuti bankarsku dozvolu ili ovlatenje: po zahtjevu banke, preporuci privremenog upravnika, ukoliko je bankarska dozvola ili ovlatenje izdata na osnovu nezakonito izdatih ili lanih isprava, ukoliko je iznos kapitala i rezervi banke manji od minimalnog iznosa utvrenog zakonom i propisima Agencije, odlukom vlasnika banke da likvidiraju banku, spajanja, pripajanja ili podjele banke, prestanka

    postojanja banke kao pravnog lica i drugo, u skladu sa ovim Zakonom.

    Rjeenjem o ukidanju bankarske dozvole ili ovlatenja, Agencija utvruje dan na koji se ukida bankarska dozvola ili ovlatenje i isto objavljuje u "Slubenim novinama Federacije BiH", jednom domaem dnevnom listu, koji se izdaje na teritoriji FBiH i jednom dnevnom listu, koji je dostupan u drugom entitetu i Distriktu Brko. Od dana ukidanja bankarske dozvole ili ovlatenja, banci je zabranjeno da se bavi bankarskim djelatnostima i duna je da okona postojee ugovore o depozitu, isplati svoje obaveze i likvidira svoju aktivu.

    III - Kapital i vlasnitvo banke

    Minimalni iznos dionikog kapitala u novcu banke i najnii iznos neto kapitala koji banka mora odravati, ne moe biti manji od 15.000.000 KM. Banka ne moe smanjiti kapital, niti pogorati njegovu strukturu otkupom vlastitih dionica, bez prethodnog pismenog odobrenja Agencije.

    Pod uplaenim dionikim kapitalom ne moe se smatrati onaj koji potie iz sredstava koje je odobrila banka u iji kapital se vri uplata, kredita koji je druga banka odobrila za drugu namjenu ili iji je povrat garantovala banka u iji se kapital vri uplata. U ovim sluajevima uplaeni dioniki kapital nema pravno djelovanje. Agencija ima pravo da izvri provjeru toka novanih sredstava kod banke, korisnika kredita i njegovog povezanog lica. Takoe, Agencija ima diskreciono pravo da odlui da li je uplaeni dioniki kapital izvren u skladu sa Zakonom i da u sluaju povrede Zakona, odbije priznati i iz uplaenog dionikog kapitala iskljui uplate izvrene na takav nain.

  • 14

    Znaajan vlasniki interes prema ovom Zakonu ima bilo koje pravno ili fiziko lice koje posjeduje najmanje 10% ukupnih glasakih prava drugog pravnog lica ili banke. Agencija izdaje odobrenje fizikim i pravnim licima za sticanje ili poveanje znaajnog glasako prava u banci preko 10%, 33%, 50% i 66,7% uea u kapitalu banke ili u ukupnom broju dionica banke s pravom glasa. Bez ovog odobrenja Agencije sticanje ili poveanje znaajnog glasakog prava nema pravno dejstvo.

    Banka ne moe, direktno ili indirektno, bez prethodnog pisanog odobrenja Agencije imati:

    1. znaajan vlasniki interes u pravnom licu ili indirektno u supsidijarnom licu tog pravnog lica, koji prelazi iznos od 5% osnovnog kapitala banke ili

    2. ukupnu neto vrijednost svih vlasnikih udjela banke u drugim pravnim licima i u supsidijarnim licima tih pravnih lica iznad 20% osnovnog kapitala banke.

    Takoe, Banka ne moe, direktno ili indirektno, imati vlasniki udio:

    1. u jednom pravnom licu koji prelazi 15% njenog osnovnog kapitala, 2. u nefinansijskom licu preko 10% njenog osnovnog kapitala, 3. ne moe prei 49% vlasnitva nefinansijskog pravnog lica.

    Ukupan iznos svih vlasnikih udjela banke u drugom pravnom licu ne moe prei 50% njenog osnovnog kapitala, a ukupan iznos vlasnikih udjela u drugim nefinansijskim pravnim licima ne moe prei 25% osnovnog kapitala banke.

    Banka moe vriti statusne promjene spajanja, pripajanja ili podjele, samo uz prethodno odobrenje Agencije. Banka je duna podnijeti zahtjev Agenciji za odobrenjem statusne promjene, sa elaboratom o ekonomskoj opravdanosti i planom poslovanja ishodne banke ili banaka, u skladu sa

    propisima Agencije.

    Statutom banke obavezno se utvruje: sjedite, djelatnost, nadlenosti, nain rada organa banke, iznos dionikog i druge vrste kapitala, vrste, broj i nominalna vrijednost dionica, prava glasa vezana za dionice, nain donoenja optih akata i druga pitanja znaajna za rad banaka. Saglasnost na Statut banke daje Agencija.

    IIIa- Upravljanje bankom

    Organi banke su: Skuptina, Nadzorni odbor i Uprava. Banka mora formirati i Odbor za reviziju, kojeg imenuje Nadzorni odbor banke.

    Skuptinu banke ine dioniari banke i u pravilu se odrava u mjestu sjedita banke najmanje jednom godinje. Saziva je Nadzorni odbor banke, a pravo glasanja na Skuptini ima dioniar koji se na listi dioniara kod Registra vrijednosnih papira FBiH nalazio 45 dana prije datuma odravanja Skuptine.

    Skuptina moe odluivati ukoliko su zastupljeni, lino ili putem punomonika, dioniari sa vie od 50% dionica s pravom glasa. Date punomoi za zastupanje na Skuptini moraju biti ovjerene kod nadlenog organa.

    Nadlenosti Skuptine utvrene su lanom 29.h. Zakona, a odnose se na donoenje odluka o: poveanju dionikog kapitala; poveanju ili smanjenju osnovnog kapitala; usvajanju godinjeg finansijskog izvjetaja sa izvjetajem eksternog revizora, Nadzornog odbora i Odbora za reviziju; raspodjeli dobiti i isplati dividende; nainu pokria gubitka; statusnim promjenama banke, podjeli i prestanku banke; transakcijama sa imovinom, direktno ili putem supsidijarnih lica, u toku poslovne

  • 15

    godine u iznosu koji prelazi 1/3 knjigovodstvene vrijednosti imovine banke; kupovini i prodaji

    imovine ija je vrijednost izmeu 15% i 33% knjigovodstvene vrijednosti imovine banke, ako takva transakcija nije prethodno odobrena jednoglasno od Nadzornog odbora; izboru i razrijeenju lanova Nadzornog odbora pojedinano; naknadama lanovima Nadzornog odbora i Odbora za reviziju; izmjenama i dopunama Statuta i dr. bitnim pitanjima za poslovanje banke, u skladu sa

    Zakonom i Statutom banke.

    Zbog vanosti odluka koje donosi, odnosno nadlenosti Skuptine banke, Zakonom je precizno utvren rad iste (nain sazivanja Skuptine, odluivanja i glasanja na Skuptini, obavezno voenje i elementi zapisnika, njihovo trajno uvanje, zatita manjine u odluivanju, postupak pobijanja odluka Skuptine i dr.).

    Nadzorni odbor sainjavaju predsjednik i najmanje etiri lana, a najvie est lanova, s tim da ukupan broj lanova mora biti neparan, ukljuujui i predsjednika. Predsjednika i lanove Nadzornog odbora imenuje i razrijeava Skuptina, na period od etiri godine, pri emu isto lice moe biti imenovano vie puta bez ogranienja. Zakon je precizno utvrdio nain predlaganja i biranja predsjednika i lanova Nadzornog odbora (Skuptina banke proglaava predsjednika i lanove sa kojim se zakljuuju ugovori o angamanu).

    Sjednice Nadzornog odbora odravaju se po potrebi, a najmanje jednom tromjeseno, a saziva ih predsjednik Nadzornog odbora. Za odravanje sjednice Nadzornog odbora potrebna je veina ukupnog broja lanova, a odluke se donose veinom glasova ukupnog broja lanova.

    Nadlenosti Nadzornog odbora utvrene lanom 31.j. Zakona su: nadziranje poslovanja banke i rada Uprave banke; usvajanje izvjetaja Uprave po polugodinjem i godinjem obraunu sa bilansima stanja i uspjeha, te izvjetajem interne i eksterne revizije; podnoenje Skuptini godinjeg izvjetaja o poslovanju banke, koji ukljuuje izvjetaje internog i eksternog revizora, izvjetaj o radu Nadzornog odbora i Odbora za reviziju i plana poslovanja za narednu poslovnu godinu;

    imenovanje Uprave i eksternog revizora; utvrivanje prijedloga raspodjele dobiti i nainu pokria gubitka; odobrava transakcije sa imovinom u toku poslovne godine u obimu od 15% do 33%

    knjigovodstvene vrijednosti ukupne imovine banke; osiguravanje provoenja odgovarajue interne kontrole, interne i eksterne revizije; formira rezerve za kreditne gubitke na teret trokova; saziva Skuptinu i dr.

    Uprava banke organizuje rad i rukovodi poslovanjem, a ine je direktor i izvrni direktori, dok zamjenika direktora moe imenovati Nadzorni odbor na osnovu diskrecionog prava. Direktor banke predsjedava Upravom, rukovodi poslovanjem, zastupa i predstavlja banku i odgovara za zakonitost

    poslovanja. Ne moe se imenovati bez prethodnog odobrenja Agencije. Mandat direktora je 4 godine i nema ogranienja u pogledu broja mandata.

    Izvrni direktori organizuju rad, zastupaju banku i odgovaraju za zakonitost poslovanja u poslovima i obimu utvrenim pisanim aktom direktora. Izvrne direktore imenuje i razrijeava Nadzorni odbor na prijedlog direktora, na period za koji je imenovan direktor.

    Sekretara banke imenuje Nadzorni odbor na prijedlog direktora, za isti period na koji je imenovan

    direktor. Odgovoran je za voenje knjige dioniara, registra zapisnika Skuptine i Nadzornog odbora i uvanje dokumenata utvrenih Zakonom i Statutom banke, osim finansijskih izvjetaja, kao i za pripremu sjednica i voenje zapisnika Skuptine i Nadzornog odbora. U skladu sa lanom 32.f. Zakona sekretar je ovlaten za provoenje odluka Skuptine, Nadzornog odbora i direktora.

    Odbor za reviziju ima pet lanova, koje imenuje Nadzorni odbor na period od 4 godine, uz mogunost ponovnog izbora. Odgovoran je za nadzor provoenja i angairanje vanjske revizorske

  • 16

    firme koja e obaviti reviziju godinjih finansijskih izvjetaja, nadgledanje poslova interne revizije, ukljuujui kontrolu godinjeg obrauna. Odbor za reviziju direktno je odgovoran Nadzornom odboru, a moe zahtijevati zasjedanje sjednice Nadzornog odbora i Skuptine banke, ukoliko smatra da su ugroeni interesi dioniara ili utvrdi nepravilnosti u radu Nadzornog odbora, direktora i izvrnih direktora.

    Internog revizora imenuje Nadzorni odbor banke, a linija izvjetavanja internog revizora je prema Odboru za reviziju (u sluajevima znaajnijih neslaganja obavjetava Nadzorni odbor). Interni revizor odgovoran je za identifikaciju, praenje i ocjenu rizika u poslovanju banke i provjeru da li je u banci uspostavljen sistem interne kontrole koji osigurava da se rizicima upravlja na nain kojim se rizici umanjuju na prihvatljivu mjeru. U provoenju svojih nadlenosti interni revizor mora imati ovlatenja za neogranien i neometan rad i duan je da sarauje sa Odborom za reviziju banke.

    Rad organa banke blie se ureuje poslovnicima o radu istih, ija se usaglaenost sa odredbama Zakona i primjenjivost istih cijeni tokom obimne kontrole poslovanja (komponenta kvaliteta

    upravljanja i rukovoenja bankom) ili segmentarno u ciljanim kontrolama.

    Treba napomenuti da su Nadzorni odbor, Uprava, svi uposlenici, kao i svako lice koje se angauje za rad u banci po bilo kom osnovu, duni uvati poslovnu tajnu, vezanu za bilo koju informaciju koju su saznali u toku i nakon obavljanja poslova za banku, odnosno obavljanja funkcije u Banci.

    Zakonom je utvrena i obaveza Nadzornog odbora, Uprave i lanova njihove ue porodice, koji s njima ive u zajednikom domainstvu ili imaju zajednika ulaganja da priloe potpisanu izjavu o svom imovinskom stanju, u roku od 30 dana od dana preuzimanja dunosti. Kriteriji, nain i rokovi podnoenja izjava i lica koja su obavezna, propisani su Odlukom o izjavi o imovinskom stanju.

    lanom 36. Zakona utvreno je da se dijelovi Banke mogu se osnovati samo uz pismeno odobrenje Agencije, te sluajevi kada Agencija moe odbiti zahtjev banke sa osnivanje filijale ili predstavnitva.

    IV -Uslovi za funkcionisanje banke

    Banka je duna da:

    svoje poslovanje obavlja u skladu sa zakonom, propisima Agencije, uslovima i ogranienjima utvrenim bankarskom dozvolom, te odgovarajuim poslovnim i raunovodstvenim principima i standardima.

    kontinuirano odrava adekvatan kapital, odnosno solventnost, potreban obim likvidnih sredstava, odnosno imati sposobnost plaanja i kreditnu sposobnost, te osiguravati diverzifikaciju svoje aktive (proirenje aktive investiranjem i plasiranjem sredstava u vie razliitih pravnih osoba).

    se pridrava stopa ogranienja i rizika vezanih za bilans i vanbilansne stavke, aktivu i ponderisanu aktivu, kapital i njegovu strukturu, utvrenih propisima Agencije.

    odrava dioniki kapital i neto kapital, u skladu sa odredbama ovog Zakona, i istovremeno najmanje u iznosu od 12% ukupne rizikom ponderisane aktive, pri emu najmanje jedna polovina njenog kapitala mora da se sastoji od osnovnog kapitala.

    lanom 39. Zakona utvreno je da banka moe obavljati samo slijedee djelatnosti:

    primanje svih vrsta novanih depozita i drugih novanih sredstava; davanje i uzimanje kredita i finansijski lizing; davanje svih oblika novanog jemstva; uee, kupovina i prodaja instrumenata trita novca i kapitala za svoj ili tui raun;

  • 17

    usluge platnog prometa i prenosa novca; kupovina i prodaja strane valute; izdavanje i upravljanje sredstvima plaanja (ukljuujui kreditne kartice, putne i bankarske

    ekove); pohranjivanje i upravljanje vrijednosnim papirima i drugim vrijednostima; usluge finansijskog menadmenta; kupovina i prodaja vrijednosnih papira i dr. poslove koji proizilaze iz prethodnih taaka.

    lanom 42. Zakona utvrena su ogranienja za izlaganje banke kreditnom riziku prema pojedinanom korisniku ili grupi povezanih korisnika u odnosu na osnovni kapital, pri emu je najvea doputena izloenost 40% osnovnog kapitala banke, sa utvrenom strukturom i dodatnim ogranienjima iz lana 8. Odluke o minimalnim standardima za upravljanje koncentracijom rizika. Banka ne smije u svoja stalna sredstva investirati vie od 50% iznosa njenog osnovnog kapitala bez posebne dozvole Agencije. Prekoraenje ovog ogranienja bilo je prisutno u bivim dravnim bankama, kao naslijeeno optereenje visokim ueem fiksne aktive, te su u tom smislu bile obavezne sainiti i realizovati adekvatan operativni program usklaivanja sa konkretnim aktivnostima, rokovima i nosiocima aktivnosti, ijom bi se provedbom postigla usklaenost sa zakonskim ogranienjem.

    Takoe, banka ne smije deponirati sredstva, davati kredite i vriti ulaganja u jednu povezanu banku u ukupnom iznosu veem od iznosa 25%, niti u sve povezane banke u ukupnom iznosu veem od 40% njenog osnovnog kapitala. U skladu sa definicijom iz Zakona povezane banke su jedna ili vie banaka koje dijele dva ili vie istih lanova Nadzornog odbora ili je zajedniko vlasnitvo istog pravnog ili fizikog lica najmanje 10% od njihovih obinih dionica u vlasnitvu dioniara. lanom 9. stav 2. Zakona utvreno je koje se banke smatraju povezanim tj. pojanjena je definicija iz Zakona. Banka je duna kontinuirano i adekvatno pratiti usklaenost sa postavljenim ogranienjem, odnosno upravljati koncentracijama kreditnog rizika.

    Banka ne moe ponuditi licima povezanim sa bankom povoljnije uvjete poslovanja od onih koje ponudi drugim licima koja nisu povezana sa bankom. Minimum standarda za poslovanje banaka sa

    licima povezanim sa bankom propisan je Odlukom o minimalnim stadardima za poslovanje banaka

    sa licima povezanim sa bankom. U skladu sa lanom 46. stav 2. povezanim licima sa bankom se, izmeu ostalih, smatraju:

    predsjednik i lanovi Nadzornog odbora, lanovi Uprave i Odbora za reviziju, te lanovi njihovih uih porodica (do treeg stepena po krvnom srodstvu ili braku ili lica koja ive u istom domainstvu ili imaju meusobno povezane ili zajednike investicije),

    lica sa znaajnim vlasnikim interesom u banci, odnosno lanovi njihovih uih porodica (u smislu prethodno navedenog),

    pravna lica sa obinim dionicama, prioritetnim dionicama i glasakim pravima u banci, pravna lica, u kojima znaajan vlasniki interes imaju ista ona pravna ili fizika lica koja

    imaju znaajan vlasniki interes u banci i dr.

    Banka ne smije sticati, vriti konverzije ili transfere novca ili dr. imovine, niti posredovati u tome, ukoliko zna ili bi mogla osnovano pretpostaviti da je steena vrenjem krivinog djela, odnosno ne smije se upustiti u transakciju za koju zna ili moe osnovano pretpostaviti da je namijenjena pranju novca, odnosno da bi se mogle koristiti za teroristike aktivnosti ili za pomaganje lica koja su ukljuena u teroristike aktivnosti ili bi ih mogli koristiti pojedinci ili pravna lica ili organi koji opstruiraju ili prijete opstrukcijom ili predstavljaju znaajan rizik od aktivne opstrukcije mirovnog procesa ili koji materijalno pomau, sponzoriraju ili pruaju podrku takvom opstrukcionizmu.

  • 18

    V- Knjigovodstvo, revizija i kontrola

    Banka i njena supsidijarna lica duni su uredno, aurno i kontinuirano voditi knjigovodstvene evidencije poslovanja i pripremati godinje finansijske izvjetaje, koji na adekvatan nain prikazuju njihove aktivnosti i finansijsko stanje, u obliku i sa sadrajem utvrenim zakonom, meunarodnim raunovodstvenim standardima i propisima Agencije. Banka je duna da:

    dostavi Agenciji godinji finansijski izvjetaj u roku od 75 dana, a izvjetaj vanjskog revizora u roku od 5 mjeseci od isteka poslovne godine na koju se izvjetaj odnosi,

    izvjetaj nazavisnog eksternog revizora u skraenom obliku, u roku 15 dana po njegovom prijemu, objavi u jednim ili vie od dnevnih novina na teritoriji BiH.

    na kraju svakog prvog polugodita objavi i nerevidirani polugodinji izvjetaj u roku od 30 dana nakon isteka prvog polugodita u jednim ili vie od dnevnih novina dostupnih na teritoriji BiH.

    VI-Postupak steaja i likvidacije banaka

    Postupak steaja i likvidacije banaka provodi se u skladu sa Zakonom o steaju i likvidaciji2, ukoliko Zakonom nije drukije odreeno. Agencija moe imenovati privremenog upravnika banke kada ocijeni da je: prekren zakon, propis ili odluka Agencije, ime su ozbiljno ugroeni interesi deponenata; kapital banke manji od 50% visine zakonom propisanog iznosa dionikog kapitala, iznosa neto kapitala, koji banka mora odravati najmanje u iznosu od 12% ukupne rizikom ponderisane aktive i dr. Privremeni upravnik je ovlaten i odgovoran za zatitu imovine i preuzimanje kontrole nad poslovanjem banke i donoenje odluke o nastavku poslovanja banke. U toku mandata privremenog upravnika banke, sva ovlatenja Nadzornog odbora, Odbora za reviziju, Uprave i dioniara banke za donoenje odluka ili poduzimanje aktivnosti prestaju, a ista prelaze na privremenog upravnika. Privremeni upravnik moe odreena ovlatenja prenijeti na druga lica.

    Kada ukine bankarsku dozvolu banke pod privremenom upravom i donese odluku o likvidaciji

    banke, Agencija moe imenovati likvidacionog upravnika, u skladu sa ovim zakona ili odmah podnjeti nadlenom sudu zahtjev za pokretanje postupka steaja i imenovanje steajnog upravnika banke.

    lanom 63. Zakona utvren je redoslijed prioriteta isplate obaveza u procesu likvidacije ili steaja.

    VII- Kaznene odredbe

    Predviaju novane kazne u visini od 1 do 10 hiljada KM u sluaju prekraja banke, odnosno pravnog lica, u srazmjeri sa visinom priinjene tete ili neizvrene obaveze. Za prekraje se kanjava i odgovorno lice i lice koja je uinilo prekraj u banci ili dr. pravnom licu, novanom kaznom od 200 do 10.000 KM.

    Nakon stupanja na snagu Zakona o prekrajnom postupku (decembar 2006. godine), utvrena je nadlenost suda na ijem podruju je poinjen prekraj, za voenje prekrajnog postupka, a sve novane kazne se uplauju u budet Federacije.

    2 Slubene novine Federacije BiH", broj 23/98,

  • 19

    VIII-Prelazne i zavrne odredbe.

    lanom 68. Zakona utvrena je obaveza usklaivanja banaka koje imaju bankarsku dozvolu sa lanom 20. (minimalni iznos dionikog i neto kapitala koji banka mora odravati) najkasnije do 31.12.2002. godine, uz izuzee Investicijske banke FBiH (poseban propis) i Bor banke Sarajevo (poseban rok).

    3. PODZAKONSKI AKTI ODLUKE AGENCIJE

    U nastavku se obrauju podzakonski akti kojima je regulisan rad banaka.

    3.1. Odluka o superviziji banaka i postupcima Agencije za bankarstvo F BiH

    Ovom Odlukom se propisuju osnovne nadlenosti Agencije. Agencija posebno nadzire:

    osnivanje i poslovanje banke; kapital - snagu i adekvatnost kapitala; upravljanje, nadzor i rukovoenje, nain, kvalitet, adekvatnost upravljanja, nadzora i

    rukovoenja bankom, profitabilnost - stabilnost poslovanja i mogunost ostvarivanja dobiti banke; likvidnost - nain obezbjeenja i stepen odravanja likvidnosti u poslovanju; aktivu - nivo rizinosti i stepen naplativosti aktive i odreenih vanbilansnih stavki,

    koncentracije rizika, prekoraenja zakonskih ogranienja, poslovanje sa povezanim licima i dr.;

    adekvatnost zatite od kamatnih, deviznih, vanbilansnih i drugih rizika banke; adekvatnost interne metodologije praenja, kontrole i ocjene kvalitete i sigurnosti

    poslovanja banke;

    adekvatnost primjene metodologije praenja i kontrole platnog prometa; adekvatnost procedura i internih kontrola u cilju otkrivanja i spreavanja transakcija koje

    ukljuuju kriminalne aktivnosti, pranje novca ili aktivnosti koje podravaju terorizam.

    Agencija vri superviziju putem monitoringa i kontrole finansijskog stanja banaka na osnovu propisanih izvjetaja koje banke dostavljaju Agenciji (tzv. off-site kontrole), te neposrednim pregledom poslovnih knjiga, knjigovodstvene i druge dokumentacije u banci (tzv. on-site kontrola,

    kontrole na licu mjesta), kao i rangiranjem pokazatelja poslovanja banaka komparacijom sa

    minimalnim, prosjenim i poznatim standardima.

    Supervizija se obavlja po CAMEL sistemu, a nain rangiranja banaka je regulisan Kriterijima za interno rangiranje banaka od strane Agencije. Nakon obavljene kontrole na licu mjesta supervizori

    sainjavaju Zapisnik o izvrenoj kontroli, koji sadri ocjenu injeninog stanja banke sa odreenim preporukama i eventualnim neusaglaenostima.

    Ukoliko se utvrde odreene nepravilnosti prema banci i odgovornim licima primjenjuju se korektivne mjere (formalne i neformalne) u vidu odreenih ogranienja i putem pisanog akta (Rjeenja o izdavanju naloga) banci se nalau odgovarajue korektivne aktivnosti u cilju spreavanja daljeg pogoranja stanja u banci. Pri tome se trebaju imati u vidu olakavajue i oteavajue okolnosti, stepen kooperativnosti odgovornih lica u banci i dr.

  • 20

    3.2. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje kapitalom banaka

    Odluka propisuje minimalne standarde kapitala, nain izrauna adekvatnosti kapitala, dunosti Nadzornog odbora i Uprave banke po pitanju odravanja adekvatnog kapitala banke (kreiranje i provoenje programa za upravljanje kapitalom), stavke kapitala, kao i obavezu banke da izvjetava Agenciju o stanju i strukturi svog kapitala.

    Minimalni iznos dionikog kapitala u novcu, iznos i stopa neto kapitala od ukupne rizikom ponderisane aktive u skladu sa odredbama Zakona o bankama predstavljaju minimalne standarde

    kapitala.

    Nadzorni odbor banke duan je da donese, odnosno usvoji Program za upravljanje kapitalom, osigura usklaenost politika banke vezano za pitanja kapitala sa ovom Odlukom, razmatra najmanje dva puta godinje plan kapitala banke. Uprava banke je duna da provodi program, politike i procedure vezano za upravljanje kapitalom banke, izvjetava Nadzorni odbor o adekvatnosti kapitala. Program za upravljanje kapitalom treba da sadri procedure za stalno praenje stanja i potreba banke za kapitalom za naredni period, najmanje na nivou minimalnih standarda iz ove

    Odluke. Potreba za dodatnim kapitalom u banci nastaje uslijed rasta aktive i pasive banke, ako

    postoje posebni zahtjevi Agencije, ako je stopa adekvatnosti i neto-kapitala ispod propisanog

    minimuma, ako je dolo do pada odreenih performansi u poslovanju banke i sl.

    Ova Odluka propisuje i stavke kapitala, a najnovije izmjene odnose se na uvoenje trinog i operativnog rizika u obraun adekvatnosti kapitala. Adekvatnost kapitala je odnos neto kapitala i zbira rizikom ponderisane aktive, ponderisanog operativnog rizika i ponderisanog trinog rizika. Pored Tier 1 (osnovnog kapitala) i Tier 2 (dopunskog kapitala), banke su obavezne da imaju i Tier 3

    (dodatni kapital) koji slui za pokrie trinih rizika. Banke su u obavezi da obezbjede za dodatni kapital viak osnovnog i dopunskog kapitala iznad potreba za pokrie kreditnog rizika. U ovu svrhu koritenje dopunskog kapitala ne smije da bude vee od 250% koritenog osnovnog kapitala. Najmanje 28,5% trinih rizika mora biti pokriveno osnovnim kapitalom koji se ne koristi za pokrivanje drugih rizika.

    3.3. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje kreditnim rizikom i klasifikaciju

    aktive banaka

    Ova Odluka definie:

    kriterije za procjenu izloenosti banaka kreditnom riziku; naine ocjene kvaliteta aktive; naine utvrivanja adekvatnosti rezervi za kreditne gubitke; obavezu banke da donese program, politike i uspostavi procedure za praenje, kontrolu i

    upravljanje kreditnim rizikom;

    obavezu banke za uspostavu vlastitog sistema za klasifikaciju aktive.

    Dunost Banke je da najmanje kalendarski kvartalno klasifikuje stavke aktive u slijedee kategorije i da formira rezerve za kreditne gubitke:

    Kategorija A - dobra aktiva sa klasifikacijom od 2% rezervi za kreditne gubitke (RKG) koje ine opte rezerve za kreditne gubitke (ORKG);

    Kategorija B - aktiva sa posebnom napomenom (kanjenje do 90 dana) sa klasifikacijom od 5-15% RKG koje ine posebne rezerve za kreditne gubitke (PRKG);

    Kategorija C - podstandardna aktiva (kanjenje od 91 do 180 dana) sa klasifikacijom od 16-40% RKG koje ine PRKG;

  • 21

    Kategorija D - sumnjiva aktiva (kanjenje od 181 do 270 dana) sa klasifikacijom od 41-60% RKG koje ine PRKG;

    Kategorija E - gubitak (kanjenje preko 270 dana) sa klasifikacijom 100% RKG koje ine PRKG.

    U skladu sa ocjenom primjene Bazelskih osnovnih principa za efikasnu superviziju banaka u BiH,

    izvrenom od strane MMF-a, u saradnji sa Svjetskom bankom, odnosno konkretno usklaivanja sa Principom 8 i zahtjeva da se pootri i izvri korekcija klasifikacije plasmana banaka u okviru kategorije B, vre se aktivnosti oko izmjene navedene Odluke. U svom Izvjetaju od 28.06.2007. godine MMF istie: nadzorne agencije dva entiteta treba da uvrste klasifikaciju zajmova tako to e zajmove ije otplate kasne vie od 30 dana postepeno prebaciti u kategoriju C u narednih 12-18 mjeseci....

    3.4. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje koncentracijom rizika banaka

    Banka treba da ima i adekvatno primjenjuje program, politike i procedure za identifikaciju,

    praenje, kontrolu i adekvatno upravljanje koncentracijama rizika u cilju minimiziranja istih u svom poslovanju, odnosno riziku od moguih gubitaka po datim kreditima, plasmanima, izvrenim ulaganjima i dr. Odluka definie slijedee pojmove:

    UIKR (ukupno izlaganje kreditnom riziku);

    VIKR (veliko izlaganje kreditnom riziku koje predstavlja svako UIKR preko 15% osnovnog kapitala);

    NIKR (najvee ukupno dozvoljeno izlaganje kreditnom riziku koje je svako UIKR koje ne smije da pree iznos od 40% osnovnog kapitala) i

    ZVIKR (zbir svih velikih izlaganja kreditnom riziku koji ukljuujui i sve NIKR-ove ne smije da pree 300% osnovnog kapitala banke), kao i pojam grupe povezanih lica.

    Dva ili vie korisnika ine grupu povezanih lica, kada zbog njihovih meusobnih odnosa izloenost banke prema njima predstavlja jedinstvenu izloenost kreditnom riziku, odnosno kada jedan od njih, ili meusobno, imaju direktnu ili indirektnu mogunost kontrole odnosno uticaja nad drugim koja je, u sluaju finansijskih tekoa kod jednog od njih ili vie njih, izazvala ili moe da izazove finansijske probleme i kod ostalih.

    Odluka utvruje i standarde koncentracija, odnosno da:

    izlaganje banke kreditnom riziku prema pojedinanom korisniku ili grupi povezanih lica koje nije pokriveno kolateralom ne smije da pree 5% osnovnog kapitala;

    izlaganje banke kreditnom riziku prema pojedinanom korisniku ili grupi povezanih lica koje prelazi 5% do 25% iznosa osnovnog kapitala mora biti pokriveno kolateralom

    (kvalitetnim kolateralom);

    izlaganje banke kreditnom riziku prema pojedinanom korisniku ili grupi povezanih lica, koje prelazi 25% osnovnog kapitala do iznosa NIKR, mora biti pokriveno prvoklasnim

    kolateralom;

    izlaganje banke kreditnom riziku u obliku izdatih garancija prema pojedinanom korisniku ili grupi povezanih lica, osim garancija za dobro izvrenje posla, ne smije da pree iznos od 20% osnovnog kapitala;

  • 22

    zbir svih izlaganja banke kreditnom riziku u obliku izdatih garancija, osim garancija za dobro izvrenje posla, ne smije da pree iznos od 100% osnovnog kapitala.

    3.5. Odluka o minimalnim standardima za poslovanje banaka s licima povezanim sa bankom

    Lica povezana sa bankom definisana su lanom 46. stav 2. Zakona o bankama. Banka je duna voditi evidenciju lica povezanih sa bankom.

    Banka je duna da zbir izlaganja kreditnom riziku prema svim licima povezanim sa bankom tretira kao najvee dozvoljeno ukupno izlaganje kreditnom riziku prema jednom duniku. Banka fizikom licu, koje je povezano sa bankom, moe odobriti transakcije na nain da fizikom licu odobri najvie 1% iznosa osnovnog kapitala, a svim fizikim licima povezanim sa bankom najvie do 10% osnovnog kapitala banke.

    3.6. Odluka o izvjetavanju o nesolidnim komitentima koji se smatraju specijalnim kreditnim rizikom

    Stavke bilansa i vanbilansa koje se smatraju specijalnim kreditnim rizikom su:

    aktiva klasifikovana u E kategoriju,

    izdate garancije i druga jemstva po kojima je banka izvrila plaanje i po kom osnovu dunici nisu izvrili svoju obavezu prema banci najkasnije 15 dana od dana kad je banka izvrila plaanje,

    potraivanja, kolateral ili druga poslovna operacija kod kojih je banci prezentovana ili dostavljena bilo kakva nekorektna ili lana dokumentacija ili informacija.

    Nadzorni odbor banke je duan da donese program za upravljanje specijalnim kreditnim rizikom, koji ukljuuje politike i procedure za identifikaciju, odnosno upravljanje specijalnim kreditnim rizikom, naine eliminisanja problematinih stavki, kao i sistem izvjetavanja o istom.

    3.7. Odluka o minimalnim standardima za dokumentovanje kreditnih aktivnosti banaka

    Banka moe dati kredit, izvriti drugi plasman ili ulaganje i preuzeti potencijalnu obavezu samo na osnovu odgovarajueg ugovora u pisanoj firmi.

    Banka je duna da za svaki takav posao otvori kreditni dosije, koji prema ovoj Odluci mora da sadri minimum propisane dokumentacije (zahtjev za kredit, osnvaki dokument ako je pravno lice, originalni primjerak ugovora o kreditu, najnovije finansijske izvjetaje, potvrda o zaposlenju, plai, namjena kredita, kolateral, utroak sredstava po namjenski odobrenim kreditima, dokumentacija oko otplate kredita, mjere koje je banka poduzela prema neurednom duniku i dr.).

    3.8. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje deviznim rizikom banaka

    Devizni rizik predstavlje izloenost banke moguem uticaju promjene deviznih kurseva i opasnost da nepovoljne promjene rezultiraju gubicima banke u KM, pri emu nivo FX rizika predstavlja funkciju visine i duine trajanja izloenosti banke moguim promjenama deviznih kurseva i zavisi od visine zaduenja banke u inostranstvu i stepena usklaenosti njenih valutnih novanih tokova.

  • 23

    Ogranienja FX aktivnosti u odnosu na osnovni kapital banke su:

    za invidualnu deviznu poziciju preko noi banke, osim u eurima, najvie do 20%,

    za invidualnu deviznu poziciju preko noi banke u eurima najvie do 30%,

    za deviznu poziciju banke najvie do iznosa 30%.

    3.9. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje trinim rizicima u bankama

    Odluka propisuje minimalne standarde za upravljanje trinim rizicima. Banka je duna da identifikuje, mjeri, prati i obezbjeuje kapital za pokrie trinih rizika. Odlukom je regulisan standardizirani metod kod izrauna kapitalnih zahtjeva za trini rizik.

    Trini rizik je vjerovatnoa nastanka gubitaka iz poslovanja sa finansijskim instrumentima, koji su evidentirani u bilansu i vanbilansu banke, uzrokovana: promjenama kamatnih stopa, deviznih

    kurseva i cijena; rizicima povezanim sa prometom-trgovinom finansijskih instrumenata na tritu kao to su rizik druge ugovorne strane, rizik emitenta i rizik plasmana i promjenama drugih trinih faktora koji utiu na vrijednost finansijskih instrumenata.

    Trini rizici obuhvataju:

    rizik kamatne stope koji predstavlja vjerovatnou nastanka gubitaka zbog promjene kamatnih stopa, koji moe biti;

    a) opi kamatni rizik (rizik ponovnog utvrivanja cijena) - izloenost riziku zbog promjene cijena dunikih instrumenata, zbog promjene visine kamatnih stopa ili veih promjena na tritu nevezanih za bilo koje specifine karakteristike dotinog instrumenta,

    b) specifini kamatni rizik - izloenost riziku promjene cijena dunikih instrumenata zbog razloga vezanih za njegovog emitenta (ili u sluaju derivata izdavaoca tog instrumenta);

    devizni rizik, koji predstavlja vjerovatnoa nastanka gubitaka zbog promjena u valutnim odnosima i/ili neusklaenosti nivoa aktive, obaveza i vanbilansnih stavki u istoj valuti i

    cjenovni rizik, koji predstavlja vjerovatnoa nastanka gubitaka zbog promjene cijena finansijskih instrumenata i roba (rizik ulaganja u vrijednosne papire, robni rizik, rizik

    isporuke, rizik druge ugovorne strane i rizik pozicije u opcijama).

    Usklaivanje banaka sa propisanom Odlukom prolongirano je do 31.12.2009. godine.

  • 24

    3.10. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje operativnim rizikom u bankama

    Operativni rizik u smislu ove odluke, predstavlja mogunost nastanka gubitaka za banku i negativnih efekata na kapital banke zbog neadekvatnih internih sistema, procedura i kontrola,

    slabosti i propusta u izvravanju poslovnih aktivnosti, nezakonitih radnji i vanjskih dogaaja koji banku mogu izloiti gubitku.

    Upravljanje operativnim rizikom obuhvata njegovu identifikaciju, mjerenje, kontrolu, praenje i formiranje adekvatnog kapitala za ovu vrstu rizika.

    Banka je duna da saini plan za vanredne situacije u pisanoj formi, sa ciljem obezbjeenja kontinuiranog rada banke u sluaju nastanka ozbiljnih poremeaja u poslovanju uzrokovanih situacijama koje su van kontrole banke.

    Odlukom je propisan nain izrauna kapitalnih zahtjeva za operativne rizike i to pristup osnovnog pokazatelja, na nain da se prosjeni iznos bruto dobiti ostvarene u posljednje tri poslovne godine pomnoi sa fiksnim koeficijentom od 15%.

    3.11. Odluka o minimalnim standardima za upravljanje rizikom likvidnosti banaka

    U procesu upravljanja likvidnou akcenat je na provoenju harmoniziranih aktivnosti koje obezbijeuju usklaenost strukture aktive i pasive banke, njenih novanih tokova i kontinuiranom planiranju buduih likvidnosnih potreba.

    Nadzorni odbor banke odgovoran je za donoenje i provoenje adekvatnog programa za upravljanje rizikom likvidnosti, te periodino, a najmanje jedanput polugodinje, analiziranje i prilagoavanje istog. Uprava banke duna je pripremati prijedloge programa i adekvatno provoditi program, najmanje kvartalno izvjetavati Nadzorni odbor o stanju i perspektivama likvidnosti, pratiti ekonomske i dr. uslove u okruenju za planiranje likvidonosnih potreba i dr.

    Program za upravljanje rizikom likvidnosti kao minimum sadri:

    strategiju likvidnosti banke; racionalne i oprezne politike banke za realizaciju strategije likvidnosti; procedure i tehnike za ocjenu, praenje, kontrolu i projekcije likvidnosti; odredbe o mjerenju pozicija likvidnosti; interne limite/ogranienja i mjere opreza za potencijalni sukob interesa u smislu podjele

    nespojivih poslova.

    U voenju politike likvidnosti osnovnu brigu banke treba da ini striktno provoenje principa racionalne diverzifikacije porijekla i rone strukture izvora njenih sredstava, sa jedne, i plasmana/ulaganja, sa druge strane.

    Zahtjevi sa ronim usklaivanjem preostalih rokova dospijea finansijske aktive i finansijskih obaveza su ublaeni nakon preporuka MMF- a (Nacionalnog izvjetaj iz jula 2007. godine), a sa ciljem da se smanji potreba za stranim zaduivanjem banaka za finansiranje kreditnih aktivnosti. Tako je sada propisani zahtjev da najmanje 85% izvora sredstava sa rokom dospijea do 30 dana angauje u instrumente aktive sa rokom dospijea do 30 dana, najmanje 80% izvora sa rokom dospijea do 90 dana angauje u instrumente aktive sa rokom dospijea do 90 dana i 75% izvora sa rokom dospijea do 180 dana angauje u instrumente aktive sa rokom dospijea do 180 dana.

  • 25

    Banka je u procesu upravljanja likvidnou duna:

    Odravati prosjeni desetodnevni/dekadni minimum likvidnosti u novanim sredstvima u visini od najmanje 20% iznosa kratkoronih izvora prema knjigovodstvenom stanju na zadnji dan prethodnog kalendarskog mjeseca, s tim da ni na jedan dan visina novanih sredstava ne moe biti manja od 10%.

    Imenovati izvrnog slubenika odgovornog za likvidnost, ija bi se odgovornost uslovno mogla svesti na predlaganje, donoenje i provoenje operativnih, svakodnevnih odluka o poziciji likvidnosti, praenju razvoja u oblasti likvidnosti i kontrolu upravljanja likvidnou sa posebnom panjom na rezervama i visokolikvidnoj aktivi, te o tome izvjestiti Agenciju.

    Poslovne transkacije knjigovodstveno evidentirati istog dana kada su obavljene i kreirati adekvatne informacije za provoenje politika likvidnosti.

    Kontinuirano pripremati projekcije buduih novanih tokova.

    Uspostaviti i kontinuirano razvijati detaljne i efikasne procedure za upravljanje likvidnou u skladu sa usvojenim politikama i njima pripadajui informacioni sistem.

    Osigurati da proces upravljanja likvidnou bude podvgnut kontinuiranim i povremenim kontrolama (adekvatan sistem internih kontrola, efikasna interna i eksterna revizija).

    Poduzimati propisani minimum zatitnih mjera, kako bi osigurala stabilnost u odravanju likvidnosti. Iste su detaljno utvrene lanom 9. stav 1. Odluke.

    Banka je duna odravati i propisani nivo obavezne rezerve kod CBBiH. U uslovima globalne finansijske krize CBBiH je u oktobru tekue godine smanjila stopu obavezne rezerve sa 18 na 14%, te iskljuila sve nove kreditne linije iz inostranstva iz osnovice za obraun obavezne rezerve kako bi se stimulirao priliv kapitala u domai bankarski sektor (novembar 2008. godine).

    Propisan je i sadraj planova banke za vanredne/krizne situacije: specifikacija finansijskih izvora koji mogu i koji e biti dostupni u hitnim sluajevima sa odreivanjem stepena pouzdanosti; mogui scenariji kriznih situacija sa konkretnim odgovorima na pitanje ta ako; nain i vrste komunikacije sa vlasnicima banke, najvanijim povjeriocima, klijentima, javnou i dr. Banka je duna redovno, a najmanje jedanput godinje analiziti svoje planove i po potrebi ih aurirati, zavisno od promjenjivosti uslova poslovanja u okruenju ili samoj banci. Sve ovo je dobilo na vanosti u situaciji suoavanja banaka sa aktuelnom globalnom finansijskom krizom.

    Banka je duna osigurati izvjetavanje o likvidnosti Agencije na propisanim izvjetajnim obrascima i u rokovima utvrenih Odlukom o formi izvjetaja koje banke dostavljaju Agenciji (dekadni, kvartalni i godinji). U uslovima nastale finansijske krize Agencija je uspostavila obavezu izvjetavanja banaka na dnevnoj, odnosno sedminoj osnovi na, za te potrebe kreiranim, obrascima i u skladu sa analizom dostavljenih podataka poduzimanje adekvatnih mjera i aktivnosti.

    3.12. Odluka o minimalnim standardima sistema interne kontrole u bankama

    Propisuje minimalne standarde sistema interne kontrole, koje je banka duna obezbijediti, kontinuirano provoditi, odravati i razvijati. Kljuna rije je sistem tj. uspostavljanje kontrola kroz cijelu organizacionu strukturu banke.

    Odgovornost Nadzornog odbora je da, na prijedlog Uprave banke, donese odluku o uspostavi,

    odravanju i unapreenju efikasnog sistema interne kontrole u banci, te da obezbijedi uslove za njegovo provoenje. Uprava banke je duna provoditi detaljne procedure i postupke sveobuhvatnog

  • 26

    praenja i provjere izvravanja poslovnih operacija na svim poslovnim nivoima i podrujima poslovanja.

    Minimum zahtjeva koje treba da osigura sistem internih kontrola su:

    uspostava efikasne organizacione strukture banke,

    donoenje poslovnih planova sa utvrenim prihvatljivim i neprihvatljivim rizicima i odgovornostima Uprave za identifikovanje, mjerenje, praenje i kontrolu tih rizika,

    adekvatni, realni i kontinuirano praeni strateki i operativni planovi,

    jasno utvrene linije nadlenosti i odgovornosti, te linije izvjetavanja,

    stalno praenje i kontrola izvravanja funkcija niih rukovodnih, od strane viih rukovodnih nivoa,

    uspostava adekvatnih raunovodstvenih procedura i procedura za zatitu aktive,

    stalni nadzor sistema internih kontrola od strane interne revizije i povremeni nadzor od strane eksterne revizije,

    donoenje plana za stalni nadzor i periodonu kontrolu funkcionisanja sistema internih kontrola od strane Odbora za reviziju, kao i programa za njegov razvoj i unapreenje.

    Sistem interne kontrole obavezno sadri administrativnu i raunovodstvenu kontrolu, pri emu administrativna kontrola predstavlja polaznu taku u uspostavljanju raunovodstvene kontrole.

    Banka je duna sainiti plan za zatitu fizike aktive, koji ukljuuje: kontrolu gotovog novca, sistem dvostruke kontrole, zajednike zatite, planova za vanredne situacije, uvanje kljunih evidencija, sistem izvjetavanja o nedostacima, procedure za zapoljavanje osoblja, a posebno za specifina radna mjesta i procedure za fiziko i elektronsko osiguranje.

    3.13. Odluka o minimalnim standardima interne i eksterne revizije u bankama

    Osnovni cilj interne i eksterne revizije je spreavanje nastajanja gubitaka banke, osiguravanje vieg nivoa objektivnosti i tanosti finansijskih izvjetaja, otkrivanje uslova unutar banke koji mogu negativno uticati na njeno poslovanje i samoodrivost, te ocjena uspostavljenog sistema internih kontrola i informisanje o istoj Nadzornog odbora i Odbora za reviziju sa prijedlozima za

    unapreenje.

    Zbog znaaja interne revizije, Zakonom o bankama su utvrene odgovornosti i ovlatenja internog revizora.

    Nadzorni odbor duan je donijeti adekvatan program interne i eksterne revizije banke, osigurati uslove za njegovo provoenje i uspostaviti funkciju nezavisne interne revizije u banci.

    Interni revizor informie Odbor za reviziju o provoenju sistema internih kontrola i daje prijedloge za unapreenje.

    Da bi se postigli ciljevi interne revizije, njene aktivnosti moraju biti dovoljno obuhvatne, detaljne i

    uestale. Neophodno je osigurati veu uestalost aktivnosti za podruja banke sa viim stepenom rizika (lista prioriteta, matrica rizika).

  • 27

    U provoenju procedura interne revizije operativni radni programi slue kao uputstvo za rad osoblju interne revizije (pojedinane procedure po predmetima revizije tj. kontrolisanim podrujima).

    Izvjetaji interne revizije moraju biti pravovremeni, jasni, saeti i obavezno treba da sadre i prijedloge neophodnih korektivnih aktivnosti, a provoenje tih aktivnosti je odgovornost Uprave banke. Izvjetaji interne revizije dostavljaju se Odboru za reviziju, koji najmanje kvartalno informie Nadzorni odbor o nalazima interne revizije. U sluaju neslaganja sa Odborom za reviziju i ukoliko je predmet revizije rad Uprave banke, interni revizor izvjetava i Nadzorni odbor. Konana mjera uspjenosti interne revizije je brzina i efikasnost provoenja predloenih korektivnih mjera od strane Uprave banke.

    Osoblje interne revizije potpuno je nezavisno od Uprave banke i direktno odgovorno Odboru za

    reviziju, a Nadzorni odbor i Uprava banke duni su osigurati punu podrku funkciji interne revizije i internom revizoru. Osoblju interne revizije mora biti osiguran slobodan i potpun pristup poslovnim

    knjigama, informacijama, podacima i dokumentaciji neophodnoj za obavljanje revizije. Dunosti internog revizora moraju biti jasno utvrene u aktu o organizaciji i sistematizaciji poslova banke. Predvieni uslovi za osoblje interne revizije: VSS, u pravilu ekonomskog smjera, iskustvo od najmanje 3 godine na najsloenijim bankarskim i poslovima kontrole, supervizije ili revizije banaka i dr. finansijskih institucija, visoka sklonost nastavku obrazovanja i profesionalnog razvoja,

    organizacijske i tehnike sposobnosti i razvijene sposobnosti za komunikaciju.

    Nadzorni odbor banke, uz prethodno pribavljeno odobrenje Agencije, imenuje nezavisnog

    eksternog revizora, koji banci daje savjete o primjeni raunovodstvenih standarda, vri reviziju godinjih finansijskih izvjetaja, informie Odbor za reviziju o nezakonitim poslovima, nepravilnostima i nedostacima u upravljanju i poslovanju banke, koji im mogu uzrokovati gubitke i

    daje komentare Nadzornom odboru, Odboru za reviziju, Upravi banke i Agenciji o efikasnosti

    internog revizora i sistema internih kontrola. Agencija donosi rjeenje za izdavanje odobrenja za izbor nezavisnog vanjskog revizora, u skladu sa odredbama Odluke o minimalnim standardima

    interne i eksterne revizije u bankama, te ostalim potrebnim uslovima u skladu sa odredbama Zakona

    o reviziji.

    Primarna odgovornost Uprave banke je priprema finansijskih izvjetaja, a nezavisnog eksternog revizora izraavanje miljenja o finansijskim izvjetajima. Miljenje moe biti samo: pozitivno/neuslovljeno, uslovljeno, negativno i suzdrano.

    Nezavisnost eksternog revizora podrazumjeva da je savjestan i objektivan i da u toku angamana od strane banke ne moe imati bilo kakav direktni ili indirektni finansijski interes u banci ili bilo kojem povezanom licu sa bankom ili bilo kakav drugi odnos koji moe kompromitirati njegovu nezavisnu ocjenu.

    3.14. Odluka o minimalnim standardima aktivnosti banaka na spreavanju pranja novca i finansiranja terorizma

    Banke su dune imati u pisanom obliku Program za provoenje aktivnosti za upravljanje rizikom od pranja novca i finansiranja terorizma, te adekvatno provoditi isti, zajedno sa politikama i

    procedurama u praksi. Obavezni dio Programa su politike o: prihvatljivosti klijenta, identifikaciji

    klijenta, stalnom monitoringu rauna i transakcija i upravljanju rizikom od pranja novca i finansiranja terorizma.

    Odlukom su propisani opti zahtjevi za identifikaciju klijenta i posebna identifikaciona pitanja, kao to su: starateljski i zastupniki rauni, posrednici sa specijalnom svrhom, specijalizovane firme za

  • 28

    kontrolu i ocjenu klijenata, rauni klijenata otvoreni od strane profesionalnih posrednika, privatno bankarstvo i javno i politiki izloeni klijenti, klijenti koji ne otvaraju raune linim dolaskom u banku, korespomdentno bankarstvo, kurirske i/ili sl. transkacije prenosom gotovine u torbama, neaktivni rauni i ostave uvanje u sefovima.

    Banke su dune da:

    formiraju i profil svojih klijenata, na osnovu propisanih elemenata, koji e se koristiti kao generalni dopunski indikator u monitoringu poslovanja sa klijentima.

    zahtijevaju od klijenata objanjenje za svaku uoenu znaajnu promjenu ponaanja, pri emu su utvreni pokazatelji sumnjivih transakcija.

    osiguraju stalnu obuku svih uposlenih koji su obuhvaeni programom za spreavanje pranja novca i finansiranja terorizma, pri emu je propisan sadraj obuke.

    izrade sveobuhvatan prirunik, kojim e biti obuhvaeni zakonski i dr. propisi kojim je regulisano spreavanje pranja novca i finansiranja terorizma, banini interni akti kojim je regulisana ova oblast, pravila za ponaanje osoblja, metodi otkrivanja nezakonitih i sumnjivih aktivnosti, odgovornosti i ovlatenja KUPIT-a, opisi nekih upeatljivih primjera zloupotreba, prevod publikacije Bazelskog komiteta kontrola i ocjena klijenata i prevod preporuka za spreavanje pranja novca i finansiranja terorizma izdatih od meunarodne institucije FATF i program za obuku osoblja.

    provode stalni monitoring rauna i transakcija kao osnovni aspekt efikasnih procedura upoznavanja svog klijenta,

    sa nezavisnim vanjskim revizorom ugovore i obavljanje revizije i ocjene usklaenosti poslovanja banke sa zahtjevima za spreavanje pranja novca i finansiranje terorizma.

    Saglasno Odluci Nadzorni odbor banke odgovoran je za: donoenje i provoenje efikasnog programa, politika i procedura; imenovanje lica na rukovodnom nivou koji ima odgovornost za

    koordiniranje svih aktivnosti banaka u praenju usklaenosti banke sa propisanim zahtjevima za aktivnosti protiv pranja novca i finansiranje terorizma (KUPIT); strunu i tehniku osposobljenost interne revizije za nezavisnu procjenu usklaenosti banke sa zahtjevima zakonskih i dr. propisa iz ove oblasti.

    33..1155.. Odluka o jedinstvenom nainu obrauna i iskazivanja efektivne kamatne stope na kredite i depozite

    Ovom Odlukom propisuje se jedinstveni nain obrauna i iskazivanja aktivne efektivne kamatne stope na date kredite banaka i MKO, odnosno pasivne efektivne kamatne stope na poloene depozite kod banaka. Odluka se primjenjuje od 01. 07. 2007. godine

    Efektivnom kamatnom stopom smatra se dekurzivna kamatna stopa, koja se obraunava na godinjem nivou i to primjenom sloenog kamatnog rauna, na nain da se diskontovana novana primanja izjednaavaju sa diskontovanim novanim izdacima odobrenih kredita, odnosno primljenih depozita. Efektivna kamatna stopa iskazuje se u procentima s dvije decimale, uz

    zaokruenje druge decimale i vai od dana izrauna.

  • 29

    3.16. Ostale odluke Agencije

    Ostale odluke Agencije koje nisu prethodno obraene su:

    Odluka o uslovima kada se banka smatra nesolventnom, kojom se propisuju uslovi kada se banka smatra nesolventnom, odnosno kada je vrijednost obaveza banke vea od vrijednosti aktive banke;

    Odluka o postupku za utvrivanje potraivanja i raspodjele aktive, kojom se propisuje postupak za utvrivanje potraivanja i raspodjele aktive i pasive, odnosno prioriteta prilikom raspodjele aktive i pasive u postupku likvidacije banaka;

    Odluka o obraunu kamata i naknada na neaktivne raune, kojom se propisuje obraun kamata i naknada za tzv. neaktvnim raunima. Neaktivnim raunom smatra se raun na kojem nije bilo aktivnosti od vlasnika rauna, ukljuujui deponovanje ili povlaenje sredstava sa rauna od vlasnika, u periodu od jedne godine od dana posljednje aktivnosti vlasnika rauna, a u sluaju oroenih depozita godinu nakon datuma dospijea.;

    Odluka o visini i uslovima dodjele kredita zaposlenicima banke, kojom se propisuje minimum standarda za dodjelu kredita zaposlenicima banke. Visina odobrenog kredita po

    jednom zaposleniku banke ne moe prei iznos od 150.000 KM;

    3.17. Kriteriji za interno rangiranje banaka od strane Agencije za bankarstvo FBiH

    Ovim aktom se utvruju kriteriji Agencije za jedinstveni interni sistem za procjenu banaka, zasnovan na opteprihvaenim meunarodnim principima za superviziju banaka, Zakonu o bankama i propisima Agencije. Cilj Agencije je da osigura rangiranje svih banaka na jedinstven i

    sveobuhvatan nain, te da svoje kontrolne aktivnosti jae fokusira na banke koje su optereene finansijskim, upravljakim i operativnim slabostima, odnosno ije poslovanje poprima negativne trendove.

    Postupak rangiranja slijedi nakon obavljene obimne kontrole poslovanja banke i rezultira utvrenim i dodijeljenim jedinstvenim/kompozitnim rangom. Utvreni rang banke predstavlja poslovnu tajnu Agencije i banke na koju se odnosi i slui iskljuivo za njihove interne potrebe.

    Kompozitni rang zasnovan je na pojedinanim rangovima est osnovnih komponenata finansijskog i operativnog stanja banke (elementi CAMELS-a) a to su:

    C - adekvatnost kapitala banke,

    A - kvalitet aktive banke,

    M - kvalitet organa upravljanja i rukovoenja bankom,

    E - kvalitet i nivo profitabilnosti banke,

    L - adekvatnost likvidnosti banke,

    S - osjetljivost banke na trine rizike.

    Kompozitni rang je u uskoj korelaciji sa utvrenim rangovima pojedinanih komponenti, ali nije prosta aritmetika sredina istih.

    Ocjena komponente kvaliteta organa upravljanja i rukovoenja bankom od posebnog je znaaja u procjeni profila ukupnog rizika banke i predmet je ozbiljne supervizorske panje. Da bi se maksimalno eliminisale potencijalne slabosti kvalitativnih elemenata rangiranja, u postupku

  • 30

    utvrivanja ranga za kvalitet upravljanja i rukovoenja bankom uzimaju se i kvantitativni elementi, kao to su: prosjena aritmetika sredina utvrenih ostalih pojedinanih rangova, korekcija za primjenjive koeficijente (npr.+0,1 osiguranje adekvatnih zamjena za najvanije rukovodne pozicije, +0,3 kada formirane rezerve za kreditne gubitke nisu na propisanom nivou, +0,2 kada je neto dobit

    nia od prosjeka svih banaka i dr.).

    Svaki pojedinani rang zasnovan je na kvalitativnim i kvantitativnim analizama faktora vezanih za odnosnu komponentu i njene meuodnose sa ostalim komponentama. Nekim komponentama, zavisno od konkretnog profila rizika i stanja u banci, moe biti dat vei ili manji znaaj.

    Kompozitni rang i rangovi pojedinanih komponenti utvruju se numeriki u rasponu od 1 do 5, pri emu rang 1 predstavlja najvii nivo, najkvalitetnije i veoma uspjeno poslovanje i upravljanje rizikom i istovremeno najnii stepen supervizorske zabrinutosti, a rang 5 najnii nivo, odnosno kritino loe i neuspjeno poslovanje i upravljanje rizikom, koje zahtjeva ekstremnu supervizorsku brigu i ekstremna rjeenja.

    Banka kod koje je utvren kompozitni rang 1 je u svakom pogledu zdrava i veoma solidna i veina njenih pojedinanih komponenti je ocijenjena sa 1, a nijedna nije rangirana loije od 2 (izuzetak moe biti nivo i kvalitet profotabilnosti, koji moe biti ocijenjen sa 3). Takva banka pokazuje izuzetno visok stepen solidnosti poslovnih politika i upravljanja rizicima. Mogu biti utvrene slabosti koje su minornog karaktera i ne predstavljaju razlog supervizorske zabrinutosti, pa odnos

    Agencije spram takve banke moe biti neformalan (preporuke). Banka ocijenjena sa 2 je u osnovi zdrava i solidna (nijedna komponenta ne smije biti ocijenjena

    loije od ranga 3). Ima neznatne slabosti, koje organi banke mogu u kratkom roku eliminisati, te stoga ne postoje ozbiljni razlozi za supervizorsku zabrinutost, a odnos Agencije prema banci je

    kombinacija neformalnog ili ogranieno formalnog (uglavnom preporuke i djelimino nalozi). Kod banke ocijenjene sa kompozitnim rangom 3 otkrivene su umjerene slabosti, kvalitet upravljanja

    rizicima je na granici zadovoljavajueg nivoa i pokazuje razloge za supervizorsku zabrinutost. Nijedna pojedinana komponenta ne smije biti rangirana sa 4. Organi banke nisu dovoljno sposobni da eliminiu slabosti u primjerenom vremen. roku, ali se ne oekuje ulazak u nesolidno finans. stanje. Postoji potreba za mjerama u formalnom obliku (nalozi sa primjerenim rokovima za

    po